🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 218
🔸 دربارهی زبان : پس از پيراستن آراستن (تکهی سه از شش)
سپس بتاريخچهي درآمدن كلمههاي عربي بفارسي پرداخته ديدم انگيزهي اين كار جز يك هوس بيارجي نبوده. در آن هنگام چنين پنداشته ميشد كه درآمدن كلمههاي عربي بفارسي نتيجهي چيرگي اسلام بايران بوده و اين را يك زياني از سوي آن دين ميشماردند. ولي من جستجو كرده و ديدم چنان پنداري بيجاست. زماني كه اسلام در ايران رواج گرفته تا چند قرن فارسي در پاكي خود بازميمانده و تنها برخي كلمههايي كه چون در فارسي پاسخدهش نميبوده ، (همچون زكات و حج و جهاد و مانند اينها) خود آنها را ميآوردهاند و اين اندازه از يكسو ناگزيري و از يكسو بيزيان ميبوده است. ولي سپس در قرنهاي چهارم و پس از آن انگيزهي ديگري براي رواج كلمههاي عربي در فارسي پيدا شده. بدينسان كساني كه عربي را نيك ياد نميگرفتهاند كه با آن كتاب نويسند و يا شعر گويند و از اين راه از دانش خود بهره بردارند چنين ميكردهاند كه فارسي نويسند يا گويند ولي در آن ميان كلمهها يا جملههاي عربي درآميزند و بدينسان هنر خود را بمردم نشان دهند. چنانكه همين كار را كساني در زمان ما با زبانهاي اروپا مينمودند. چون آنها را چندان ياد نميگرفتند كه كتاب نويسند و يا گفتار پردازند براي خودنمايي درميان فارسي كلمهها و جملههاي فرانسه يا انگليسي ميآوردند.
از اين جستجوها نتيجه آن را گرفتم كه بايد كلمههاي بيگانه را از زبان ايران بكنار راند و در اين باره گفتارهايي در برخي روزنامهها نوشتم. ولي براي اين كار يك راهي بايستي بود. زبان يك چيز سادهاي نيست كه هر كس تواند دست بآن يازد. پديد آمدن يك زبان از چند هزار كلمه و بهم بستگي اينها با يكديگر ، بيش از ساخته شدن يك اتومبيل از چند صد تا افزار جنبهي دانشي پيدا ميكند و بدانسان كه باز كردن و بستن يك اتومبيل يا يك ماشين ديگري را به هر كس نتوان سپرد ، درست گردانيدن يك زبان را هم به هر كسي نتوان بازگزاشت. همين بكنار گردانيدن كلمههاي بيگانه آسانترين و سادهترين بخش درست گردانيدن زبان ميباشد و با اينهمه براي اين آييني بايستي وگرنه بجاي سود زيانها از آن پديد آمدي.
گواه اين سخن در همان زمانها پيدا شد. زيرا كساني كه بسر خود باين كار برخاستند و بگفتهي خودشان به پارسي سره پرداختند ، ديده شد كه آنچه نوشتند فهميدني نبود و چنان شد كه همگي از آنها بيزاري نمودند.
ما راهي كه در اين كار بديده گرفتيم چنين بود كه بكنار كردن كلمههاي عربي كمكم پردازيم. بدينسان كه نخست بآنها كه در برابرشان فارسيهاي شناخته ميداريم پرداخته كنار گردانيم. همچون سئوال و جواب و مكالمه و بشارت و موت و حيات و از اين گونه كه بسيار فراوان ميبود. سپس بكلمههايي كه فارسيهاشان چندان شناخته نميباشد پرداخته و يكايك فارسيها را شناخته گردانيده از عربيها بينياز شويم. پس از همه برخي كلمههايي كه بسيار شناخته است و خود رخت فارسيگري بخود پوشيده ، همچون فهم و طلب و كلمه و جمله و مانند اينها همچنان بازگزاريم. اين بود راهي كه ما براي پيراستن زبان از كلمههاي عربي بديده گرفتيم و بكار زديم و چنانكه خوانندگان آگاهند بيك نتيجهي نيكي رسيديم.
اين دربارهی زبان توده ميبود. دربارهی دانشها و ادارهها و كلمههايي كه در اينها بكار ميرود يك انجمني بايستي بود كه سركشي بآن نامها را بگردن گيرد.
🔸 دربارهی زبان : پس از پيراستن آراستن (تکهی سه از شش)
سپس بتاريخچهي درآمدن كلمههاي عربي بفارسي پرداخته ديدم انگيزهي اين كار جز يك هوس بيارجي نبوده. در آن هنگام چنين پنداشته ميشد كه درآمدن كلمههاي عربي بفارسي نتيجهي چيرگي اسلام بايران بوده و اين را يك زياني از سوي آن دين ميشماردند. ولي من جستجو كرده و ديدم چنان پنداري بيجاست. زماني كه اسلام در ايران رواج گرفته تا چند قرن فارسي در پاكي خود بازميمانده و تنها برخي كلمههايي كه چون در فارسي پاسخدهش نميبوده ، (همچون زكات و حج و جهاد و مانند اينها) خود آنها را ميآوردهاند و اين اندازه از يكسو ناگزيري و از يكسو بيزيان ميبوده است. ولي سپس در قرنهاي چهارم و پس از آن انگيزهي ديگري براي رواج كلمههاي عربي در فارسي پيدا شده. بدينسان كساني كه عربي را نيك ياد نميگرفتهاند كه با آن كتاب نويسند و يا شعر گويند و از اين راه از دانش خود بهره بردارند چنين ميكردهاند كه فارسي نويسند يا گويند ولي در آن ميان كلمهها يا جملههاي عربي درآميزند و بدينسان هنر خود را بمردم نشان دهند. چنانكه همين كار را كساني در زمان ما با زبانهاي اروپا مينمودند. چون آنها را چندان ياد نميگرفتند كه كتاب نويسند و يا گفتار پردازند براي خودنمايي درميان فارسي كلمهها و جملههاي فرانسه يا انگليسي ميآوردند.
از اين جستجوها نتيجه آن را گرفتم كه بايد كلمههاي بيگانه را از زبان ايران بكنار راند و در اين باره گفتارهايي در برخي روزنامهها نوشتم. ولي براي اين كار يك راهي بايستي بود. زبان يك چيز سادهاي نيست كه هر كس تواند دست بآن يازد. پديد آمدن يك زبان از چند هزار كلمه و بهم بستگي اينها با يكديگر ، بيش از ساخته شدن يك اتومبيل از چند صد تا افزار جنبهي دانشي پيدا ميكند و بدانسان كه باز كردن و بستن يك اتومبيل يا يك ماشين ديگري را به هر كس نتوان سپرد ، درست گردانيدن يك زبان را هم به هر كسي نتوان بازگزاشت. همين بكنار گردانيدن كلمههاي بيگانه آسانترين و سادهترين بخش درست گردانيدن زبان ميباشد و با اينهمه براي اين آييني بايستي وگرنه بجاي سود زيانها از آن پديد آمدي.
گواه اين سخن در همان زمانها پيدا شد. زيرا كساني كه بسر خود باين كار برخاستند و بگفتهي خودشان به پارسي سره پرداختند ، ديده شد كه آنچه نوشتند فهميدني نبود و چنان شد كه همگي از آنها بيزاري نمودند.
ما راهي كه در اين كار بديده گرفتيم چنين بود كه بكنار كردن كلمههاي عربي كمكم پردازيم. بدينسان كه نخست بآنها كه در برابرشان فارسيهاي شناخته ميداريم پرداخته كنار گردانيم. همچون سئوال و جواب و مكالمه و بشارت و موت و حيات و از اين گونه كه بسيار فراوان ميبود. سپس بكلمههايي كه فارسيهاشان چندان شناخته نميباشد پرداخته و يكايك فارسيها را شناخته گردانيده از عربيها بينياز شويم. پس از همه برخي كلمههايي كه بسيار شناخته است و خود رخت فارسيگري بخود پوشيده ، همچون فهم و طلب و كلمه و جمله و مانند اينها همچنان بازگزاريم. اين بود راهي كه ما براي پيراستن زبان از كلمههاي عربي بديده گرفتيم و بكار زديم و چنانكه خوانندگان آگاهند بيك نتيجهي نيكي رسيديم.
اين دربارهی زبان توده ميبود. دربارهی دانشها و ادارهها و كلمههايي كه در اينها بكار ميرود يك انجمني بايستي بود كه سركشي بآن نامها را بگردن گيرد.
✴️ فرهنگ
(تکهی یکم)
🔶شش پرسش
(بخش 1 از 1)
آقای كسروی مدیر روزنامهی پرچم : از آنجایی كه بر هر فردی از افراد این كشور فریضـهی ذمه است كه راجع بامور مختلفهی كشور خویش مطالعاتی بنماید و عقاید و نظریات خود را بمنصهی ظهور و بروز گذارد تا اگر مقرون بصواب است طرف توجه واقع شود و اگر بزیان كشور تمام میشود شدیداً مورد انتقاد قرار گیرد ، روی این نظریه من و چند نفر از دوستانم تقاضا میكنم كه پاسخ سئوالات زیر را با قلم موشكاف خود در روزنامهی پرچم درج نمایند تا مورد استفادهی ما و اهالی كشور ایران قرار گیرد.
1ـ آیا صلاح ملت در اینست كه وزارت فرهنگ دبیرستان و دانشكدهها را توسعه دهد ، یا اینكه تحصیلات متوسطه و عالیه را محدود نموده و بیشتر بودجهی مملكتی را بهزینهی دبستانها برساند؟.
2ـ آیا شایسته است تحصیلات ابتدایی را مجانی و الزامی نمایند و تمام كودكان را بآموختن دورهی ابتدایی مؤظف كنند و ارزش تحصیلات متوسطه و عالی را بالا برده بطوری كه جز اطفال نابغهی فقیر و برخی از ثروتمندان در دبیرستانها و دانشكدهها وارد نشوند؟.
3ـ آیا باید بهرهی دختران و پسران در آموزش و پرورش مساوی باشد؟.
4ـ تا چه اندازه باید بزنها آزادی داد و آیا میتوان در تمام شئون اجتماعی آنها را با مردان برابر دانست؟.
5 ـ آیا نیكو است كه در آموزش ابتدایی از لحاظ اقتصاد و صرفهجویی دبستانهای مختلط تشكیل دهیم یا باید دبستانهای پسران و دختران را از هم مجزا كنیم؟.
6 ـ آیا لازم است كه قوانین تازه راجع بازدواج وضع نمایند و از جوانانی كه قادر بازدواج هستند و از آن خودداری میكنند مالیاتهای سنگین گرفته شود و هنگام ازدواج از زن و شوهر معاینهی طبی شود كه مبتلا بامراض تناسلی نباشند؟.
ا. م . فرهشید
پرچم : با آنكه پرسنده از همراهان ما نیست ، پرسشهای او را بچاپ رسانیدیم. بچاپ رسانیدیم كه پاسخ دهیم. ولی باید دانست پاسخ این پرسشها در یك شماره نتواند بود و ما باید موضوعهای پرسیده شده را عنوان نموده و در چند شماره در سرمقاله پاسخ نویسیم و چون خود نیز میخواستیم از «فرهنگ» بگفتگو پردازیم این پرسشها راه آن را باز خواهد كرد. اینست بآقای فرهشید وعده میدهیم كه در شمارههای آینده بپاسخ این پرسشها خواهیم برخاست.
ولی باید یك نكته را در اینجا روشن گردانیم و آن اینكه كار یك مردم یا یك توده تنها با گفتن و نوشتن و اظهار عقیده نمودن بجایی نمیرسد. این یكی از گمراهیهای ایرانیانست كه تنها بگفتن و اظهار عقیده كردن بس میكنند و این نمیاندیشند كه یك رشته اندیشه هرچه نیك و سودمند باشد تا باجرا گزارده نشود نتیجهای از آن در دست نخواهد بود و راه اجرا آنست كه یك دسته از مردان بافهم از پیر و جوان دست بهم دهند و یك جمعیتی گردند و ارادهها را یكی سازند ، و آن وقت رشتهی كارها را بدست گرفته آن اندیشههای بلند و سودمند را با دست خود اجرا گردانند.
اینست راه و جز این نیست. این شیوهای را كه امروز دارند خود یك بیماریست كه دچار شدهاند : «بیماری جداسری». اینست باید بچارهی آن نیز كوشیم.
شما از من دربارهی فرهنگ میپرسید و من هم دانستههای خود را خواهم نوشت ولی باید درپی اجرایش باشیم. اجرای آن با دست این وزارت فرهنگ كه ما از ریشه غلط میدانیم نتواند بود. باید خودمان نیرومند گردیم و آنها را اجرا كنیم.
(پرچم روزانه شمارهی 183)
(تکهی یکم)
🔶شش پرسش
(بخش 1 از 1)
آقای كسروی مدیر روزنامهی پرچم : از آنجایی كه بر هر فردی از افراد این كشور فریضـهی ذمه است كه راجع بامور مختلفهی كشور خویش مطالعاتی بنماید و عقاید و نظریات خود را بمنصهی ظهور و بروز گذارد تا اگر مقرون بصواب است طرف توجه واقع شود و اگر بزیان كشور تمام میشود شدیداً مورد انتقاد قرار گیرد ، روی این نظریه من و چند نفر از دوستانم تقاضا میكنم كه پاسخ سئوالات زیر را با قلم موشكاف خود در روزنامهی پرچم درج نمایند تا مورد استفادهی ما و اهالی كشور ایران قرار گیرد.
1ـ آیا صلاح ملت در اینست كه وزارت فرهنگ دبیرستان و دانشكدهها را توسعه دهد ، یا اینكه تحصیلات متوسطه و عالیه را محدود نموده و بیشتر بودجهی مملكتی را بهزینهی دبستانها برساند؟.
2ـ آیا شایسته است تحصیلات ابتدایی را مجانی و الزامی نمایند و تمام كودكان را بآموختن دورهی ابتدایی مؤظف كنند و ارزش تحصیلات متوسطه و عالی را بالا برده بطوری كه جز اطفال نابغهی فقیر و برخی از ثروتمندان در دبیرستانها و دانشكدهها وارد نشوند؟.
3ـ آیا باید بهرهی دختران و پسران در آموزش و پرورش مساوی باشد؟.
4ـ تا چه اندازه باید بزنها آزادی داد و آیا میتوان در تمام شئون اجتماعی آنها را با مردان برابر دانست؟.
5 ـ آیا نیكو است كه در آموزش ابتدایی از لحاظ اقتصاد و صرفهجویی دبستانهای مختلط تشكیل دهیم یا باید دبستانهای پسران و دختران را از هم مجزا كنیم؟.
6 ـ آیا لازم است كه قوانین تازه راجع بازدواج وضع نمایند و از جوانانی كه قادر بازدواج هستند و از آن خودداری میكنند مالیاتهای سنگین گرفته شود و هنگام ازدواج از زن و شوهر معاینهی طبی شود كه مبتلا بامراض تناسلی نباشند؟.
ا. م . فرهشید
پرچم : با آنكه پرسنده از همراهان ما نیست ، پرسشهای او را بچاپ رسانیدیم. بچاپ رسانیدیم كه پاسخ دهیم. ولی باید دانست پاسخ این پرسشها در یك شماره نتواند بود و ما باید موضوعهای پرسیده شده را عنوان نموده و در چند شماره در سرمقاله پاسخ نویسیم و چون خود نیز میخواستیم از «فرهنگ» بگفتگو پردازیم این پرسشها راه آن را باز خواهد كرد. اینست بآقای فرهشید وعده میدهیم كه در شمارههای آینده بپاسخ این پرسشها خواهیم برخاست.
ولی باید یك نكته را در اینجا روشن گردانیم و آن اینكه كار یك مردم یا یك توده تنها با گفتن و نوشتن و اظهار عقیده نمودن بجایی نمیرسد. این یكی از گمراهیهای ایرانیانست كه تنها بگفتن و اظهار عقیده كردن بس میكنند و این نمیاندیشند كه یك رشته اندیشه هرچه نیك و سودمند باشد تا باجرا گزارده نشود نتیجهای از آن در دست نخواهد بود و راه اجرا آنست كه یك دسته از مردان بافهم از پیر و جوان دست بهم دهند و یك جمعیتی گردند و ارادهها را یكی سازند ، و آن وقت رشتهی كارها را بدست گرفته آن اندیشههای بلند و سودمند را با دست خود اجرا گردانند.
اینست راه و جز این نیست. این شیوهای را كه امروز دارند خود یك بیماریست كه دچار شدهاند : «بیماری جداسری». اینست باید بچارهی آن نیز كوشیم.
شما از من دربارهی فرهنگ میپرسید و من هم دانستههای خود را خواهم نوشت ولی باید درپی اجرایش باشیم. اجرای آن با دست این وزارت فرهنگ كه ما از ریشه غلط میدانیم نتواند بود. باید خودمان نیرومند گردیم و آنها را اجرا كنیم.
(پرچم روزانه شمارهی 183)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 دربارهی این کتاب
در این کتاب من ناچار بودهام کارهای نیک خود را بستایم. خواستهام پیشامدهایی را که به بیرون آمدن از عدلیه انجامید نیک بازنمایم. این مرا ناچار گردانیده که کارها و سرگذشتهای خود را چنانکه بوده برشتهی نوشتن کشم.
باشد که کسانی پندارند که چون نویسنده خودم بودهام چیزهایی افزوده و یا بداستان رنگ و روی فزونتر دادهام. میباید بگویم بوارونهی آن کار کردهام. چون نویسنده خودم بودهام برای آنکه خودستایی نباشد چیزهایی را کاستهام و در ستودن هر داستانی کوشیدهام که رنگ و رویش کمتر باشد که فزونتر نباشد. بسیاری از داستانها را ناگفته گزاردهام.
کارها و سرگذشتهای من چیزی نبوده که نهان باشد و من بآنها بیفزایم. چنانکه خوانندگان خواهند دید در هر کاری یا داستانی کسانی پا درمیان داشتهاند که من نامهای آنها را بردهام و بیشتر آنها زندهاند و هر یکی مرد بنامی میباشد. آنگاه بیشتر این داستانها پرونده میدارد که از میان نرفته.
مثلاً هجده ماه که من رئیس محاکم بدایت تهران میبودم و در نتیجهی همین بود که داستان بیرون آمدنم از عدلیه رخ داد ، کارهایی که در این هجده ماه کردهام و کمی از آنها را در این کتاب نوشتم ، همه پرونده میدارد که در دفتر راکد کل وزارت عدلیه خوابیده. آنگاه چنانکه نام بردهام کسان بسیار پا درمیان داشتهاند. جناب آقای عبدالله بهرامی معاون وزارت میبود و چون دوستی کهن میداشتیم ، من در همهی کارهای وزارتیم به ایشان بازمیگشتم. آقای میراحمدیان که اکنون قاضی استینافست مدیر دفتر ما میبود و از همهی کارها و پروندهها آگاهست. آقای سعادت که اکنون در وزارت خارجه است و آقای ابوالقاسم احمدی که وزارت خارجه است و به اروپا رفته قضات علیالبدل میبودند و همیشه در دادگاه شعبهی یکم مینشستند و کارهای مرا با دیده میدیدند. آقای رضا شرافتیان که اکنون هم در عدلیه است نویسندهی دادگاه ما میبود و همهی نوشتهها با دست او میبود. آقای نراقی که نمیدانم اکنون رئیس عدلیهی کجاست چند هفته بشعبهی یکم آمدند و بودند و کارهای ما را دیدند.
داستان محاکمهی مولودخانم را که نوشتهام گذشته از کسان دیگر ، آن روز آقاشیخجعفر خلعتبری در دادگاه میبوده. تاکنون ده بار بیشتر رخ داده که این مرد در خیابان جلو مرا گرفته و آن داستان را بمیان آورده و به بیرون آمدن من از عدلیه افسوسخواری نموده و گفته : «کدام قاضی آن توانایی را دارد که چنان محاکمهای را در یک جلسه بپایان رساند؟!. آن محاکمه اگر در دست قاضی دیگر بودی دو سال در بدایت سیر کردی». از اینگونه چندانست که اگر بنویسم دراز خواهد شد.
احمد کسروی
🔸 دربارهی این کتاب
در این کتاب من ناچار بودهام کارهای نیک خود را بستایم. خواستهام پیشامدهایی را که به بیرون آمدن از عدلیه انجامید نیک بازنمایم. این مرا ناچار گردانیده که کارها و سرگذشتهای خود را چنانکه بوده برشتهی نوشتن کشم.
باشد که کسانی پندارند که چون نویسنده خودم بودهام چیزهایی افزوده و یا بداستان رنگ و روی فزونتر دادهام. میباید بگویم بوارونهی آن کار کردهام. چون نویسنده خودم بودهام برای آنکه خودستایی نباشد چیزهایی را کاستهام و در ستودن هر داستانی کوشیدهام که رنگ و رویش کمتر باشد که فزونتر نباشد. بسیاری از داستانها را ناگفته گزاردهام.
کارها و سرگذشتهای من چیزی نبوده که نهان باشد و من بآنها بیفزایم. چنانکه خوانندگان خواهند دید در هر کاری یا داستانی کسانی پا درمیان داشتهاند که من نامهای آنها را بردهام و بیشتر آنها زندهاند و هر یکی مرد بنامی میباشد. آنگاه بیشتر این داستانها پرونده میدارد که از میان نرفته.
مثلاً هجده ماه که من رئیس محاکم بدایت تهران میبودم و در نتیجهی همین بود که داستان بیرون آمدنم از عدلیه رخ داد ، کارهایی که در این هجده ماه کردهام و کمی از آنها را در این کتاب نوشتم ، همه پرونده میدارد که در دفتر راکد کل وزارت عدلیه خوابیده. آنگاه چنانکه نام بردهام کسان بسیار پا درمیان داشتهاند. جناب آقای عبدالله بهرامی معاون وزارت میبود و چون دوستی کهن میداشتیم ، من در همهی کارهای وزارتیم به ایشان بازمیگشتم. آقای میراحمدیان که اکنون قاضی استینافست مدیر دفتر ما میبود و از همهی کارها و پروندهها آگاهست. آقای سعادت که اکنون در وزارت خارجه است و آقای ابوالقاسم احمدی که وزارت خارجه است و به اروپا رفته قضات علیالبدل میبودند و همیشه در دادگاه شعبهی یکم مینشستند و کارهای مرا با دیده میدیدند. آقای رضا شرافتیان که اکنون هم در عدلیه است نویسندهی دادگاه ما میبود و همهی نوشتهها با دست او میبود. آقای نراقی که نمیدانم اکنون رئیس عدلیهی کجاست چند هفته بشعبهی یکم آمدند و بودند و کارهای ما را دیدند.
داستان محاکمهی مولودخانم را که نوشتهام گذشته از کسان دیگر ، آن روز آقاشیخجعفر خلعتبری در دادگاه میبوده. تاکنون ده بار بیشتر رخ داده که این مرد در خیابان جلو مرا گرفته و آن داستان را بمیان آورده و به بیرون آمدن من از عدلیه افسوسخواری نموده و گفته : «کدام قاضی آن توانایی را دارد که چنان محاکمهای را در یک جلسه بپایان رساند؟!. آن محاکمه اگر در دست قاضی دیگر بودی دو سال در بدایت سیر کردی». از اینگونه چندانست که اگر بنویسم دراز خواهد شد.
احمد کسروی
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 219
🔸 دربارهی زبان : پس از پيراستن آراستن (تکهی چهار از شش)
دوم : بيآنكه نيازي باشد بسياري از ريشهها با كار ياور (فعل معاون) آورده ميشود : خنده كرد ، گريه نمود ، درخواست كرد ، ناله كرد ، پافشاري نمود ، زندگي كرد ، ستايش نمود ، نكوهش نمود و بسيار مانند اينها كه بايد گفت : خنديد ، گريست ، درخواست ، ناليد ، پافشرد ، زيست ، ستود ، نكوهيد.
چون كلمههاي عربي را آورده و با كار ياور بكار بردهاند ، (همچون : سئوال كرد ، عفو نمود ، تناول فرمود ، تقاضا كرد ، و مانند اينها) كمكم كلمههاي خود فارسي را نيز بآن حال انداختهاند.
اين رفتار ، گذشته از آنكه ، بيهيچ سودي ، مايهي درازي جملهها ميشود در سايهي آنكه كلمههاي «كرد» و «نمود» و مانند اينها بسيار ميآيد زبان زشت ميگردد.
سوم : بسياري از كلمهها نيروي خود را از دست داده و تو گويي بتنهايي معني خود را نميتواند فهمانيد كه بايد هميشه آن را همراه كلمهي ديگري آورند : عدل و داد ، ظلم و ستم ، مظلم و تار ، اغماض و چشمپوشي ، و مسرت و شادي ، ضرر و زيان ، و بسيار مانند اينها.
«طريق عدل و داد و بذل و كرم ميپيمود و علما و دانشمندان را تعظيم و توقير ميفرمود و طوايف امم را از خوان احسان خويش محظوظ و بهرهور ميگردانيد» ، «آن غار بغايت مظلم و تار بود» «كار و بار عالم از نسق و انتظام برافتاد و قواعد ظلم و جور شيوع و رسوم نهب و غارت وقوع يافت».
اينها از يك كتابيست كه من در دسترس ميداشتم (رياضالسياحه) و كساني اگر بجويند بيشتر كتابها بهمين شيوه نوشته شده و روزنامهها نيز همين شيوه را ميداشتهاند.
چهارم : بسياري از كلمهها معناي ريشهاي خود را رها كرده و در يك معني بيگانهي ديگري بكار ميرود : بخشيدن بمعني «قسمت كردن» بوده. ميگفتهاند : «نان بگرسنگان بخشيد» (بآنان قسمت كرد) و اكنون هم «بخش» بمعني قسم يا قسمت بكار ميرود ، ولي خود ريشه از اين معني بيرون افتاده ، كه گاهي آن را بمعني «آمرزيدن» (عفو كردن) ميآورند و ميگويند : «گناه او را بخشيد» ، و گاهي بمعني «دادن» (عطاء) بكار ميبرند و ميگويند : «بفلان اسبي بخشيد». در جايي كه هر دو از «آمرزيدن» و «دادن» كلمهي فارسي ميدارد و نيازي بآوردن آن كلمه در اين معنيها نيست و از آنسوي براي «قسمت كردن» كلمهي فارسي نيست و آن نياز سختي بكلمهی خود ميدارد.
از اين گونه است «فرمودن» كه بمعني «امر كردن» بوده و اكنون آن را رها كرده (و تنها كلمهی «فرمان» در آن معني بازمانده) و بمعني «گفتن» و يا بمعنيهاي ديگري ميآيد.
🔸 دربارهی زبان : پس از پيراستن آراستن (تکهی چهار از شش)
دوم : بيآنكه نيازي باشد بسياري از ريشهها با كار ياور (فعل معاون) آورده ميشود : خنده كرد ، گريه نمود ، درخواست كرد ، ناله كرد ، پافشاري نمود ، زندگي كرد ، ستايش نمود ، نكوهش نمود و بسيار مانند اينها كه بايد گفت : خنديد ، گريست ، درخواست ، ناليد ، پافشرد ، زيست ، ستود ، نكوهيد.
چون كلمههاي عربي را آورده و با كار ياور بكار بردهاند ، (همچون : سئوال كرد ، عفو نمود ، تناول فرمود ، تقاضا كرد ، و مانند اينها) كمكم كلمههاي خود فارسي را نيز بآن حال انداختهاند.
اين رفتار ، گذشته از آنكه ، بيهيچ سودي ، مايهي درازي جملهها ميشود در سايهي آنكه كلمههاي «كرد» و «نمود» و مانند اينها بسيار ميآيد زبان زشت ميگردد.
سوم : بسياري از كلمهها نيروي خود را از دست داده و تو گويي بتنهايي معني خود را نميتواند فهمانيد كه بايد هميشه آن را همراه كلمهي ديگري آورند : عدل و داد ، ظلم و ستم ، مظلم و تار ، اغماض و چشمپوشي ، و مسرت و شادي ، ضرر و زيان ، و بسيار مانند اينها.
«طريق عدل و داد و بذل و كرم ميپيمود و علما و دانشمندان را تعظيم و توقير ميفرمود و طوايف امم را از خوان احسان خويش محظوظ و بهرهور ميگردانيد» ، «آن غار بغايت مظلم و تار بود» «كار و بار عالم از نسق و انتظام برافتاد و قواعد ظلم و جور شيوع و رسوم نهب و غارت وقوع يافت».
اينها از يك كتابيست كه من در دسترس ميداشتم (رياضالسياحه) و كساني اگر بجويند بيشتر كتابها بهمين شيوه نوشته شده و روزنامهها نيز همين شيوه را ميداشتهاند.
چهارم : بسياري از كلمهها معناي ريشهاي خود را رها كرده و در يك معني بيگانهي ديگري بكار ميرود : بخشيدن بمعني «قسمت كردن» بوده. ميگفتهاند : «نان بگرسنگان بخشيد» (بآنان قسمت كرد) و اكنون هم «بخش» بمعني قسم يا قسمت بكار ميرود ، ولي خود ريشه از اين معني بيرون افتاده ، كه گاهي آن را بمعني «آمرزيدن» (عفو كردن) ميآورند و ميگويند : «گناه او را بخشيد» ، و گاهي بمعني «دادن» (عطاء) بكار ميبرند و ميگويند : «بفلان اسبي بخشيد». در جايي كه هر دو از «آمرزيدن» و «دادن» كلمهي فارسي ميدارد و نيازي بآوردن آن كلمه در اين معنيها نيست و از آنسوي براي «قسمت كردن» كلمهي فارسي نيست و آن نياز سختي بكلمهی خود ميدارد.
از اين گونه است «فرمودن» كه بمعني «امر كردن» بوده و اكنون آن را رها كرده (و تنها كلمهی «فرمان» در آن معني بازمانده) و بمعني «گفتن» و يا بمعنيهاي ديگري ميآيد.
✴️ فرهنگ
(تکهی دوم)
🔶فرهنگ
(بخش 1 از 4)
1ـ فرهنگ چیست و برای چیست؟..
چنانكه خوانندگان میدانند در چند شمارهی پیش پرسشهایی از آقای فرهشید بچاپ رسانیده وعده دادیم كه پاسخ آنها را سپس در سرگفتارها بنویسم. اینك وعدهی خود را بجا میآوریم. چون چند تا از پرسشها دربارهی «فرهنگ» بود میخواهیم نخست بآن پردازیم و چون یك زمینهی بسیار مهم و دامنهداریست باید در چند شماره این گفتگو را دنبال نماییم :
نخست باید دید : «فرهنگ چیست و برای چیست؟..». یكی از نكتههایی كه باید دانست اینست كه بیشتر مردم چون چشم باز كرده و این عادتها و كارهای زندگی را دیدهاند درپی حقیقت آنها نبودهاند و از چگونگی آنها و علتی كه دارد و نتیجهای كه باید بدهد پرسش نكردهاند. مثلاً شما اگر از یك تن بپرسید : «رخت چیست؟.. چرا باید آدم رخت بپوشد؟..» از این پرسش شما در شگفت شده خواهد گفت : «عجب سئوالی میكنید. رخت هم برای چیست دارد؟ مگر شما میخواهید رخت نپوشیم؟!..» ، بیش از این پاسخی نخواهد توانست و حقیقت آنست كه بیشتر مردم ـ بلكه انبوه ایشان ـ از معنی درست رخت ، و اینكه برای چه میپوشند ، آگاه نیستند.
رخت برای آنست كه تن آدمی را از گرما و سرما ، و از آفتاب و باران نگه دارد و برخی اعضا را بپوشاند. ولی آنان رخت را باین معنی نمیشناسند بلكه آن را برای نشان دادن شأن و درجهی آدمی میدانند و اینست اگر كسی جامهاش از یك پارچهی كمبهایی بود یا تازه نبود از احترام او میكاهند یا برای شب فلان گونه رخت و برای روز بَهمان گونه قرار میدهند كه هیچ معنایی ندارد ، یا زنان در خیابان و بازار بجای آنكه سینه و بازوهای خود را بپوشانند و نظر مردها را بخود نكشند آنها را باز میگزارند ولی دستهای خود را كه برای دادن و گرفتنست و باید آزاد باشد تو دستكش میكنند كه بیكبار وارونه است.[1]
ناآگاهی مردم از حقیقت رخت تا بحدیست كه بارها دیده شده كه دزدی میكنند و رخت میخرند و بهانهشان اینست كه خواستم آبرویم نرود. چندی پیش مردی در یك اداره پولی اختلاس كرده و چون گرفتار شده بود چنین پاسخ میداد : «دیدم رختم كهنه شده و آبرویم میرود مجبور شدم این پول را برداشتم و یك دست رخت تهیه كردم وگرنه من كه دزد نیستم».
مانندهی همین رفتار را وقتی از زنی آگاه شدم. این زن با داشتن شوهر به یك كار ناشایستی برخاسته و در پاسخ بازپرس چنین گفته بود : «من كه نمیتوانم چادر عبایی بسرم كنم ، كفش بازاری پام كنم. برای حفظ آبرویم مجبورم چادر كِرِبدوشین[گونهای از پارچهی ابریشمی] و كفش گیو بخرم و چون عایدی شوهرم این اندازهها نیست اجباری بیك راه بدی پا گزاردهام».
اینها داستانهاییست كه هر كس نظیرش را شنیده یا دیده و اینها همه نتیجهی ندانستن معنی درست رخت میباشد. در بیشتر چیزها این ندانستن درمیانست.
دربارهی «فرهنگ» نیز شما اگر بپرسید : چیست و برای چیست؟.. خواهید دید از این پرسش در شگفت میافتند و چنین پاسخ میدهند : «این هم پرسیدن دارد؟!.. بچّه باید تحصیل كند ، جوانها باید علم بخوانند ، اگر فرهنگ نباشد ما كه ترقی نخواهیم كرد ...» راستی اینست كه از حقیقت این نیز ناآگاهند و درست نمیدانند كه برای چه باید بچه درس بخواند؟.. چه چیزها را باید یاد بگیرد؟.. در پایان كار چه نتیجهای را بدست آورد؟.. اینست ما باید نخست این زمینه را روشن گردانیم :
«فرهنگ» در فارسی بمعنی تربیت است. یك فرق آدمی با چهارپایان و جانورانِ دیگر همینست كه آنها بفرهنگ یا تربیت نیازی ندارند و همینكه بزرگ شدند با غریزهی خود كارهای زندگی را انجام میدهند. ولی آدمی نیاز بسیاری بآن دارد.
یك فرزند آدمی چون بجهان میآید بدیهیست كه باید چیزهای بسیاری را یاد بگیرد تا مرد درستی گردد و بزندگی پردازد. ولی ما همهی آنها را فرهنگ نمینامیم و تنها یك رشتههای خاصی را با این نام میخوانیم و من اینك آنها را از نظر عقیدهی خودمان به سه قسمت میگردانم : 1) سواد 2) دانش 3) حقایق زندگانی ، كه باید از هر یكی جداگانه سخن برانیم.
[1] : یك نمونه از بیراهی در جُستار رخت ، رخت ملاییست. این رخت چه معنایی دارد؟!. چرا باید جز از عموم مردم بپوشند؟!. آن دستار چیست؟!. آیا سر آقایان را از آفتاب یا سرما حفظ میكند؟!. همه میدانند آقایان كمتر زیر آفتاب یا در سرما میمانند. آن عبا و قبا و نعلینِ دستوپاگیر چیست كه میپوشند؟!. آیا رخت برای آنست كه جلو چالاكی و كار كردن را بگیرد؟! آیا پیغمبر رختی جدا از مردم میپوشیده؟!.
(تکهی دوم)
🔶فرهنگ
(بخش 1 از 4)
1ـ فرهنگ چیست و برای چیست؟..
چنانكه خوانندگان میدانند در چند شمارهی پیش پرسشهایی از آقای فرهشید بچاپ رسانیده وعده دادیم كه پاسخ آنها را سپس در سرگفتارها بنویسم. اینك وعدهی خود را بجا میآوریم. چون چند تا از پرسشها دربارهی «فرهنگ» بود میخواهیم نخست بآن پردازیم و چون یك زمینهی بسیار مهم و دامنهداریست باید در چند شماره این گفتگو را دنبال نماییم :
نخست باید دید : «فرهنگ چیست و برای چیست؟..». یكی از نكتههایی كه باید دانست اینست كه بیشتر مردم چون چشم باز كرده و این عادتها و كارهای زندگی را دیدهاند درپی حقیقت آنها نبودهاند و از چگونگی آنها و علتی كه دارد و نتیجهای كه باید بدهد پرسش نكردهاند. مثلاً شما اگر از یك تن بپرسید : «رخت چیست؟.. چرا باید آدم رخت بپوشد؟..» از این پرسش شما در شگفت شده خواهد گفت : «عجب سئوالی میكنید. رخت هم برای چیست دارد؟ مگر شما میخواهید رخت نپوشیم؟!..» ، بیش از این پاسخی نخواهد توانست و حقیقت آنست كه بیشتر مردم ـ بلكه انبوه ایشان ـ از معنی درست رخت ، و اینكه برای چه میپوشند ، آگاه نیستند.
رخت برای آنست كه تن آدمی را از گرما و سرما ، و از آفتاب و باران نگه دارد و برخی اعضا را بپوشاند. ولی آنان رخت را باین معنی نمیشناسند بلكه آن را برای نشان دادن شأن و درجهی آدمی میدانند و اینست اگر كسی جامهاش از یك پارچهی كمبهایی بود یا تازه نبود از احترام او میكاهند یا برای شب فلان گونه رخت و برای روز بَهمان گونه قرار میدهند كه هیچ معنایی ندارد ، یا زنان در خیابان و بازار بجای آنكه سینه و بازوهای خود را بپوشانند و نظر مردها را بخود نكشند آنها را باز میگزارند ولی دستهای خود را كه برای دادن و گرفتنست و باید آزاد باشد تو دستكش میكنند كه بیكبار وارونه است.[1]
ناآگاهی مردم از حقیقت رخت تا بحدیست كه بارها دیده شده كه دزدی میكنند و رخت میخرند و بهانهشان اینست كه خواستم آبرویم نرود. چندی پیش مردی در یك اداره پولی اختلاس كرده و چون گرفتار شده بود چنین پاسخ میداد : «دیدم رختم كهنه شده و آبرویم میرود مجبور شدم این پول را برداشتم و یك دست رخت تهیه كردم وگرنه من كه دزد نیستم».
مانندهی همین رفتار را وقتی از زنی آگاه شدم. این زن با داشتن شوهر به یك كار ناشایستی برخاسته و در پاسخ بازپرس چنین گفته بود : «من كه نمیتوانم چادر عبایی بسرم كنم ، كفش بازاری پام كنم. برای حفظ آبرویم مجبورم چادر كِرِبدوشین[گونهای از پارچهی ابریشمی] و كفش گیو بخرم و چون عایدی شوهرم این اندازهها نیست اجباری بیك راه بدی پا گزاردهام».
اینها داستانهاییست كه هر كس نظیرش را شنیده یا دیده و اینها همه نتیجهی ندانستن معنی درست رخت میباشد. در بیشتر چیزها این ندانستن درمیانست.
دربارهی «فرهنگ» نیز شما اگر بپرسید : چیست و برای چیست؟.. خواهید دید از این پرسش در شگفت میافتند و چنین پاسخ میدهند : «این هم پرسیدن دارد؟!.. بچّه باید تحصیل كند ، جوانها باید علم بخوانند ، اگر فرهنگ نباشد ما كه ترقی نخواهیم كرد ...» راستی اینست كه از حقیقت این نیز ناآگاهند و درست نمیدانند كه برای چه باید بچه درس بخواند؟.. چه چیزها را باید یاد بگیرد؟.. در پایان كار چه نتیجهای را بدست آورد؟.. اینست ما باید نخست این زمینه را روشن گردانیم :
«فرهنگ» در فارسی بمعنی تربیت است. یك فرق آدمی با چهارپایان و جانورانِ دیگر همینست كه آنها بفرهنگ یا تربیت نیازی ندارند و همینكه بزرگ شدند با غریزهی خود كارهای زندگی را انجام میدهند. ولی آدمی نیاز بسیاری بآن دارد.
یك فرزند آدمی چون بجهان میآید بدیهیست كه باید چیزهای بسیاری را یاد بگیرد تا مرد درستی گردد و بزندگی پردازد. ولی ما همهی آنها را فرهنگ نمینامیم و تنها یك رشتههای خاصی را با این نام میخوانیم و من اینك آنها را از نظر عقیدهی خودمان به سه قسمت میگردانم : 1) سواد 2) دانش 3) حقایق زندگانی ، كه باید از هر یكی جداگانه سخن برانیم.
[1] : یك نمونه از بیراهی در جُستار رخت ، رخت ملاییست. این رخت چه معنایی دارد؟!. چرا باید جز از عموم مردم بپوشند؟!. آن دستار چیست؟!. آیا سر آقایان را از آفتاب یا سرما حفظ میكند؟!. همه میدانند آقایان كمتر زیر آفتاب یا در سرما میمانند. آن عبا و قبا و نعلینِ دستوپاگیر چیست كه میپوشند؟!. آیا رخت برای آنست كه جلو چالاكی و كار كردن را بگیرد؟! آیا پیغمبر رختی جدا از مردم میپوشیده؟!.