[1] : باید «تبصره»ای بر این قانون بدیده گرفت. زیرا چنانكه گفتیم همان دانشهایی كه در آغاز صورت نظری (pure) دارند ممکنست كه سپس كاربردی (applied) گردند. اینست دولتها نزدیك به دو سده است این را دریافته سرمایهها در راه پیشبرد دانشهای نظری بیرون ریخته دانشمندانی را بكار گرفتهاند و این همانست كه امروز ما بنام پژوهشكدهها میشناسیم. نتیجهی در پیش گرفتن چنان شیوهای تا سالها میتواند جز صرف سرمایه و وقت چیز دیگری بشمار نیاید لیكن پس از آنكه پژوهشها به بار نشست و كاربردهایی از آن پدید آمد نتیجهاش پیشرفت در زمینههای صنعتی ، كشاورزی و اقتصادی كشور میباشد.
پس پژوهش خود پیشهای تواند بود. با اینهمه این پیشه باید به اندازهی نیاز باشد و نان هر دانشمندی بگردن دولت نتواند بود.
آموزاكهای كسروی «پاكدینی» نام دارد. پاكدینی یا دین در معنی درست آن «زیستن از راه خرد است». معنی دین در بیشتر گفتارهای او روشن گردیده و در همین گفتار هم چنین آمده : «معنی درست دین همان شناختن معنی جهان و زندگیست». از چیزهایی كه دیدهی آدمیان را به شناخت جهان و زندگانی بازتر میگرداند یكی خرد است و دیگری دانش. از اینجا در پاكدینی دستوری بدینسان آمده : «در هر كجا كه دین با خرد یا دانش ناسازگار بود باید از دین كاست». این یكی از دستورهای گرانمایهی پاكدینی است. همینست كه به ما اجازه میدهد اظهار نظر كرده و اگر بنیادگزار این راه هم سخنی گفته كه با دانش یا با شرایط زندگی امروز ناسازگار مینماید آن را مطرح كنیم.
در پاكدینی به اظهار نظرها ارج و بها داده شده چنانكه در گفتارهای پیشین نیز دیدهاید كسروی بارها از خوانندگان خواسته اگر ایرادی در نوشتههای او میبینند بنویسند و روشنتر گردیدن موضوعات را در سایهی گفتگو و پیش کشیدن ایرادها میداند. او نه تنها اندیشههای دیگران را بلكه اندیشهی خود را نیز نقد كرده ـ گرچه این جز در یكی دو زمینهی فرعی نیست. آنچه در پابرگیها آمده اظهار نظرهای ماست و دوست میداریم دیگران نیز در این زمینهها به اظهار نظر بپردازند.
پس پژوهش خود پیشهای تواند بود. با اینهمه این پیشه باید به اندازهی نیاز باشد و نان هر دانشمندی بگردن دولت نتواند بود.
آموزاكهای كسروی «پاكدینی» نام دارد. پاكدینی یا دین در معنی درست آن «زیستن از راه خرد است». معنی دین در بیشتر گفتارهای او روشن گردیده و در همین گفتار هم چنین آمده : «معنی درست دین همان شناختن معنی جهان و زندگیست». از چیزهایی كه دیدهی آدمیان را به شناخت جهان و زندگانی بازتر میگرداند یكی خرد است و دیگری دانش. از اینجا در پاكدینی دستوری بدینسان آمده : «در هر كجا كه دین با خرد یا دانش ناسازگار بود باید از دین كاست». این یكی از دستورهای گرانمایهی پاكدینی است. همینست كه به ما اجازه میدهد اظهار نظر كرده و اگر بنیادگزار این راه هم سخنی گفته كه با دانش یا با شرایط زندگی امروز ناسازگار مینماید آن را مطرح كنیم.
در پاكدینی به اظهار نظرها ارج و بها داده شده چنانكه در گفتارهای پیشین نیز دیدهاید كسروی بارها از خوانندگان خواسته اگر ایرادی در نوشتههای او میبینند بنویسند و روشنتر گردیدن موضوعات را در سایهی گفتگو و پیش کشیدن ایرادها میداند. او نه تنها اندیشههای دیگران را بلكه اندیشهی خود را نیز نقد كرده ـ گرچه این جز در یكی دو زمینهی فرعی نیست. آنچه در پابرگیها آمده اظهار نظرهای ماست و دوست میداریم دیگران نیز در این زمینهها به اظهار نظر بپردازند.
✴️ با خوانندگان
کوشاد تلگرام : یکی از خوانندگان از ما گله کردهاند که چرا تنها گفتار و نوشته از احمد کسروی میگزاریم که دربارهی گذشته است.
میگوییم : از اینکه ایراد خود را با ما درمیان نهادید سپاسگزاریم. هرگونه پرسش یا ایراد دیگری هم که داشتید بما بگویید.
اما پاسخ ایراد شما. با اینکه از زمان کشته شدن شادروان کسروی، 75 سال می گذرد ولی سخنان وی برای امروز بکار می آید، زیرا دردها و ریشه های گرفتاری ایران هنوز همانهاست که در زمان آن بزرگمرد بوده و ناگزیر درمان آنها نیز همانست که او گفته. اگر در زمان او کیشهای گوناگون و چندین زبان و نیمزبان مایه پراکندگی میان ایرانیان بوده امروز نیز هست. اگر در زمان او ملایان و دکان آنها جلوگیر پیشرفت ایران و مایه گرفتاری بوده، امروز بدتر گردیده و همانها فرمانروای کشور گردیدهاند. اگر در آن زمان دستگاه آموزشی و بدآموزیها مایه گمراهی و سرگردانی و تباهی عمر و خرد دانش آموزان این سرزمین بوده، امروز نیز همچنانست. مشروطه یا دموکراسی که شادروان کسروی آن را بهترین شکل حکومت میدانسته ، امروز هم بهترین شکل حکومت است و بهتر از آن پدید نیامده. چگونه میتوان هشدارهای شادروان کسروی را درباره زیانمند بودن کیش شیعیگری و آخوندها خواند و آنها را سخن روز این کشور و مردم بشمار نیاورد.
آنگاه آمیغها (حقایق) هیچگاه کهنه نگردد و سخنان شادروان کسروی چون دربردارنده حقایق زندگی می باشد ازآن امروز و آینده است. شما باین ننگرید که در سخنان شادروان کسروی گاهی از کسانی نام برده میشود که درگذشته اند و دوره آنها گذشته است. شما به مغز سخن بنگرید. شما بحقایق نهفته در آن بنگرید و از آنها همچون ترازویی برای سنجش و ارزیابی رویدادهای روزگار خودمان بهره بگیرید. ما هم هرگاه رویداد بزرگی در کشور رخ داده چنین کرده ایم و نمونه های آن را در کانال توانید یافت. باشد که اینگونه گفتارها کم بوده که امیدمندیم از این پس بتوانیم جبران نماییم.
اگر تاریخ اخیر ایران را بخوانید و درباره آن ژرف بیندیشید خواهید دریافت که این لغزشی است که پیش از این دیگران هم دچار آن شده بودند و هرآینه گرفتاری امروز ما نتیجه آن لغزش است. یک روز می گفتند امروز جنگ جهانی است و کشور در اشغال و دچار قحطی است و مردم نان برای خوردن ندارند. امروز هنگام سخن گفتن از زیان ادبیات و شعر و شاعری و آخوندها و کیشهای گمراه نیست. یک روز دیگر میگفتند امروز سخن روز، داستان نفت و دعوی با شرکت نفت انگلیس و ایران است. روز دیگر می گفتند امروز باید با آخوندها همدست گردید و شاه را برانداخت و پس از آن کار درست خواهد بود ولی همه اینها غلط بود و همانا حال کنونی کشور نتیجه همانست. امروز هم گفتن سخنانی از اینگونه که حکومت ملایان بد است و سررشته داران دزد هستند، کاری است که دیگران هم می کنند و از آنها بتنهایی گرفتاریهای ما چاره نخواهد پذیرفت.
شما این سخن را از ما بپذیرید که گرفتاریها و بدبختیهای ما ایرانیان ریشه دار است و برای درمان آن نیز باید بسراغ ریشه ها رفت و چاره ریشه ای گرفتاریهای ایران نیز جز راهنماییهای شادروان کسروی نمیباشد. گویا شما جوانید و در آغاز راه زندگی هستید. نگزاریم عمرمان بر سر چیزهایی که آزموده شده که بیهوده است هدر رود.
در پایان بازهم خواهشمندیم هرگونه پرسش یا ایرادی در زمینه نوشته های شادروان کسروی داشتید ، از ما بپرسید.
پس از این پاسخ ، ایشان در یادداشتی پذیرفتهاند که باید از «تاریخ» درس گرفت. لیکن پرسشی هم پرسیدهاند که سپس به آن نیز خواهیم پرداخت.
کوشاد تلگرام : یکی از خوانندگان از ما گله کردهاند که چرا تنها گفتار و نوشته از احمد کسروی میگزاریم که دربارهی گذشته است.
میگوییم : از اینکه ایراد خود را با ما درمیان نهادید سپاسگزاریم. هرگونه پرسش یا ایراد دیگری هم که داشتید بما بگویید.
اما پاسخ ایراد شما. با اینکه از زمان کشته شدن شادروان کسروی، 75 سال می گذرد ولی سخنان وی برای امروز بکار می آید، زیرا دردها و ریشه های گرفتاری ایران هنوز همانهاست که در زمان آن بزرگمرد بوده و ناگزیر درمان آنها نیز همانست که او گفته. اگر در زمان او کیشهای گوناگون و چندین زبان و نیمزبان مایه پراکندگی میان ایرانیان بوده امروز نیز هست. اگر در زمان او ملایان و دکان آنها جلوگیر پیشرفت ایران و مایه گرفتاری بوده، امروز بدتر گردیده و همانها فرمانروای کشور گردیدهاند. اگر در آن زمان دستگاه آموزشی و بدآموزیها مایه گمراهی و سرگردانی و تباهی عمر و خرد دانش آموزان این سرزمین بوده، امروز نیز همچنانست. مشروطه یا دموکراسی که شادروان کسروی آن را بهترین شکل حکومت میدانسته ، امروز هم بهترین شکل حکومت است و بهتر از آن پدید نیامده. چگونه میتوان هشدارهای شادروان کسروی را درباره زیانمند بودن کیش شیعیگری و آخوندها خواند و آنها را سخن روز این کشور و مردم بشمار نیاورد.
آنگاه آمیغها (حقایق) هیچگاه کهنه نگردد و سخنان شادروان کسروی چون دربردارنده حقایق زندگی می باشد ازآن امروز و آینده است. شما باین ننگرید که در سخنان شادروان کسروی گاهی از کسانی نام برده میشود که درگذشته اند و دوره آنها گذشته است. شما به مغز سخن بنگرید. شما بحقایق نهفته در آن بنگرید و از آنها همچون ترازویی برای سنجش و ارزیابی رویدادهای روزگار خودمان بهره بگیرید. ما هم هرگاه رویداد بزرگی در کشور رخ داده چنین کرده ایم و نمونه های آن را در کانال توانید یافت. باشد که اینگونه گفتارها کم بوده که امیدمندیم از این پس بتوانیم جبران نماییم.
اگر تاریخ اخیر ایران را بخوانید و درباره آن ژرف بیندیشید خواهید دریافت که این لغزشی است که پیش از این دیگران هم دچار آن شده بودند و هرآینه گرفتاری امروز ما نتیجه آن لغزش است. یک روز می گفتند امروز جنگ جهانی است و کشور در اشغال و دچار قحطی است و مردم نان برای خوردن ندارند. امروز هنگام سخن گفتن از زیان ادبیات و شعر و شاعری و آخوندها و کیشهای گمراه نیست. یک روز دیگر میگفتند امروز سخن روز، داستان نفت و دعوی با شرکت نفت انگلیس و ایران است. روز دیگر می گفتند امروز باید با آخوندها همدست گردید و شاه را برانداخت و پس از آن کار درست خواهد بود ولی همه اینها غلط بود و همانا حال کنونی کشور نتیجه همانست. امروز هم گفتن سخنانی از اینگونه که حکومت ملایان بد است و سررشته داران دزد هستند، کاری است که دیگران هم می کنند و از آنها بتنهایی گرفتاریهای ما چاره نخواهد پذیرفت.
شما این سخن را از ما بپذیرید که گرفتاریها و بدبختیهای ما ایرانیان ریشه دار است و برای درمان آن نیز باید بسراغ ریشه ها رفت و چاره ریشه ای گرفتاریهای ایران نیز جز راهنماییهای شادروان کسروی نمیباشد. گویا شما جوانید و در آغاز راه زندگی هستید. نگزاریم عمرمان بر سر چیزهایی که آزموده شده که بیهوده است هدر رود.
در پایان بازهم خواهشمندیم هرگونه پرسش یا ایرادی در زمینه نوشته های شادروان کسروی داشتید ، از ما بپرسید.
پس از این پاسخ ، ایشان در یادداشتی پذیرفتهاند که باید از «تاریخ» درس گرفت. لیکن پرسشی هم پرسیدهاند که سپس به آن نیز خواهیم پرداخت.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 2ـ چگونه سختیها پیش آمد؟ (تکهی یک از سه)
در عدلیهی تبریز بیش از سه هفته نماندم. زیرا در همان روزها بود که کودتای سیدضیاء در تهران پیش آمد و «بیانیه»های پرآوای او به تبریز رسیدن گرفت. سپس نیز روز بیستوسوم اسفند با تلگرافِ او عدلیه بسته شد.
بدینسان من بیکار شدم. سختی در اینجا بود که از آغاز سال من از عدلیه ماهانه نگرفته بودم و اکنون میبایست گرفته به وامهای خود دهم. با این پیشامد دانسته نبود آنها را از که خواهم خواست. از یکسو وامداری و از یکسو تهیدستی مرا در فشار آورد.
نوروز سال ١٣٠٠ هنگامی فرارسید که من بسیار دلشکسته میبودم. بهار آغاز یافت. روزها پی هم میگذشت. از تهران آگاهیها میرسید. سیدضیاء افتاد و رفت. قوامالسلطنه بجای او آمد. ولی عدلیه همچنان بسته میماند. سختی ما روزافزون میبود.
در آن میان برادر میانهام که از چند سال باز به باکو رفته و در آنجا مغازه باز کرده بود ، با حال بسیار بدی به تبریز بازگشت. دانسته شد در شورش بالشِویکی مغازهاش تاراج شده ، و او چون درس خوانده بود بآموزگاریش در دبستانی پذیرفتهاند که با آن زندگی میکرده. سپس آهنگ آمدن تبریز کرده. درمیانهی تبریز و اردبیل شاهسونان دستگیرش کردهاند. رختهایش را گرفته نیمتنهای از پلاس باو پوشانیدهاند. با آن رخت پای پیاده خود را به تبریز رسانیده.
این بسختی ما افزود. من بهتر دانستم کتابهای خود را (جز از چند جلد) همه باو واگزارم که کتابخانهای باز کند و بیکار نماند. این کار انجام گرفت. از آنسو مهربانی مخبرالسلطنه سودمند افتاد و من توانستم کمی از ماهانهی پسافتادهی خود را از مالیه بگیرم و وامهای خود را بپردازم. پس از این کارها آماده گردیدم که بار دیگر به تهران بیایم و در اینجا درپی کاری باشم. افسوس که دانسته شد همسرم بیماری میدارد. دانسته نبود چیست. باین پزشک و آن پزشک بردیم. هر کدام سخنانی میگفتند.
ناچار بودم تا او بهبود نیابد از تبریز تکان نخورم. و چون درآمدی از هیچ جا نمیداشتم فشار زندگی روز بروز سختتر میگردید. باز پیاپی وام میگرفتم. در آن میان چون بیکار میبودم یک سرگرمی نیز پیدا کردم. بدینسان که بهمدستی چند تن از دانشمندان مسلمان و ارمنی ، انجمنی بنام اسپرانتو بنیاد نهادیم. چون از اسپرانتو در جاهای دیگر نیز نام خواهم برد در اینجا چند سخنی دربارهی آن میرانم :
باید دانست یکی از دشواریهای جهان ، داستان زبانست. در جهان با چند صد زبان سخن گفته میشود و تیرهها هر کدام زبان جدایی میدارند. این دشواریهایی در زندگانی پدید آورده. امروز شما اگر بخواهید به اروپا سفر کنید و در همه جا بگردید و با همهی مردم بیامیزید ، ناچار خواهید بود ده و پانزده زبان یاد گیرید و پیداست که آن بسیار دشوار است. بارها دو تن بهم میرسند و میخواهند بهم سخن گویند ، چون زبانهاشان یکی نیست نمیتوانند. اکنون رادیو یکی از افزارهای زندگانی گردیده. اگر جدایی زبانها نبودی ما توانستیمی بدستیاری آن سخن همهی تیرهها را بشنویم و از رازهاشان آگاه گردیم.
در سدهی گذشته نیکخواهانی در اروپا و آمریکا این دشواری را بدیده گرفته چنین اندیشیدند که بهتر است که در جهان یک «زبان دوم» باشد. باینمعنی که زبانی برگزیده شود که همهی مردم در آسیا و اروپا و دیگر جاها آن را یاد گیرند و دو تن بیگانه که بهم میرسند با آن زبان سخن گویند. هر مردمی زبان بومی خود را نگه دارند و درمیان خود بکار برند. ولی زبانی نیز برای سخن گفتن با بیگانگان یاد گیرند.
این اندیشهی نیکی بود و همه پذیرفتند. ولی چون خواستند زبانی را برگزینند دانسته شد هیچ یکی از زبانهایی که بوده و هست زبان دوم نتواند بود ، به دو شُوند[=سبب] : یکی آنکه این زبانها دشوار است و برای یاد گرفتن هر یکی دستکم باید دو سال و سه سال کوشش بکار برد. دیگری آنکه هر یکی از آنها زبان یک دولت است که اگر برگزیده شود دولتهای دیگر گردن نگزارده بکارشکنی خواهند کوشید. زبانهای مردهی لاتین و یونانی نیز این حال را میدارند زیرا لاتین زبان کلیسای کاتولیک و یونانی زبان کلیسای ارتودکس است که هر کدام که برگزیده شدی هرآینه پیروان کلیسای دیگر نپذیرفتندی.
🔸 2ـ چگونه سختیها پیش آمد؟ (تکهی یک از سه)
در عدلیهی تبریز بیش از سه هفته نماندم. زیرا در همان روزها بود که کودتای سیدضیاء در تهران پیش آمد و «بیانیه»های پرآوای او به تبریز رسیدن گرفت. سپس نیز روز بیستوسوم اسفند با تلگرافِ او عدلیه بسته شد.
بدینسان من بیکار شدم. سختی در اینجا بود که از آغاز سال من از عدلیه ماهانه نگرفته بودم و اکنون میبایست گرفته به وامهای خود دهم. با این پیشامد دانسته نبود آنها را از که خواهم خواست. از یکسو وامداری و از یکسو تهیدستی مرا در فشار آورد.
نوروز سال ١٣٠٠ هنگامی فرارسید که من بسیار دلشکسته میبودم. بهار آغاز یافت. روزها پی هم میگذشت. از تهران آگاهیها میرسید. سیدضیاء افتاد و رفت. قوامالسلطنه بجای او آمد. ولی عدلیه همچنان بسته میماند. سختی ما روزافزون میبود.
در آن میان برادر میانهام که از چند سال باز به باکو رفته و در آنجا مغازه باز کرده بود ، با حال بسیار بدی به تبریز بازگشت. دانسته شد در شورش بالشِویکی مغازهاش تاراج شده ، و او چون درس خوانده بود بآموزگاریش در دبستانی پذیرفتهاند که با آن زندگی میکرده. سپس آهنگ آمدن تبریز کرده. درمیانهی تبریز و اردبیل شاهسونان دستگیرش کردهاند. رختهایش را گرفته نیمتنهای از پلاس باو پوشانیدهاند. با آن رخت پای پیاده خود را به تبریز رسانیده.
این بسختی ما افزود. من بهتر دانستم کتابهای خود را (جز از چند جلد) همه باو واگزارم که کتابخانهای باز کند و بیکار نماند. این کار انجام گرفت. از آنسو مهربانی مخبرالسلطنه سودمند افتاد و من توانستم کمی از ماهانهی پسافتادهی خود را از مالیه بگیرم و وامهای خود را بپردازم. پس از این کارها آماده گردیدم که بار دیگر به تهران بیایم و در اینجا درپی کاری باشم. افسوس که دانسته شد همسرم بیماری میدارد. دانسته نبود چیست. باین پزشک و آن پزشک بردیم. هر کدام سخنانی میگفتند.
ناچار بودم تا او بهبود نیابد از تبریز تکان نخورم. و چون درآمدی از هیچ جا نمیداشتم فشار زندگی روز بروز سختتر میگردید. باز پیاپی وام میگرفتم. در آن میان چون بیکار میبودم یک سرگرمی نیز پیدا کردم. بدینسان که بهمدستی چند تن از دانشمندان مسلمان و ارمنی ، انجمنی بنام اسپرانتو بنیاد نهادیم. چون از اسپرانتو در جاهای دیگر نیز نام خواهم برد در اینجا چند سخنی دربارهی آن میرانم :
باید دانست یکی از دشواریهای جهان ، داستان زبانست. در جهان با چند صد زبان سخن گفته میشود و تیرهها هر کدام زبان جدایی میدارند. این دشواریهایی در زندگانی پدید آورده. امروز شما اگر بخواهید به اروپا سفر کنید و در همه جا بگردید و با همهی مردم بیامیزید ، ناچار خواهید بود ده و پانزده زبان یاد گیرید و پیداست که آن بسیار دشوار است. بارها دو تن بهم میرسند و میخواهند بهم سخن گویند ، چون زبانهاشان یکی نیست نمیتوانند. اکنون رادیو یکی از افزارهای زندگانی گردیده. اگر جدایی زبانها نبودی ما توانستیمی بدستیاری آن سخن همهی تیرهها را بشنویم و از رازهاشان آگاه گردیم.
در سدهی گذشته نیکخواهانی در اروپا و آمریکا این دشواری را بدیده گرفته چنین اندیشیدند که بهتر است که در جهان یک «زبان دوم» باشد. باینمعنی که زبانی برگزیده شود که همهی مردم در آسیا و اروپا و دیگر جاها آن را یاد گیرند و دو تن بیگانه که بهم میرسند با آن زبان سخن گویند. هر مردمی زبان بومی خود را نگه دارند و درمیان خود بکار برند. ولی زبانی نیز برای سخن گفتن با بیگانگان یاد گیرند.
این اندیشهی نیکی بود و همه پذیرفتند. ولی چون خواستند زبانی را برگزینند دانسته شد هیچ یکی از زبانهایی که بوده و هست زبان دوم نتواند بود ، به دو شُوند[=سبب] : یکی آنکه این زبانها دشوار است و برای یاد گرفتن هر یکی دستکم باید دو سال و سه سال کوشش بکار برد. دیگری آنکه هر یکی از آنها زبان یک دولت است که اگر برگزیده شود دولتهای دیگر گردن نگزارده بکارشکنی خواهند کوشید. زبانهای مردهی لاتین و یونانی نیز این حال را میدارند زیرا لاتین زبان کلیسای کاتولیک و یونانی زبان کلیسای ارتودکس است که هر کدام که برگزیده شدی هرآینه پیروان کلیسای دیگر نپذیرفتندی.
🔶 زبان ایرانی - سال هفتم پیمان : 222
🔸 باید زبان را درست گردانید
آقای کسمایی در نامهی دیگری مینویسد : «امروز تکانی را که پیمان میخواست در توده پدیدار است و طرفداران پیمان در شهرستانها میکوشند بیاری خدا این تکان را بزرگتر و تواناتر گردانند و چون اکثریت آشنایی بزبان مهنامه ندارند از نقطه نظر پیشرفت کار و گرفتن نتیجه ناگزیرم پیشنهاد نمایم که چون اکثریت توده بزبان روزنامهها بیشتر آشنایی دارند ـ چه شود برای چند ماهی بویژه در قسمت «امروز چه باید کرد» و مانندهای آن پیمان نیز بزبان توده نوشته شود که مردم بخوانند و همفکری دریغ نگویند ..»
میگویم : از نخست داستان زبان یک رنجی برای ما بوده. از یکسو ناگزیریم زبان را درست گردانیم. از یکسو همین مایهی دشواری زبان مهنامه و گلهمندی خوانندگان میشود.
چنانکه بارها نوشتهایم زبانی که امروز هست و روزنامهها با آن نوشته میشود بیمار است و خواست ما را پیش نخواهد برد. در همین شماره ما یک نمونهی نیکی از بیماری و ناتوانی آن نشان دادهایم. کلمههای کمیته ، کمیسیون ، حزب و مانند اینها نامهاشان از این زبان چیست؟.. آیا میتوان برای آنها فارسی پدید آورد؟!..
زبانی که نمیتواند کلمههایی را ترجمه کند و معنیهای آن را بفهماند چگونه خواهد توانست کار ما را که فهمانیدن هزاران معنیهای بسیار باریک و ارجدار است پیش برد؟!.. ما ناگزیریم برای خود زبان درستی داریم. ناگزیریم فارسی را درستترین و آراستهترین زبانها گردانیم و راه این کار همینست که پیش گرفتهایم. میباید از یک راه دانشمندانهای پیش رویم.
چند سال پیش که ما از آلودگی فارسی سخن راندیم و درستی آن را خواستیم یک دسته بیمایگانی بهوس افتاده و کار را در دسترس هر کس پنداشته انجمنها ساختند و چند زمانی نشستند و برخاستند و بیمایگی خود را بهمه نشان دادند. آنان پی کار خود رفتند ، ولی ما هستیم و خواهیم بود و رشته از دست نخواهیم هِشت.
لیکن از اینسو پیشنهاد آقای کسمایی نیز سنجیده و بجاست. کسانی که مهنامه را تازه میخوانند این زبان برای آنان دشوار است و ما نباید این نکته را از دیده دور داریم ، و جای سپاس است که زمینه برای پذیرفتن این پیشنهاد آماده میباشد. زیرا امروزها که نشستهایی برپا میشود و گفتگوهایی در آنها میرود بیشتر گفتارهای پیمان سخنانیست که در آن نشستها گفته شده و ما درخواست آقای کسمایی را پذیرفته و آنها را بِهمان زبانی که گفته شده در پیمان خواهیم نوشت. از جمله برای شمارهی ششم گفتار درازی زیر عنوان «آیندهی ما چه خواهد بود؟...» آماده میگردانیم.
🔸 باید زبان را درست گردانید
آقای کسمایی در نامهی دیگری مینویسد : «امروز تکانی را که پیمان میخواست در توده پدیدار است و طرفداران پیمان در شهرستانها میکوشند بیاری خدا این تکان را بزرگتر و تواناتر گردانند و چون اکثریت آشنایی بزبان مهنامه ندارند از نقطه نظر پیشرفت کار و گرفتن نتیجه ناگزیرم پیشنهاد نمایم که چون اکثریت توده بزبان روزنامهها بیشتر آشنایی دارند ـ چه شود برای چند ماهی بویژه در قسمت «امروز چه باید کرد» و مانندهای آن پیمان نیز بزبان توده نوشته شود که مردم بخوانند و همفکری دریغ نگویند ..»
میگویم : از نخست داستان زبان یک رنجی برای ما بوده. از یکسو ناگزیریم زبان را درست گردانیم. از یکسو همین مایهی دشواری زبان مهنامه و گلهمندی خوانندگان میشود.
چنانکه بارها نوشتهایم زبانی که امروز هست و روزنامهها با آن نوشته میشود بیمار است و خواست ما را پیش نخواهد برد. در همین شماره ما یک نمونهی نیکی از بیماری و ناتوانی آن نشان دادهایم. کلمههای کمیته ، کمیسیون ، حزب و مانند اینها نامهاشان از این زبان چیست؟.. آیا میتوان برای آنها فارسی پدید آورد؟!..
زبانی که نمیتواند کلمههایی را ترجمه کند و معنیهای آن را بفهماند چگونه خواهد توانست کار ما را که فهمانیدن هزاران معنیهای بسیار باریک و ارجدار است پیش برد؟!.. ما ناگزیریم برای خود زبان درستی داریم. ناگزیریم فارسی را درستترین و آراستهترین زبانها گردانیم و راه این کار همینست که پیش گرفتهایم. میباید از یک راه دانشمندانهای پیش رویم.
چند سال پیش که ما از آلودگی فارسی سخن راندیم و درستی آن را خواستیم یک دسته بیمایگانی بهوس افتاده و کار را در دسترس هر کس پنداشته انجمنها ساختند و چند زمانی نشستند و برخاستند و بیمایگی خود را بهمه نشان دادند. آنان پی کار خود رفتند ، ولی ما هستیم و خواهیم بود و رشته از دست نخواهیم هِشت.
لیکن از اینسو پیشنهاد آقای کسمایی نیز سنجیده و بجاست. کسانی که مهنامه را تازه میخوانند این زبان برای آنان دشوار است و ما نباید این نکته را از دیده دور داریم ، و جای سپاس است که زمینه برای پذیرفتن این پیشنهاد آماده میباشد. زیرا امروزها که نشستهایی برپا میشود و گفتگوهایی در آنها میرود بیشتر گفتارهای پیمان سخنانیست که در آن نشستها گفته شده و ما درخواست آقای کسمایی را پذیرفته و آنها را بِهمان زبانی که گفته شده در پیمان خواهیم نوشت. از جمله برای شمارهی ششم گفتار درازی زیر عنوان «آیندهی ما چه خواهد بود؟...» آماده میگردانیم.
✴️ فرهنگ
(تکهی پنجم)
🔶 فرهنگ
(بخش 4 از 4)
4ـ بیشتر زیان از آموزاکهاست
گذشته از فرقهایی كه در میانهی نظر فرهنگی ما با فرهنگ كنونی از حیث ترتیب آموزشگاهها هست ، فرقهای مهمی نیز از حیث تعلیمات (یا بفارسی گوییم : آموزاكها) درمیان میباشد. آموزاكهای فرهنگ كنونی چیزی نیست كه كسی بدی آن را نداند و ما اگر بخواهیم بتفصیل آن را یاد كنیم سخن بدرازی خواهد انجامید و این است بهنگام دیگری میگزاریم. ولی این را ناگفته نمیگزاریم كه یكی از علل درماندگی و بدبختی كنونی ایران همان فرهنگ میباشد. بگفتهی انجیل درخت را از میوهاش میشناسند. شما اگر میخواهید پی ببدی آموزاكهای فرهنگ برید بحال جوانان درسخوانده نگرید كه چگونه از آموزشگاهها بیرون میآیند. فرزندان با استعداد و هوشمندی چون بدست فرهنگ سپرده میشوند در ده و اند سال كه در زیر اختیار او [وزارت فرهنگ یا آموزش و پرورش]ست همهی نیروهایش را فرسوده میگرداند و در برابر این صرف عمر و فرسودن نیرو ، چیزی كه بدست او میدهد دانستههای بسیار بیارزشی است كه اگر رویهمرفتهاش را حساب كنیم زیانش ده برابر سودش خواهد بود.
یک چیزی که هرگز نباید فراموش شود آنست که این جوانان از هر چیزی تنها لفظ آن را یاد میگیرند و از معنی بیکبار ناآگاه میمانند.
در این چند سال ما این را نیك آزمودیم. زیرا دیدیم هنگامی كه به اروپاییگری (یا روشنتر گویم : به پیروی كوركورانه از اروپا) ایراد میگرفتیم دستهای از این درسخواندگان بهایهوی برخاستند كه این با تمدن دشمنی میكند و ما از گفتههاشان دیدیم معنی «تمدن» را نمیدانند و اینبود چون بازگشته پرسیدیم «تمدن چیست؟!..» همگی درماندند و این روشن شد كه یك معنای درستی از آن در خاطر ندارند و همان عادات و اخلاق اروپایی را تمدن میشناسند ، و دیدیم بسیاری از آنان ایرانیان یا شرقیان را دارای تمدن نمیشناسند و چنین میدانند كه تا پیروی كاملی از اروپاییان ننمایند بتمدن نخواهند رسید.
سپس مانند این آزمایش دربارهی «ادبیات» رخ داد. ما چون به بیهودهگوییهای شاعران ایراد میگرفتیم و از بدآموزیهای شعرای زمان مغول نكوهش مینوشتیم ناگهان خود را در برابر یك هیاهوی بزرگی یافتیم كه این با «ادبیات» دشمنی میكند و در اینجا هم دیدیم همان دیوانهای شعرا و آن بیهودهگوییهای ایشانست كه «ادبیات» میشناسند و از معنی درست ادبیات بیكبار ناآگاهند. در اینجا هم چون پرسیدیم : «ادبیات چیست؟..» همگی خاموش گردیدند و پاسخی نتوانستند و هنوز پس از هشت و نه سال ما یك پاسخ درستی در این باره نشنیدهایم.
شگفتتر از اینها آنكه كشور ایران سیوهفت سالست حكومت مشروطه پیدا كرده است و شما درمیان دروسی كه بجوانان داده میشود عنوانی از مشروطه و معنی درست آن نخواهید یافت و این بتازگی رخ داده كه جوانانی كه از یك دانشكدهای بیرون آمدهاند و من در مجلسی برای ایشان مشروطه را معنی كرده شرح میدادم كه بهترین و والاترین طرز حكومت است یكی از آنان با یك تأثری اعتراف كرد كه تا آن روز معنی درست و مشروح مشروطه را نمیدانسته است. همراهانش نیز همان اعتراف را كردند.
كلمهی «میهنپرستی» اینهمه بزبانها میرود شما بگویید در كجا و در كدام آموزشگاهست كه معنی درست این كلمه را بشاگردان روشن میگردانند. من بارها میبینم جوانان آمده در آن باره بپرسشهایی میپردازند. یكی میگوید :
پرستش كوه و دره چه معنی دارد؟!. دیگری ایراد میگیرد من در خوزستان چرا با فلان عراقی كه در بیخ گوش منست هممیهن شمرده نشوم و با فلان خراسانی شمرده شوم؟!. سومی میرود و كنفرانس میدهد و چنین میگوید : «حافظ میهنپرست نیز بوده زیرا شعرهای بسیاری در ستایش شیراز سروده». اینها هر یکی دلیل دیگر است كه اینان پس از آنكه ده و اند سال عمر خود را در آموزشگاه هدر گردانیدهاند تازه معنی میهنپرستی را نمیدانند.
ما نیك میدانیم كه این جوانان در دبستان و دبیرستان و دانشكده بجای این دانستنیهایی كه باید بدانند وقت خود را بیاد گرفتن تاریخ شعرا و ازبر كردن قصاید و غزلیات و مقایسهی فلان شاعر با بَهمان شاعر و با یاد گرفتن فلسفههای كهن و بیپای یونان و هند و ایران و مصر و مانند اینها هدر میسازند و بجای آنكه بهنگام بیرون آمدن از آموزشگاه سرمایهای با خود بیاورند كه در زندگانی بدرد خودشان و دیگران بخورد با این آموختههای پوچ و هیچ بیرون میآیند.
(تکهی پنجم)
🔶 فرهنگ
(بخش 4 از 4)
4ـ بیشتر زیان از آموزاکهاست
گذشته از فرقهایی كه در میانهی نظر فرهنگی ما با فرهنگ كنونی از حیث ترتیب آموزشگاهها هست ، فرقهای مهمی نیز از حیث تعلیمات (یا بفارسی گوییم : آموزاكها) درمیان میباشد. آموزاكهای فرهنگ كنونی چیزی نیست كه كسی بدی آن را نداند و ما اگر بخواهیم بتفصیل آن را یاد كنیم سخن بدرازی خواهد انجامید و این است بهنگام دیگری میگزاریم. ولی این را ناگفته نمیگزاریم كه یكی از علل درماندگی و بدبختی كنونی ایران همان فرهنگ میباشد. بگفتهی انجیل درخت را از میوهاش میشناسند. شما اگر میخواهید پی ببدی آموزاكهای فرهنگ برید بحال جوانان درسخوانده نگرید كه چگونه از آموزشگاهها بیرون میآیند. فرزندان با استعداد و هوشمندی چون بدست فرهنگ سپرده میشوند در ده و اند سال كه در زیر اختیار او [وزارت فرهنگ یا آموزش و پرورش]ست همهی نیروهایش را فرسوده میگرداند و در برابر این صرف عمر و فرسودن نیرو ، چیزی كه بدست او میدهد دانستههای بسیار بیارزشی است كه اگر رویهمرفتهاش را حساب كنیم زیانش ده برابر سودش خواهد بود.
یک چیزی که هرگز نباید فراموش شود آنست که این جوانان از هر چیزی تنها لفظ آن را یاد میگیرند و از معنی بیکبار ناآگاه میمانند.
در این چند سال ما این را نیك آزمودیم. زیرا دیدیم هنگامی كه به اروپاییگری (یا روشنتر گویم : به پیروی كوركورانه از اروپا) ایراد میگرفتیم دستهای از این درسخواندگان بهایهوی برخاستند كه این با تمدن دشمنی میكند و ما از گفتههاشان دیدیم معنی «تمدن» را نمیدانند و اینبود چون بازگشته پرسیدیم «تمدن چیست؟!..» همگی درماندند و این روشن شد كه یك معنای درستی از آن در خاطر ندارند و همان عادات و اخلاق اروپایی را تمدن میشناسند ، و دیدیم بسیاری از آنان ایرانیان یا شرقیان را دارای تمدن نمیشناسند و چنین میدانند كه تا پیروی كاملی از اروپاییان ننمایند بتمدن نخواهند رسید.
سپس مانند این آزمایش دربارهی «ادبیات» رخ داد. ما چون به بیهودهگوییهای شاعران ایراد میگرفتیم و از بدآموزیهای شعرای زمان مغول نكوهش مینوشتیم ناگهان خود را در برابر یك هیاهوی بزرگی یافتیم كه این با «ادبیات» دشمنی میكند و در اینجا هم دیدیم همان دیوانهای شعرا و آن بیهودهگوییهای ایشانست كه «ادبیات» میشناسند و از معنی درست ادبیات بیكبار ناآگاهند. در اینجا هم چون پرسیدیم : «ادبیات چیست؟..» همگی خاموش گردیدند و پاسخی نتوانستند و هنوز پس از هشت و نه سال ما یك پاسخ درستی در این باره نشنیدهایم.
شگفتتر از اینها آنكه كشور ایران سیوهفت سالست حكومت مشروطه پیدا كرده است و شما درمیان دروسی كه بجوانان داده میشود عنوانی از مشروطه و معنی درست آن نخواهید یافت و این بتازگی رخ داده كه جوانانی كه از یك دانشكدهای بیرون آمدهاند و من در مجلسی برای ایشان مشروطه را معنی كرده شرح میدادم كه بهترین و والاترین طرز حكومت است یكی از آنان با یك تأثری اعتراف كرد كه تا آن روز معنی درست و مشروح مشروطه را نمیدانسته است. همراهانش نیز همان اعتراف را كردند.
كلمهی «میهنپرستی» اینهمه بزبانها میرود شما بگویید در كجا و در كدام آموزشگاهست كه معنی درست این كلمه را بشاگردان روشن میگردانند. من بارها میبینم جوانان آمده در آن باره بپرسشهایی میپردازند. یكی میگوید :
پرستش كوه و دره چه معنی دارد؟!. دیگری ایراد میگیرد من در خوزستان چرا با فلان عراقی كه در بیخ گوش منست هممیهن شمرده نشوم و با فلان خراسانی شمرده شوم؟!. سومی میرود و كنفرانس میدهد و چنین میگوید : «حافظ میهنپرست نیز بوده زیرا شعرهای بسیاری در ستایش شیراز سروده». اینها هر یکی دلیل دیگر است كه اینان پس از آنكه ده و اند سال عمر خود را در آموزشگاه هدر گردانیدهاند تازه معنی میهنپرستی را نمیدانند.
ما نیك میدانیم كه این جوانان در دبستان و دبیرستان و دانشكده بجای این دانستنیهایی كه باید بدانند وقت خود را بیاد گرفتن تاریخ شعرا و ازبر كردن قصاید و غزلیات و مقایسهی فلان شاعر با بَهمان شاعر و با یاد گرفتن فلسفههای كهن و بیپای یونان و هند و ایران و مصر و مانند اینها هدر میسازند و بجای آنكه بهنگام بیرون آمدن از آموزشگاه سرمایهای با خود بیاورند كه در زندگانی بدرد خودشان و دیگران بخورد با این آموختههای پوچ و هیچ بیرون میآیند.
این یك نقصی در فرهنگ ایرانست ولی آنچه این نقص را بسیار زیانمند میگرداند بلكه آن را بیك خطر سهمگینی مبدل میسازد آنست كه این جوانان كه با این دانستههای پوچ و هیچ ، با این سرمایهی دغل ، بمیان توده میآیند بیشتر آنان گردن بنقص دانستههای خود نمیگزارند ، بلكه آنها را یك دانستههای درست و یك سرمایهی حسابی میشمارند و از روی همان دانستهها بكوششهایی درمیان توده میپردازند. روزنامه مینویسند ، تألیف كتاب میكنند ، حزبها میسازند ، در نتیجه یك تودهی پست و بیارزشی پدید میآورند. این یك خطر بزرگی است كه از فرهنگ پدید میآید و ما در جای دیگری دربارهی این شرح خواهیم كرد. [1]
(پرچم روزانه شمارههای 187 ، 188 ، 189 و 190)
[1] : برای آگاهی بیشتر نگاه كنید به كتاب «دردها و درمانها» و «فرهنگ چیست؟»
(پرچم روزانه شمارههای 187 ، 188 ، 189 و 190)
[1] : برای آگاهی بیشتر نگاه كنید به كتاب «دردها و درمانها» و «فرهنگ چیست؟»