پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 4ـ از فیروزکوه تا ساری پیاده رفتم (تکه‌ی دو از دو)

از آن پیاده‌روی خشنود می‌بودم و بیش از همه ، از تنهایی لذت می‌بردم. می‌نشستم و به برگهای رنگارنگ درختهای جنگلها که از دور تابلوی بسیار زیبایی پدید می‌آورد تماشا می‌کردم. تو گفتیی با سپهر در راز و نیاز می‌باشم. گاهی نیز بیاد همسر جوانم افتاده اشگها از دیده فرومی‌ریختم خود را سبکتر می‌گردانیدم.

آن روز هم چند بار کفشهایم بدوختن دادم. شب را گویا در «زیر آب» (1) ماندیم و نیک بیاد می‌دارم که سرتاپا تر می‌بودم و آتشی افروختند و من رختهایم را خشکانیدم.

روز سومْ دشواریْ دیگرْ بیشتر می‌بود. باران نمی‌آمد. ولی گل و باتلاق بی‌اندازه می‌بود. امروز بگرسنگی نیز دچار گردیدم. زیرا راه را گم کرده به دیه‌ها افتاده بودم ، و چون پس از پرسیدن و گردیدن بسیار بشاهراه بازگشتم ، ناهار گذشته و در فرودگاهها و قهوه‌خانه‌ها چیزی برای خوردن نمی‌بود. نان که نمی‌داشتند برنج نیز ناپخته می‌بود. از آنسوی راه را دور کرده ناچار می‌بودم تندتر روم که شب خود را به چارپاداران برسانم. از گرسنگی گیاههایی را می‌چیدم و می‌آزمودم و چیزی خوردنی پیدا نمی‌کردم. نزدیکی غروب در یک آبادی از دکانی کمی قیسی پیدا کرده و خریدم که در راه می‌خوردم و آتش گرسنگی را می‌خوابانیدم. آن شب سه ساعت پس از غروب به هفت‌تن رسیدم.

باز میزبانان آتشی افروختند و رختهای مرا خشک گردانیدند. گفتند : فردا ما تا علی‌آباد (2) خواهیم رفت. شما را با اسب تا آنجا می‌رسانیم. چون روزِ بازار است از ساری بآنجا بسیار خواهند آمد. شما را همراه آنان روانه می‌گردانیم.

بامدادان برخاستیم و من از خورجین کمی نان لواشِ خشک که از تبریز آورده بودم برداشتم و به یک دستمال ابریشمی که یادگار آقای خلیلی بود بسته در جیب پالتو جا دادم. سوار اسبها شده با تاخت راه افتادیم. در علی‌آباد پیاده شدیم و من یک ساعت در آنجا بیاسودم ، و چون کسی که به ساری برود پیدا نکردم باز خودم راه افتادم. امروز دشواری راه چند برابر شده بود. بارها راه را گم کردم و بارها به باتلاق افتادم. ولی خشنود می‌بودم که نان همراه می‌دارم و هر زمان بخواهم درآورده خواهم خورد. پرتقالهایی نیز از علی‌آباد خریده بودم. هنگام نیمروز در یک جا نشستم که نان بخورم و جای افسوس بود که چون دست بردم دیدم جیب پالتو سوراخ بوده است و نان و دستمال در آن اسب‌تازیها آن سوراخ را بزرگتر گردانیده و افتاده. ندانستم بخندم و یا افسوس خورم. ناچار شده پرتقالها را خوردم و راه افتادم.

داستان آن روز دراز است. کوتاه سخن آنکه هنگام غروب به ساری رسیدم. بایستی بخانه‌ی آقاعبدالهادی طباطبایی رئیس استیناف بروم. دیدم اگر با آنحال بروم باشد که نوکرها بدرون راهم ندهند. در سبزه‌میدان که رسیده بودم در کنار جویی نشستم که هم دست و پا و رو و کفشهای خود را بشویم و هم کمی بیاسایم. دیدم کسی آمد و گفت : مسافرید؟. گفتم : آری. گفت : جا می‌خواهید؟. گفتم : می‌خواهم. گفت : در پشت دکان من دو تا اتاق پاکیزه هست شما را ببرم آنجا. این گفت و زیر بغلم را گرفت که برخاستم و با او رفتیم. نخست رفته از بازار نان خرید و نیمرویی پخت. یک شام (یا ناهار) پخت که هنوز لذت آن از یاد من نرفته. سپس چای آورد ، سپس فرستاد چارپاداران را پیدا کرد و رختخواب مرا گرفت و آورد و من آن را گسترده بخوابی رفتم که کمتر مانندش بوده.

فردا بامدادان برخاسته بگرمابه رفتم و رخت خود دیگر گردانیدم و رو بعدلیه نهادم.

پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ اکنون شهریست در 65 کیلومتری شمال شرقی فیروزکوه.
2ـ شهرکی که پس از تبدیل شدن به شهر «شاهی» نام گرفت و اکنون قائم‌شهر نامیده می‌شود.
🔶 زبان ایرانی - پرچم روزانه : 228
🔸 گزارش یا گذارش

ما چون «گزاردن» و مشتقات آن را با زاء می‌نویسیم از اینجا ایرادهای گوناگون برخاسته.

یکی میگوید : چرا شما آن را با زاء می‌نویسید در حالی که دیگران با ذال می‌نویسند؟!.. دیگری میگوید : چرا آن را با زاء ولی «گذشتن» را با ذال می‌نویسید؟..

دیگری میگوید : چرا در یک جای روزنامه آن را با زاء و در جای دیگرش با ذال می‌نویسید؟..

میگویم : «گزاردن» با زاء و «گذشتن» با ذال است. این دو باهم جدایی دارد که ما آن را از اصل پهلویشان می‌فهمیم. «گزاردن» در پهلوی «وچارتن» و «گذشتن» در آن «وترتن» بوده. جیم تبدیل به زاء و تاء تبدیل به ذال یافته. این پاسخ آن دو ایراد یکم و دوم است.

اما ایراد سوم ، ما در نوشته‌های خود آن را با زاء می‌آوریم. ولی در خبرهای پارسی که از اداره‌ی انتشارات داده می‌شود چون با ذال نوشته می‌نویسند ما نیز بدانسان چاپ میکنیم.
✴️ چه باید کرد
(تکه‌ی سوم)

🔶چگونه نیك باشیم؟.
باید هر كسی نخست بخود پردازد و خود را از بدیها بپیراید

(بخش 1 از 2)

از گفتار دیروزی نتیجه ‌این را گرفتیم كه اگر می‌خواهیم از این خواری و درماندگی رها گردیم همه باید نیك باشیم تا از جهان نیكی بینیم.

كنون می‌خواهیم از راه «نیكی» گفتگو كنیم و می‌خواهیم بگوییم نیكی چیست و چگونه میتوان یك توده را نیك گردانید.

در سخن این را هر كسی خواهد پذیرفت كه باید نیك بود ، ولی چون بكار پردازیم و بخواهیم گامی در این راه برداریم با دو اشكال بزرگی دچار خواهیم گردید : زیرا نخست نیك و بد دانسته نیست و یك پایه‌ای و یا قاعده‌ای برای نیك و بد درمیان نمی‌باشد. اینست هر كسی چیزهای دیگری را نیك یا بد می‌شمارد و از روی عقیده‌ی خود داوری می‌كند.

می‌دانم بسیاری از خوانندگان این را نخواهند پذیرفت و این بدانشمندی و پیشوایی كسانی خواهد برخورد كه می‌گوییم نیك و بد دانسته نیست. ولی این یك حقیقتی است كه انكارناپذیر می‌باشد و ما آن را با دلیل روشن خواهیم گردانید. در اینجا چون سخن از این زمینه نیست دلیلش را هم یاد نمی‌كنم.

دوم در نیكی هر كسی چشمش به دیگرانست. هر كسی نیكی را از دیگران می‌خواهد و خود را فراموش می‌كند. شما اگر در انجمنی باشید و گوش بسخنانِ باشندگان دهید ، خواهید دید همه گفتگو از عیبهای دیگران یا از بدیهای توده است و هیچكس توجه بخود ندارد و هیچكس نمی‌گوید بیایید ما عیبهای خود را رفع كنیم. بلكه راستی اینست كه هر كسی خود را در آن حالی كه هست آراسته و پیراسته می‌شمارد و گمان عیب یا بدی بخود نمی‌برد.

یك دسته از این بالاترند و كارهایی را كه از دیگران بد می‌شمارند و ایراد می‌گیرند ، خود می‌كنند و عذرهایی می‌آورند. مثلاً كسی كه ایراد به نادرستی دیگران می‌گیرد اگر پایش افتاد و یك میدانی برای دزدی برایش باز شد خودداری نمی‌كند و آن زمان چنین عذر می‌آورد : «مگر می‌شود در این زمان درستكار بود؟!.. من هم مجبورم مثل دیگران دزدی كنم».

همین یك سنگ بزرگی در پیش پای ماست. بلكه باید گفت : یك سد آهنینی است ـ سدی كه باید بشكنیم و پیش رویم وگرنه بهیچ جا نخواهیم رسید.

راه نیكی یك توده آنست كه هر كسی نخست بخود پردازد و خود را از بدیها پیراسته گرداند و سپس رو بدیگران آورد و آنان را بنیكی وادارد. از این راه است كه می‌توان یك نتیجه‌ای گرفت. آن ترتیبی كه امروز هست بیكبار بی‌نتیجه است و شما اگر بخواهید همان را دنبال كنید همه‌ی كوششها بی‌نتیجه خواهد گردید.

سخن را با مثلی روشن گردانم : چنین انگارید صد تن انجمنی پدید آورده‌اید می‌خواهید برای كمچیزان و بینوایان پولی گرد آورید. این كار بدو گونه تواند بود : یكی آنكه هر كسی متوجه خود باشد و دست بكیف بَرَد و پولی بیش یا كم بیرون آورد و روی میز گزارد. پیداست كه یك مبلغی گِرد خواهد آمد و یك دستگیری از بینوایان خواهد بود. دیگری اینكه هر كسی خود را فراموش كند و پول دادن را از دیگران بخواهد و خود تنها بسخن و پندآموزی اكتفا كند و هر یكی بنوبت خود زبان باز كرده بدیگران اندرز گوید : «برادران بینوایان را فراموش نكنید. خدا بشما پاداش خواهد داد ..». هر یكی همین را كند. پیداست كه هیچ پولی بدست نخواهد آمد و نتیجه‌ای جز هدر شدن وقت درمیان نخواهد بود.

این مثل از هر باره راست است. در نیكی نیز تا كسی بخود نپردازد و از بدیها بیرون نیاید از سخن و گفتگو نتیجه نخواهد بود. بهمین دلیل كه سی و اند سالست این گفتگو درمیانست و كنون هزارها راهنما و پندآموز در این توده كار می‌كنند و این حال مردم است كه روز بروز بدتر می‌گردند.

این یك راستی است. یك حقیقتی است كه پوشیده نتوان داشت. از آنسوی این بسیار دشوار است كه مردم هر كسی بخود پردازد. در گفتار این را می‌پذیرند. ولی در كردار بسیار دشوار است.

دیو سركشِ خودخواهی بآسانی گردن بچنین كاری نخواهد گزاشت. هر كسی می‌خواهد بدیگران ایراد گیرد و برتری فروشد و لذت برد ، این دلیلها كه ما یاد می‌كنیم درو كارگر نخواهد بود.

بلكه كسانی چنان سرمستند كه نیك می‌دانم همین را نیز دستاویزی برای اندرزگویی و خودنمایی خواهندگرفت. باز خود را فراموش ساخته این را از دیگران خواهند خواست كه بخود پردازند و بنیكی خود كوشند.
در این جا داستانی هست كه باید بنویسم : از روزی كه ما پرچم را آغاز كرده‌ایم كسانی گفتارهایی می‌آورند و یا می‌فرستند. بیشتر از همه جوانان در این زمینه در تلاشند و برخی از آنان می‌آیند و یك مقدمه می‌چینند از اینگونه : «[روزنامه‌ی] ستاره از من مقالاتی خواسته بود و من هم نوشتم ، ولی چون آن توقیف شده بهتر است بیاورم شما چاپ كنید» برای هوسبازیهای خود چنین بهانه‌هایی می‌سازند.

چند روز پیش جوانی آمد و گفتاری آورد. گفتم : ما این گفتارها را نپذیریم. راه ما اینست كه هر كسی نخست بخود پردازد و آن نیكیهایی را كه از دیگران می‌خواهد نخست در خود پدید آورد. بیدرنگ گفت : «می‌خواهید در همان زمینه بنویسم و بیاورم!»

من در شگفت شدم و بیاد آوردم آن را كه در هفت سال پیش كه سال دوم «پیمان» را می‌نوشتیم و بشاعران نكوهش كرده می‌گفتیم : «اینان بیهوده‌گویند. هرچه از كسی شنیدند یا خود بخاطر آوردند برشته‌ی نظم كشند و بیرون ریزند» ، ناگهان دیدم كسانی همین را شعر كردند و بنزد ما آوردند. یكی از یاران گفت : «مضمون تازه‌ای بدست شاعران دادید».

در اینجا هم دیدم عنوان تازه‌ای بدست گفتارنویسان و خودنمایان می‌دهیم. ما میگوییم : بخودتان پردازید ، آنان از همین گفتارهایی ساخته بدست مردم خواهند داد یا در انجمنها نشسته بهمین عنوان سخنانی خواهند راند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 5ـ چهار ماه که در ساری می‌بودم (تکه‌ی یک از دو)

یک روز و یک شب در خانه‌ی آقا عبدالهادی میهمان می‌بودم و خانه‌ای با یک نوکر گرفته بآنجا رفتیم. در تهران همسری پیدا کرده بودم و نوشتم او نیز با دختری که می‌داشت به ساری بیاید. رسواییهای عدلیه‌ی تبریز در اینجا نمی‌بود. آقا عبدالهادی مردی نیکنهاد و پاکدامن می‌بود. آقا‌شیخ جواد قزوینی مدعی‌العموم استیناف (شادروان رجا که دو سال پیش مُرد) همچنان نهادی نیک می‌داشت. در اینجا از رشوه نامی نمی‌شنیدم. کارکنان عدلیه مهربانی بسیار می‌نمودند و میهمانیها می‌دادند. مصدق‌الملک (1) رئیس استیناف تبریز به برادرزاده‌اش میرزانصرالله‌خان نامه نوشته مرا سپرده بوده. آمد بنزد من به دیهی که می‌داشتند میهمان خوانْد. گفتم بگزاریم به روزهای نوروز. از هر باره خوش می‌بودم. سبزی و خرمی مازندران مرا شاد می‌داشت. از دیدن درختهای پرتقال و نارنج و لیمو و نارنگی و سلطان‌المرکبات (2) و دیگر درختهای دلکش و از خوردن میوه‌های آنها لذت می‌یافتم. از تنگدستی نیز بیرون آمده بودم. همان روزهای نخست ماهانه‌ی یک ماه را گرفتم. با آن فراوانی و ارزانی مازندران می‌توانستم به تبریز هم با دستِ پست پولهایی رسانم.

خانه‌ای که گرفته بودم دانسته شد بیرونیِ (3) میرزا موسا ، مجتهد آنجا بوده. این مجتهد مرده و خانواده‌اش در اندرونی (4) می‌زیستند ـ زنی مهربان و بافهم می‌داشت. چند روزی شام و ناهار برای من می‌فرستاد. خواهش کردم بجای آن از کتابهای شوهرش بمن دهد. کتابهایی فرستاد که مایه‌ی سرگرمیم گردید. درمیان آنها دفتری دیدم که مجتهد نامبرده خودش نوشته و بآن جمله‌های عربی که بنام حدیث قدسی شناخته گردیده : «و کُنْتُ کَنْزاً مخفیّاً فَاحْبَبْتُ ‌انْ اعْرَفَ فَخَلَقْتُ الخَلْقَ لِکَیْ اعْرَف» (5) ایراد گرفته بدینسان :

«خفی یخفی» لازم است و از فعل لازم اسم مفعول نتوان آورد. اینست «مخفی» غلطست. ما آن را در عربی نیز نمی‌یابیم. بلکه بجای آن «خفی» را می‌یابیم.

این ایراد را گرفته و چون نخواسته یا نیارَسته (6) که بگوید این حدیث ساخته است و سازنده‌ی آن عربی را خوب نمی‌دانسته ، بجای این کوشیده که به ایراد پاسخی دهد.

من دیدم ایراد بسیار بجاست. ولی پاسخهایی که داده هیچ یک راست نیست. خشنود گردیدم که نادانسته‌ای را دانستم. با پسرش گفتگو می‌کردیم ، گفتم : مردی دانشمند ، از مستأجری خانه‌اش هم سود توان برد.

یک سرگرمی بهتر هم یاد گرفتن زبان مازندرانی بود. چنانکه گفتم در راه باین نیمزبان برخورده در شگفت شده بودم. در اینجا گفتم بهتر است یاد گیرم و بدانم چیست. بهتر دانستم «متدی» را بیازمایم. بدینسان که بی‌هیچ پرسشی بیاد گرفتن آن پردازم. این متدیست که بچگان دارند و زبان پدر و مادر را یاد گیرند. اینبود گوش می‌دادم و هر جمله‌ای که می‌شنیدم بیاد می‌سپردم و می‌نوشتم و آنچه نمی‌فهمیدم بخود وامی‌گزاردم. مثلاً روزی پسری را دیدم گاوی را می‌راند. گاو سر خود برگردانید و شاخی باو انداخت. پسر گفت : «او مره زندی؟!». من ندانستم گفت : «مرا زدی» یا گفت : «مرا می‌زنی». همچنان نگه داشتم تا سپس دانستم «زندی» بمعنی «می‌زنی» است ، «زدی» را باید «بزوئی» گفت. شش کس «گذشته» و «اکنون» همه را بدست آوردم.

هرگاه که بیکار می‌بودم ببازار می‌رفتم که هم بگردم و هم درس خوانم. شنیده بودم امیر نام شاعری بوده پازواری (۷) بزبان مازندرانی شعرهایی گفته. روزی بگدایی گفتم : «امیری دونده؟.». گفت : «دومبه». گفتم : «بئو». آغاز کرد :

امیر گنه مه‌کار چه زار ببیه مه‌پوست کلا شال ناهار ببیه ...
(امیر می‌گوید کار من چه زار شده. پوست کلاه من ناهار شغال شده)

پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ در بخش سی‌ام زندگانی من یادش رفته. در چاپ «مصدق‌الممالک» بوده که آقای محمد امینی لغزش بودنش را نشان داده‌اند.
2ـ میوه‌ای بزرگتر از خربزه که ویژه‌ی مازندرانست و در جای دیگر یافت نشود. (بیاری واژه‌نامه‌ی دهخدا)
3ـ بیرونی = بخشی از ساختمان که ویژه‌ی پذیرایی میهمان است. (دهخدا)
4ـ درونی یا اندرونی = خانه‌ای که پشت بیرونی باشد و ویژه‌ی زن و فرزندان و خدمتکاران است. (دهخدا)
5ـ معنی : من گنج پنهان بودم. دوست داشتم که آشکار شوم. پس آفریدگان را آفریدم تا شناخته شوم.
6ـ یارَستن = جرأت داشتن/کردن
۷ـ پازوار دهستانی نزدیک بابل و بابلسر.
✴️ با خوانندگان

کوشاد تلگرام
: یکی از خوانندگان از ما خواسته‌اند گفتاری درباره‌ی «جنسیت‌پرستی» در ایران در کانال بنویسیم. ایشان میگویند : بنویسید تا ملایان بدانند که اگر نژاد‌پرستی کار بدیست و تلویزیون ایران اعتراضهای مردم آمریکا را از روی عمد پیاپی نشان می‌دهد ، کاری که این حکومت با زنان می‌کند از آن بسیار بدتر است.

می‌گوییم : گرفتاریهای ما از رهگذر مدیران ناکاردان و سررشته‌داران راهزن و قانون اساسی لنگ و بیکاره که یک اصل بنیادیش ولایت فقیه می‌باشد یکی نیست ، ده تا نیست ، صد تا نیست. آیا با گفتن و نوشتن ما ، درست خواهند شد؟ اگر بفرض یکی را گفتیم و سران حکومت ناچار شدند آن گرفتاری را از میان بردارند ،‌ آیا دو تا دیگر پیدا نخواهد شد؟!
این کاریست که دیگران می‌کنند و شما اگر گفتارهاشان را از دیده بگذرانید جز این اعتراضها و گله‌گزاریها و یا ریشخند کردن جستار دیگری در نوشته‌هاشان نمی‌یابید. آیا چه سودی از آنها برخاسته؟!

ما از همه‌ی خوانندگان بویژه آنان که پیشامدهای سالهای 56 و 57 را بچشم خود ندیده‌اند می‌خواهیم تاریخ آن دوره را نیک یاد گیرند. ببینند چه شد که حکومت شاه برافتاد و یک مشت ملای فریبکار بر ما چیره شدند. اینها را نه از راه هواداری از محمدرضاشاه می‌نویسیم. بلکه از آن راه که می‌بینیم مردم اکنون نیز همانجایی هستند که چهل‌ودو سال پیش بودند. این سخن اگر به شما ناگوار می‌افتد هنگامی که آن پیشامدها را خوانده نیک بیاد بسپارید خواهید دانست آنچه می‌گوییم حقیقتست.

در آن زمان نیز در مغزهای برجستگان توده (نه مردم عادی) اندیشه‌ای جز این نبود که مانع پیشرفت و نیکروزی کشور چیزی نیست جز شاه و حکومتش! اگر این را در جستجوهای خود دریافتید خواهید دانست بدبختیها و ستمهایی که از حکومت ملایان کشیده و می‌کشیم یک بخشَش از کسانیست که بی‌داشتن سرمایه‌ای رشته‌ی راهبری مردم را بدست گرفتند و ایشان را به سوی «جمهوری اسلامی» کشانیدند. از آنسو مردم عادی هم فریب «آگاهی و دانش» آنان را خوردند و خودشان نیز آماده‌ی پذیرش چنین حکومتی بودند و اینها روی‌همرفته کار را به این وضع کشانید.

ما دوست داریم شما خود این کار را بکنید و نتیجه‌ی چنان بررسی‌ای را بما بنویسید. ارزش این کار صد برابر آن اعتراضاتی است که هر روز خوانده و شنیده می‌شود.

شما اگر باریک‌بینانه گفتارهای ما را بخوانید می‌بینید کوشش این کانال همه برآنست که خردهای خوانندگان بتکان آید و از خام‌اندیشی بیرون آیند. بتوانند درباره‌ی پیشامدها نیک بیندیشند و از روی فهم و آزمودگی چاره‌اندیشی کنند نه آنکه همچون پیشامدهای سال 57 کوروار و از روی احساسات بار دیگر بازیچه‌ی یک رشته اندیشه‌های بدخواهانه شوند. باز هم بپندارند تنها گرفتاریِ مردم ، حکومتشان است. و از اینروی هیچگاه دربند آلودگیهای خود نباشند و به هیچ کوششی برای نیک گردیدن سر فرود نیاورند.

اینکه آن یگانه‌مرد تأکید دارد مردم باید به نیک گردیدن خود بکوشند و این را گام نخست در راه بهبود زندگیشان بدانند ، این سخن همه‌ي آرمانهای نیکخواهانه را یکجا در خود دارد. این یک شعار نیست. برای جمله‌سازی و سخن‌پردازی گفته نشده. این بنیادیست که هر توده‌ی خردمندی خواهانست آینده‌ی خود را بروی آن بگزارد.



.
🔶 زبان ایرانی - پرچم روزانه : 229
🔸 کلمات : بنده و چاکر از کی بایران وارد شده؟!

اگر درست در مطلب وارد شویم خواهیم دید کلمه‌های بنده و چاکر عیناً ترجمه‌ی تحت‌اللفظی عبد و غلام عربی و جانشین همان کلمات است و این دو لفظ بردگی و بندگی که از مرز کشورها گذشته و از صفات کدامین قوم بوده و کی بما سرایت کرده سخنانیست که نظر دقت مورخین و نویسندگان را بیش از هر چیز جلب می‌نماید.

اما در اینکه رواج دهنده‌ی این گونه کلمات شعرا و ادباء ما بوده هیچ شک و شبهه نیست ... کلمات بنده ، چاکر ، کنیز ، جان‌نثار ، خانزاد ، کمترین ، کمینه ؛ غلام و امثال و نظایر آن که در سخنان روزمره و در نامه‌های عادی ما معمول است و توجهی هم به غلامرضا و غلامحسین و غلامعلی و عباسقلی و جعفرقلی و شاهقلی و نجفقلی و آقاقلی و حضرت قلی و خانقلیها نماییم آیا اینها ترجمه‌ی تحت‌اللفظی عبدالرضا و عبدالحسین و عبدالعباس و عبدالجعفر و غیره نیست؟ آیا معنای آقاقلی و حضرتقلی و خانقلی و بیک‌قلی غیر از اینست که صاحبان آنها بنده و بندگان آقا و حضرت و خان و بیک و میرزا و غیره هستند.

خدایا این داغ بردگی را ، که به پیشانی ما زده؟ مگر لباس بندگی از روز نخست بقامت ایرانی دوخته شده! و ما باید تا عمر داریم در زیر این الفاظ بی‌معنا و موهون جان بسپاریم ... خلاصه این موضوع رشته‌ی درازی دارد و همانطور که وقتی در پیمان نوشته می‌شد : «من از خان و میرزا بیزارم» کنون وقت است که در پرچم نوشته شود من از بنده و چاکر و امثال آن بیزارم تا یواش یواش مردم به بندگی خاتمه داده و در کلمات و مکاتبات عوض بنده «من» و عوض جنابعالی «شما» گفته و بنویسند و اولیاء امور هم پیشنهادی بمجلس نموده و مانند القاب و عنوانها این گونه کلمات بی‌معنی را لغو نمایند. از تبریز : ح ـ د (1)1

پرچم : به نویسنده سپاس میگزاریم : این گونه کلمات بسیار است و هر یکی یادگار دوره‌های زبونی و بدبختی میباشد. مثلاً همان «قربانت شوم» یادگار زمانهای بت‌پرستی است که مردم می‌پنداشته‌اند خدایانشان حسودند و بدارایی و خوشبختی مردم حسد می‌برند و بآنان بلا می‌فرستند اینبود برای جلوگیری قربانیهایی برای خدایان میگزاردند : گوسفند سر می‌بریدند ، عطریات می‌سوزانیدند ، چیزهای گرانبها در معبد آن خدایان می‌آویختند. این داستان قربانی از آن زمان بازمانده و خود یادگار یک عقیده‌ی بسیار پست و شومی میباشد و شما آن را ببینید که درمیان ایرانیان اینهمه رواج دارد : «قربانت بروم» ، «تصدقت شوم» ، «بلاگردانت باشم» ، «فدایت گردم».

عبارت «بچشم» یا «بروی چشم» یا «بروی سر» یادگار زمانهاییست که چون در جنگ اسیری گرفته‌اند و آنها را نزد پادشاه یا سرگروه می‌آورده‌اند پای خود را بروی سر یا چشم آنها میگزارده. چنان عادت پست و شومی یادگارش از میان ایرانیان نرفته است و پیاپی بر سر زبان دارند : «قدم بروی چشم گزاردید» ، «بروی چشمم جا دارید». مانند اینها را بسیار توان پیدا کرد.

اما درباره‌ی برانداختن آنها بجای آنکه از دولت یا از مجلس درخواستی بشود خود ما با یک تکانی میتوانیم اینها را از میان ببریم. ما از سالها اینها را کنار گزارده‌ایم و اگر پافشاری کنیم دیگران هم کنار خواهند گزاشت. بهتر است در این زمینه هم گفتارهایی فرستاده شود که ما در پرچم بچاپ رسانیم.

پابرگی :
1ـ این کوتاه‌شده‌ی گفتار بلندتری است. گ.آ
✴️ چه باید کرد
(تکه‌ی چهارم)

🔶چگونه نیك باشیم؟.
باید هر كسی نخست بخود پردازد و خود را از بدیها بپیراید

(بخش 2 از 2)

امروز این یكی از بدترین گرفتاریهاست. آن «تربیت» كه نامش بزبانها افتاده ، معنای درست آن اینست كه هر كس خود را از بدیها بپیراید ، و كمیهایی كه دارد از خود دور گرداند ، و نادانسته‌ها را بداند و بحقایق آشنا گردد ، و معنی جهان و زندگی را بفهمد. ولی امروز
«تربیت» آن شده كه هر كس بدیگران برتری فروشد و زبان به پند و اندرز گشاید. هر كس در هر حالی كه هست خود را دانا و درست شمارد و تنها بدیگران ایراد گیرد. اینست معنایی كه از «تربیت» فهمیده شده.
ولی این معنی بیكبار غلط است. باید گفت : این خود از «تربیت» بی‌بهره بودنست.

این در ایران باندازه‌ی رسوایی رسیده و بیكبار زشتیش از میان رفته. گاهی داستانهایی رخ می‌دهد كه مایه‌ی سرافكندگی هر بافهم و باخردی باشد. كسانی آشكاره بدیهای می‌كنند و سپس بیباك و بی‌پروا همان را بدیگران ایراد می‌گیرند. دو تن با همدیگر ، هر كدام سعیش بآنست كه عیبهای آن یكی را شمارد و آنچه را كه خود كرده و دارد عیب نداند.

در اینجا هم یك داستانی یاد خواهم كرد : خوانندگان فراموش نكرده‌اند كه چون در شهریورماه ، شاه گذشته از ایران رفت آقای دشتی در مجلس بیك رشته بدگوییهایی از آن شاه برخاست ، و بآقای اورنگ و دیگران ایراد گرفت كه چاپلوسیها می‌كردند و ستایشگری می‌نمودند.

اورنگ پاسخ داد كه خود دشتی از ستایشگران بود. سپس درباره‌ی خود گفت چاپلوسیهایش را شمرده و دویست‌وسی‌وشش سطر بوده و آن را هم در راه «تهذیب اخلاق!» كرده.

این داستان مجلس بود. در همان روزها من به تبریز رفتم ، و در آنجا یك داستان شگفتتر دیگری شنیدم. یكی از كاركنان دولتی چنین گفت : «آقازاده مدیرِ[روزنامه‌ی] شاهین نزد من آمده بود و از تهرانیان بدگویی كرده می‌گفت : آنها بی‌حقیقتند. می‌گفت : آقای دشتی دیروز آن ستایشها را می‌نوشت و امروز این پرده‌دریها را می‌كند. گفتم : خود شما نیز همین كار را كردید. شما نیز دیروز ستایشگری می‌نمودید. گفت : «من مجبور بودم». این داستانیست كه آن كاركن دولتی گفت.

كنون شما نیك بسنجید كه چگونه سه تن ، كه هر سه یك كار بدی را كرده‌اند ، هر یكی كرده‌ی خود را فراموش می‌كند و یا یك عذر بیجایی برای آن می‌آورد ، و تنها كرده‌ی دیگران را برخ او می‌كشد و ایراد می‌گیرد. اینان از پیشروان و بزرگان توده‌اند ... ببینید دیگران در چه حالند.

این به هر سه ایراد است كه در زمان شاه گذشته آن ستایشگریهای گزافه‌آمیز را می‌كردند ، باز ایراد است كه همینكه او رفت بیكبار عقیده و سخن دیگر ساختند ، باز ایراد است كه اكنون هر كدام خود را فراموش ساخته و با این بیپروایی بدیگران ایراد می‌گیرند. من نمی‌دانم نام این را چه بگزارم؟!. هرچه هست یك خوی بسیار زشتیست.

بهانه‌هایی كه می‌آورند عذر بدتر از گناه است. چه اجباری درمیان بود؟ كِی در زمان شاه گذشته كسی را ناگزیر از ستایشگری می‌كردند؟!.. مگر ما نبودیم یا باین زودی آن روزها را فراموش كرده‌ایم؟!. آری در آن روزها بروزنامه‌ها یا بسخنرانان این دستور داده می‌شد كه از كارهای آن شاه و از آبادی كشور و مانند اینها سخن رانند. ولی این جز از چاپلوسی و ستایشگری بود. از این گذشته مگر كسی ناگزیر بود روزنامه نویسد و یا از «سخنرانان پرورش افكار»[1] باشد؟!.. شما اگر نمی‌خواستید ستایشگری كنید باری می‌توانستید از اینها دست بردارید.

این یكی از بهانه‌هاییست كه بزبانها افتاده و هرگز نباید پذیرفت.

از زمینه‌ی خود دور نیفتیم : دیروز از پیمان ایران با انگلیس و روس گفتگو آغاز كرده گفتیم : این پیمان بسته شد و گذشت و شما اگر می‌خواهید دیگر دچار چنین پیمانی نگردید باید یك توده‌ی نیكی باشید.

امروز نیز از نیكی بگفتگو پرداخته گفتیم : باید هر كسی نخست بخود پردازد ، و راه نیكی جز از این نیست. گفتیم ولی این یك كار دشواریست و مردم بآسانی نخواهند پذیرفت. اینست باید كوششهایی كنیم و این دشواری را از میان برداریم. در شماره‌های آینده باز این زمینه را دنبال خواهیم كرد. ما تا این سد را نشكنیم به نتیجه‌ای از كوششهای خود نخواهیم رسید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 5)

[1] : پرورش افكار سازمانی بود در حكومت رضاشاه كه خواستهای دولت (مثلاً برداشتن چادر) را در باشگاههایی بهمین نام در سایه‌ی جشن و شعرخوانی و سخنرانی به دلهای مردم سراسر كشور می‌رساند.