پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 8ـ آزمایش داوران (تکه‌ی یک از دو)

عدلیه در ایران که پس از مشروطه بنیاد یافت بیشتر کارکنان او از درباریان می‌بودند. سپس کم‌کم ملایان بآن درآمدند. در آن زمان هر کس که بیکار بودی و از عدلیه کار خواستی و یک سپارشی از فلان مجتهد یا از بَهمان وزیر آوردی کار باو دادندی. بویژه اگر عمامه‌ای از سیاه و سفید بسر داشتی. اینست در عدلیه بسیاری از داوران بیدانش می‌بودند که نه قانون دانستندی و نه فقه.

این داستان را منصورالسلطنه بمن گفته است : سیدی می‌بود اسپهانی که سالها در دادگاهها می‌بود و سپس بیکارش گردانیده بودند. منصورالسلطنه می‌گفت : روزی آمد بنزد من از بیکاری بگله پرداخت. گفتم : من کاری برای تو باندیشه خواهم گرفت. پس از چند روز دستور دادم «ابلاغ» مدیر دفتری اسپهان را برایش نوشتند و فرستادند. فردایش دیدیم با حال خشم آمد که «آقا من آنقدر سواد ندارم که دفتر را اداره کنم. من گفتم در محکمه‌ی کاری بمن رجوع کنید که بنشینم و رأی دهم».

می‌بود درمیان داوران کسی که «حسن» را «هسن» می‌نوشت. و اگر قانون را بجلوش گزاردندی ، خواندنش با دشواری توانستی.

از اینرو از دیر باز گفتگو می‌رفتی که باید داوران را بآزمایش کشید و دانشمندان از بیدانشان جدا گردانید. امسال در زمان وزارت سردارمعظم ، قانونی نوشته شده و از مجلس گذشته بوده که بایستی بکار بسته شود و داوران دسته بدسته بآزمایش خوانده شوند. اینبود وزارت عدلیه برای دسته‌ی نخست پنجاه تن را برگزیده بوده که من هم درمیان آنها بوده‌ام.

در مهرماه بود که نامه‌ای از تهران رسید و مرا بآزمایش خوانده بودند. من چون از پیش آگاهی نمی‌داشتم آماده نمی‌بودم. کتاب شرایع را که آزمایش فقه از آن خواستی بود ، من تا آن هنگام ندیده بودم. در تبریز بجای آن «شرح لمعه» درس خواندندی. قانون را هم من خوانده و باندازه‌ی نیاز یاد گرفته بودم. ولی برای آزمایش بایستی بیش از آن بخوانم. از آنسو نامه دو هفته دیرتر بمن رسیده بود که فرصتی برای آماده شدن نمی‌داشتم.

با اینحال بهانه نیاورده همان روز کارهای خود را بانجام رسانیده ، فردا سه‌شنبه هفدهم مهرماه اسبی گرفته با چارپاداران راه افتادیم. چون در دماوند به پیاده‌روی کوشیده بودم ، برای آزمایش خود خواستم این بار همه‌ی راه را پیاده بیایم و همین کار را کردم. یازده فرسخ راه را در یک شبانه‌روز پیمودم و روز چهارشنبه پیش از درآمدن خورشید به تهران رسیدم.

همان روز رخت دیگر گردانیده بوزارتخانه رفتم. دانسته شد دو نشست آزمایش گذشته و من نبوده‌ام. در نشست سوم که رفتم دیدم پنجاه تن از ملایان و دیگران سالنی را پر کرده‌اند و هر کسی ستایش از خود می‌کند. یکی می‌گفت : من سالها در نجف درس خوانده‌ام و از آخوند «اجازه‌ی اجتهاد» می‌دارم. دیگری می‌گفت : من در استانبول «حقوق تجاری» بپایان رسانیده‌ام. یکی را دیدم پهلوی من نشسته و شعرهایی در ستایش آزمایندگان گفته بود که در آن میان بدستشان دهد. من اینها را که دیدم از خود نومید شدم. گفتم بپای اینان نتوانم رسید. نود درصد گمان پذیرفته نشدن می‌بردم.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 235
🔸 در پیرامون زبان (تکه‌ی سه از سه)

همین داستان فرهنگستان بهترین گواه است که راهنمایی یا نشان دادن نیک و بد و یا براستی آوردن کجیها کار هر کس نیست و این یک نیروی جدایی خواهد. سه سال بیشتر چهل و پنجاه تن نشستها کردند و بگفتگوها پرداختند و باین و آن آزارها دادند ولی بیش از این کاری نتوانستند که یک رشته از کلمه‌های عربی و ترکی و اروپایی را بردارند و کلمه‌های فارسی را بجای آنها گزارند ، و در این باره نیز خامی بسیار از خود نشان دادند زیرا گذشته از آنکه تنها آک فارسی را درآمیختگی با کلمه‌های بیگانه می‌شناختند و از آکهای دیگر آن ناآگاه می‌بودند در برگزیدن کلمه‌ها نیز جز یک راه کجی نمی‌پیمودند. زیرا بجای آنکه بتوانا گردانیدن زبان کوشند و پایه‌هایی (قاعده‌ها) در آن پدید آورند ، تنها در برابر یک کلمه ، کلمه‌ی دیگری میگزاردند که این خود رفتارِ کج می‌باشد.

مثلاً یکی از کلمه‌هایی که گزارده‌اند «فراخواندن» میباشد که می‌نویسند بمعنی «پس خواندن مأمور» است. در جایی که در فارسی خود «پس خواندن» می‌بود ما نمی‌دانیم چه نیازی بکلمه‌ی دیگری (بِهمان معنی) میباشد. از آنسوی «فرا» یکی از پیشوندهاست که در بسیار جا بکار میرود و آنان می‌بایست معنای این را روشن گردانند که در همه جا بآن معنی آورده شود. نه اینکه تنها «فراخواندن» را بگیرند و برایش یک معنای ویژه‌ای گزارند. «فرا» را در اینجا بمعنی «پس» گرفته‌اند ، در حالی که در «فراهم نشستن» و «فراگرفتن» و بسیار ماننده‌ی اینها آن معنی بسیار ناسازگار است.

یک کلمه‌ی دیگر که گزارده‌اند «درآمد» است که بمعنی «دخل» میباشد و از پیش از این در زبانها روان می‌بود. ولی بآخشیج آن که «خرج» باشد «هزینه» را گزارده‌اند. در حالی که آخشیج درآمد «دررفت» است و این خود یک کلمه‌ی شاینده‌ای میباشد. چنانکه در عربی «دخل» و «خرج» و در ترکی «گلیر» و «چخار» و در انگلیسی income وoutgo گفته می‌شود بایستی در فارسی نیز درآمد و دررفت گویند و هیچ انگیزه‌ای برای چشم‌پوشی از این کار اندیشیده نمی‌شد. از آنسوی «هزینه» همان کلمه‌ایست که برویه‌ی «خزینه» و یا «خزانه» بیک معنای دیگری بکار میرود ، و این خود بی‌معنی است که رویه‌ی کهن کلمه‌ها را بگیرند و در یک معنی جدایی بکار برند.

یکی دیگر کلمه‌ی «دادرس» است که بجای «قاضی» برگزیده‌اند. در جایی که «دادرس» در زبان مردم کسیست که چون یکی داد میزند و یاوری میخواهد بیاری او شتابد. «بداد کسی رسیدن» بمعنی یاری کردنست نه بمعنی قضاوت ، به هر حال «دادرس» برای «قاضی» یک نام «مجازی» است ، و ما نمی‌توانیم در زبان بکلمه‌های مجازی بس کنیم. این بسیار ناستوده است که در فارسی برای «قضاوت» یک کلمه‌ای نداشته آن را با یک نام «مجازی» بفهمانیم. از آنسوی «دادرسی» را بمعنی «محاکمه» گردانیده‌اند که این نیز غلطست. زیرا «محاکمه» کار «مدعی» و «مدعی علیه» که بدادگاه رفته‌اند میباشد و آنان هر یکی داد میخواهد نه آنکه بداد میرسد. گذشته از این ، این خود لغزشی دیگری از فرهنگستانست که «دادرسی» را بمعنی محاکمه و «دادرس» را بمعنی قاضی میگرداند که باید گفت یک ریشه را بدو معنی ناسازگار هم میگیرد. اگر «دادرس» قاضیست باید «دادرسی» هم بمعنی قضاوت باشد نه بمعنی محاکمه.

باری اگر بخواهیم لغزشهای فرهنگستان را بشماریم سخن بدرازی انجامد. اینست باین سه نمونه بس کرده پی گفتار خود را میگیریم. چنانکه گفتم فرهنگستان درمیان دیگر کارهای خود بجلوگیری از ما نیز میکوشید. چند بار نامه از وزارت فرهنگ یا از دفتر نخست وزیر فرستادند که باید پیروی از فرهنگستان نمایید و کلمه‌هایی را که آنها برنگزیده بکار نبرید. من پروا ننموده در یک پاسخ درازی که بنامه‌ی آقای جم (نخست‌وزیر) دادم لغزشهای فرهنگستان را بازنمودم و آشکاره نوشتم که اگر پیروی از این غلطها نمایم بدانش ناپاسداری نموده‌ام. بارها سانسور در نوشته‌های من بکلمه‌هایی خط میزد و من نیز بنوشته‌های او خط زده بچاپخانه میفرستادم.

با این حال سه سالی گذشت و بیاری خدا فرهنگستان از میان رفت. ولی ما همچنان ایستاده‌ایم و راه خود را دنبال میکنیم ، و در این چندگاه پیشرفت شایانی در زمینه‌ی زبان نموده و گذشته از بیرون کردن کلمه‌های بیگانه گامهایی در دیگر باره‌ها برداشته‌ایم که آنها را نیز در این کتاب روشن خواهیم گردانید (1).

پابرگیها : (از ویراینده)
1ـ همانا خواست کتابیست که سپس جداگانه چاپ شد و «زبان پاک» نام گرفت. چنین برمی‌آید که میخواسته‌اند آن را تکه تکه در پرچم بچاپ رسانند ولی گفتارها چندان لبریز شده بوده که جا برای آن نمانده. سپس نویسنده آن را با دیگریهایی جداگانه چاپ کرده.
✴️ چه باید کرد
(تکه‌ی دهم)

🔶 بجوانان و جوان‌اندیشگان
(بخش 2 از 2)

از هفتاد و هشتاد سال پیش است كه در ایران و دیگر كشورهای شرقی كسانی پی بدرماندگی و گرفتاری این توده‌ها برده باندیشه‌ی چاره افتاده‌اند.

نخست سیدجمال‌الدین اسدآبادی باین اندیشه رسیده و او چاره را «اتحاد اسلام» دانسته ولی چون از كوششهایش هیچ نتیجه‌ای بدست نیامده و دنباله‌اش بریده بگفتگویی از آن در اینجا نیاز نمی‌بینم. سپس كسان دیگری چون شكوه و آراستگی كشورهای اروپا و آمریكا و نیرومندی دولتهای غرب را دیده‌اند برای شرق نیز چاره جز این ندانسته‌اند كه پیروی از آنان كنند و «تمدن» ایشان را بگیرند تا همچون آنان نیك و نیرومند گردند.

این اندیشه را حاجی‌میرزاحسین‌خان سپهسالار و میرزاعلی‌خان امین‌الدوله و میرزامَلكم‌خان و دیگران داشته‌اند و چنانكه می‌دانیم دنباله‌ی كوششهای آنان بود كه شادروانان بهبهانی و طباطبایی برخاستند و جنبش مشروطه را پدید آوردند.

اگرچه این دو سید تنها مشروطه[=دمکراسی] می‌خواستند و به بیشتر از این نیازی نمی‌دیدند ولی دیگران كه با آنان همراهی نمودند از هر باره پیروی باروپاییان را آرزو میكردند و چاره‌ی درماندگی را جز از آن راه نمی‌دانستند و این بود پافشاری نموده همه چیز اروپا را گرفتند : دبستانها و دانشكده‌ها بنیاد نهادند ، اداره‌ها برپا كردند ، تیاتر و سینما راه ‌انداختند ، قانونهای ایشان را ترجمه كردند ، حزبهای سیاسی پدید آوردند ، روزنامه‌نویسی را رواج دادند ـ یك كلمه بگویم : از هر باره پیروی باروپاییان نمودند و هر گامی كه در این راه برمی‌داشتند آن را یك گامی در راه پیشرفت می‌شماردند.

هنوز هم انبوه مردم ـ بویژه درسخواندگان ـ همین باور را دارند و چنین می‌دانند كه شرقیان باید بكوشند و تمدن اروپا را نیك فراگیرند و آن هنگامست كه خواهند توانست از این درماندگیها رها گردند و با اروپاییان همسری نمایند.

این عقیده‌ی انبوه مردمست. ولی ما می‌گوییم این عقیده ناسنجیده و نااندیشیده است. زیرا از یكسو شرقیان با حال كنونی این نخواهند توانست كه تمدن اروپا را بگیرند و در آن راه با اروپاییان همگام گردند ، و از یكسو اگر هم بتوانند تازه بجایی نخواهند رسید زیرا همان اروپاییان در سختیها گرفتارند و در كار خود درمانده‌اند.

این دو موضوع ، می‌توان درباره‌ی هر كدام سخنان بسیاری راند ولی من بكوتاهیِ سخن كوشیده به هر كدام یك دلیل كوتاهی یاد می‌كنم :

درباره‌ی رسیدن و نرسیدن شرقیان بتمدن اروپا همین بس كه بسنجید آیا در این چهل سال گذشته ایرانیان چه كرده‌اند و چه گامهایی در آن راه برداشته‌اند. آری راستست كه در بیرون چیزهای بسیاری از اروپاییان گرفته‌اند ولی از درون هیچ كاری نكرده‌اند و فاصله درمیان اینها با اروپاییان همان است كه بوده. برای آنكه سخن را با دلیلِ روشن توأم گردانم میگویم : در ایران سی‌وهفت سال است كه حكومت مشروطه برپا گردیده و آنهمه كوششها و خونریزیها در راه این رخ داده ، با این حال امروز هزار یك مردم این سرزمین معنی درست مشروطه را نمی‌دانند و از درون دل خواهان آن نمی‌باشند. همین یكی بسست كه شما بدانید این توده تمدن اروپا را چگونه می‌گیرد و چه رفتاری با آن می‌كند. مشروطه را گرفته ولی باین حال ننگین انداخته كه می‌بینید.

می‌دانم كسانی خواهند گفت تا بامروز مردم بیسواد بودند و این است درست نتوانسته‌اند تمدن را بگیرند. ولی از این پس كه همگی باسواد گردند بآسانی خواهند توانست. می‌گویم برای آنكه بی‌پایگی پاسخ خود را دریابید بهتر است حال جوانان درسخوانده را بیاد آورید.
[1]

اما موضوع دوم كه گرفتاری خود اروپا باشد بهتر است كسانی حال امروزی اروپا و سختی‌هایی را كه توده‌های فرانسه و بلژیك و نروج و یونان و لهستان و دیگران گرفتارند و آسیبهایی را كه روسیه دچار گردیده بدیده گیرند و راستی آن گفته‌ی ما را دریابند.[2]

كوتاه سخن : اندیشه‌ی اینكه ایرانیان یا دیگر شرقیان تمدن اروپا را خواهند گرفت و با اروپاییان همسر خواهند گردید بسیار خام است ، و اگر كسانی براستی خواهان رستگاری و رهایی ایرانند راهِ این همانست كه ما در ده گفتار گذشته (گفتارهای پیام بدانشمندان اروپا و آمریكا) بازنمودیم. باید ما هوادار نیكی جهان باشیم. باید بآن كوشیم كه آیین زندگانی دیگر گردد و این زورآزمایی كه امروز بنیاد زندگانی شده برافتد و آیین همدستی جای آن را گیرد ، وگرنه نه تنها شرقیان ، خود غربیان نیز روی آسایش نخواهند دید.

اكنون ما را آن می‌باید كه چه در ایران و چه در دیگر كشورهای شرقی با گمراهیها نبرد كنیم و مردمان را با حقایق زندگانی آشنا گردانیم و خود در نتیجه‌ی همین است كه زمینه برای نیكی جهان آماده خواهد گردید.
(پرچم روزانه شماره‌های 212 و 213)
[1] : برخی نیز به پاسخ دیگری برمی‌خیزند. آنها همه‌ی گرفتاریهای کشور را از «سوء مدیریت» دانسته بر این پا می‌فشارند که اگر حکومت کاردانی بر سر کار بیاید بدبختیها و درماندگیهای ما پایان خواهد یافت. باید بیاد آورد که با همین دستاویز (سوء مدیریت) مردم ما در سال 57 آتش بیار معرکه‌ی «انقلاب اسلامی» شدند و بگمان خود حکومتی را که بهتر از حکومت پیش بود سر کار آوردند. نتیجه را همه می‌دانیم و نیازی به شرح ندارد. اکنون باید پرسید : مردمی که هیچگاه پراکندگیها و آلودگیهای خود را برو نمی‌آورند و سرچشمه‌ی گرفتاریهای خود را تنها بیرون از خود می‌دانند ، آیا باز هم دچار خطای بیمناک دیگری نخواهند شد؟! آیا پیشامدهای سالهای 56 و 57 چیزی جز این سخن پرمغز کسروی را نشان می‌دهد :
«آری گاهی تواند بود كه مردمی از فشار حكومت یا بجهت دیگری بیاشوبند و حكومت را براندازند. ولی آنان چون درمیانشان یگانگی نیست و آنگاه یك راهی یا آیینی از پیش آماده نگردانیده‌اند میان خود ایشان كشاكش افتد و هیچ كاری نتوانسته ناچار گردند كه بحكومت دیگری (كه چه‌بسا بدتر از آن یكی باشد) گردن گزارند»(پرچم نیمه‌ماهه ، ص 435)؟!

[2] : این گفتار در سال 1942 درست در میانه‌ی جنگ جهانی دوم نوشته شده و براستی حال اروپا در آن هنگام دردآور و اندوه‌بار بوده است. پس دور نیست که کسانی از جلو درآمده بگویند : اکنون که دهه‌هاست چنین حالی در اروپا و آمریکا نیست. .. باید گفت : آری ، امروز حال غرب همچون دوره‌ی جنگ جهانی نیست و شرقیان نیز خود گرفتارتر از غربیانند. لیکن این را نیز باید بدیده گرفت که یک رشته ‌از گرفتاریهای شرقیان از آنجا روی داد که پیروی از شیوه‌ی زندگی غربیان نموده‌اند. از جمله بکار گرفتن بیش از اندازه‌ی ماشینها که در همه جا به پیدایش «غول بیکاری» در شرق انجامیده. پیش از آن در شرق این اندازه بیکاری نبوده. از آنسو ، این درست و جای خشنودیست که سایه‌ی جنگ از سر اروپاییان دور گردیده و آنها از فاجعه‌هایی همچون دو جنگ جهانی رسته‌اند ولی این را نیز نباید از دیده دور داشت که با ساخت و فروش اسلحه (و دیگر افزارهای کشتار) بکشورهای ناتوان ، آتش جنگ را در آنجاها زبانه‌زن گردانیده و از سختی بحرانهای اقتصادی خود تا اندازه‌ای کاسته‌‌اند. بماند که سایه‌ی شوم بیکاری را دمادم بالای سر خود می‌بینند و بگرفتاری پستی و بلندی بیش از اندازه در درآمدها و بهره‌مندیها که سرچشمه‌ی همه گونه فساد و تباهیهاست چاره‌ای نتوانسته‌اند. از اینگونه مثالها باز هم هست. حال یونان در بحران سال 2008 بعنوان نمونه‌ای از آن کشورها و جنبش «99 درصدیها» در آمریکا و برخی دیگر از کشورهای اروپایی از آن سالها باز هنوز در یادها هست.
سیدجمال‌الدین اسدآبادی
حاجی‌میرزاحسین‌خان سپهسالار
میرزاعلی‌خان امین‌الدوله
میرزامَلكم‌خان
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 8ـ آزمایش داوران (تکه‌ی دو از دو)

چهار نشست از ما آزمایش رفت که من با نومیدی می‌گذرانیدم. آن دو نشست که دیر آمده بودم بایستی با دو سه تن دیگر آنها را نیز آزمایش دهیم. یکی از آنها آزمایش زبان عربی می‌بوده. روزی که رفتیم شمس‌العلماء قریب (1) که آزماینده می‌بود نخست پرسشهایی کرد و پاسخهایی دادیم و سپس داستانی از زبان عربی گفت که نوشتیم و بفارسی ترجمه کردیم. من بشیوه‌ی جوانی در پای آن نوشتم : «ترجمه از عربی بفارسی چیزی نیست. بهتر بود عکس آن را از من می‌خواستید». چون زودتر از دیگران نوشته و داده بودم شمس‌العلماء که آن را خواند بی‌هیچ پاسخی کتابی را بفارسی بجلو من باز کرد و داستانی را نشان داد و گفت : «بیا !». من آن را گرفتم و بعربی ترجمه کردم و دادم. در شگفت شد و پس از پایان آزمایش پرسید : «شما کجایی هستید؟.». گفتم : تبریزی. گفت : «در کجا بزرگ شده‌اید؟». گفتم : تبریز. گفت : «پس این عربی را از کجا یاد گرفته‌اید؟.». گفتم : از کتابها. گفت : «شما مرا مجبور می‌کنید نمره‌ی بیست را که بهیچ کس نداده بودم بشما دهم».

این کمی مایه‌ی دلداری من شد. با اینحال چون آزمایش پایان پذیرفت ، رفتم پیش منصورالسلطنه ، گفتم : «خواهشمندم بفرمایید که اگر امتحان من قابل قبول نخواهد بود با دوره‌ی دوم دوباره امتحان دهم». خندید و گفت : «دیروز با هیئت ممتحنه صحبت شما بود. رویهم‌رفته نمره‌ی اول هستید».

این سخن ایشان بمن بسیار خوش افتاد. گفتم : راستش آنست که در این چند شب از شرمندگی خواب آسوده نکرده‌ام. مرا بآزمایش ناگهان خواندند و من آماده نمی‌بودم.

باز دو ماه در تهران ماندم. ماهانه‌ی دادگاه دماوند که از آغاز سال نداده بودند گرفته فرستادم. خود نیز از تهیدستی بیرون آمدم. در این دو ماه در تهران فرصت یافته بجستجو از تاریخ مازندران پرداختم. سفر مازندران مرا دلباخته‌ی آن سرزمین گردانیده بود و خوشم می‌آمد که بیاد آن پردازم. کتابهای ابن‌اسفندیار (نسخه‌ی خطی) و سیدظهیر و تدوین و ترجمه‌ی انگلیسی ابن‌اسفندیار را بدست آورده بخواندن و بازرسیدن پرداختم و در هر یکی از آنها لغزشهایی یافته یادداشتها کردم که بخشی از آنها را زیر عنوان «تواریخ طبرستان و یاداشتهای ما» در روزنامه‌‌ی هفتگی نوبهار بچاپ رسانیدم. از چیزهایی که دانستم و در آن یاداشتها نیز نوشته‌ام. اینبود که نسخه‌های ابن‌اسفندیار که در ایران در دستهاست ، و همچنان نسخه‌های لندن و پترسبورغ نادرست است و افتادگیها می‌دارد. نوشتم با اینحال می‌توان پنداشت که نسخه‌ی درست آن کتاب ، در خانواده‌های کهن باشد که باید جست و بدست آورد. نویسندگی من از این یادداشتها آغاز یافت.

با وزارت عدلیه در گفتگو می‌بودیم. من می‌خواستم از تهران بیرون نروم و آنان بهانه آورده می‌گفتند : «در تهران جا باز نیست». چون زمستان در پیش می‌بود ، در آخرهای آذر به دماوند رفته وامهایی که می‌داشتم داده و بدوستان و آشنایان بدرود گفته با خانه روانه‌ی تهران شدیم. حکمران و دیگران با افسوس بسیار راهمان انداختند.

پابرگیها (از ویرانیده) :
1ـ حاجی‌میرزامحمدحسین قریب گَرِکانی (شمس‌العلماء) نخست در مدرسه‌ی دینی قم طلبگی کرده سپس به عراق رفته درس ملایی را به مدت سه سال دنبال کرد. نه سال نیز در هند بود. در بازگشت به ایران در دارالفنون و مدرسه‌ی علوم سیاسی درس می‌داد.
شمس‌العلما قریب
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 236
🔸 واژه‌هایی که میخواهیم (تکه‌ی یک از دو)

آمیغ : این واژه در فرهنگها بمعنی «حقیقت» نوشته شده ما نیز در همان معنی می‌آوریم. ما باین معنی واژه‌ی «راستی» را می‌آوردیم. ولی چون آن را در معنی خود در جای دیگری میخواهیم (مثلاً میگوییم : من از راستی سخن او خوشم آمد) از اینرو «آمیغ» را برگزیدیم.

سپهر : این واژه در زبان شاعران و در کتابها یک معنی روشنی نمی‌داشت. ما آن را بمعنی «طبیعت» (اینجهان و دستگاهش) می‌آوریم.

شُوند (با پیش شین) : این واژه را آقای آگاه یادآوری کرده‌اند که بمعنی «سبب» است. ما نیز پذیرفته در همان معنی بکار می‌بریم. انگیزه در جاییست که انگیزشی درمیان باشد «مثلاً انگیزه‌ی ناخشنودی من بدرفتاری‌ایست که از شما می‌بینم» و «شوند» در جایی که چنان نباشد. (مثلاً میگوییم : شوند مرگ فلان کس نادانی پزشک بود). نوشته‌ی آقای آگاه در این باره در یکی از شماره‌های پرچم نیمه‌ماهه خواهد آمد.

زند : این واژه در زبان باستان بمعنی «شرح» بوده و ما نیز در همان معنی بکار می‌بریم و جداشده‌ها نیز از آن می‌آوریم : زندید ، زندنده ، زندش ، بزند.

هوده : این واژه بمعنی «نتیجه» است ولی در زبان بکار نمی‌رفت ، ما آن را روان گردانیده‌ایم که در همان معنی بکار می‌بریم و جداشده‌ها نیز از آن خواهیم آورد : هودید ، می‌هودد ، نمی‌هودد.

پرستش : این واژه در زبان بیک معنی ناروشن پنداری بکار میرود. میگویند : «من تو را می‌پرستم». اگر بپرسید که خواستت چیست؟!.. چگونه می‌پرستید؟!.. خواهند درماند. ولی معنی راست آن «خدمت کردن» است «پرستار» بمعنی خادم می‌آید. ما نیز در همین معنی راست بکار می‌بریم.

آک : بمعنی «عیب» است و ما نیز در همان معنی بکار می‌بریم. از این نیز جداشده‌ها توان آورد : آکید ، آکانید ، می‌آکد.
🔶 بیماری پرگویی ـ در هر كجا خرد كمتر سخن آنجا فراوانتر
(گفتاری از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 تکه‌ی یک از دو

از شگفتیهای زمان ما فزونی بی‌اندازه‌ی سخن است. هیچ زمانی مردم باین اندازه پرگو نبوده‌اند.

سخن در زمانهای پیشین ارج سیم و زر را داشت ولی امروز بی‌ارجتر از سفال و سنگ است.

بدانسان كه در زندگانی ساده و پیشین ما بزرگترین شماره «هزار» بود و توده‌ی انبوه بالاتر از آن شماری نمی‌شناختند ولی امروز «كرور» و «ملیون» بر زبانها روانست و چه‌بسا كه «بلیون» و «ترلیون» هم بكار می‌رود بهمین اندازه سخن در جهان فزون گردیده است. می‌توان گفت مردم امروزی ده برابر بلكه صد برابر زمانهای پیشین گفتگو می‌نمایند یا چیزنویسی می‌كنند.

كسانی خواهند گفت : از فزونی سخن چه باك؟.. می‌گوییم فزونی سخن دلیل كمی خرد است. در هر كجا خرد كمتر سخن آنجا فراوانتر و هر كسی هرچه سبكمغزتر زبانش بر گفتگو روانتر می‌باشد.

این فراوانی روزنامه‌ها ، فزونی كتابها ، بیشی انجمنها و كنفرانسها همه‌ی اینها گواه كوتاهی خردها می‌باشد.

اگر دو خردمندی در موضوعی باهم گفتگو نمایند هرگز نخواهد بود كه بیش از چند جمله سخن برانند. آن كار سبكمغزانست كه در هر موضوعی بگفتگوی درازی می‌پردازند و پیاپی گفته‌های خود را تكرار می‌كنند.

می‌گویند : در فلان كشور سالانه سی‌هزار كتاب چاپ می‌شود و روزانه هزاران روزنامه نشر می‌یابد و صدها نطق با رادیو پراكنده می‌شود. شگفتا اینهمه سخن برای چیست؟.. اگر كارها با خرد گزارده می‌شود باینهمه گفتگو چه نیازی هست؟! مگر آن روز كه مردم باندازه‌ی ده‌یك امروز سخن نمی‌گفتند كارها پیشرفت نداشت؟!

بهترین نمونه برای پرگویی اروپاییان آن كنفرانسهاست كه میانه‌ی دولتها برپا می‌شود و خدا می‌داند كه در هر یكی تا چه اندازه گفتگو می‌شود و با اینهمه كمتر نتیجه از آنها بدست می‌آید. در كنفرانس ابزار جنگ (خلع اسلحه) در این چهار سال چه گفتگوهایی كه نشده و همه‌ی آنها بیهوده و برای فریب یكدیگر بوده است.

كار پرگویی در اروپا چندان بالا گرفته كه در هر كشوری هزاران كسان از راه سخن‌بافی و سخن‌فروشی زندگی می‌نمایند و میان مردم جایگاه والایی دارند. آیا نه اینست كه همه‌ی رماننویسان و بیشتر روزنامه‌نگاران سخن‌باف و سخن‌فروشند و بی‌آنكه مطلبی برای گفتن داشته باشند صدها صفحه را از سخنان خود سیاه ساخته بمردم می‌فروشند؟.. در زندگانی پیشین ما نیز بیشتر شعرا سخن‌باف بودند كه از راه این بافندگی زندگی می‌كردند. چیزی كه هست شعرای ما بفراوانی سخن‌بافان اروپا نبودند و هیچ‌ كدام از ایشان سخن باین فزونی نمی‌بافتند. وانگاه شعرهای آنان اگر هم مطلبی نداشت باری سخنان سنجیده و آراسته‌ای بود كه در بافتن آنها زحمت بكار می‌رفت. ولی در سخن‌بافی امروزی اروپا هیچ یك از اینها نیست.

در تبریز كسانی كه باغ انگور دارند در تابستان چون انگورها می‌رسد روزی همه‌ی خویشان و آشنایان خود را بباغ دعوت می‌نمایند و این میهمانی جز برای انگور خوردن نیست كه میهمانان هرچه می‌توانند انگور می‌خورند.

نظیر این كار درمیان اروپاییان آن كنگره‌ها و كنفرانسهاست كه در این شهر و آن شهر برپا می‌نمایند و مردمانی از شهرهای دور و نزدیك بانبوهی در آنجا گرد می‌آیند و این گرد آمدن جز برای آن نیست كه چند تنی داد پرگویی داده گفتگو نمایند و اینست كه چون آن پرگوییها كرده می‌شود كنگره یا كنفرانس بهم خورده هر كسی بجای خود بازمی‌گردند بی‌آنكه نتیجه‌ای از آن گرد آمدن در دست داشته باشند.

نمونه‌ی این كار در ایران روی داد كه در دو سال پیش بنام كنگره‌ی زنان شرقی هیاهویی برپا كردند و زنانی از سوریا و مصر و افغان و هند و ژاپن در تهران گرد آمدند. ولی نتیجه بیش از آن نبود كه زنانی میدان بدست آورده داد سخنوری دادند و تا می‌توانستند گفت و شنود نمودند و چون این كارِ منظور را نپرداختند هر كدام بجای خود بازگشتند بی‌آنكه هیچ‌ گونه سودی از آن كار ایشان در دست باشد.

بی‌پرده باید گفت این پرگویی بیماری‌ایست كه اروپا دچار آن گردیده و سرچشمه‌ی آن همانا سستی خردهاست. و آنچه ما را بنگارش این گفتار برانگیخته آنست كه می‌بینیم این بیماری كم‌كم بشرق نیز سرایت می‌نماید.

ما افسوس داریم كه شرقیان خود را بهمه‌ی عیبهای غرب آلوده می‌سازند و بدینسان مفت و بیخود ارج و بهای خویش را از دست می‌دهند.

امروز رماننویسی كه خود شاخه‌ای از پرگویی غربیان است در سراسر شرق رواج گرفته و بسیاری از جوانان هر كدام رمانی نوشته و خود دلیلی بر بیخردی خویش بدست مردم می‌دهد. نیز در هر كجا روزنامه‌ها ببزرگی و فزونی اوراق خود می‌كوشند و این را دلیل پیشرفت و برتری كشور خویش می‌شمارند. بی‌آنكه بدانند كه بزرگی روزنامه دلیل پرگویی و پرگویی دلیل كوتاه‌خردیست.