🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 236
🔸 واژههایی که میخواهیم (تکهی یک از دو)
آمیغ : این واژه در فرهنگها بمعنی «حقیقت» نوشته شده ما نیز در همان معنی میآوریم. ما باین معنی واژهی «راستی» را میآوردیم. ولی چون آن را در معنی خود در جای دیگری میخواهیم (مثلاً میگوییم : من از راستی سخن او خوشم آمد) از اینرو «آمیغ» را برگزیدیم.
سپهر : این واژه در زبان شاعران و در کتابها یک معنی روشنی نمیداشت. ما آن را بمعنی «طبیعت» (اینجهان و دستگاهش) میآوریم.
شُوند (با پیش شین) : این واژه را آقای آگاه یادآوری کردهاند که بمعنی «سبب» است. ما نیز پذیرفته در همان معنی بکار میبریم. انگیزه در جاییست که انگیزشی درمیان باشد «مثلاً انگیزهی ناخشنودی من بدرفتاریایست که از شما میبینم» و «شوند» در جایی که چنان نباشد. (مثلاً میگوییم : شوند مرگ فلان کس نادانی پزشک بود). نوشتهی آقای آگاه در این باره در یکی از شمارههای پرچم نیمهماهه خواهد آمد.
زند : این واژه در زبان باستان بمعنی «شرح» بوده و ما نیز در همان معنی بکار میبریم و جداشدهها نیز از آن میآوریم : زندید ، زندنده ، زندش ، بزند.
هوده : این واژه بمعنی «نتیجه» است ولی در زبان بکار نمیرفت ، ما آن را روان گردانیدهایم که در همان معنی بکار میبریم و جداشدهها نیز از آن خواهیم آورد : هودید ، میهودد ، نمیهودد.
پرستش : این واژه در زبان بیک معنی ناروشن پنداری بکار میرود. میگویند : «من تو را میپرستم». اگر بپرسید که خواستت چیست؟!.. چگونه میپرستید؟!.. خواهند درماند. ولی معنی راست آن «خدمت کردن» است «پرستار» بمعنی خادم میآید. ما نیز در همین معنی راست بکار میبریم.
آک : بمعنی «عیب» است و ما نیز در همان معنی بکار میبریم. از این نیز جداشدهها توان آورد : آکید ، آکانید ، میآکد.
🔸 واژههایی که میخواهیم (تکهی یک از دو)
آمیغ : این واژه در فرهنگها بمعنی «حقیقت» نوشته شده ما نیز در همان معنی میآوریم. ما باین معنی واژهی «راستی» را میآوردیم. ولی چون آن را در معنی خود در جای دیگری میخواهیم (مثلاً میگوییم : من از راستی سخن او خوشم آمد) از اینرو «آمیغ» را برگزیدیم.
سپهر : این واژه در زبان شاعران و در کتابها یک معنی روشنی نمیداشت. ما آن را بمعنی «طبیعت» (اینجهان و دستگاهش) میآوریم.
شُوند (با پیش شین) : این واژه را آقای آگاه یادآوری کردهاند که بمعنی «سبب» است. ما نیز پذیرفته در همان معنی بکار میبریم. انگیزه در جاییست که انگیزشی درمیان باشد «مثلاً انگیزهی ناخشنودی من بدرفتاریایست که از شما میبینم» و «شوند» در جایی که چنان نباشد. (مثلاً میگوییم : شوند مرگ فلان کس نادانی پزشک بود). نوشتهی آقای آگاه در این باره در یکی از شمارههای پرچم نیمهماهه خواهد آمد.
زند : این واژه در زبان باستان بمعنی «شرح» بوده و ما نیز در همان معنی بکار میبریم و جداشدهها نیز از آن میآوریم : زندید ، زندنده ، زندش ، بزند.
هوده : این واژه بمعنی «نتیجه» است ولی در زبان بکار نمیرفت ، ما آن را روان گردانیدهایم که در همان معنی بکار میبریم و جداشدهها نیز از آن خواهیم آورد : هودید ، میهودد ، نمیهودد.
پرستش : این واژه در زبان بیک معنی ناروشن پنداری بکار میرود. میگویند : «من تو را میپرستم». اگر بپرسید که خواستت چیست؟!.. چگونه میپرستید؟!.. خواهند درماند. ولی معنی راست آن «خدمت کردن» است «پرستار» بمعنی خادم میآید. ما نیز در همین معنی راست بکار میبریم.
آک : بمعنی «عیب» است و ما نیز در همان معنی بکار میبریم. از این نیز جداشدهها توان آورد : آکید ، آکانید ، میآکد.
🔶 بیماری پرگویی ـ در هر كجا خرد كمتر سخن آنجا فراوانتر
(گفتاری از مهنامهی پیمان)
🔸 تکهی یک از دو
از شگفتیهای زمان ما فزونی بیاندازهی سخن است. هیچ زمانی مردم باین اندازه پرگو نبودهاند.
سخن در زمانهای پیشین ارج سیم و زر را داشت ولی امروز بیارجتر از سفال و سنگ است.
بدانسان كه در زندگانی ساده و پیشین ما بزرگترین شماره «هزار» بود و تودهی انبوه بالاتر از آن شماری نمیشناختند ولی امروز «كرور» و «ملیون» بر زبانها روانست و چهبسا كه «بلیون» و «ترلیون» هم بكار میرود بهمین اندازه سخن در جهان فزون گردیده است. میتوان گفت مردم امروزی ده برابر بلكه صد برابر زمانهای پیشین گفتگو مینمایند یا چیزنویسی میكنند.
كسانی خواهند گفت : از فزونی سخن چه باك؟.. میگوییم فزونی سخن دلیل كمی خرد است. در هر كجا خرد كمتر سخن آنجا فراوانتر و هر كسی هرچه سبكمغزتر زبانش بر گفتگو روانتر میباشد.
این فراوانی روزنامهها ، فزونی كتابها ، بیشی انجمنها و كنفرانسها همهی اینها گواه كوتاهی خردها میباشد.
اگر دو خردمندی در موضوعی باهم گفتگو نمایند هرگز نخواهد بود كه بیش از چند جمله سخن برانند. آن كار سبكمغزانست كه در هر موضوعی بگفتگوی درازی میپردازند و پیاپی گفتههای خود را تكرار میكنند.
میگویند : در فلان كشور سالانه سیهزار كتاب چاپ میشود و روزانه هزاران روزنامه نشر مییابد و صدها نطق با رادیو پراكنده میشود. شگفتا اینهمه سخن برای چیست؟.. اگر كارها با خرد گزارده میشود باینهمه گفتگو چه نیازی هست؟! مگر آن روز كه مردم باندازهی دهیك امروز سخن نمیگفتند كارها پیشرفت نداشت؟!
بهترین نمونه برای پرگویی اروپاییان آن كنفرانسهاست كه میانهی دولتها برپا میشود و خدا میداند كه در هر یكی تا چه اندازه گفتگو میشود و با اینهمه كمتر نتیجه از آنها بدست میآید. در كنفرانس ابزار جنگ (خلع اسلحه) در این چهار سال چه گفتگوهایی كه نشده و همهی آنها بیهوده و برای فریب یكدیگر بوده است.
كار پرگویی در اروپا چندان بالا گرفته كه در هر كشوری هزاران كسان از راه سخنبافی و سخنفروشی زندگی مینمایند و میان مردم جایگاه والایی دارند. آیا نه اینست كه همهی رماننویسان و بیشتر روزنامهنگاران سخنباف و سخنفروشند و بیآنكه مطلبی برای گفتن داشته باشند صدها صفحه را از سخنان خود سیاه ساخته بمردم میفروشند؟.. در زندگانی پیشین ما نیز بیشتر شعرا سخنباف بودند كه از راه این بافندگی زندگی میكردند. چیزی كه هست شعرای ما بفراوانی سخنبافان اروپا نبودند و هیچ كدام از ایشان سخن باین فزونی نمیبافتند. وانگاه شعرهای آنان اگر هم مطلبی نداشت باری سخنان سنجیده و آراستهای بود كه در بافتن آنها زحمت بكار میرفت. ولی در سخنبافی امروزی اروپا هیچ یك از اینها نیست.
در تبریز كسانی كه باغ انگور دارند در تابستان چون انگورها میرسد روزی همهی خویشان و آشنایان خود را بباغ دعوت مینمایند و این میهمانی جز برای انگور خوردن نیست كه میهمانان هرچه میتوانند انگور میخورند.
نظیر این كار درمیان اروپاییان آن كنگرهها و كنفرانسهاست كه در این شهر و آن شهر برپا مینمایند و مردمانی از شهرهای دور و نزدیك بانبوهی در آنجا گرد میآیند و این گرد آمدن جز برای آن نیست كه چند تنی داد پرگویی داده گفتگو نمایند و اینست كه چون آن پرگوییها كرده میشود كنگره یا كنفرانس بهم خورده هر كسی بجای خود بازمیگردند بیآنكه نتیجهای از آن گرد آمدن در دست داشته باشند.
نمونهی این كار در ایران روی داد كه در دو سال پیش بنام كنگرهی زنان شرقی هیاهویی برپا كردند و زنانی از سوریا و مصر و افغان و هند و ژاپن در تهران گرد آمدند. ولی نتیجه بیش از آن نبود كه زنانی میدان بدست آورده داد سخنوری دادند و تا میتوانستند گفت و شنود نمودند و چون این كارِ منظور را نپرداختند هر كدام بجای خود بازگشتند بیآنكه هیچ گونه سودی از آن كار ایشان در دست باشد.
بیپرده باید گفت این پرگویی بیماریایست كه اروپا دچار آن گردیده و سرچشمهی آن همانا سستی خردهاست. و آنچه ما را بنگارش این گفتار برانگیخته آنست كه میبینیم این بیماری كمكم بشرق نیز سرایت مینماید.
ما افسوس داریم كه شرقیان خود را بهمهی عیبهای غرب آلوده میسازند و بدینسان مفت و بیخود ارج و بهای خویش را از دست میدهند.
امروز رماننویسی كه خود شاخهای از پرگویی غربیان است در سراسر شرق رواج گرفته و بسیاری از جوانان هر كدام رمانی نوشته و خود دلیلی بر بیخردی خویش بدست مردم میدهد. نیز در هر كجا روزنامهها ببزرگی و فزونی اوراق خود میكوشند و این را دلیل پیشرفت و برتری كشور خویش میشمارند. بیآنكه بدانند كه بزرگی روزنامه دلیل پرگویی و پرگویی دلیل كوتاهخردیست.
(گفتاری از مهنامهی پیمان)
🔸 تکهی یک از دو
از شگفتیهای زمان ما فزونی بیاندازهی سخن است. هیچ زمانی مردم باین اندازه پرگو نبودهاند.
سخن در زمانهای پیشین ارج سیم و زر را داشت ولی امروز بیارجتر از سفال و سنگ است.
بدانسان كه در زندگانی ساده و پیشین ما بزرگترین شماره «هزار» بود و تودهی انبوه بالاتر از آن شماری نمیشناختند ولی امروز «كرور» و «ملیون» بر زبانها روانست و چهبسا كه «بلیون» و «ترلیون» هم بكار میرود بهمین اندازه سخن در جهان فزون گردیده است. میتوان گفت مردم امروزی ده برابر بلكه صد برابر زمانهای پیشین گفتگو مینمایند یا چیزنویسی میكنند.
كسانی خواهند گفت : از فزونی سخن چه باك؟.. میگوییم فزونی سخن دلیل كمی خرد است. در هر كجا خرد كمتر سخن آنجا فراوانتر و هر كسی هرچه سبكمغزتر زبانش بر گفتگو روانتر میباشد.
این فراوانی روزنامهها ، فزونی كتابها ، بیشی انجمنها و كنفرانسها همهی اینها گواه كوتاهی خردها میباشد.
اگر دو خردمندی در موضوعی باهم گفتگو نمایند هرگز نخواهد بود كه بیش از چند جمله سخن برانند. آن كار سبكمغزانست كه در هر موضوعی بگفتگوی درازی میپردازند و پیاپی گفتههای خود را تكرار میكنند.
میگویند : در فلان كشور سالانه سیهزار كتاب چاپ میشود و روزانه هزاران روزنامه نشر مییابد و صدها نطق با رادیو پراكنده میشود. شگفتا اینهمه سخن برای چیست؟.. اگر كارها با خرد گزارده میشود باینهمه گفتگو چه نیازی هست؟! مگر آن روز كه مردم باندازهی دهیك امروز سخن نمیگفتند كارها پیشرفت نداشت؟!
بهترین نمونه برای پرگویی اروپاییان آن كنفرانسهاست كه میانهی دولتها برپا میشود و خدا میداند كه در هر یكی تا چه اندازه گفتگو میشود و با اینهمه كمتر نتیجه از آنها بدست میآید. در كنفرانس ابزار جنگ (خلع اسلحه) در این چهار سال چه گفتگوهایی كه نشده و همهی آنها بیهوده و برای فریب یكدیگر بوده است.
كار پرگویی در اروپا چندان بالا گرفته كه در هر كشوری هزاران كسان از راه سخنبافی و سخنفروشی زندگی مینمایند و میان مردم جایگاه والایی دارند. آیا نه اینست كه همهی رماننویسان و بیشتر روزنامهنگاران سخنباف و سخنفروشند و بیآنكه مطلبی برای گفتن داشته باشند صدها صفحه را از سخنان خود سیاه ساخته بمردم میفروشند؟.. در زندگانی پیشین ما نیز بیشتر شعرا سخنباف بودند كه از راه این بافندگی زندگی میكردند. چیزی كه هست شعرای ما بفراوانی سخنبافان اروپا نبودند و هیچ كدام از ایشان سخن باین فزونی نمیبافتند. وانگاه شعرهای آنان اگر هم مطلبی نداشت باری سخنان سنجیده و آراستهای بود كه در بافتن آنها زحمت بكار میرفت. ولی در سخنبافی امروزی اروپا هیچ یك از اینها نیست.
در تبریز كسانی كه باغ انگور دارند در تابستان چون انگورها میرسد روزی همهی خویشان و آشنایان خود را بباغ دعوت مینمایند و این میهمانی جز برای انگور خوردن نیست كه میهمانان هرچه میتوانند انگور میخورند.
نظیر این كار درمیان اروپاییان آن كنگرهها و كنفرانسهاست كه در این شهر و آن شهر برپا مینمایند و مردمانی از شهرهای دور و نزدیك بانبوهی در آنجا گرد میآیند و این گرد آمدن جز برای آن نیست كه چند تنی داد پرگویی داده گفتگو نمایند و اینست كه چون آن پرگوییها كرده میشود كنگره یا كنفرانس بهم خورده هر كسی بجای خود بازمیگردند بیآنكه نتیجهای از آن گرد آمدن در دست داشته باشند.
نمونهی این كار در ایران روی داد كه در دو سال پیش بنام كنگرهی زنان شرقی هیاهویی برپا كردند و زنانی از سوریا و مصر و افغان و هند و ژاپن در تهران گرد آمدند. ولی نتیجه بیش از آن نبود كه زنانی میدان بدست آورده داد سخنوری دادند و تا میتوانستند گفت و شنود نمودند و چون این كارِ منظور را نپرداختند هر كدام بجای خود بازگشتند بیآنكه هیچ گونه سودی از آن كار ایشان در دست باشد.
بیپرده باید گفت این پرگویی بیماریایست كه اروپا دچار آن گردیده و سرچشمهی آن همانا سستی خردهاست. و آنچه ما را بنگارش این گفتار برانگیخته آنست كه میبینیم این بیماری كمكم بشرق نیز سرایت مینماید.
ما افسوس داریم كه شرقیان خود را بهمهی عیبهای غرب آلوده میسازند و بدینسان مفت و بیخود ارج و بهای خویش را از دست میدهند.
امروز رماننویسی كه خود شاخهای از پرگویی غربیان است در سراسر شرق رواج گرفته و بسیاری از جوانان هر كدام رمانی نوشته و خود دلیلی بر بیخردی خویش بدست مردم میدهد. نیز در هر كجا روزنامهها ببزرگی و فزونی اوراق خود میكوشند و این را دلیل پیشرفت و برتری كشور خویش میشمارند. بیآنكه بدانند كه بزرگی روزنامه دلیل پرگویی و پرگویی دلیل كوتاهخردیست.
گفتگو از شعر در پرچم روزانه.pdf
924.6 KB
«گفتگو از شعر در پرچم روزانه» عنوان بیستوهشتمین دسته از گفتارهای پرچم روزانه است که در این فایل یکجا گرد آوردهایم.
✴️ گفتاری از خوانندگان پرچم
🔶 آیا از نبرد با راستیها چه نتیجه برمیدارند؟!..
من از سال نخست پیمان یکی از هواداران آن بودم. بخاطر دارم در شمارههای نخست سال دوم دارندهی گرامی آن یک رشته راستیها دربارهی شعر و شاعری و ادبیات برشتهی نگارش کشیده بود. در آن موقع انتشار این رشته گفتارها باغلب فضلا و ادبا گران آمده از هر دهنی آوازی برخاست نهایت بدگویی و زباندرازی از مجامع ادبی و یکی دو روزنامهی بیآبروی آنموقع تجاوز نکرد بالاخره دارندهی پیمان ناگزیر شد دعوت انجمن ادبی تهران را پذیرفته و یک رشته سخنگویی مایهداری در اطراف ادبیات و اندازهی نیاز آدمی بشعر بپردازد. این سخنگویی با اینکه سراسرش راستی بود انتشار آن ابتدا با سانسور مأمورین وظیفهنشناس مصادف و از پیمان خارج بعداً بطور جداگانه برای خوانندگان فرستاده شد.
هرچند این بخشِ ارجدار پیمان تولید هیاهو درمیان نادانان نمود چون سراسرش راستی بود اغلب از آنان که عمری در شاعری گذرانده و هنوز در کمند زلف یار و چاه زنخدانِ معشوق گیر کرده بودند از گفتههای خود بیزاری نموده دیوانها بآتش سوخته شد نیز چندی پیش دو گفتار در پیرامون شعر در پرچم منتشر شد. این مرتبه هم نادانان سر بهیاهو برداشته تا جایی که مردک نادانی در روزنامهی بیآبرویی زبان ببدگویی دارندهی پرچم باز نموده باتکاء سخنان پوچی بخود حق داد یاوهگویی نماید.
قصد من در اینجا تنها انزجار از پستنهادی او نیست بلکه میخواهم یادآور شوم که با همهی آلودگیهایی که اکثر شعرا دارند چه سزاست از آنها طرفداری شود و اگر بگفتههای سراسر زیان آنان ایرادی گرفته میشود چرا فلان نادان جانبداری میکند؟! آیا از نبرد با راستیها چه نتیجه برمیدارند؟!
من از ابتدای دانشآموزی از شعر و ادبیات بیزاری مینمودم. خوب بخاطر دارم اغلب بواسطهی همین عدم تمایل در حفظ کردن اشعار مورد توبیخ آموزگاران یا دبیران خود واقع میشدم و روی همین انزجار کمتر بدیوان شعرا توجهی دارم.
تصادفاً چندی پیش در مجلسی بودم میزبان از اینکه پسرش بدون آموزگار توانسته گلستان سعدی را ختم کند بخود مباهات میکرد. من تا آن موقع بکتاب نامبرده توجهی نکرده بودم. برآن شدم از نظر سود و زیان بآن نگاهی کنم. در موقع مطالعهی باب پنجم ، عشق و جوانی ، بنظرم خوب[؟] و حکایتهای سراسر ننگین «در عنفوان جوانی چنانچه افتد و دانی» یا «با شاهد پسری سری و سری داشتم» یا
«امرد آنگه که سادهروی بود تلخ گفتار و تندخوی بود
چون بریش آمد و بلعنت شد مردمآمیز و مهرجوی بود»
خواندم آشوبی در من تولید شده فکر کردم آخر این چه بزرگیست که تعلیمات او تماماً ننگینکاری و غیرتکشی است؟! چرا باید در عوض اینکه دیوان او طعمهی آتش گردد اولین کتاب درسی نوآموزان و زینتبخش کتابخانهها گردد؟!.
چه سزاست برای گویندهی آن جشن هفتصدساله گرفته شود و اگر پاکمردی قد علم کرده زیان گفتههای او را متذکر شود آنوقت دستهی نادانی بطرفداری برخاسته ادعا کنند به آثار بزرگان توهین شده؟! اگر این نوآموزان بچههای ما هستند چرا باید بگذاریم در عوض کسب کمالات اراجیف دیوانهای سعدی ، حافظ ، خیام ، ایرج در مغز آنها جایگیر شود؟!
آخر تودهای که با این تعلیمات شوم بزرگ میشود کی میتوان به غیرت و مردانگی آنها اطمینان داشت؟! میخواهیم از آن دسته نادانانی که با حقایق نبرد کرده نمیگزارند دامن تودهی ایرانی از لوث این ننگینکاریها پاک شود بپرسیم شما که در دامن این خاک پرورش یافتهاید و از نعمتهای آن برخوردار میشوید چرا راضی میشوید برادران یا خواهران شما در ابتدای کودکی خردهایشان با این نوشتههای ننگین تباه شود و در عوضِ اینکه با دارندهی پرچم دست بدست داده به گرفتاریهای امروزه علاج کنید در مقابل راستیها ایستادگی مینمایید. مطمئن بدانید این فیروزی خداییست که نافهمی شما را نشان داده و در نظر توده رسوا مینماید.
شاه تقی ـ پاکباز تبریزی
(پرچم ش 143)
🔶 آیا از نبرد با راستیها چه نتیجه برمیدارند؟!..
من از سال نخست پیمان یکی از هواداران آن بودم. بخاطر دارم در شمارههای نخست سال دوم دارندهی گرامی آن یک رشته راستیها دربارهی شعر و شاعری و ادبیات برشتهی نگارش کشیده بود. در آن موقع انتشار این رشته گفتارها باغلب فضلا و ادبا گران آمده از هر دهنی آوازی برخاست نهایت بدگویی و زباندرازی از مجامع ادبی و یکی دو روزنامهی بیآبروی آنموقع تجاوز نکرد بالاخره دارندهی پیمان ناگزیر شد دعوت انجمن ادبی تهران را پذیرفته و یک رشته سخنگویی مایهداری در اطراف ادبیات و اندازهی نیاز آدمی بشعر بپردازد. این سخنگویی با اینکه سراسرش راستی بود انتشار آن ابتدا با سانسور مأمورین وظیفهنشناس مصادف و از پیمان خارج بعداً بطور جداگانه برای خوانندگان فرستاده شد.
هرچند این بخشِ ارجدار پیمان تولید هیاهو درمیان نادانان نمود چون سراسرش راستی بود اغلب از آنان که عمری در شاعری گذرانده و هنوز در کمند زلف یار و چاه زنخدانِ معشوق گیر کرده بودند از گفتههای خود بیزاری نموده دیوانها بآتش سوخته شد نیز چندی پیش دو گفتار در پیرامون شعر در پرچم منتشر شد. این مرتبه هم نادانان سر بهیاهو برداشته تا جایی که مردک نادانی در روزنامهی بیآبرویی زبان ببدگویی دارندهی پرچم باز نموده باتکاء سخنان پوچی بخود حق داد یاوهگویی نماید.
قصد من در اینجا تنها انزجار از پستنهادی او نیست بلکه میخواهم یادآور شوم که با همهی آلودگیهایی که اکثر شعرا دارند چه سزاست از آنها طرفداری شود و اگر بگفتههای سراسر زیان آنان ایرادی گرفته میشود چرا فلان نادان جانبداری میکند؟! آیا از نبرد با راستیها چه نتیجه برمیدارند؟!
من از ابتدای دانشآموزی از شعر و ادبیات بیزاری مینمودم. خوب بخاطر دارم اغلب بواسطهی همین عدم تمایل در حفظ کردن اشعار مورد توبیخ آموزگاران یا دبیران خود واقع میشدم و روی همین انزجار کمتر بدیوان شعرا توجهی دارم.
تصادفاً چندی پیش در مجلسی بودم میزبان از اینکه پسرش بدون آموزگار توانسته گلستان سعدی را ختم کند بخود مباهات میکرد. من تا آن موقع بکتاب نامبرده توجهی نکرده بودم. برآن شدم از نظر سود و زیان بآن نگاهی کنم. در موقع مطالعهی باب پنجم ، عشق و جوانی ، بنظرم خوب[؟] و حکایتهای سراسر ننگین «در عنفوان جوانی چنانچه افتد و دانی» یا «با شاهد پسری سری و سری داشتم» یا
«امرد آنگه که سادهروی بود تلخ گفتار و تندخوی بود
چون بریش آمد و بلعنت شد مردمآمیز و مهرجوی بود»
خواندم آشوبی در من تولید شده فکر کردم آخر این چه بزرگیست که تعلیمات او تماماً ننگینکاری و غیرتکشی است؟! چرا باید در عوض اینکه دیوان او طعمهی آتش گردد اولین کتاب درسی نوآموزان و زینتبخش کتابخانهها گردد؟!.
چه سزاست برای گویندهی آن جشن هفتصدساله گرفته شود و اگر پاکمردی قد علم کرده زیان گفتههای او را متذکر شود آنوقت دستهی نادانی بطرفداری برخاسته ادعا کنند به آثار بزرگان توهین شده؟! اگر این نوآموزان بچههای ما هستند چرا باید بگذاریم در عوض کسب کمالات اراجیف دیوانهای سعدی ، حافظ ، خیام ، ایرج در مغز آنها جایگیر شود؟!
آخر تودهای که با این تعلیمات شوم بزرگ میشود کی میتوان به غیرت و مردانگی آنها اطمینان داشت؟! میخواهیم از آن دسته نادانانی که با حقایق نبرد کرده نمیگزارند دامن تودهی ایرانی از لوث این ننگینکاریها پاک شود بپرسیم شما که در دامن این خاک پرورش یافتهاید و از نعمتهای آن برخوردار میشوید چرا راضی میشوید برادران یا خواهران شما در ابتدای کودکی خردهایشان با این نوشتههای ننگین تباه شود و در عوضِ اینکه با دارندهی پرچم دست بدست داده به گرفتاریهای امروزه علاج کنید در مقابل راستیها ایستادگی مینمایید. مطمئن بدانید این فیروزی خداییست که نافهمی شما را نشان داده و در نظر توده رسوا مینماید.
شاه تقی ـ پاکباز تبریزی
(پرچم ش 143)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 9ـ سفر زنجان (تکهی یک از سه)
چون به تهران بازگشتم بوزارتخانه رفتم. منصورالسلطنه با لبخند گفت : «خوب شد آمدید. برای شما کاری پیدا شده». گفتم : بفرمایید. گفت : «رؤسای عدلیهها را که بامتحان خواسته بودم ، رئیس عدلیهی زنجان شیخ ... چون بیسواد است نیامد. ما او را معزول گردانیده سیدمحسن عرب را بجای او فرستادیم ولی شیخ ... چون مدتی مجاهد بوده به گیلان نزد میرزاکوچکخان رفته ، دمکراتهای زنجان بحمایت او برخاسته سیدمحسن را راه ندادهاند. هر روز هم در تلگرافخانه اجتماع میکنند و بعنوان آنکه عزل قاضی برخلاف قانون اساسیست ، بمجلس و بوزارتخانه تلگراف میکنند. در تهران هم نمایندگان زنجان و اسعدالدوله و دیگران حامی او هستند ، وزارتخانه را بستوه آوردهاند. چارهی کار آنست که شما بروید و غائله را بخوابانید و هر دوی آنها را به تهران فرستید و خودتان رئیس عدلیه باشید. گفتهام ابلاغتان امروز صادر کنند. ولی شما باید پیش از رفتن ، وکلای زنجان را ببینید و آنها را راضی کنید».
گفتم : میپذیرم. ولی باید پولی هم همراه ببرم که اگر کاری نتوانستم هرچه زودتر بازگردم.
گفت : ما چون میدانیم خواهید توانست شما را میفرستیم.
فردای آن روز بمجلس رفته همراه آقای ابوالقاسم فیوضات (1) که از نمایندگان آذربایجان میبود با شادروان شیخابراهیم [زنجانی] و بیانالدوله (2) و صدرالاسلام ابهری (3) سه تن نمایندگان زنجان دیدار کردم و چگونگی را آگاهی دادم. برهانالدوله خاموش ایستاد. آقاشیخابراهیم گفت : «ما بشیخ ... قول دادهایم و برفتن شما راضی نیستیم». گفتم : من ناچارم بروم و تنها خواستم شما بدانید. صدرالاسلام گفت : «پس هرچه دیدید از خودتان ببینید». گفتم : «بهتر بودی که شما در این چند سال در تهران زبان شهری یاد میگرفتید. این زبان روستاییست». بدینسان با رنجش از آنان جدا گردیدم.
روز یکم دیماه از تهران به گاری پُستی نشسته راه افتادیم. برف بسیار باریده و راهها گرفته شده بود که جز از گاریهای پست آمد و شد نمیکرد. از رنجهای راه که بسیار بود سخن نمیرانم. شش شبانهروز در راه میبودیم و سوزش سرما را میکشیدیم تا به زنجان رسیدیم. یک جوان روسی با دو سه تن آذربایجانی همراه میبود. با آن جوان که کمی فارسی میدانست دوستی داشتیم.
پابرگیها (از ویرانیده) :
1ـ خوانندگان بیاد دارند رنجش کسروی را از رفتارهای کینهجویانهی فیوضات در داستان جدا گردیدن تنقیدیون از خیابانی و همچنین کوششی که کسروی و نوبری از تهران به آن برخاستند تا رنجش یاران خیابانی ازمیان برخیزد. این همراهی فیوضات در اینجا نشان میدهد که آن کوششها به نتیجه رسیده بوده.
2ـ اصل : برهانالدوله (به اشتباه)
3ـ اصل : شیخالاسلام (به اشتباه).
🔸 9ـ سفر زنجان (تکهی یک از سه)
چون به تهران بازگشتم بوزارتخانه رفتم. منصورالسلطنه با لبخند گفت : «خوب شد آمدید. برای شما کاری پیدا شده». گفتم : بفرمایید. گفت : «رؤسای عدلیهها را که بامتحان خواسته بودم ، رئیس عدلیهی زنجان شیخ ... چون بیسواد است نیامد. ما او را معزول گردانیده سیدمحسن عرب را بجای او فرستادیم ولی شیخ ... چون مدتی مجاهد بوده به گیلان نزد میرزاکوچکخان رفته ، دمکراتهای زنجان بحمایت او برخاسته سیدمحسن را راه ندادهاند. هر روز هم در تلگرافخانه اجتماع میکنند و بعنوان آنکه عزل قاضی برخلاف قانون اساسیست ، بمجلس و بوزارتخانه تلگراف میکنند. در تهران هم نمایندگان زنجان و اسعدالدوله و دیگران حامی او هستند ، وزارتخانه را بستوه آوردهاند. چارهی کار آنست که شما بروید و غائله را بخوابانید و هر دوی آنها را به تهران فرستید و خودتان رئیس عدلیه باشید. گفتهام ابلاغتان امروز صادر کنند. ولی شما باید پیش از رفتن ، وکلای زنجان را ببینید و آنها را راضی کنید».
گفتم : میپذیرم. ولی باید پولی هم همراه ببرم که اگر کاری نتوانستم هرچه زودتر بازگردم.
گفت : ما چون میدانیم خواهید توانست شما را میفرستیم.
فردای آن روز بمجلس رفته همراه آقای ابوالقاسم فیوضات (1) که از نمایندگان آذربایجان میبود با شادروان شیخابراهیم [زنجانی] و بیانالدوله (2) و صدرالاسلام ابهری (3) سه تن نمایندگان زنجان دیدار کردم و چگونگی را آگاهی دادم. برهانالدوله خاموش ایستاد. آقاشیخابراهیم گفت : «ما بشیخ ... قول دادهایم و برفتن شما راضی نیستیم». گفتم : من ناچارم بروم و تنها خواستم شما بدانید. صدرالاسلام گفت : «پس هرچه دیدید از خودتان ببینید». گفتم : «بهتر بودی که شما در این چند سال در تهران زبان شهری یاد میگرفتید. این زبان روستاییست». بدینسان با رنجش از آنان جدا گردیدم.
روز یکم دیماه از تهران به گاری پُستی نشسته راه افتادیم. برف بسیار باریده و راهها گرفته شده بود که جز از گاریهای پست آمد و شد نمیکرد. از رنجهای راه که بسیار بود سخن نمیرانم. شش شبانهروز در راه میبودیم و سوزش سرما را میکشیدیم تا به زنجان رسیدیم. یک جوان روسی با دو سه تن آذربایجانی همراه میبود. با آن جوان که کمی فارسی میدانست دوستی داشتیم.
پابرگیها (از ویرانیده) :
1ـ خوانندگان بیاد دارند رنجش کسروی را از رفتارهای کینهجویانهی فیوضات در داستان جدا گردیدن تنقیدیون از خیابانی و همچنین کوششی که کسروی و نوبری از تهران به آن برخاستند تا رنجش یاران خیابانی ازمیان برخیزد. این همراهی فیوضات در اینجا نشان میدهد که آن کوششها به نتیجه رسیده بوده.
2ـ اصل : برهانالدوله (به اشتباه)
3ـ اصل : شیخالاسلام (به اشتباه).
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 237
🔸 واژههایی که میخواهیم (تکهی دو از دو)
آهنگ : این واژه در فارسی گاهی بمعنی قصد و گاهی بمعنی نغمه یا مانند آن میآید. ولی ما جز در معنی قصد بکار نمیبریم. و چون یک معناییست که نیاز بسیار بآن میداریم از اینرو جداشدهها نیز خواهیم آورد : «آهنگید ، میآهنگید ، بیاهنگ ...».
«نابآهنگ» : من غیر عمد ، بیعزم و اراده. (نابآهنگ از خانه بیرون آمدم).
آزرم : این واژه در فارسی بمعنی روشنی نمیآید و همیشه درپی واژهی «شرم» آورده میشود : «شرم و آزرم را کنار گزارده». اگر شما بپرسید آزرم به چه معنی است یک پاسخ درستی نخواهید شنید ، ولی ما آن را در معنی راستش که شرف باشد میآوریم ، و چون باشد که کسانی معنی شرف نیز ندانند ، روشنتر میگردانیم : آزرم آنست که کسی بپاکی و نیکنامی خود دلبستگی دارد و بکارهای بدی که مایهی بدنامی و آلودگیست (از دزدی و کلاهبرداری و دروغگویی و ستمگری و مانند اینها) برنخیزد.
بیوسیدن [همچون نیوشیدن] : بمعنی انتظار است. «نابیوسان» : نامنتظر.
چخیدن [همچون جهیدن] : مجادله کردن ، بدلیل گردن نگزاردن.
پتیاره : این واژه را در فارسی بمعنی روشنی نمیشناسند و جز در دشنام بکار نمیبرند. ولی معنی راست آن «بلا» است و ما نیز در آن معنی میآوریم.
سهش [همچون جهش] : سهش بمعنی احساس (احساسات) است. (خشم ، مهر ، رشک ، کینه ، و مانند اینها). «از سخن او سخت سهیدم».
چیستان : بمعنی لغز یا معماست.
خودکامه : بمعنی مستبد است.
سترسیدن [همچون نترسیدن] : بمعنی محسوس گردیدنست. «سترسا» : محسوس
شدسیدن [همچون برچیدن] : بمعنی دریافتن با اندامهای پنجگانهی چشم و گوش و بینی و دست [و زبان] میباشد.
🔸 واژههایی که میخواهیم (تکهی دو از دو)
آهنگ : این واژه در فارسی گاهی بمعنی قصد و گاهی بمعنی نغمه یا مانند آن میآید. ولی ما جز در معنی قصد بکار نمیبریم. و چون یک معناییست که نیاز بسیار بآن میداریم از اینرو جداشدهها نیز خواهیم آورد : «آهنگید ، میآهنگید ، بیاهنگ ...».
«نابآهنگ» : من غیر عمد ، بیعزم و اراده. (نابآهنگ از خانه بیرون آمدم).
آزرم : این واژه در فارسی بمعنی روشنی نمیآید و همیشه درپی واژهی «شرم» آورده میشود : «شرم و آزرم را کنار گزارده». اگر شما بپرسید آزرم به چه معنی است یک پاسخ درستی نخواهید شنید ، ولی ما آن را در معنی راستش که شرف باشد میآوریم ، و چون باشد که کسانی معنی شرف نیز ندانند ، روشنتر میگردانیم : آزرم آنست که کسی بپاکی و نیکنامی خود دلبستگی دارد و بکارهای بدی که مایهی بدنامی و آلودگیست (از دزدی و کلاهبرداری و دروغگویی و ستمگری و مانند اینها) برنخیزد.
بیوسیدن [همچون نیوشیدن] : بمعنی انتظار است. «نابیوسان» : نامنتظر.
چخیدن [همچون جهیدن] : مجادله کردن ، بدلیل گردن نگزاردن.
پتیاره : این واژه را در فارسی بمعنی روشنی نمیشناسند و جز در دشنام بکار نمیبرند. ولی معنی راست آن «بلا» است و ما نیز در آن معنی میآوریم.
سهش [همچون جهش] : سهش بمعنی احساس (احساسات) است. (خشم ، مهر ، رشک ، کینه ، و مانند اینها). «از سخن او سخت سهیدم».
چیستان : بمعنی لغز یا معماست.
خودکامه : بمعنی مستبد است.
سترسیدن [همچون نترسیدن] : بمعنی محسوس گردیدنست. «سترسا» : محسوس
شدسیدن [همچون برچیدن] : بمعنی دریافتن با اندامهای پنجگانهی چشم و گوش و بینی و دست [و زبان] میباشد.
🔶 بیماری پرگویی ـ در هر كجا خرد كمتر سخن آنجا فراوانتر
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان) تکهی دو از دو
مصر كه در راه اروپاییگری (1) پیشی بر همهی كشورهای شرق دارد روزنامههایی از آنجا میآید كه هر كدام روزانه شانزده ورق بزرگ را پر میسازد. دریغا اینهمه سخن برای چیست؟ آیا نتیجهی این بزرگی بیاندازهی روزنامه جز از آنست كه مرد مسلمان مصری قلم برداشته ستایش فلان ستارهی سینمای آمریكا را بنگارد و روزانه یك صفحه روزنامه را پر از آن ستایشهای ننگین گرداند؟!
دریغ ای مرد مصری دریغ! دریغ كه تو ارج خود و سرزمین خود را نمیشناسی! دریغ كه راه بسیار كجی را زیر پا داری!
دریغ كه در آیین سرزمین تو بیهودهگویی (لغو) گناه است و كسانی نباید در سوگواری بر مردگانِ خود نیز بستایشهای گزافهآمیز و بیجا برخیزند. از آن سرزمین هزاران كسانی برخاستهاند كه خاموشی و كمگویی را بهترین آرایش آدمی شناختهاند و هر یكی از ایشان مایهی سرفرازی جهان بودهاند. ولی تو پشت پا بر همه چیز سرزمین خود زده پیروی از اروپا را مایهی بهتری و برتری میپنداری و بنام این پیروی ستایشگری زنان تردامن و نیمهنابكار اروپا را ننگ خود نمیشماری.
تو بر خود میبالی كه همچون غریبان روزنامهی بزرگ شانزدهورقی داری ولی فراموش میكنی كه در هر صفحه از آن روزنامه سرفرازی دیگری را از سرفرازیهای سرزمین كهن خود پایمال میسازی!
مرا شگفتی میفزاید از اینكه كسانی در روزنامههای ایران یاد نویسندگان اروپا و اینكه آنان از راه نویسندگی زندگی مینمایند كرده افسوسها میخورند كه چرا در ایران چنان نویسندگانی نباشند؟!
تو گویی پیدایش آن نویسندگان در اروپا دلیل پیشرفت و برتری اروپاییان است! تو گویی پرگویی و سخنبافی نشانهی برتری یك مردمی بشمار است!
هر كسی بهره از خرد دارد باید بداند كه فزونی سخن دلیل كمی اندیشه و كوتاهی خرد است. باید بداند كه در اروپا خردها به پستی گراییده و از اینجاست كه آنهمه سخن فراوان گردیده و از اینجاست كه آنهمه گرفتاری برای اروپاییان پیش آمده.
آن سخنفروشان اروپا كه نویسنده نامیده میشوند و برای ایران نیز بودن آنان آرزو میشود مگر چه سرمایهی دانشی دارند كه یك عمر سخن برانند؟! آیا جز اینست كه سخن از آسمان و ریسمان بهم بافته بدست مردم میدهند؟!
دریغا ! كار یاوهبافی اروپاییان چندان بالا گرفته كه «گذشته» با آن پهناوری و بیكرانی از عهدهی یاوهبافی آنان برنمیآید و اینست كه بسیاری از ایشان به «آینده» میپردازند.
«در سال 1940 جنگ روی خواهد داد (2) ، در ساعت سه پس از ظهر روز هفتم مارس هواپیمایان آلمان پاریس را بمبباران خواهند كرد ... پس از ده سال كه جنگ برپا خواهد بود همهی دولتها از پا افتاده تنها دولت فلانی فیروز و توانا خواهد ماند ، در بصره كنفرانس صلح برپا گردیده همهی دولتها نماینده در آن خواهند داشت ...»
كسی نمیپرسد آقای نویسنده از كی دیوانه شدهای؟! اگر دیوانه نشدهای پس این بیهودهگوییها برای چیست؟! آیا از این سخنان چه مقصودی در كار است؟!
این یك نمونه از نویسندگی غربیان است. بیخرد آن كسانی كه این سیاهكاریها را برای ایران و دیگر سرزمینهای شرق آرزو مینمایند.
بیخرد آن كسانی كه بزرگی روزنامهها را دلیل پیشرفت یك مردمی میشمارند و هیچگاه نمیاندیشند كه فزونی سخن جز نشان كمی دانش و خرد نخواهد بود.
اگر این بیخردان دم دركشیده بخاموشی گرایند همین موضوع یكی از چیزهاییست كه شرق را از غرب جدا خواهد ساخت.
آسیا باید این برتری را بر اروپا و آمریكا پیدا كند كه آسیاییان تا میتوانند از گفتن و نگاشتن كاسته بر اندیشیدن و كوشیدن بیفزایند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ اروپاییگری پیروی چشمبسته و بیچون و چرا از اروپاییان است.
2ـ این گفتار در سال 1934 نوشته شده ، پس گفتار روزنامهنویس اروپایی در همان سال یا پیشتر نوشته شده بوده. جنگ جهانی دوم در سال 1939 آغاز شد و شش سال کشید. پاریس را آلمانها بمباران نکردند.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان) تکهی دو از دو
مصر كه در راه اروپاییگری (1) پیشی بر همهی كشورهای شرق دارد روزنامههایی از آنجا میآید كه هر كدام روزانه شانزده ورق بزرگ را پر میسازد. دریغا اینهمه سخن برای چیست؟ آیا نتیجهی این بزرگی بیاندازهی روزنامه جز از آنست كه مرد مسلمان مصری قلم برداشته ستایش فلان ستارهی سینمای آمریكا را بنگارد و روزانه یك صفحه روزنامه را پر از آن ستایشهای ننگین گرداند؟!
دریغ ای مرد مصری دریغ! دریغ كه تو ارج خود و سرزمین خود را نمیشناسی! دریغ كه راه بسیار كجی را زیر پا داری!
دریغ كه در آیین سرزمین تو بیهودهگویی (لغو) گناه است و كسانی نباید در سوگواری بر مردگانِ خود نیز بستایشهای گزافهآمیز و بیجا برخیزند. از آن سرزمین هزاران كسانی برخاستهاند كه خاموشی و كمگویی را بهترین آرایش آدمی شناختهاند و هر یكی از ایشان مایهی سرفرازی جهان بودهاند. ولی تو پشت پا بر همه چیز سرزمین خود زده پیروی از اروپا را مایهی بهتری و برتری میپنداری و بنام این پیروی ستایشگری زنان تردامن و نیمهنابكار اروپا را ننگ خود نمیشماری.
تو بر خود میبالی كه همچون غریبان روزنامهی بزرگ شانزدهورقی داری ولی فراموش میكنی كه در هر صفحه از آن روزنامه سرفرازی دیگری را از سرفرازیهای سرزمین كهن خود پایمال میسازی!
مرا شگفتی میفزاید از اینكه كسانی در روزنامههای ایران یاد نویسندگان اروپا و اینكه آنان از راه نویسندگی زندگی مینمایند كرده افسوسها میخورند كه چرا در ایران چنان نویسندگانی نباشند؟!
تو گویی پیدایش آن نویسندگان در اروپا دلیل پیشرفت و برتری اروپاییان است! تو گویی پرگویی و سخنبافی نشانهی برتری یك مردمی بشمار است!
هر كسی بهره از خرد دارد باید بداند كه فزونی سخن دلیل كمی اندیشه و كوتاهی خرد است. باید بداند كه در اروپا خردها به پستی گراییده و از اینجاست كه آنهمه سخن فراوان گردیده و از اینجاست كه آنهمه گرفتاری برای اروپاییان پیش آمده.
آن سخنفروشان اروپا كه نویسنده نامیده میشوند و برای ایران نیز بودن آنان آرزو میشود مگر چه سرمایهی دانشی دارند كه یك عمر سخن برانند؟! آیا جز اینست كه سخن از آسمان و ریسمان بهم بافته بدست مردم میدهند؟!
دریغا ! كار یاوهبافی اروپاییان چندان بالا گرفته كه «گذشته» با آن پهناوری و بیكرانی از عهدهی یاوهبافی آنان برنمیآید و اینست كه بسیاری از ایشان به «آینده» میپردازند.
«در سال 1940 جنگ روی خواهد داد (2) ، در ساعت سه پس از ظهر روز هفتم مارس هواپیمایان آلمان پاریس را بمبباران خواهند كرد ... پس از ده سال كه جنگ برپا خواهد بود همهی دولتها از پا افتاده تنها دولت فلانی فیروز و توانا خواهد ماند ، در بصره كنفرانس صلح برپا گردیده همهی دولتها نماینده در آن خواهند داشت ...»
كسی نمیپرسد آقای نویسنده از كی دیوانه شدهای؟! اگر دیوانه نشدهای پس این بیهودهگوییها برای چیست؟! آیا از این سخنان چه مقصودی در كار است؟!
این یك نمونه از نویسندگی غربیان است. بیخرد آن كسانی كه این سیاهكاریها را برای ایران و دیگر سرزمینهای شرق آرزو مینمایند.
بیخرد آن كسانی كه بزرگی روزنامهها را دلیل پیشرفت یك مردمی میشمارند و هیچگاه نمیاندیشند كه فزونی سخن جز نشان كمی دانش و خرد نخواهد بود.
اگر این بیخردان دم دركشیده بخاموشی گرایند همین موضوع یكی از چیزهاییست كه شرق را از غرب جدا خواهد ساخت.
آسیا باید این برتری را بر اروپا و آمریكا پیدا كند كه آسیاییان تا میتوانند از گفتن و نگاشتن كاسته بر اندیشیدن و كوشیدن بیفزایند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ اروپاییگری پیروی چشمبسته و بیچون و چرا از اروپاییان است.
2ـ این گفتار در سال 1934 نوشته شده ، پس گفتار روزنامهنویس اروپایی در همان سال یا پیشتر نوشته شده بوده. جنگ جهانی دوم در سال 1939 آغاز شد و شش سال کشید. پاریس را آلمانها بمباران نکردند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 9ـ سفر زنجان (تکهی دو از سه)
نیمه شبی که به زنجان رسیدیم سرما چندان هناییده بود که از گاری با دشواری پایین آمدیم و بسیار خشنود گردیدیم که دیدیم زنی از خانهای دری باز کرد و گفت : بیایید من کرسی گرمی میدارم ، کمی در آنجا بیاسایید. همه رفتیم و خود را بزیر کرسی کشیدیم و بآن زن سپاسها گزاردیم.
هنگام اذان بامداد من برخاسته بگرمابه رفتم و چون خود را شستم و بیرون آمدم ، راهنمایی از آنجا برداشته بخانهی زاهدالزمان وکیل عمومی عدلیه رفتم. دیدم بخاری میسوزد و اتاق گرمست و چون آدینه میبود کسان بسیاری بدیدن وکیل عمومی آمدهاند ، و آقای زاهد که مردی خونسردست به هر کدام پاسخی میدهد. در آن میان بمن هم رو گردانید و پرسید : «شما چه فرمایشی میدارید؟». گفتم : «من در تنهایی خواهم گفت». چون باشندگان یکایک رفتند و تنها ماندیم گفتم : «من از تهران آمدهام ، رئیس محکمه هستم». گفت : «رئیس محکمه که شیخ ... است. سیدمحسن آمده بود و مردم نپذیرفتند و رفت».
گفتم : من امروز در اینجا میهمان شمایم. نخست در اندیشهی میزبانی باشید. دوم بفرستید شیخ ... بیاید اینجا. سران دمکرات هم بیایند.
این را شنید و برخاست و بپسرانش دستورهایی داد. چایی و چاشت آماده گردید. شیخ ... نیز آمد. چون بگفتگو نشستیم گفتم : شما باید از اینجا روانهی تهران گردید. اگر نروید من پرده از کار برداشته بمردم خواهم گفت که شما را برای آزمایش خواستهاند و شما سر بازمیزنید. من سیدمحسن نیستم که از هایهوی دمکراتها بترسم. من خودم در تبریز از دمکراتها بودهام. پس از سخنانی گفت : «من خرج راه ندارم. دو ماهست حقوق نگرفتهام». گفتم : من فردا از مالیه پول گرفته بشما میپردازم.
دمکراتها را که خواسته بودم نیامدند. پیام دادم که شما معنی دمکراتی را ندانستهاید. اینها هوچیگریست. به هر حال فردا پول از مالیه گرفته بشیخ ... داده با زور روانهاش گردانیدم. آن یکی هم خود رفته بود. آشوب خوابید.
دمکراتها همچنان میایستادند. شیخ ... گفته بود : «جوان فرنگیمآب مغروریست. پس از چند روزی بهانهای پیدا کنید و بیرونش گردانید. من بازخواهم آمد».
از همان روز شنبه هشتم دیماه بعدلیه رفته بکار پرداختم ، و بداستانهایی برخوردیم که میباید برخی را بنویسم :
یک داستان این میبود که مردی خانهی برادر خود را به یک کس دیگری «بیع بشرط» (1) گردانیده بود ، و آن کس آمده و در عدلیه دادخواهی کرده حکم گرفته بود که خانه باو داده شود. چون خواسته بودند حکم را بکار بندند دارندهی خانه بفریاد برخاسته بود که این خانه ازآن منست و در دست منست. برادرم «مالکیت» و «تصرف» در این خانه ندارد. ولی گوش بسخنش نداده حکم را بکار بسته و باو گفته بودند شما نیز بیایید بعنوان «اعتراض شخص ثالث» دادخواهی کنید.
من این داستان را برگردانیدم. دستور دادم که خانه باید بدست دارندهاش (متصرف) داده شود و آن حکم همچنان بماند. بآن دادخواه که هایهوی میکرد گفتم : «شما بایستی بطرفیت متصرف عرضحال دهید و حالا هم توانید داد». چون «عشریه»ای در اینجا گرفته شده بود و من دستور دادم مالیه آن را بازگرداند ، از همانجا کشاکش با مالیه برپا گردید ، و چون دکتر میلسپوی آمریکایی همان روز تازه بکار آغازیده و مالیه زورمند میبود ، این داستان را به تهران نوشتند.
دانسته شد از این عشریههای بیجا بسیار گرفته میشده. رئیس عدلیهی پیش ، هنر خود میشمرده که درآمد عدلیه را هرچه بیشتر گرداند. سر ماه مالیه به تهران نوشته بود از هنگامی که رئیس عدلیهی تازه آمده درآمد عدلیه بسیار کاسته. میلسپو این را بوزارت عدلیه نوشته و از آنجا از من به بازخواست برخاستند.
من پاسخ دادم که عدلیه برای درآمد دولت نیست. عدلیه تلگرافخانه و پستخانه نیست. بسیار نابجاست که از یک رئیس عدلیه دربارهی کمی یا فزونی درآمد بازخواست میرود. عدلیه نباید که دربند درآمد باشد. نوشتم ما در این چندگاه کارمان بیشتر از پیش بوده. ولی عشریههای بیجا نگرفتهایم. چون پاسخ استواری میبود همان را به میلسپو فرستاده بودند.
پابرگیها (از ویرانیده) :
1ـ «بیع بشرط» بدین معنی است که در قرارداد فروش شرط شود که هرگاه فروشنده در مدت معینی بهای آن را که از خرنده گرفته باو بازپس دهد ، «خیار فسخ» قرارداد را دارد بدین معنی که میتواند قرارداد را بهم زده و آنچه را فروخته از خرنده پس بگیرد ولی اگر فروشنده در آن مدت نتواند بهای آن را پس دهد ، قرارداد فروش و مالکیت خرنده قطعی میگردد.
برای آگاهی بیشتر در این زمینه گفتار 53 ام («اندیشههای قضایی» که میداشتم) دیده شود. در آن گفتار نویسنده در این باره شرح بیشتر داده است.
🔸 9ـ سفر زنجان (تکهی دو از سه)
نیمه شبی که به زنجان رسیدیم سرما چندان هناییده بود که از گاری با دشواری پایین آمدیم و بسیار خشنود گردیدیم که دیدیم زنی از خانهای دری باز کرد و گفت : بیایید من کرسی گرمی میدارم ، کمی در آنجا بیاسایید. همه رفتیم و خود را بزیر کرسی کشیدیم و بآن زن سپاسها گزاردیم.
هنگام اذان بامداد من برخاسته بگرمابه رفتم و چون خود را شستم و بیرون آمدم ، راهنمایی از آنجا برداشته بخانهی زاهدالزمان وکیل عمومی عدلیه رفتم. دیدم بخاری میسوزد و اتاق گرمست و چون آدینه میبود کسان بسیاری بدیدن وکیل عمومی آمدهاند ، و آقای زاهد که مردی خونسردست به هر کدام پاسخی میدهد. در آن میان بمن هم رو گردانید و پرسید : «شما چه فرمایشی میدارید؟». گفتم : «من در تنهایی خواهم گفت». چون باشندگان یکایک رفتند و تنها ماندیم گفتم : «من از تهران آمدهام ، رئیس محکمه هستم». گفت : «رئیس محکمه که شیخ ... است. سیدمحسن آمده بود و مردم نپذیرفتند و رفت».
گفتم : من امروز در اینجا میهمان شمایم. نخست در اندیشهی میزبانی باشید. دوم بفرستید شیخ ... بیاید اینجا. سران دمکرات هم بیایند.
این را شنید و برخاست و بپسرانش دستورهایی داد. چایی و چاشت آماده گردید. شیخ ... نیز آمد. چون بگفتگو نشستیم گفتم : شما باید از اینجا روانهی تهران گردید. اگر نروید من پرده از کار برداشته بمردم خواهم گفت که شما را برای آزمایش خواستهاند و شما سر بازمیزنید. من سیدمحسن نیستم که از هایهوی دمکراتها بترسم. من خودم در تبریز از دمکراتها بودهام. پس از سخنانی گفت : «من خرج راه ندارم. دو ماهست حقوق نگرفتهام». گفتم : من فردا از مالیه پول گرفته بشما میپردازم.
دمکراتها را که خواسته بودم نیامدند. پیام دادم که شما معنی دمکراتی را ندانستهاید. اینها هوچیگریست. به هر حال فردا پول از مالیه گرفته بشیخ ... داده با زور روانهاش گردانیدم. آن یکی هم خود رفته بود. آشوب خوابید.
دمکراتها همچنان میایستادند. شیخ ... گفته بود : «جوان فرنگیمآب مغروریست. پس از چند روزی بهانهای پیدا کنید و بیرونش گردانید. من بازخواهم آمد».
از همان روز شنبه هشتم دیماه بعدلیه رفته بکار پرداختم ، و بداستانهایی برخوردیم که میباید برخی را بنویسم :
یک داستان این میبود که مردی خانهی برادر خود را به یک کس دیگری «بیع بشرط» (1) گردانیده بود ، و آن کس آمده و در عدلیه دادخواهی کرده حکم گرفته بود که خانه باو داده شود. چون خواسته بودند حکم را بکار بندند دارندهی خانه بفریاد برخاسته بود که این خانه ازآن منست و در دست منست. برادرم «مالکیت» و «تصرف» در این خانه ندارد. ولی گوش بسخنش نداده حکم را بکار بسته و باو گفته بودند شما نیز بیایید بعنوان «اعتراض شخص ثالث» دادخواهی کنید.
من این داستان را برگردانیدم. دستور دادم که خانه باید بدست دارندهاش (متصرف) داده شود و آن حکم همچنان بماند. بآن دادخواه که هایهوی میکرد گفتم : «شما بایستی بطرفیت متصرف عرضحال دهید و حالا هم توانید داد». چون «عشریه»ای در اینجا گرفته شده بود و من دستور دادم مالیه آن را بازگرداند ، از همانجا کشاکش با مالیه برپا گردید ، و چون دکتر میلسپوی آمریکایی همان روز تازه بکار آغازیده و مالیه زورمند میبود ، این داستان را به تهران نوشتند.
دانسته شد از این عشریههای بیجا بسیار گرفته میشده. رئیس عدلیهی پیش ، هنر خود میشمرده که درآمد عدلیه را هرچه بیشتر گرداند. سر ماه مالیه به تهران نوشته بود از هنگامی که رئیس عدلیهی تازه آمده درآمد عدلیه بسیار کاسته. میلسپو این را بوزارت عدلیه نوشته و از آنجا از من به بازخواست برخاستند.
من پاسخ دادم که عدلیه برای درآمد دولت نیست. عدلیه تلگرافخانه و پستخانه نیست. بسیار نابجاست که از یک رئیس عدلیه دربارهی کمی یا فزونی درآمد بازخواست میرود. عدلیه نباید که دربند درآمد باشد. نوشتم ما در این چندگاه کارمان بیشتر از پیش بوده. ولی عشریههای بیجا نگرفتهایم. چون پاسخ استواری میبود همان را به میلسپو فرستاده بودند.
پابرگیها (از ویرانیده) :
1ـ «بیع بشرط» بدین معنی است که در قرارداد فروش شرط شود که هرگاه فروشنده در مدت معینی بهای آن را که از خرنده گرفته باو بازپس دهد ، «خیار فسخ» قرارداد را دارد بدین معنی که میتواند قرارداد را بهم زده و آنچه را فروخته از خرنده پس بگیرد ولی اگر فروشنده در آن مدت نتواند بهای آن را پس دهد ، قرارداد فروش و مالکیت خرنده قطعی میگردد.
برای آگاهی بیشتر در این زمینه گفتار 53 ام («اندیشههای قضایی» که میداشتم) دیده شود. در آن گفتار نویسنده در این باره شرح بیشتر داده است.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 238
🔸 شمارهها
ما برای آنکه فارسی را هرچه آسانتر گردانیم باید آن را هرچه بسامانتر سازیم. اینست تا توانیم خواهیم کوشید که چیزهای بیرون از قاعده را از زبان بیرون گردانیم ، و چون چند رشته از بیقاعدگیها در زمینهی شمارههاست اینک در پایین بآنها میپردازیم :
1ـ چون از یک شمرده به ده میرسند آنگاه میگویند : یازده ، دوازده ، سیزده تا نوزده ، در جایی که باید بگویند : ده و یک ، ده و دو و سه تا ده و نه (چنانکه میگویند : بیست و یک ، بیست و دو ، بیست و سه تا بیست و نه).
2ـ سر دههها را میگویند : بیست ، سی ، چهل تا نود ، در جایی که بایستی بگویند : دو ده ، سه ده ، چهار ده تا نه ده ، (چنانکه میگویند : چهار صد ، ششصد ، هفتصد تا نهصد).
3ـ در سر صدهها چند تا را بغلط آورده میگویند : دویست ، سیصد ، پانصد ، در جایی که بایستی بگویند : دوصد ، سهصد ، پنجصد.
باید هر سه رشته را بسامان آورده برویهی راست و درست بکار بریم. بدینسان که چون از یک شمرده تا ده رسیدیم آنگاه بگوییم : ده و یک ، ده و دو ، ده و سه تا ده و نه ، و بجای بیست و سی تا نود بگوییم ، دو ده ، سه ده ، تا نه ده و پس از صد بگوییم : دو صد ، سه صد ، چهار صد ، پنجصد تا نهصد. بدینسان همهی شمارهها تا یک ملیون با چهارده واژه شمرده خواهد شد که هر بیگانهای تواند آنها را بآسانی یاد گیرد و آن چهارده واژه اینهاست :
[صفر؟] ، یک ، دو ، سه ، چهار ، پنج ، شش ، هفت ، هشت ، نه ، ده ، صد ، هزار ، ملیون.
پیداست که باید «صد» را نیز «سد» نوشت.
میدانم کسانی ایراد گرفته خواهند گفت : ما چون بجای بیست «دو ده» بگوییم در صفت باید بگوییم «دو دهم» (دو دهم کس من میبودم). در حالی که ما دو عشر را نیز دو دهم میگوییم. پس جدایی در میانه با چه خواهد بود؟!.
میگویم : به دو عشر «دو دهم» گفتن جز به پیروی از زبانهای اروپایی نیست. باید آن را رها کرد و بجایش «دو دهیک» گفت ، همچنین در مانندهایش.
🔸 شمارهها
ما برای آنکه فارسی را هرچه آسانتر گردانیم باید آن را هرچه بسامانتر سازیم. اینست تا توانیم خواهیم کوشید که چیزهای بیرون از قاعده را از زبان بیرون گردانیم ، و چون چند رشته از بیقاعدگیها در زمینهی شمارههاست اینک در پایین بآنها میپردازیم :
1ـ چون از یک شمرده به ده میرسند آنگاه میگویند : یازده ، دوازده ، سیزده تا نوزده ، در جایی که باید بگویند : ده و یک ، ده و دو و سه تا ده و نه (چنانکه میگویند : بیست و یک ، بیست و دو ، بیست و سه تا بیست و نه).
2ـ سر دههها را میگویند : بیست ، سی ، چهل تا نود ، در جایی که بایستی بگویند : دو ده ، سه ده ، چهار ده تا نه ده ، (چنانکه میگویند : چهار صد ، ششصد ، هفتصد تا نهصد).
3ـ در سر صدهها چند تا را بغلط آورده میگویند : دویست ، سیصد ، پانصد ، در جایی که بایستی بگویند : دوصد ، سهصد ، پنجصد.
باید هر سه رشته را بسامان آورده برویهی راست و درست بکار بریم. بدینسان که چون از یک شمرده تا ده رسیدیم آنگاه بگوییم : ده و یک ، ده و دو ، ده و سه تا ده و نه ، و بجای بیست و سی تا نود بگوییم ، دو ده ، سه ده ، تا نه ده و پس از صد بگوییم : دو صد ، سه صد ، چهار صد ، پنجصد تا نهصد. بدینسان همهی شمارهها تا یک ملیون با چهارده واژه شمرده خواهد شد که هر بیگانهای تواند آنها را بآسانی یاد گیرد و آن چهارده واژه اینهاست :
[صفر؟] ، یک ، دو ، سه ، چهار ، پنج ، شش ، هفت ، هشت ، نه ، ده ، صد ، هزار ، ملیون.
پیداست که باید «صد» را نیز «سد» نوشت.
میدانم کسانی ایراد گرفته خواهند گفت : ما چون بجای بیست «دو ده» بگوییم در صفت باید بگوییم «دو دهم» (دو دهم کس من میبودم). در حالی که ما دو عشر را نیز دو دهم میگوییم. پس جدایی در میانه با چه خواهد بود؟!.
میگویم : به دو عشر «دو دهم» گفتن جز به پیروی از زبانهای اروپایی نیست. باید آن را رها کرد و بجایش «دو دهیک» گفت ، همچنین در مانندهایش.
🔶 عنوانهای پوچ یا مایهی ننگ
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان) - تکهی یک از پنج
یادداشت گردآورنده : از نخستین شمارهی پیمان در آذر ماه 1312 آن مهنامه به چند زمینهی تازه درآمده عیبهای برخاسته از نادانیها را که در گفتار ، نوشتار و اندیشیدار توده هویدا بود موضوع گفتارها کرده با یک زبان گیرا و دلسوزانهای به آنها میپرداخت و پافشارانه خواستار ترک آنها میگردید. یکی از این زمینهها «عنوانهای پوچ یا مایهی ننگ» میبود که کسانی از برجستگان توده سخت دربند داشتن و بکار بردن آنها بودند. همین بود عنوانهای خواریآور که درمیان تودهی انبوه رواج داشت.
در آن زمان هنوز نادانیهای دورهی قاجار بیکبار ریشهکن نشده بازمیماند و این عیب بزرگی بود که تنها کسان چندی به بدی و زیانمندی آن پی میبردند.
چنانکه گفتیم پیمان از همان شمارهی یکم به این عیب پرداخت و برای نمونه عنوانهای ننگآوری همچون حضرتعالی ، جنابعالی ، «حضرت مستطاب اجل ..» ، خان ، میرزا ، بنده ، چاكرِ خانهزاد و غلام بیمقدار و مانندهای آن را نکوهید و بدینسان جنبشی در این زمینه پدید آورد :
«ما از كساني كه بر ايرانيان و ديگر شرقيان بدبينند و پياپي عيب گرفته زبان بنكوهش باز ميدارند بيزاريم و چنانكه ديده خواهد شد مقصود ما از نشر اين مجله يكي هم هواداري از عادات و اخلاق است كه شرقيان دارند و هواداران اروپا بيجهت بدشمني آنها برخاستهاند.
ليكن در اين ميان ما از گفتن عيبهاي شرقيان بازنايستاده شرط دوستي و هواخواهي خود ميشماريم كه اين عيبها را بروي مردم كشيده ترك آنها را خواستار باشيم.
يكي از عيبهاي بزرگ كه پيش از همه دامنگير ايرانيان و خود ننگي بر ايشان است پايبندي بلقبها و عنوانهاي پوچ و بيمعني است كه در گفتگوها و نامهنگاريها مرسوم گرديده. (لقبها و عنوانهاي رسمي از موضوع سخن ما بيرونست).
ما كار بتاريخچهي اين عنوانها و چگونگي انتشار آن نداريم. همين اندازه ميگوييم كه بكساني كه دم از دانش و خِرد ميزنند ننگ است كه سر بچنين تعارفات بيمعنايي فرود آورند. اگر كسي ميپندارد كه اثري بر اين كلمات بار است و از اينكه او را «حضرتعالي» يا «جنابعالي» بخوانند يا بر روي پاكت او «خدمت ذيسعادت جناب مستطاب اجل اكرم امجد ..» بنويسند ، دليل بزرگي او خواهد بود چنين پنداري پاك خطاست. زيرا چنانكه همه ميدانيم اين عنوانها امروز چندان خوار و بيارج است كه زير پا ريخته و در بكار بردن آنها پرواي كوچكي و بزرگي هرگز نميشود. ...
و خود جاي آنست كه مردان آزاده و وارسته از شنودن اين عنوانهاي پوچ پرهيز جويند و نامهاي خود را ارجمندتر از آن دارند كه با چنين كلمههاي ننگيني توأم باشد. ...
آيا اين كار ما احمقانهتر است يا عادت وحشيان آدمخوار آفريقا كه هرچه مهره و استخوان و پَر مرغ پيدا كردند برشته كشيده از سر و گردن خود ميآويزند؟ ...
اگر ناداني بجاي پول ، جيب و بغل خود را با سفالپارهها پر كرده و بدانها بنازد و خويشتن را توانگر و پولدار پندارد ، اگر كودكي بر چوبي سوار و خويشتن را با يكهتازان اسبسوار همعنان شمارد ناداني اين دو تن بيشتر از ناداني آن كساني نيست كه باين عنوانهاي پوچ ارزش داده از شنيدن آنها دل خوش ميدارند.
براي آنكه گفتنيها را گفته و سخني پوشيده نگزاريم ، آنچه در دل داريم بيپرده مينگاريم. از خوانندگان چه پنهان كه كساني را كه پايبند اين كلمات هستند ما در شمار خردمندان نميشماريم و اندازهی فهم و دانش هر كسي را از ميزان پرهيز او از اين عنوانهاي پوچ ميشناسيم.
ننگينتر از همه آنكه اين بيخردان از يكسو بنده و چاكر خانهزاد و غلام بيمقدارند و از سوي ديگر جز بآستانهي بلندشان روبرو نتوان شد. چه در جايي كه خودشان خود را بنده و غلام بيمقدار و چاكر خانهزاد مينگارند از ديگران جز بخطاب حضرتعالي و حضرت مستطاب اجل ... خرسند نيستند ... تفو براين ناداني تفو!
راستي ننگ است اي ايرانيان. ننگ ، ننگي كه بايد هرچه زودتر از خود دور نمود! ...
چاره جز این نیست كه رادمردان و آزادگانی بیكبار از این ننگینكاریها بیزاری جسته و بر هر كه ایشان را با آن كلمات مخاطب میدارد ایراد گرفته بازپرس نمایند تا بدینسان چارهی این ننگ شده و فرومایگانی كه دلدادهی این ننگینكاریها هستند نیز خواه ناخواه پیروی جویند. وگرنه لكهی این ننگ از دامن ایران پاك نخواهد شد.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان) - تکهی یک از پنج
یادداشت گردآورنده : از نخستین شمارهی پیمان در آذر ماه 1312 آن مهنامه به چند زمینهی تازه درآمده عیبهای برخاسته از نادانیها را که در گفتار ، نوشتار و اندیشیدار توده هویدا بود موضوع گفتارها کرده با یک زبان گیرا و دلسوزانهای به آنها میپرداخت و پافشارانه خواستار ترک آنها میگردید. یکی از این زمینهها «عنوانهای پوچ یا مایهی ننگ» میبود که کسانی از برجستگان توده سخت دربند داشتن و بکار بردن آنها بودند. همین بود عنوانهای خواریآور که درمیان تودهی انبوه رواج داشت.
در آن زمان هنوز نادانیهای دورهی قاجار بیکبار ریشهکن نشده بازمیماند و این عیب بزرگی بود که تنها کسان چندی به بدی و زیانمندی آن پی میبردند.
چنانکه گفتیم پیمان از همان شمارهی یکم به این عیب پرداخت و برای نمونه عنوانهای ننگآوری همچون حضرتعالی ، جنابعالی ، «حضرت مستطاب اجل ..» ، خان ، میرزا ، بنده ، چاكرِ خانهزاد و غلام بیمقدار و مانندهای آن را نکوهید و بدینسان جنبشی در این زمینه پدید آورد :
«ما از كساني كه بر ايرانيان و ديگر شرقيان بدبينند و پياپي عيب گرفته زبان بنكوهش باز ميدارند بيزاريم و چنانكه ديده خواهد شد مقصود ما از نشر اين مجله يكي هم هواداري از عادات و اخلاق است كه شرقيان دارند و هواداران اروپا بيجهت بدشمني آنها برخاستهاند.
ليكن در اين ميان ما از گفتن عيبهاي شرقيان بازنايستاده شرط دوستي و هواخواهي خود ميشماريم كه اين عيبها را بروي مردم كشيده ترك آنها را خواستار باشيم.
يكي از عيبهاي بزرگ كه پيش از همه دامنگير ايرانيان و خود ننگي بر ايشان است پايبندي بلقبها و عنوانهاي پوچ و بيمعني است كه در گفتگوها و نامهنگاريها مرسوم گرديده. (لقبها و عنوانهاي رسمي از موضوع سخن ما بيرونست).
ما كار بتاريخچهي اين عنوانها و چگونگي انتشار آن نداريم. همين اندازه ميگوييم كه بكساني كه دم از دانش و خِرد ميزنند ننگ است كه سر بچنين تعارفات بيمعنايي فرود آورند. اگر كسي ميپندارد كه اثري بر اين كلمات بار است و از اينكه او را «حضرتعالي» يا «جنابعالي» بخوانند يا بر روي پاكت او «خدمت ذيسعادت جناب مستطاب اجل اكرم امجد ..» بنويسند ، دليل بزرگي او خواهد بود چنين پنداري پاك خطاست. زيرا چنانكه همه ميدانيم اين عنوانها امروز چندان خوار و بيارج است كه زير پا ريخته و در بكار بردن آنها پرواي كوچكي و بزرگي هرگز نميشود. ...
و خود جاي آنست كه مردان آزاده و وارسته از شنودن اين عنوانهاي پوچ پرهيز جويند و نامهاي خود را ارجمندتر از آن دارند كه با چنين كلمههاي ننگيني توأم باشد. ...
آيا اين كار ما احمقانهتر است يا عادت وحشيان آدمخوار آفريقا كه هرچه مهره و استخوان و پَر مرغ پيدا كردند برشته كشيده از سر و گردن خود ميآويزند؟ ...
اگر ناداني بجاي پول ، جيب و بغل خود را با سفالپارهها پر كرده و بدانها بنازد و خويشتن را توانگر و پولدار پندارد ، اگر كودكي بر چوبي سوار و خويشتن را با يكهتازان اسبسوار همعنان شمارد ناداني اين دو تن بيشتر از ناداني آن كساني نيست كه باين عنوانهاي پوچ ارزش داده از شنيدن آنها دل خوش ميدارند.
براي آنكه گفتنيها را گفته و سخني پوشيده نگزاريم ، آنچه در دل داريم بيپرده مينگاريم. از خوانندگان چه پنهان كه كساني را كه پايبند اين كلمات هستند ما در شمار خردمندان نميشماريم و اندازهی فهم و دانش هر كسي را از ميزان پرهيز او از اين عنوانهاي پوچ ميشناسيم.
ننگينتر از همه آنكه اين بيخردان از يكسو بنده و چاكر خانهزاد و غلام بيمقدارند و از سوي ديگر جز بآستانهي بلندشان روبرو نتوان شد. چه در جايي كه خودشان خود را بنده و غلام بيمقدار و چاكر خانهزاد مينگارند از ديگران جز بخطاب حضرتعالي و حضرت مستطاب اجل ... خرسند نيستند ... تفو براين ناداني تفو!
راستي ننگ است اي ايرانيان. ننگ ، ننگي كه بايد هرچه زودتر از خود دور نمود! ...
چاره جز این نیست كه رادمردان و آزادگانی بیكبار از این ننگینكاریها بیزاری جسته و بر هر كه ایشان را با آن كلمات مخاطب میدارد ایراد گرفته بازپرس نمایند تا بدینسان چارهی این ننگ شده و فرومایگانی كه دلدادهی این ننگینكاریها هستند نیز خواه ناخواه پیروی جویند. وگرنه لكهی این ننگ از دامن ایران پاك نخواهد شد.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 9ـ سفر زنجان (تکهی سه از سه)
داستان دیگر این بود که هنگامی که من در تهران میبودم در مجلس گفتگوی دادن امتیاز نفت به یک کمپانی آمریکایی میرفت و بر سر آن کشاکش بزرگی درمیان سلیمانمیرزا نمایندهی مجلس و پیشوای دمکراتها با قوامالسلطنهی نخستوزیر درگرفته بود. قوامالسلطنه ملایان تهران را برانگیخت که آشوبی کنند و سلیمانمیرزا را «تکفیر» کنند. (1) ملایان برخاستند و چند روزی در بازار نمایش میرفت. به بابیها لعنت میخواندند و شعرهای زشت مینوشتند. و ملایان سود خود را نیز بدیده گرفته دو چیز میخواستند. یکی بیرون کردن سلیمانمیرزای «بابی!» از مجلس و دیگری بکار بستن هفت مادّهی «شرعی» از اصول محاکمات عدلیه.
داستان این هفت مادّه آن بود که چون در ایران عدلیه بنیاد نهادند تا دیر زمان قانونی نمیداشت. سپس مشیرالدوله قانون «اصول محاکمات» فرانسه را بکمک ترجمهی عربی آن ترجمه کرد و به کمیسیون مجلس برده شد. در آن کمیسیون سیدحسن مدرس که نمایندهی علما میبود ، ایستادگی نشان داد زیرا از روی کیش شیعی داوری (قضاوت) ویژهی مجتهدانست و این قانون با آن بیکبار ناسازگار میبود.
از آنسوی عدلیه هم بایستی بود. زیرا در ایران مشروطه را بیش از همه برای داشتن عدلیه خواسته بودند. مردم از همان محکمههای مجتهدان بستوه آمده بطلب «عدالتخانه» برخاسته بودند که بخواستن مشروطه انجامیده بود. پس چه بایستی کرد؟!.
برای چارهجویی هفت مادّهای نوشتند که میباید گفت : پینه زدند. زیرا بیکبار ناسازگار میبود. یکی از آن مادّهها را چنین نوشتند : «اگر مدعی و مدعیٌعلیه برسیدگی عدلیه تراضی نکنند ، محکمه باید رسیدگی را بمحضر شرع احاله کند».
با این مادّه آن را میفهمانیدند که شریعت جعفری به همان نیرو که میبوده هست و این دادگاهها که وزارت عدلیه برپا گردانیده «محاکم شرعی» نیست ، بلکه خود «محکمه» نیست. چند تنی بیکار آنجا نشستهاند ، اگر مدعی و مدعیٌعلیه خودشان خواستند و خرسندی دادند توانند رسیدگی کرد و زیانی هم نخواهد داشت ، زیرا عنوان «حکمیت» پیدا خواهد کرد ، شریعت جعفری هم اجازه داده. ولی اگر یکسو ناخرسندی نمود آنها دیگر حق ندارند که رسیدگی کنند. این حق «محکمه» است که آنها نیستند. پس چه کار باید کرد؟. باید پرونده را بست و با «طرفین» بمحضر شرع فرستاد. محضر شرع کجاست؟. خانههای ملاها !.
میخواستند کاری کنند که به «شریعت جعفری» برنخورد. اینکه شما شنیدهاید «شتر سواری دولا دولا نمیشود» اینها میخواستند نشان دهند که «ما کردیم و شد».
مردمی بشورش برخاسته و قانونها از فرانسه آورده و ادارهها در سراسر کشور برپا گردانیده بهزارها کسان ماهانه میپردازد ، و ناگهان همهی آنها را فراموش گردانیده بیاد «شریعت جعفری» کهن میافتد که مباد آنکه کاری شود و بآن بربخورد.
این میبود داستان آن هفت مادّهی شرعی. چنانکه گفتیم اینها پینهی ناجوری میبود که بقانون زده شده بود و در آن چند سال هیچگاه آن را بکار نبسته و نمیخواستند ببندند. ولی در اینجا چون ملایان رنجی کشیده و چند روزه هایهوی بسیار کرده بودند که میبایستی کم و بیش مزدی بآنان داد ، به بزرگانشان چیزهای بهتری داده گردید و برای دیگران نوید دادند که این هفت مادّه در دادگاهها بکار بسته شود. از نخستوزیری بوزارت عدلیه نوشتند و از وزارت عدلیه بهمهی دادگاهها «ابلاغیه» فرستاده شد.
معنی این کار آن بود که دادگاهها بیکبار از کار افتد. زیرا هر مدعیٌعلیهی سود خود را در آن میدید که برسیدگی دادگاه خرسندی ننماید و دادگاه ناچار میگردید که پرونده را بنزد ملایی بفرستد و در آنجا دعوی بیکبار از میان رود.
در زنجان که این «ابلاغیه» چندی پیش رسیده و بکار بسته شده بود من جلو آن را گرفتم و هر که ایراد کرد گفتم : از من بوزارت عدلیه شکایت کنید ، و میدانستم که وزارت عدلیه بشکایتی در آن باره گوش نخواهد داد.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ بازیچهی سیاست شدن ملایان و سود بردن بدخواهان از نیرو گرفتن آنها پس از مشروطه ، از دیرباز ، در این کشور نمونه بسیار داشته. بویژه پس از شهریور 1320 که هر نخستوزیری که بر سر کار میآمد از آنان برای پیش بردن کارهای خود سود میبرد. درمیان نخستوزیران آنکه دامنش به این کار آلوده نمینمود قوامالسلطنه بود. ولی در اینجا دیده میشود او نه تنها از آلودگان بلکه از پیشگامان این کار بوده.
🔸 9ـ سفر زنجان (تکهی سه از سه)
داستان دیگر این بود که هنگامی که من در تهران میبودم در مجلس گفتگوی دادن امتیاز نفت به یک کمپانی آمریکایی میرفت و بر سر آن کشاکش بزرگی درمیان سلیمانمیرزا نمایندهی مجلس و پیشوای دمکراتها با قوامالسلطنهی نخستوزیر درگرفته بود. قوامالسلطنه ملایان تهران را برانگیخت که آشوبی کنند و سلیمانمیرزا را «تکفیر» کنند. (1) ملایان برخاستند و چند روزی در بازار نمایش میرفت. به بابیها لعنت میخواندند و شعرهای زشت مینوشتند. و ملایان سود خود را نیز بدیده گرفته دو چیز میخواستند. یکی بیرون کردن سلیمانمیرزای «بابی!» از مجلس و دیگری بکار بستن هفت مادّهی «شرعی» از اصول محاکمات عدلیه.
داستان این هفت مادّه آن بود که چون در ایران عدلیه بنیاد نهادند تا دیر زمان قانونی نمیداشت. سپس مشیرالدوله قانون «اصول محاکمات» فرانسه را بکمک ترجمهی عربی آن ترجمه کرد و به کمیسیون مجلس برده شد. در آن کمیسیون سیدحسن مدرس که نمایندهی علما میبود ، ایستادگی نشان داد زیرا از روی کیش شیعی داوری (قضاوت) ویژهی مجتهدانست و این قانون با آن بیکبار ناسازگار میبود.
از آنسوی عدلیه هم بایستی بود. زیرا در ایران مشروطه را بیش از همه برای داشتن عدلیه خواسته بودند. مردم از همان محکمههای مجتهدان بستوه آمده بطلب «عدالتخانه» برخاسته بودند که بخواستن مشروطه انجامیده بود. پس چه بایستی کرد؟!.
برای چارهجویی هفت مادّهای نوشتند که میباید گفت : پینه زدند. زیرا بیکبار ناسازگار میبود. یکی از آن مادّهها را چنین نوشتند : «اگر مدعی و مدعیٌعلیه برسیدگی عدلیه تراضی نکنند ، محکمه باید رسیدگی را بمحضر شرع احاله کند».
با این مادّه آن را میفهمانیدند که شریعت جعفری به همان نیرو که میبوده هست و این دادگاهها که وزارت عدلیه برپا گردانیده «محاکم شرعی» نیست ، بلکه خود «محکمه» نیست. چند تنی بیکار آنجا نشستهاند ، اگر مدعی و مدعیٌعلیه خودشان خواستند و خرسندی دادند توانند رسیدگی کرد و زیانی هم نخواهد داشت ، زیرا عنوان «حکمیت» پیدا خواهد کرد ، شریعت جعفری هم اجازه داده. ولی اگر یکسو ناخرسندی نمود آنها دیگر حق ندارند که رسیدگی کنند. این حق «محکمه» است که آنها نیستند. پس چه کار باید کرد؟. باید پرونده را بست و با «طرفین» بمحضر شرع فرستاد. محضر شرع کجاست؟. خانههای ملاها !.
میخواستند کاری کنند که به «شریعت جعفری» برنخورد. اینکه شما شنیدهاید «شتر سواری دولا دولا نمیشود» اینها میخواستند نشان دهند که «ما کردیم و شد».
مردمی بشورش برخاسته و قانونها از فرانسه آورده و ادارهها در سراسر کشور برپا گردانیده بهزارها کسان ماهانه میپردازد ، و ناگهان همهی آنها را فراموش گردانیده بیاد «شریعت جعفری» کهن میافتد که مباد آنکه کاری شود و بآن بربخورد.
این میبود داستان آن هفت مادّهی شرعی. چنانکه گفتیم اینها پینهی ناجوری میبود که بقانون زده شده بود و در آن چند سال هیچگاه آن را بکار نبسته و نمیخواستند ببندند. ولی در اینجا چون ملایان رنجی کشیده و چند روزه هایهوی بسیار کرده بودند که میبایستی کم و بیش مزدی بآنان داد ، به بزرگانشان چیزهای بهتری داده گردید و برای دیگران نوید دادند که این هفت مادّه در دادگاهها بکار بسته شود. از نخستوزیری بوزارت عدلیه نوشتند و از وزارت عدلیه بهمهی دادگاهها «ابلاغیه» فرستاده شد.
معنی این کار آن بود که دادگاهها بیکبار از کار افتد. زیرا هر مدعیٌعلیهی سود خود را در آن میدید که برسیدگی دادگاه خرسندی ننماید و دادگاه ناچار میگردید که پرونده را بنزد ملایی بفرستد و در آنجا دعوی بیکبار از میان رود.
در زنجان که این «ابلاغیه» چندی پیش رسیده و بکار بسته شده بود من جلو آن را گرفتم و هر که ایراد کرد گفتم : از من بوزارت عدلیه شکایت کنید ، و میدانستم که وزارت عدلیه بشکایتی در آن باره گوش نخواهد داد.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ بازیچهی سیاست شدن ملایان و سود بردن بدخواهان از نیرو گرفتن آنها پس از مشروطه ، از دیرباز ، در این کشور نمونه بسیار داشته. بویژه پس از شهریور 1320 که هر نخستوزیری که بر سر کار میآمد از آنان برای پیش بردن کارهای خود سود میبرد. درمیان نخستوزیران آنکه دامنش به این کار آلوده نمینمود قوامالسلطنه بود. ولی در اینجا دیده میشود او نه تنها از آلودگان بلکه از پیشگامان این کار بوده.