🔶 3ـ نادانیها (1) - «من» چرا «بنده» باشد؟!
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
پارسال دربارهی عنوانهای پوچ مقالههایی نوشتیم و آن گفتههای خود را در اینجا دوباره نمیگوییم. تنها این نكته را بار دیگر مینویسیم كه دلبستگی بآن عنوانها جز نشان سبكمغزی و كوتاهخردی نمیتواند بود.
كسانی میگویند : این كار چه زیانی دارد یا دارای چه ارجی است كه اینهمه بدان پرداخته شود؟.. میگوییم : گذشته از آنكه بیهودهكاری نشانهی سبكمغزی است اینگونه نمودها از هر كسی دلیل آلودگی درونی او میباشد. مثلاً كسی كه از یكسوی خود را «چاكر خانهزاد» میخواند و از آنسوی دیگران باید او را «سركار» یا «خداوندگار» بخوانند این دوُرنگی دلیل آنست كه او در كردار و رفتار نیز بر زیردستان چیره و ستمكار و بر زبردستان زبون و ستمكش میباشد.
مرد آزاده چنانكه بر كسی ستم نكرده و از كسی ستم برنمیتابد بدانسان هم نه «خداوندگار» میشود و نه «چاكر خانهزاد».
یكی دیگر از اینگونه زشتیها كه تاكنون یاد آن نكردهایم كلمهی «بنده» است كه همیشه بجای «من» بكار میرود. ما نمیدانیم این رسم از كی پیدا شده و چگونه پیدا شده. لیكن میدانیم كه رسم بسیار ننگین و یادگار دورههای زبونی است.
این كلمه در نامهنویسیها (ترسلات) مانندهایی نیز دارد. مشارٌالیه ، معزیالیه ، اینجانب ، فدوی ، داعی ، احقر ، سركار كه همگی چركین و همگی ننگین است. ولی هیچ یك به چركینی و ننگینی «بنده» نمیباشد. زیرا این كلمه گذشته از همه چیز دلیل پستنهادی گویندهاش هست.
آفریدگار همه را آزاد آفریده و كسی بندهی دیگری نیست. ولی كسانی كه بخیره[=بیجهت] خود را بنده میخوانند چه شگفت كه همیشه بنده و زیردست باشند!
باین چند جمله بسنده كرده امیدواریم كه اثر این یادآوری دلسوزانهی خود را بزودی نمودار یابیم. امیدواریم كه غیرت ایرانیگری بیش از این میدان بچنین ننگ زشت ندهد و از این پس هیچ غیرتمندی زیر بار چنین ننگینكاری نرود.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
پارسال دربارهی عنوانهای پوچ مقالههایی نوشتیم و آن گفتههای خود را در اینجا دوباره نمیگوییم. تنها این نكته را بار دیگر مینویسیم كه دلبستگی بآن عنوانها جز نشان سبكمغزی و كوتاهخردی نمیتواند بود.
كسانی میگویند : این كار چه زیانی دارد یا دارای چه ارجی است كه اینهمه بدان پرداخته شود؟.. میگوییم : گذشته از آنكه بیهودهكاری نشانهی سبكمغزی است اینگونه نمودها از هر كسی دلیل آلودگی درونی او میباشد. مثلاً كسی كه از یكسوی خود را «چاكر خانهزاد» میخواند و از آنسوی دیگران باید او را «سركار» یا «خداوندگار» بخوانند این دوُرنگی دلیل آنست كه او در كردار و رفتار نیز بر زیردستان چیره و ستمكار و بر زبردستان زبون و ستمكش میباشد.
مرد آزاده چنانكه بر كسی ستم نكرده و از كسی ستم برنمیتابد بدانسان هم نه «خداوندگار» میشود و نه «چاكر خانهزاد».
یكی دیگر از اینگونه زشتیها كه تاكنون یاد آن نكردهایم كلمهی «بنده» است كه همیشه بجای «من» بكار میرود. ما نمیدانیم این رسم از كی پیدا شده و چگونه پیدا شده. لیكن میدانیم كه رسم بسیار ننگین و یادگار دورههای زبونی است.
این كلمه در نامهنویسیها (ترسلات) مانندهایی نیز دارد. مشارٌالیه ، معزیالیه ، اینجانب ، فدوی ، داعی ، احقر ، سركار كه همگی چركین و همگی ننگین است. ولی هیچ یك به چركینی و ننگینی «بنده» نمیباشد. زیرا این كلمه گذشته از همه چیز دلیل پستنهادی گویندهاش هست.
آفریدگار همه را آزاد آفریده و كسی بندهی دیگری نیست. ولی كسانی كه بخیره[=بیجهت] خود را بنده میخوانند چه شگفت كه همیشه بنده و زیردست باشند!
باین چند جمله بسنده كرده امیدواریم كه اثر این یادآوری دلسوزانهی خود را بزودی نمودار یابیم. امیدواریم كه غیرت ایرانیگری بیش از این میدان بچنین ننگ زشت ندهد و از این پس هیچ غیرتمندی زیر بار چنین ننگینكاری نرود.
✴️ داوری خوانندگان دربارهی شعر و شاعری
🔸باید با خرافات مبارزه کرد؟!..
آقای کسروی مدیر روزنامهی پرچم
در این مدتی که این روزنامه منتشر میشود و من هم از آن بهرهمند میباشم چیزهایی خواندم که در سایر روزنامهها نخوانده بودم و برای نخستین مرتبه از بطلان قضا و قدر و سایر عقاید پوچی که مغز بیشتر ایرانیان ، بلکه جهانیان را از کار انداخته آگاه شدم و چون در این چند روز مقالاتی دربارهی ادبیات در آن روزنامه منتشر میشود گفتار خویش را از این موضوع آغاز می کنم.
دربارهی ادبیات باید پرسید که پیدایش این رشته و کوششهایی که برای تکمیل آن شده برای چیست و بچه جهت طرفداران «ادبیات» اینسان لجاجت مینمایند و چرا اینها در اثبات گفتههای بیمعنی خویش پافشاری میکنند؟.. باید از این اشخاص پرسید که چه امتیازی برای ادب قائلند و این ادبیاتی که تا این اندازه منت بگردن ما دارد چه درد ما را دارو بوده است؟
اینها برای اثبات مقام ادبیات میگویند که چون شعر خوب و نثر خوب پندها و عقاید نیکو را بطرز بهتری بمردم میفهماند اینست که مرتبهی ادبیات بالاتر از آنست که بتوان پنداشت و براستی سرچشمهی حیات اجتماعی ملل است.
ما میگوییم خوب این مقام ادبیات است پس بنابراین ما که از حیث ادبیات یکی از بزرگترین ملل دنیا هستیم چرا از حیث قدرت و ایمان و اخلاق از کشورهای درجهی سوم نیز کمتریم؟ ما که بزرگترین وسایل بهبودی اخلاق و ترقی را در دست داریم چرا روز بروز رو به پستی میرویم؟!
این خود یک چیز مهمی است که تاکنون کسی بآن پی نبرده. یکی که هفتاد سال از عمرش میگذشت دربارهی قضا و قدر با من بگفتگو پرداخت و باتکای اینکه همهی کارها در دست خداست پافشاری سخت در این قسمت ابراز میداشت. عاقبت گفتم شما معتقدید که خدا در کارهای ما دخالت میکند؟ گفت آری همینطور است. گفتم پس خداوند نباید برای ما پاداشی قائل شود باز گفت آری همینطور است گفتم پس بدان که اینطور نیست و خداوند بکردارهای ما پاداش میدهد و همین ثابت میکند که خداوند در کارهای ما دخالت نمیکند و اگر میکرد روز جزا موردی نداشت. پس از این گفتهها پیرمرد هدایت شد و به پشتیبانی از عقیدهی من پرداخت و گفت اگر من پسرم را بکاری وادار کنم مسئول آن خودم میباشم نه پسرم پس اگر خداوند ما را بکاری وادار کرد پاداشی بما نمیدهد و از همینجا بطلان قضا و قدر معلوم است.
ملاحظه بفرمایید این مردم تا چه اندازه بیفکر شدهاند تا دیدند که فلان شاعر شعری در جبریگری گفته و چهار نفر هم از آن شاعر تمجید کردهاند دیگر بدون هیچ پرسشی آن را میپذیرند و در اثبات آن بدون دلیل پافشاری میکنند ، غافل از اینکه عقل و دین که بآن مینازند مخالف این عقیده است.
احمد کریمی
(پرچم ش 144)
🔸باید با خرافات مبارزه کرد؟!..
آقای کسروی مدیر روزنامهی پرچم
در این مدتی که این روزنامه منتشر میشود و من هم از آن بهرهمند میباشم چیزهایی خواندم که در سایر روزنامهها نخوانده بودم و برای نخستین مرتبه از بطلان قضا و قدر و سایر عقاید پوچی که مغز بیشتر ایرانیان ، بلکه جهانیان را از کار انداخته آگاه شدم و چون در این چند روز مقالاتی دربارهی ادبیات در آن روزنامه منتشر میشود گفتار خویش را از این موضوع آغاز می کنم.
دربارهی ادبیات باید پرسید که پیدایش این رشته و کوششهایی که برای تکمیل آن شده برای چیست و بچه جهت طرفداران «ادبیات» اینسان لجاجت مینمایند و چرا اینها در اثبات گفتههای بیمعنی خویش پافشاری میکنند؟.. باید از این اشخاص پرسید که چه امتیازی برای ادب قائلند و این ادبیاتی که تا این اندازه منت بگردن ما دارد چه درد ما را دارو بوده است؟
اینها برای اثبات مقام ادبیات میگویند که چون شعر خوب و نثر خوب پندها و عقاید نیکو را بطرز بهتری بمردم میفهماند اینست که مرتبهی ادبیات بالاتر از آنست که بتوان پنداشت و براستی سرچشمهی حیات اجتماعی ملل است.
ما میگوییم خوب این مقام ادبیات است پس بنابراین ما که از حیث ادبیات یکی از بزرگترین ملل دنیا هستیم چرا از حیث قدرت و ایمان و اخلاق از کشورهای درجهی سوم نیز کمتریم؟ ما که بزرگترین وسایل بهبودی اخلاق و ترقی را در دست داریم چرا روز بروز رو به پستی میرویم؟!
این خود یک چیز مهمی است که تاکنون کسی بآن پی نبرده. یکی که هفتاد سال از عمرش میگذشت دربارهی قضا و قدر با من بگفتگو پرداخت و باتکای اینکه همهی کارها در دست خداست پافشاری سخت در این قسمت ابراز میداشت. عاقبت گفتم شما معتقدید که خدا در کارهای ما دخالت میکند؟ گفت آری همینطور است. گفتم پس خداوند نباید برای ما پاداشی قائل شود باز گفت آری همینطور است گفتم پس بدان که اینطور نیست و خداوند بکردارهای ما پاداش میدهد و همین ثابت میکند که خداوند در کارهای ما دخالت نمیکند و اگر میکرد روز جزا موردی نداشت. پس از این گفتهها پیرمرد هدایت شد و به پشتیبانی از عقیدهی من پرداخت و گفت اگر من پسرم را بکاری وادار کنم مسئول آن خودم میباشم نه پسرم پس اگر خداوند ما را بکاری وادار کرد پاداشی بما نمیدهد و از همینجا بطلان قضا و قدر معلوم است.
ملاحظه بفرمایید این مردم تا چه اندازه بیفکر شدهاند تا دیدند که فلان شاعر شعری در جبریگری گفته و چهار نفر هم از آن شاعر تمجید کردهاند دیگر بدون هیچ پرسشی آن را میپذیرند و در اثبات آن بدون دلیل پافشاری میکنند ، غافل از اینکه عقل و دین که بآن مینازند مخالف این عقیده است.
احمد کریمی
(پرچم ش 144)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ١٢ـ داستان نیکی که رخ داد (تکهی یک از دو)
دو ماه بدینسان گذشت. در اسفند ماه روزی دیدم تلگرافی از تهران رسید بدینسان : «آقای سیداحمد رئیس عدلیه ، بواسطهی اهمیت محلی در نظر گرفته شده که بریاست عدلیهی عَراق (1) تبدیل شوید نظریات خود را تلگرافاً اطلاع دهید».
این تلگراف مایهی خشنودی بود. زیرا در آن زمان در وزارت عدلیه بکسی چنین پاس نداشتندی. در آن زمان عدلیه بیش از صد تن قاضی بیکار میداشت و اینها هر روز در اتاق انتظار وزیر یا معاون گرد آمدندی و کار خواستندی. وزارت عدلیه راهی جز این نداشتی که فلان قاضی را در فلان شهر بیکار گرداند و یکی از اینها را بجای او فرستد. یک رئیس عدلیه ناگهان دیدی که کسی را بجای او فرستادهاند و او ناچار بودی که به تهران بیاید و چند ماهی بیکار بماند و با فشار کاری برای خود بگیرد. اینکه از یک رئیس عدلیه بپرسند : «میخواهیم تو را بجای دیگر فرستیم میپذیری یا نه؟.» چیزی تازه میبود.
دانستم که داستانی هست و وزارت عدلیه خواسته ارجشناسی از من کند. فردای آن روز نامهای ویژه از ممتازالملک که تازه وزیر عدلیه شده بود رسید و دانسته شد داستان این بوده :
در آن سال پنج دوره آزمایش از قضات رفته بود و این هنگام بسنجش نمرهها پرداختهاند. من درمیان دویستوپنجاه تن قاضی نمرهی بالاتر را میداشتهام. ممتازالملک که مرد ساده و رادی (2) میبود میپرسد : «این کیست و کجاییست و اکنون در کجاست؟». (3) میگویند : «تبریزیست و اکنون در زنجان میباشد». چون خودش هم تبریزی میبود ، بیشتر خشنود میگردد.
از آنسو در آن سالها عَراق یکی از کانونهای بازرگانی شده در سلطانآباد بازرگانیهای بزرگی از ایرانی و اروپایی برای خرید و فروش و کالاهای دیگر برپا گردیده بود. بازرگانان اروپایی از بدی و کندی دادگاه آنجا گلهی بسیار میکردند. وزارت عدلیه برآن میشود که عدلیهی آنجا را بزرگتر گرداند و یک دادگاه بازرگانی نیز برپا کند. این گفتگو که درمیان میبوده ممتازالملک میگوید باید رئیس عدلیهی زنجان را بخواهیم و بفرستیم که در آن میان ارجشناسی نیز ازو انجام گیرد. در نامهی دوستانهی خودش اینها را مینوشت.
من خشنودانه تلگراف را پذیرفتم و با تلگراف اندیشهی خود را آگاهی دادم. و چون در زنجان تنها میبودم بآسانی میتوانستم بسفر پردازم. لیکن زنجانیان که این را دانستند ، جز ملایان که خشنود گردیدند ، دیگران سخت ناخشنود شدند. دمکراتها بخانهی من آمدند که ما نخواهیم گزاشت ، فردا هم بازار را خواهیم بست ، زنجان در این یکی دو ماه است که معنی عدلیه را فهمیده.
گفتم : به بستن بازار چه نیاز است؟!. مرا که ناچار نگردانیدهاند. وزارت عدلیه میخواهد بمن ارج گزارد و کاری بالاتر دهد. این درخواست شما بزیان منست و نخواهم پذیرفت. بدینسان بازشان گردانیدم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ شهر اراک را نخست سلطانآباد ، سپس عَراق و در آخرهای زمان رضاشاه اراک نامیدند.
2ـ راد = سخاوتمند
3ـ پیداست که «شاگرد اول» شدن نویسنده با یک اختلاف چشمگیر و برجستهای از دیگر قاضیان بوده. وگرنه اگر با یک اختلاف عادی نمرهی بالاتری میداشت بدینسان چشم وزیر تازهی عدلیه را نمیگرفت.
🔸 ١٢ـ داستان نیکی که رخ داد (تکهی یک از دو)
دو ماه بدینسان گذشت. در اسفند ماه روزی دیدم تلگرافی از تهران رسید بدینسان : «آقای سیداحمد رئیس عدلیه ، بواسطهی اهمیت محلی در نظر گرفته شده که بریاست عدلیهی عَراق (1) تبدیل شوید نظریات خود را تلگرافاً اطلاع دهید».
این تلگراف مایهی خشنودی بود. زیرا در آن زمان در وزارت عدلیه بکسی چنین پاس نداشتندی. در آن زمان عدلیه بیش از صد تن قاضی بیکار میداشت و اینها هر روز در اتاق انتظار وزیر یا معاون گرد آمدندی و کار خواستندی. وزارت عدلیه راهی جز این نداشتی که فلان قاضی را در فلان شهر بیکار گرداند و یکی از اینها را بجای او فرستد. یک رئیس عدلیه ناگهان دیدی که کسی را بجای او فرستادهاند و او ناچار بودی که به تهران بیاید و چند ماهی بیکار بماند و با فشار کاری برای خود بگیرد. اینکه از یک رئیس عدلیه بپرسند : «میخواهیم تو را بجای دیگر فرستیم میپذیری یا نه؟.» چیزی تازه میبود.
دانستم که داستانی هست و وزارت عدلیه خواسته ارجشناسی از من کند. فردای آن روز نامهای ویژه از ممتازالملک که تازه وزیر عدلیه شده بود رسید و دانسته شد داستان این بوده :
در آن سال پنج دوره آزمایش از قضات رفته بود و این هنگام بسنجش نمرهها پرداختهاند. من درمیان دویستوپنجاه تن قاضی نمرهی بالاتر را میداشتهام. ممتازالملک که مرد ساده و رادی (2) میبود میپرسد : «این کیست و کجاییست و اکنون در کجاست؟». (3) میگویند : «تبریزیست و اکنون در زنجان میباشد». چون خودش هم تبریزی میبود ، بیشتر خشنود میگردد.
از آنسو در آن سالها عَراق یکی از کانونهای بازرگانی شده در سلطانآباد بازرگانیهای بزرگی از ایرانی و اروپایی برای خرید و فروش و کالاهای دیگر برپا گردیده بود. بازرگانان اروپایی از بدی و کندی دادگاه آنجا گلهی بسیار میکردند. وزارت عدلیه برآن میشود که عدلیهی آنجا را بزرگتر گرداند و یک دادگاه بازرگانی نیز برپا کند. این گفتگو که درمیان میبوده ممتازالملک میگوید باید رئیس عدلیهی زنجان را بخواهیم و بفرستیم که در آن میان ارجشناسی نیز ازو انجام گیرد. در نامهی دوستانهی خودش اینها را مینوشت.
من خشنودانه تلگراف را پذیرفتم و با تلگراف اندیشهی خود را آگاهی دادم. و چون در زنجان تنها میبودم بآسانی میتوانستم بسفر پردازم. لیکن زنجانیان که این را دانستند ، جز ملایان که خشنود گردیدند ، دیگران سخت ناخشنود شدند. دمکراتها بخانهی من آمدند که ما نخواهیم گزاشت ، فردا هم بازار را خواهیم بست ، زنجان در این یکی دو ماه است که معنی عدلیه را فهمیده.
گفتم : به بستن بازار چه نیاز است؟!. مرا که ناچار نگردانیدهاند. وزارت عدلیه میخواهد بمن ارج گزارد و کاری بالاتر دهد. این درخواست شما بزیان منست و نخواهم پذیرفت. بدینسان بازشان گردانیدم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ شهر اراک را نخست سلطانآباد ، سپس عَراق و در آخرهای زمان رضاشاه اراک نامیدند.
2ـ راد = سخاوتمند
3ـ پیداست که «شاگرد اول» شدن نویسنده با یک اختلاف چشمگیر و برجستهای از دیگر قاضیان بوده. وگرنه اگر با یک اختلاف عادی نمرهی بالاتری میداشت بدینسان چشم وزیر تازهی عدلیه را نمیگرفت.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 244
🔸 در پیرامون زبان پرچم
برخی از خوانندگان گله میکنند که کلمههای نوینی که شما در گفتارهای خود بکار میبرید زبان مهنامه را دشوار میگرداند که بسیاری از خوانندگان بآسانی نمیفهمند. میگوییم : این راستست. ولی از آنسوی ما نیازمندیم زبان را بپیراییم. این زبان که هست بیمارست و بفهمانیدن همهی خواستهای ما توانا نیست. پس چاره آنست که خوانندگان نیز یاوری کنند و گفتارهای این مهنامه را با اندیشه بخوانند ، و همچون نوشتههای دیگر نباشد که تند بخوانند و درگذرند.
از آنسوی راستست که ما در هر گفتاری کلمههای نوینی بکار میبریم ولی چون این کار را کمکم میکنیم و از آنسوی خود شیوهی نویسش روان و آسانست که اگر کسی باندیشه بخواند معنی هر کلمهای از خود جمله فهمیده خواهد شد. گذشته از آنکه هر واژهای را در پشت یکی از شمارهها معنی میکنیم ، و چهبسا که معنی یک واژه را در توی پارانتس در پهلویش میگزاریم. به هر حال خوانندگان نیز باید در این باره از یاوری بازنایستند. باید بداستان پیراستن زبان ارج گزارده دلبستگی بآن نشان دهند.
🔸 در پیرامون زبان پرچم
برخی از خوانندگان گله میکنند که کلمههای نوینی که شما در گفتارهای خود بکار میبرید زبان مهنامه را دشوار میگرداند که بسیاری از خوانندگان بآسانی نمیفهمند. میگوییم : این راستست. ولی از آنسوی ما نیازمندیم زبان را بپیراییم. این زبان که هست بیمارست و بفهمانیدن همهی خواستهای ما توانا نیست. پس چاره آنست که خوانندگان نیز یاوری کنند و گفتارهای این مهنامه را با اندیشه بخوانند ، و همچون نوشتههای دیگر نباشد که تند بخوانند و درگذرند.
از آنسوی راستست که ما در هر گفتاری کلمههای نوینی بکار میبریم ولی چون این کار را کمکم میکنیم و از آنسوی خود شیوهی نویسش روان و آسانست که اگر کسی باندیشه بخواند معنی هر کلمهای از خود جمله فهمیده خواهد شد. گذشته از آنکه هر واژهای را در پشت یکی از شمارهها معنی میکنیم ، و چهبسا که معنی یک واژه را در توی پارانتس در پهلویش میگزاریم. به هر حال خوانندگان نیز باید در این باره از یاوری بازنایستند. باید بداستان پیراستن زبان ارج گزارده دلبستگی بآن نشان دهند.
🔶 4ـ نشخوار سخن - خردمند سخن بهنگام نیاز گوید و باندازهی نیاز گوید
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
از فرقهایی که میان آدمیان و چهارپایان است یکی آنکه آدمی تا گرسنه نشود چیزی نمیخورد وانگاه همینکه سیر شد دست از خوردن بازمیدارد. ولی چهارپا اندازهای برای خوردن و چریدن نشناخته همیشه دهانش کار میکند.
یک گاو را اگر در چراگاهی سَر دهند از بام تا شام سر از چریدن برندارد و تا فرسوده و درمانده نشود دمی نیاساید. بلکه برخی چهارپایان بهنگام خوابیدن و آسودن هم دهان خود را بیکار نگزارده به نشخوار میپردازند.
بعبارت دیگر آدمی برای زیستن میخورد ولی چهارپا برای خوردن میزید. خوردن نزد او یک مقصود جداگانهایست.
همین فرق را ما در آدمیان درمیان خردمند و بیخرد در زمینهی سخنرانی مییابیم. بدینسان که خردمند سخن جز بهنگام نیاز نگوید و بیش از اندازهی نیاز نگوید. ولی بیخرد هرگز دربند نیاز و بینیازی نبوده و هیچگاه اندازه برای سخنگویی نمیشناسد. بعبارت دیگر او خود سخنگویی را یک مقصد جداگانه میداند و «سخنوری» یا «نویسندگی» را هنری میشمارد.
اینگونه سخنها را چه در شعر و چه در نثر «نشخوار سخن» باید نامید و
بدا حال مردمی که این نشخوارکنندگان درمیان ایشان فراوان باشند.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
از فرقهایی که میان آدمیان و چهارپایان است یکی آنکه آدمی تا گرسنه نشود چیزی نمیخورد وانگاه همینکه سیر شد دست از خوردن بازمیدارد. ولی چهارپا اندازهای برای خوردن و چریدن نشناخته همیشه دهانش کار میکند.
یک گاو را اگر در چراگاهی سَر دهند از بام تا شام سر از چریدن برندارد و تا فرسوده و درمانده نشود دمی نیاساید. بلکه برخی چهارپایان بهنگام خوابیدن و آسودن هم دهان خود را بیکار نگزارده به نشخوار میپردازند.
بعبارت دیگر آدمی برای زیستن میخورد ولی چهارپا برای خوردن میزید. خوردن نزد او یک مقصود جداگانهایست.
همین فرق را ما در آدمیان درمیان خردمند و بیخرد در زمینهی سخنرانی مییابیم. بدینسان که خردمند سخن جز بهنگام نیاز نگوید و بیش از اندازهی نیاز نگوید. ولی بیخرد هرگز دربند نیاز و بینیازی نبوده و هیچگاه اندازه برای سخنگویی نمیشناسد. بعبارت دیگر او خود سخنگویی را یک مقصد جداگانه میداند و «سخنوری» یا «نویسندگی» را هنری میشمارد.
اینگونه سخنها را چه در شعر و چه در نثر «نشخوار سخن» باید نامید و
بدا حال مردمی که این نشخوارکنندگان درمیان ایشان فراوان باشند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ١٢ـ داستان نیکی که رخ داد (تکهی دو از دو)
ولی فردا شنیدم چه دمکراتها و چه دیگران تلگرافها به اسعدالدوله و نمایندگان زنجان کرده و آگاهی دادهاند که «رئیس عدلیه مایل برفتنست. شما کاری کنید که وزارت عدلیه او را بماندن راضی گرداند». شب بار دیگر دستهای بخانهی من آمدند و گفتگوها رفت. میگفتند : «ما اندیشهی دیگری دربارهی شما میداریم. انتخابات نزدیک است و باید شما را وکیل خود گردانیم». گفتم : این کاری که من میدارم کمتر از نمایندگی در پارلمان نیست. اینکه در یک شهری باشم و مردم را از ستم آسوده گردانم برای من بیشتر لذت دارد تا نمایندگی در پارلمان. این مایهی خرسندی و سرفرازی منست که از جاهای دیگر رئیس عدلیهها را با زور تلگراف و داد و فریاد بیرون میکنند و از زنجان من میخواهم بروم و شما نمیگزارید. من دو ماه پیش که باینجا آمدم بیم آن داشتم که نتوانم بمانم و بازگردم و اکنون به یاری خدا وارونهی آن را میبینم.
فردای آن روز تلگرافها از اسعدالدوله و آقاشیخابراهیم رسید که از من خواستار شده بودند خواهش مردم را پذیرفته در زنجان بمانم. اسعدالدوله که خواهرزادهی وزیر عدلیه نیز میبود پیش وزیر رفته چگونگی را گفته بوده. وزیر پاسخ داده چون خواست ما دادن کار بالاتری باوست باید بازماندن در زنجان را خودش خواستار گردد. اینبود در تلگراف از من خواهش میکرد که خودم تلگراف کرده بازماندن را بخواهم. من بخواهش او تلگرافی بوزارتخانه فرستادم.
آقاشیخابراهیم نوشته بود : «در این دو ماه چه کردهاید که اهالی خمسه اینقدر شما را میخواهند؟».
دو روز دیگر نیز تلگراف از وزارت عدلیه رسید که در زنجان بمانید. باز نامهای ویژه از ممتازالملک وزیر عدلیه رسید که خشنودی بسیار از کارهای من نموده از جمله نوشته بود : «اساساً عقیدهی اینجانب در موضوع مأموریت عراق اجرای نظریهی تبدیل به احسن بوده ، ولی چون در این چند روزه نوشتجاتی از معاریف و طبقات مختلفهی زنجان دایر بتقدیر عملیات جنابعالی و اظهار نگرانی از این تبدیل شغل رسیده لهذا عجالتاً از اجرای نظریهی فوق خودداری نموده ...».
این پیشامد پایهی عدلیه را هرچه استوارتر گردانید و ملایان بیکبار نومید شدند و خود را بکنار کشیدند. از آنسو همبستگی میانهی من و نمایندگان زنجان پدید آمد. آقاشیخابراهیم که پیرمردی زندهدل میبود و نیک مینوشتی نامههای پرمغز و شیرینی بمن میفرستاد.
🔸 ١٢ـ داستان نیکی که رخ داد (تکهی دو از دو)
ولی فردا شنیدم چه دمکراتها و چه دیگران تلگرافها به اسعدالدوله و نمایندگان زنجان کرده و آگاهی دادهاند که «رئیس عدلیه مایل برفتنست. شما کاری کنید که وزارت عدلیه او را بماندن راضی گرداند». شب بار دیگر دستهای بخانهی من آمدند و گفتگوها رفت. میگفتند : «ما اندیشهی دیگری دربارهی شما میداریم. انتخابات نزدیک است و باید شما را وکیل خود گردانیم». گفتم : این کاری که من میدارم کمتر از نمایندگی در پارلمان نیست. اینکه در یک شهری باشم و مردم را از ستم آسوده گردانم برای من بیشتر لذت دارد تا نمایندگی در پارلمان. این مایهی خرسندی و سرفرازی منست که از جاهای دیگر رئیس عدلیهها را با زور تلگراف و داد و فریاد بیرون میکنند و از زنجان من میخواهم بروم و شما نمیگزارید. من دو ماه پیش که باینجا آمدم بیم آن داشتم که نتوانم بمانم و بازگردم و اکنون به یاری خدا وارونهی آن را میبینم.
فردای آن روز تلگرافها از اسعدالدوله و آقاشیخابراهیم رسید که از من خواستار شده بودند خواهش مردم را پذیرفته در زنجان بمانم. اسعدالدوله که خواهرزادهی وزیر عدلیه نیز میبود پیش وزیر رفته چگونگی را گفته بوده. وزیر پاسخ داده چون خواست ما دادن کار بالاتری باوست باید بازماندن در زنجان را خودش خواستار گردد. اینبود در تلگراف از من خواهش میکرد که خودم تلگراف کرده بازماندن را بخواهم. من بخواهش او تلگرافی بوزارتخانه فرستادم.
آقاشیخابراهیم نوشته بود : «در این دو ماه چه کردهاید که اهالی خمسه اینقدر شما را میخواهند؟».
دو روز دیگر نیز تلگراف از وزارت عدلیه رسید که در زنجان بمانید. باز نامهای ویژه از ممتازالملک وزیر عدلیه رسید که خشنودی بسیار از کارهای من نموده از جمله نوشته بود : «اساساً عقیدهی اینجانب در موضوع مأموریت عراق اجرای نظریهی تبدیل به احسن بوده ، ولی چون در این چند روزه نوشتجاتی از معاریف و طبقات مختلفهی زنجان دایر بتقدیر عملیات جنابعالی و اظهار نگرانی از این تبدیل شغل رسیده لهذا عجالتاً از اجرای نظریهی فوق خودداری نموده ...».
این پیشامد پایهی عدلیه را هرچه استوارتر گردانید و ملایان بیکبار نومید شدند و خود را بکنار کشیدند. از آنسو همبستگی میانهی من و نمایندگان زنجان پدید آمد. آقاشیخابراهیم که پیرمردی زندهدل میبود و نیک مینوشتی نامههای پرمغز و شیرینی بمن میفرستاد.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 245
🔸 شمارهها
1ـ در راه بسامان کردن زبان ، درست گردانیدن شمارهها بِهمان گونه که در پرچم نیمهماههی سوم آمده است بسیار بجا و درست است. من بارها در نوشتههای فارسی نوآموزان بیگانه دوصد را بجای دویست ، سهصد را بجای سیصد و پنجصد را بجای پانصد دیدهام که میتوان گفت چون آنان هنوز درست بزبان فارسی کنونی (نابسامانی آن) خو نگرفتهاند به پیروی از سامان زبان خود شمارهها را درستتر بکار میبرند.
2ـ چنانچه نوشتهاید با سیزده واژه میتوانیم در شمارش ، تا آنچه بخواهیم پیش رویم. خوبست تلفظ واژههای یک و چهار و شش را که اندکی اختلاف درمیان است هم درست کنید که آیا یک با زبر «ی» گفته شود یا با زیر «ی» ، چهار بنویسیم یا چار ، شش یا شیش.
3ـ در کسر (بگفتهی خود فرهنگستان برخه) آیا بهتر نیست بجای «ام» از پسوند «ک» سود جوییم مانند دو دهک (دو دهم) و سه هفتک (سه هفتم)
آبادان ـ شیشهگر
پرچم : دربارهی واژههای یک ، چهار ، شش و هرچه مانند آنهاست ما باید پیروی از انبوه مردم نماییم و آنچه میان ایشان رواج میدارد بپذیریم و باین کار باید درمیان دیگر گردانیدن الفباء (که به یاری خدا آن را بکار خواهیم بست) بپردازیم.
دربارهی «دو دهم» و مانند آن ما نوشته بودیم که در فارسی بجای آن «دو دهیک» میگفتهاند و همچنین در مانندهایش و اینست در آن باره کار روشنست.
🔸 شمارهها
1ـ در راه بسامان کردن زبان ، درست گردانیدن شمارهها بِهمان گونه که در پرچم نیمهماههی سوم آمده است بسیار بجا و درست است. من بارها در نوشتههای فارسی نوآموزان بیگانه دوصد را بجای دویست ، سهصد را بجای سیصد و پنجصد را بجای پانصد دیدهام که میتوان گفت چون آنان هنوز درست بزبان فارسی کنونی (نابسامانی آن) خو نگرفتهاند به پیروی از سامان زبان خود شمارهها را درستتر بکار میبرند.
2ـ چنانچه نوشتهاید با سیزده واژه میتوانیم در شمارش ، تا آنچه بخواهیم پیش رویم. خوبست تلفظ واژههای یک و چهار و شش را که اندکی اختلاف درمیان است هم درست کنید که آیا یک با زبر «ی» گفته شود یا با زیر «ی» ، چهار بنویسیم یا چار ، شش یا شیش.
3ـ در کسر (بگفتهی خود فرهنگستان برخه) آیا بهتر نیست بجای «ام» از پسوند «ک» سود جوییم مانند دو دهک (دو دهم) و سه هفتک (سه هفتم)
آبادان ـ شیشهگر
پرچم : دربارهی واژههای یک ، چهار ، شش و هرچه مانند آنهاست ما باید پیروی از انبوه مردم نماییم و آنچه میان ایشان رواج میدارد بپذیریم و باین کار باید درمیان دیگر گردانیدن الفباء (که به یاری خدا آن را بکار خواهیم بست) بپردازیم.
دربارهی «دو دهم» و مانند آن ما نوشته بودیم که در فارسی بجای آن «دو دهیک» میگفتهاند و همچنین در مانندهایش و اینست در آن باره کار روشنست.
🔶 5ـ نادانیها (2)
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
در ایران یک رشته عیبهای زشتی هست که با آنکه زشتی آنها آشکار است انبوه مردم دچار آن میباشند و چون ما میدانیم که هر عیب را چون گفتی باری خردمندان و پاکنهادان بترک آن میکوشند اینست که گاهی بگفتگو از این عیبها خواهیم پرداخت :
مرد آزاده دشنام ندهد
نادانی دیگری که در ایران رواج گرفته دشنام دادن است. من نمیدانم این نادانی از کی آغاز شده و از کجا بایران رسیده. این میدانم که از زشتترین عیبهاست و باید هرچه زودتر بچارهی آن کوشیده شود.
مرد آزاده دشنام ندهد. کسانی که درپی آزادگی و گردنفرازیند باید از آن پرهیز جویند.
دشنام بخود دشنامدهنده بازمیگردد و از اینجا میتوان آن را نشان فرومایگی و بیرگی دانست :
این نادانی در ایران رواج گرفته و باید غیرتمندان در هر کجا بکندن ریشهی آن برخیزند.
باید قانونی گزارده بدشنامدهندگان سزاهای سختی بدهند که مایهی عبرت دیگران گردد.
هواداران پیمان که «آزادگان» و «پاکدینان»اند باید یکی از سرفرازیهای ایشان باشد که هرگز زبان بدشنام نیالایند و اگر کسانی تاکنون گرفتار این عیب بودهاند از این پس سخت بپرهیزند و در همه جا با این نادانی بدشمنی برخیزند.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
در ایران یک رشته عیبهای زشتی هست که با آنکه زشتی آنها آشکار است انبوه مردم دچار آن میباشند و چون ما میدانیم که هر عیب را چون گفتی باری خردمندان و پاکنهادان بترک آن میکوشند اینست که گاهی بگفتگو از این عیبها خواهیم پرداخت :
مرد آزاده دشنام ندهد
نادانی دیگری که در ایران رواج گرفته دشنام دادن است. من نمیدانم این نادانی از کی آغاز شده و از کجا بایران رسیده. این میدانم که از زشتترین عیبهاست و باید هرچه زودتر بچارهی آن کوشیده شود.
مرد آزاده دشنام ندهد. کسانی که درپی آزادگی و گردنفرازیند باید از آن پرهیز جویند.
دشنام بخود دشنامدهنده بازمیگردد و از اینجا میتوان آن را نشان فرومایگی و بیرگی دانست :
این نادانی در ایران رواج گرفته و باید غیرتمندان در هر کجا بکندن ریشهی آن برخیزند.
باید قانونی گزارده بدشنامدهندگان سزاهای سختی بدهند که مایهی عبرت دیگران گردد.
هواداران پیمان که «آزادگان» و «پاکدینان»اند باید یکی از سرفرازیهای ایشان باشد که هرگز زبان بدشنام نیالایند و اگر کسانی تاکنون گرفتار این عیب بودهاند از این پس سخت بپرهیزند و در همه جا با این نادانی بدشمنی برخیزند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ١٣ـ مدعیالعمومی که به زنجان فرستاده شد (تکهی یک از دو)
عید سال ۱۳۰۲ فرارسید. پس از عید شنیده شد مدعیالعمومی از تهران فرستاده شده و او بکسانی نوشته که خانهای اندرونی و بیرونی برایش گیرند. بحکومت نوشته که دو تن قزاق بدر خانهی او گمارد. سپس که خودش رسید آگاهیای که در تهران چاپ گردانیده همراه آورده بود ، در شهر پراکند ، در این زمینه : «من مدعیالعموم خمسهام و آمدهام. هر کسی که از حکومت یا از رئیس محکمه یا از رئیس نظمیه یا از پیشکار مالیه شکایت دارد بیاید بنزد من».
آن روزی که بعدلیه آمد کارکنان عدلیه را پیش خود خوانده گفته بود : «چرا بآقای کسروی رئیس عدلیه میگویید. او رئیس محکمه است ، رئیس عدلیه نیست». از این خنکیها بسیار مینمود. من چون ملاها را رنجانیده بودم او میرفت و پشت سرشان نماز میخواند و در خانهی خودش روضهخوانی برپا میگردانید : از هر باره با من دشمنی و وارونهکاری نشان میداد.
من کمترین پروایی ننمودم. کسانی آمدند پیش من و پرسیدند : «حقوق مدعیالعموم از شما بیشتر است؟». گفتم : ماهی بیستتومان کمتر است. گفتند : «پس چگونه است که شما در این خانهی کوچک باین سادگی زندگی میکنید و او آن دستگاه را درچیده؟. پول از کجا خواهد آورد؟!.». گفتم : سپس دانسته خواهد شد.
راستی هم چندی نگذشت که دانسته شد : این مرد خویشی با میرشکار نام داشته و آن میرشکار از بستگان جهانشاهخان میبوده. اینست همانکه رسیده جهانشاهخان آن «انسانیت» را که در نامهی خودش بمن نوشته بود دربارهاش نموده. سپس نیز ماهانهای برایش (و همچنان برای مستنطق که در زیر دست او میبود) گزارده.
از آنسو با آن خودفروشیها که درآمده بود و آن دشمنیها که با من مینمود چون دید هیچ نتیجهای نداد و نخواهد داد ، این بار از در یگانگی و دوستی درآمد و بمن چنین پیامی با زبان یکی از قاضیان فرستاد : «ما باینجا برای پیشنمازی نیامدهایم که آقای رئیس محکمه آنقدر قدس و تقوا نشان میدهند. ما باید همدست باشیم و در جایی مثل زنجان از این اعیان و تجار استفاده کنیم».
از این پیامش هویدا بود که بسیار کهنهکار و بیشرمست. من گفتم : بگویید او خودش میداند چه رفتاری کند. ولی بمن درس نیاموزد.
برای آنکه این مدعیالعموم نیک شناخته شود و نمونهای از کارهای او و از کارکنان وزارت عدلیه در دست باشد میباید در اینجا داستانی نویسم و کمی هم بکنار روم :
چنانکه در تاریخ مشروطه نوشته شده در ایران در نتیجهی کشاکش مشروطهخواهان با دربار و دیگر آشفتگیهایی که یکی پس از دیگری پدید آمد ، سالها دولت ناتوان میبود و در هر گوشهای از کشور گردنکشانی خودسرانه فرمان میراندند. در خمسه چنانکه گفتم دو گردنکش بزرگ میبودند : یکی جهانشاهخان امیرافشار ، دیگری اسعدالدولهی سردار. ولی اینها تنها نمیبودند و درمیانه گردنکشان کوچکی نیز میبودند که برخی بستگی به امیرافشار و برخی بستگی به اسعدالدوله میداشتند.
یکی از گردنکشان کوچک غلامحسینخان نامی میبود که برادران دلیر و دسته سوارانی میداشت. دیگری عباس پهلوان نامی میبود که او نیز سوارانی میداشت. این دو تن دشمن هم میبودهاند. لیکن در این هنگام که در سایهی پیدایش سردار سپه دولت نیرویی میگرفت اینان هر دو از در فرمانبرداری درآمده بودند که غلامحسینخان به تهران رفته و خود را از پیرامونیان سردار سپه گردانیده بود و عباس پهلوان به زنجان آمده در شهربانی رئیس پلیس سواره گردیده بود.
🔸 ١٣ـ مدعیالعمومی که به زنجان فرستاده شد (تکهی یک از دو)
عید سال ۱۳۰۲ فرارسید. پس از عید شنیده شد مدعیالعمومی از تهران فرستاده شده و او بکسانی نوشته که خانهای اندرونی و بیرونی برایش گیرند. بحکومت نوشته که دو تن قزاق بدر خانهی او گمارد. سپس که خودش رسید آگاهیای که در تهران چاپ گردانیده همراه آورده بود ، در شهر پراکند ، در این زمینه : «من مدعیالعموم خمسهام و آمدهام. هر کسی که از حکومت یا از رئیس محکمه یا از رئیس نظمیه یا از پیشکار مالیه شکایت دارد بیاید بنزد من».
آن روزی که بعدلیه آمد کارکنان عدلیه را پیش خود خوانده گفته بود : «چرا بآقای کسروی رئیس عدلیه میگویید. او رئیس محکمه است ، رئیس عدلیه نیست». از این خنکیها بسیار مینمود. من چون ملاها را رنجانیده بودم او میرفت و پشت سرشان نماز میخواند و در خانهی خودش روضهخوانی برپا میگردانید : از هر باره با من دشمنی و وارونهکاری نشان میداد.
من کمترین پروایی ننمودم. کسانی آمدند پیش من و پرسیدند : «حقوق مدعیالعموم از شما بیشتر است؟». گفتم : ماهی بیستتومان کمتر است. گفتند : «پس چگونه است که شما در این خانهی کوچک باین سادگی زندگی میکنید و او آن دستگاه را درچیده؟. پول از کجا خواهد آورد؟!.». گفتم : سپس دانسته خواهد شد.
راستی هم چندی نگذشت که دانسته شد : این مرد خویشی با میرشکار نام داشته و آن میرشکار از بستگان جهانشاهخان میبوده. اینست همانکه رسیده جهانشاهخان آن «انسانیت» را که در نامهی خودش بمن نوشته بود دربارهاش نموده. سپس نیز ماهانهای برایش (و همچنان برای مستنطق که در زیر دست او میبود) گزارده.
از آنسو با آن خودفروشیها که درآمده بود و آن دشمنیها که با من مینمود چون دید هیچ نتیجهای نداد و نخواهد داد ، این بار از در یگانگی و دوستی درآمد و بمن چنین پیامی با زبان یکی از قاضیان فرستاد : «ما باینجا برای پیشنمازی نیامدهایم که آقای رئیس محکمه آنقدر قدس و تقوا نشان میدهند. ما باید همدست باشیم و در جایی مثل زنجان از این اعیان و تجار استفاده کنیم».
از این پیامش هویدا بود که بسیار کهنهکار و بیشرمست. من گفتم : بگویید او خودش میداند چه رفتاری کند. ولی بمن درس نیاموزد.
برای آنکه این مدعیالعموم نیک شناخته شود و نمونهای از کارهای او و از کارکنان وزارت عدلیه در دست باشد میباید در اینجا داستانی نویسم و کمی هم بکنار روم :
چنانکه در تاریخ مشروطه نوشته شده در ایران در نتیجهی کشاکش مشروطهخواهان با دربار و دیگر آشفتگیهایی که یکی پس از دیگری پدید آمد ، سالها دولت ناتوان میبود و در هر گوشهای از کشور گردنکشانی خودسرانه فرمان میراندند. در خمسه چنانکه گفتم دو گردنکش بزرگ میبودند : یکی جهانشاهخان امیرافشار ، دیگری اسعدالدولهی سردار. ولی اینها تنها نمیبودند و درمیانه گردنکشان کوچکی نیز میبودند که برخی بستگی به امیرافشار و برخی بستگی به اسعدالدوله میداشتند.
یکی از گردنکشان کوچک غلامحسینخان نامی میبود که برادران دلیر و دسته سوارانی میداشت. دیگری عباس پهلوان نامی میبود که او نیز سوارانی میداشت. این دو تن دشمن هم میبودهاند. لیکن در این هنگام که در سایهی پیدایش سردار سپه دولت نیرویی میگرفت اینان هر دو از در فرمانبرداری درآمده بودند که غلامحسینخان به تهران رفته و خود را از پیرامونیان سردار سپه گردانیده بود و عباس پهلوان به زنجان آمده در شهربانی رئیس پلیس سواره گردیده بود.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 246
🔸 شلپ ، شیرین
در فردوس نانی که از شیر درست میکنند میگویند : «شیرمال» است یعنی با شیر مالش داده شده. آیا میتوان «شیرین» را در معنی معروف خود بکار برد و برای چیزهایی که با شیر ساخته میشود «شیرمال» را اختیار کرد یا نه؟
فردوس ـ پاکباز
پرچم : به «شیرمال» در همان معنای خودش نیازمندیم. زیرا چیزی که با شیر بسازند جز از چیزیست که از شیر بسازند. این دو معنی جداست و ما نیز بدو نام نیاز خواهیم داشت. پس باید «شیرین» را در معنی راست خود (ساخته شده از شیر) بکار بریم و «شَلپ» را بجای آن بمعنی «آخشیج تلخ» بیاوریم.
🔸 شلپ ، شیرین
در فردوس نانی که از شیر درست میکنند میگویند : «شیرمال» است یعنی با شیر مالش داده شده. آیا میتوان «شیرین» را در معنی معروف خود بکار برد و برای چیزهایی که با شیر ساخته میشود «شیرمال» را اختیار کرد یا نه؟
فردوس ـ پاکباز
پرچم : به «شیرمال» در همان معنای خودش نیازمندیم. زیرا چیزی که با شیر بسازند جز از چیزیست که از شیر بسازند. این دو معنی جداست و ما نیز بدو نام نیاز خواهیم داشت. پس باید «شیرین» را در معنی راست خود (ساخته شده از شیر) بکار بریم و «شَلپ» را بجای آن بمعنی «آخشیج تلخ» بیاوریم.
🔶 6ـ دشنام چیست؟
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
1) در شمارهی پنجم «مرد آزاده دشنام نمیدهد» براستی یکی از پندهای سودمند آن گرامینامه است ولی شگفت اینکه کسی که تودهای را بعادت زشت و ناپسندش بدشمنی برمیخیزاند و در مهنامهاش جداً بر علیه آن عادات قبیحه میجنگد چگونه سزاوار است که راضی شود در پشت همان صفحه در پشت همان اندرزهای نیکو در «گزارش یک شب» کلمات مکرر «فرومایه» و «بیغیرت» را گنجاند ، آیا این قبیل کلمات در ردیف دشنام نبوده و دشنام چیز دیگری است؟!
2) ما که علما و واعظین را پیشوای مذهبی و روحانی و اخلاقی خود دانسته و با کمال میل و رغبت میخواهیم از نصایح و بیانات ایشان برخوردار شده و سرمشق خود قرار دهیم پس آن آخوندکها را چه باید بنامیم که برخلاف فرمایشات امیر و مولایشان روی منبر پیغمبر نشسته درمیان جمعی از جوانان و خواهران مذهبی خود با صدای بلند میگویند که «خدا گفته است ... بکنید. خانوادهها را بدبخت نمایید روز بروز دوشیزگان پاکدامن وطن عزیرتان را بگودال هولناک بدبختی داخل نمایید ولی نمازتان ترک نشود» آیا مزخرفات بیشرمانهی اینها را گوش کنیم یا پندها و نصایح ناموسپرستانهی آن گرامینامهی ارجمند را و آیا بعدها در آن نامه از این قسمتها گفتگو خواهد شد؟
امید است که پرسشم بیپاسخ نخواهد ماند.
عباس. وهمن
پیمان : سپاسگزاریم که آقای وهمن این یادآوریها را کردهاند. دشنام درجههایی دارد و «بیغیرت» و «فرومایه» را نیز در درجهی خود دشنام باید شمرد. چیزی که هست عبارت دو گونه است. مثلاً شک نیست که «دزد» دشنام است و اگر بیکی بگوییم «ای دزد» ای فلان ، دشنام باو دادهایم. ولی اگر بگوییم : «هر کس در داد و ستد دروغ بگوید و خریدار را فریفته پول بیشتر ازو دریابد دزد است ، در این عبارت دشنام مقصود نیست بلکه نکوهش مقصود است. همچنین اگر کسی بگوید : «بیغیرت آن مردی که زن و فرزند خود را گرسنه گزارده پول خود را در کافهها خرج کند» یا بگوید : «فرومایه آن کسی که همیشه زبان بستایش بیگانگان باز داشته باشد» در این تعبیرها مقصود دشنام نیست. اگر ما اینها را دشنام بشماریم راه نکوهش را بیکبار بستهایم و هرگز نخواهیم توانست بر بدکاران زبان نکوهش باز کنیم وانگاه در این عبارتها نام کسی برده نمیشود و بیشتر توجه بکار و کردار است.
کتاب آسمانی دربارهی گروهی میفرماید : «أُولَئِک کالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ» (آنان مانندهی چهارپایانند بلکه گمراهتر میباشند) و پیداست که مقصود نکوهش است. با آنکه ما اگر جمله را تغییر داده بکسی بگوییم : «ای چهارپای نادان» بیشک این جمله دشنام شمرده خواهد شد. خود شما در این نگارشتان کلمهی «آخوندک» بکار بردهاید و پیداست که مقصودتان نکوهش و بیزاری است. در حالی که اگر بکسی «آخوندک» بگویید دشنام شمرده خواهد شد.
در زمینهی عالِمنمایان شکایت شما بجاست. پارهای از ایشان نه خدا را میشناسند و نه پروای کسی را دارند و چون پایشان بمنبر میرسد میگویند آنچه به دهانشان میرسد. چیزی که هست اینگونه کسان نادان روز بروز کمتر میشوند و ما امیدواریم از این پس دیگر اینگونه زشتکاریها از میان برخیزد و شمارهی واعظان پاکدل و خداشناس روبفزونی باشد.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
1) در شمارهی پنجم «مرد آزاده دشنام نمیدهد» براستی یکی از پندهای سودمند آن گرامینامه است ولی شگفت اینکه کسی که تودهای را بعادت زشت و ناپسندش بدشمنی برمیخیزاند و در مهنامهاش جداً بر علیه آن عادات قبیحه میجنگد چگونه سزاوار است که راضی شود در پشت همان صفحه در پشت همان اندرزهای نیکو در «گزارش یک شب» کلمات مکرر «فرومایه» و «بیغیرت» را گنجاند ، آیا این قبیل کلمات در ردیف دشنام نبوده و دشنام چیز دیگری است؟!
2) ما که علما و واعظین را پیشوای مذهبی و روحانی و اخلاقی خود دانسته و با کمال میل و رغبت میخواهیم از نصایح و بیانات ایشان برخوردار شده و سرمشق خود قرار دهیم پس آن آخوندکها را چه باید بنامیم که برخلاف فرمایشات امیر و مولایشان روی منبر پیغمبر نشسته درمیان جمعی از جوانان و خواهران مذهبی خود با صدای بلند میگویند که «خدا گفته است ... بکنید. خانوادهها را بدبخت نمایید روز بروز دوشیزگان پاکدامن وطن عزیرتان را بگودال هولناک بدبختی داخل نمایید ولی نمازتان ترک نشود» آیا مزخرفات بیشرمانهی اینها را گوش کنیم یا پندها و نصایح ناموسپرستانهی آن گرامینامهی ارجمند را و آیا بعدها در آن نامه از این قسمتها گفتگو خواهد شد؟
امید است که پرسشم بیپاسخ نخواهد ماند.
عباس. وهمن
پیمان : سپاسگزاریم که آقای وهمن این یادآوریها را کردهاند. دشنام درجههایی دارد و «بیغیرت» و «فرومایه» را نیز در درجهی خود دشنام باید شمرد. چیزی که هست عبارت دو گونه است. مثلاً شک نیست که «دزد» دشنام است و اگر بیکی بگوییم «ای دزد» ای فلان ، دشنام باو دادهایم. ولی اگر بگوییم : «هر کس در داد و ستد دروغ بگوید و خریدار را فریفته پول بیشتر ازو دریابد دزد است ، در این عبارت دشنام مقصود نیست بلکه نکوهش مقصود است. همچنین اگر کسی بگوید : «بیغیرت آن مردی که زن و فرزند خود را گرسنه گزارده پول خود را در کافهها خرج کند» یا بگوید : «فرومایه آن کسی که همیشه زبان بستایش بیگانگان باز داشته باشد» در این تعبیرها مقصود دشنام نیست. اگر ما اینها را دشنام بشماریم راه نکوهش را بیکبار بستهایم و هرگز نخواهیم توانست بر بدکاران زبان نکوهش باز کنیم وانگاه در این عبارتها نام کسی برده نمیشود و بیشتر توجه بکار و کردار است.
کتاب آسمانی دربارهی گروهی میفرماید : «أُولَئِک کالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ» (آنان مانندهی چهارپایانند بلکه گمراهتر میباشند) و پیداست که مقصود نکوهش است. با آنکه ما اگر جمله را تغییر داده بکسی بگوییم : «ای چهارپای نادان» بیشک این جمله دشنام شمرده خواهد شد. خود شما در این نگارشتان کلمهی «آخوندک» بکار بردهاید و پیداست که مقصودتان نکوهش و بیزاری است. در حالی که اگر بکسی «آخوندک» بگویید دشنام شمرده خواهد شد.
در زمینهی عالِمنمایان شکایت شما بجاست. پارهای از ایشان نه خدا را میشناسند و نه پروای کسی را دارند و چون پایشان بمنبر میرسد میگویند آنچه به دهانشان میرسد. چیزی که هست اینگونه کسان نادان روز بروز کمتر میشوند و ما امیدواریم از این پس دیگر اینگونه زشتکاریها از میان برخیزد و شمارهی واعظان پاکدل و خداشناس روبفزونی باشد.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ١٣ـ مدعیالعمومی که به زنجان فرستاده شد (تکهی دو از دو)
چند روز به نوروز مانده عباس از شهربانی اجازه گرفته به دیه خودشان رفته بود. ولی آگاهی رسید که شب چهارشنبهی آخر سال او را کشتهاند. در دیههای خمسه و آذربایجان ، روستاییان شبهای چهارشنبهی آخر سال به پشت بام یکدیگر روند و از روزنهای که پشت بام هر خانهی روستایی دارد دستمالی یا زنبیلی فروآویزند که خانهدار باید چیزی از کشمش و سنجد و بادام و مانند اینها در آن بگزارد که بالا کشیده شود. این شیوهی روستاییانست. با عباس نیز چنین رفتاری کرده بودند که چون آمده بود چیزی در دستمال بگزارد از بالا با گلولهی تفنگ بمغزش زده کشته بودند.
این آگاهی که رسید بدگمانی ببرادر آن غلامحسینخان میرفت و گفته شد که شهربانی ببازجویی و بازپرس برخاسته. چون داستان بایستی در زیر نگهبانی مدعیالعمومِ تازهرسیده باشد ، من بیکبار خود را کنار گرفتم و درپی آگاهی نمیبودم. لیکن روزی دیدم دو سه زنی بخانهی من آمدند و خود را شناسانیدند که زنهای برادر آن غلامحسینخانند و بدادخواهی آمدهاند. دانسته شد چون عباس پهلوان کارمند شهربانی میبود و از آنسو بستگی بجهانشاهخان میداشت ، شهربانی بهمدستی مدعیالعموم با دشمنان او که برادران غلامحسینخان میبودند سختگیری را بیش از اندازه گردانیده. زیرا گذشته از آنکه همهی آنها را گرفته بشهر آورده بزندان انداختهاند خانهشان هم تاراج کردهاند که از جمله پنج اسب ایشان را بادارهی حکمرانی آوردهاند.
من سخت اندوهناک شدم و نامهای بحکمران نوشته چگونگی را پرسیدم. حکمران یا محمدخان میرپنج مردی بیسواد و بسیار سادهدرون میبود. پاسخ داده بود : «تاراجگری یعنی چه؟!. آن اسبها در اصطبل ادارهی حکومتیست که متصل بعدلیه است ...». من از پاسخش در شگفت شدم. همان ساعت فرستادم در اصطبل را گشادند و اسبها را بیرون آوردند. رئیس شهربانی که داماد حکمران و خود افسری بیفرهنگ و آزمند میبود زینهای آنها را نگه داشته نمیداد و تپانچهی خود را بما نشان میداد. فشار آوردم و آنها را نیز گرفتم و بدارندگانشان سپردم.
در همان روزها دیدم تلگرافی از وزارت عدلیه رسید بدینسان : «آقای رئیس عدلیه ، از قرار شکایت غلامحسینخان اصانلو در قضیهی قتل عباس پهلوان ، مدعیالعموم و مستنطق تحت نفوذ بعضی متنفذین رفتهاند و توقیف برادران او مبنی بر اغراض بوده و با بودن رئیس عدلیهی آزمودهای مثل جنابعالی چنین تخلفاتی انتظار نمیرفت. فوری دوسیه را تحت نظر گیرید. راپورت[=گزارش] جامع تنظیم کرده بمرکز فرستید».
این تلگراف در دادگاه رسید و چون باز کردم و خواندم بآقای سیدجعفر و زاهدالزمان نشان دادم. گفتم : ببینید ، وزارت عدلیه مدعیالعمومی فرستاد و اکنون خودش چنین تلگرافی را دربارهی او میکند. چنین کسی در عدلیه چرا باشد؟!. آنگاه از من بازخواست میکند که چرا چنین کاری با بودن من رخ داده. مگر وزارت عدلیه فراموش کرده که رئیس عدلیه نمیتواند بکارهای مدعیالعموم پردازد؟!. گفتم : داستان اینست که چون غلامحسینخان از پیرامونیان وزیر جنگ (1) است و از آنجا فشاری آوردهاند ، وزارت عدلیه ناچار شده چارهی کار را از من بخواهد. در این هنگامهای فشار و سختیست که وزارت عدلیه بیاد «کارکنان آزموده»ی خود افتد. گفتم : به هر حال این تلگراف دستاویز است که من روزی سزای این مدعیالعموم را بدهم.
همان ساعت فرستادم پرونده را آوردند. چون خواندم و به بازجوییهایی برخاستم دانسته شد به بازداشتگان شکنجه نیز کردهاند و با زور شکنجه «اقرار» از آنان گرفتهاند. چگونگی را با دلیلهایش بوزارتخانه نوشته آگاهی دادم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ سردارسپه
🔸 ١٣ـ مدعیالعمومی که به زنجان فرستاده شد (تکهی دو از دو)
چند روز به نوروز مانده عباس از شهربانی اجازه گرفته به دیه خودشان رفته بود. ولی آگاهی رسید که شب چهارشنبهی آخر سال او را کشتهاند. در دیههای خمسه و آذربایجان ، روستاییان شبهای چهارشنبهی آخر سال به پشت بام یکدیگر روند و از روزنهای که پشت بام هر خانهی روستایی دارد دستمالی یا زنبیلی فروآویزند که خانهدار باید چیزی از کشمش و سنجد و بادام و مانند اینها در آن بگزارد که بالا کشیده شود. این شیوهی روستاییانست. با عباس نیز چنین رفتاری کرده بودند که چون آمده بود چیزی در دستمال بگزارد از بالا با گلولهی تفنگ بمغزش زده کشته بودند.
این آگاهی که رسید بدگمانی ببرادر آن غلامحسینخان میرفت و گفته شد که شهربانی ببازجویی و بازپرس برخاسته. چون داستان بایستی در زیر نگهبانی مدعیالعمومِ تازهرسیده باشد ، من بیکبار خود را کنار گرفتم و درپی آگاهی نمیبودم. لیکن روزی دیدم دو سه زنی بخانهی من آمدند و خود را شناسانیدند که زنهای برادر آن غلامحسینخانند و بدادخواهی آمدهاند. دانسته شد چون عباس پهلوان کارمند شهربانی میبود و از آنسو بستگی بجهانشاهخان میداشت ، شهربانی بهمدستی مدعیالعموم با دشمنان او که برادران غلامحسینخان میبودند سختگیری را بیش از اندازه گردانیده. زیرا گذشته از آنکه همهی آنها را گرفته بشهر آورده بزندان انداختهاند خانهشان هم تاراج کردهاند که از جمله پنج اسب ایشان را بادارهی حکمرانی آوردهاند.
من سخت اندوهناک شدم و نامهای بحکمران نوشته چگونگی را پرسیدم. حکمران یا محمدخان میرپنج مردی بیسواد و بسیار سادهدرون میبود. پاسخ داده بود : «تاراجگری یعنی چه؟!. آن اسبها در اصطبل ادارهی حکومتیست که متصل بعدلیه است ...». من از پاسخش در شگفت شدم. همان ساعت فرستادم در اصطبل را گشادند و اسبها را بیرون آوردند. رئیس شهربانی که داماد حکمران و خود افسری بیفرهنگ و آزمند میبود زینهای آنها را نگه داشته نمیداد و تپانچهی خود را بما نشان میداد. فشار آوردم و آنها را نیز گرفتم و بدارندگانشان سپردم.
در همان روزها دیدم تلگرافی از وزارت عدلیه رسید بدینسان : «آقای رئیس عدلیه ، از قرار شکایت غلامحسینخان اصانلو در قضیهی قتل عباس پهلوان ، مدعیالعموم و مستنطق تحت نفوذ بعضی متنفذین رفتهاند و توقیف برادران او مبنی بر اغراض بوده و با بودن رئیس عدلیهی آزمودهای مثل جنابعالی چنین تخلفاتی انتظار نمیرفت. فوری دوسیه را تحت نظر گیرید. راپورت[=گزارش] جامع تنظیم کرده بمرکز فرستید».
این تلگراف در دادگاه رسید و چون باز کردم و خواندم بآقای سیدجعفر و زاهدالزمان نشان دادم. گفتم : ببینید ، وزارت عدلیه مدعیالعمومی فرستاد و اکنون خودش چنین تلگرافی را دربارهی او میکند. چنین کسی در عدلیه چرا باشد؟!. آنگاه از من بازخواست میکند که چرا چنین کاری با بودن من رخ داده. مگر وزارت عدلیه فراموش کرده که رئیس عدلیه نمیتواند بکارهای مدعیالعموم پردازد؟!. گفتم : داستان اینست که چون غلامحسینخان از پیرامونیان وزیر جنگ (1) است و از آنجا فشاری آوردهاند ، وزارت عدلیه ناچار شده چارهی کار را از من بخواهد. در این هنگامهای فشار و سختیست که وزارت عدلیه بیاد «کارکنان آزموده»ی خود افتد. گفتم : به هر حال این تلگراف دستاویز است که من روزی سزای این مدعیالعموم را بدهم.
همان ساعت فرستادم پرونده را آوردند. چون خواندم و به بازجوییهایی برخاستم دانسته شد به بازداشتگان شکنجه نیز کردهاند و با زور شکنجه «اقرار» از آنان گرفتهاند. چگونگی را با دلیلهایش بوزارتخانه نوشته آگاهی دادم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ سردارسپه