پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
شیخ‌خزعل
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 258
🔸 پرسشها و پاسخها (تکه‌ی دو از پنج)

پرسش :

1ـ دریغ در اصطلاح شما بمعنی مضایقه است یا افسوس؟

2ـ انگیزه که در فرهنگ پیمان بجای علت بکار میرود در نوشته‌های برخی پیمانیان بجای سبب و باعث و جهت هم بکار میرود و بدیده‌ی من راست نمی‌آید. چه آنکه هر یک از کلمه‌های علت ، سبب ، باعث ، جهت ؛ مورد استعمال ویژه‌ای دارند. مثلاً اگر کسی بیمار بوده و از خوردن فلان دارو دردش درمان گردیده بلکه باید گفت فلان دارو سبب (باعث) بهبودی گردیده یا اگر فلان مرد با بهمان مرد دوستی دارد نمی‌تواند گفت بعلت فلان با هم دوست هستند بلکه باید گفت بجهت فلان با هم دوستی دارند و تقاضایم اینست که نظریه‌ی خود را مرقوم دارید تا اگر من در اشتباه هستم و کلمه‌ی انگیزه را بجای کلمه‌های علت و سبب و باعث و جهت میتوان استعمال کرد بدانم و از تردید بیرون آیم وگرنه کلمه‌های چیز بود و شوند که در فارسی معنی باعث و سبب دارند پیشنهاد می‌نماییم که اگر در نزد شما راست باشد پذیرفته گردد.
لار ـ آگاه

پاسخ :

1ـ ما «دریغ» را از زبان گرفته‌ایم و تاکنون بِهمان معنیها که در زبان میداشت بکار می‌بردیم چنانکه آقای آگاه میدانند «دریغ» در فارسی برای نشان دادن اندوه خود بهنگام از دست رفتن یک چیز گرانبها بکار میرفت. مثلاً کسی را دوستی مرده آه میکشد و میگوید : «دریغ آن دوست گرامی» یا کسی در پیری افسوس خورده چنین میگوید : «دریغ آن روزهای خوش جوانی».

معنی نخستش این بود. لیکن سپس آن را بمعنی «مضایقه کردن» نیز بکار برده‌اند و در این معنی بیشتر شناخته گردیده. مثلاً میگویند : «ده ریال وام خواستم از من دریغ داشت».

ما نیز تاکنون پیروی از دیگران کرده دریغ را در این دو معنی بکار می‌بردیم. ولی اکنون که سخن بمیان آمده می‌بینم در اینجا یک ایرادی هست زیرا این گونه دو معنایی برای یک کلمه نشان ناتوانی زبان شمرده شود. زیرا چه‌بسا که در یک جمله خواست گوینده فهمیده نگردد. همین اکنون اگر کسی سخن از ناشکیبایی مردی بمیان آورد و بگوید : «بمرگ یک کودک دریغ میگفت» شنوندگان خواست او را نخواهند فهمید و دریغ گفتن را جز بمعنی «مضایقه» نخواهند گرفت.

اینست میخواهیم از یادآوری آقای آگاه سود جسته بآن کلمه چاره کنیم. بدینسان که چون «دریغ گفتن» یا «دریغ داشتن» در معنی مضایقه شناخته‌تر است. ما نیز تنها آن را در این معنی بکار ببریم. چیزی که هست باید آن را برویه‌ی کار آورده «دریغیدن» بگوییم و جداشده‌ها از آن پدید آوریم (دریغید ، میدریغد ، ندریغ ...).

اما معنی نخست دریغ ، چون «افسوس» را بهمین معنی در دست میداریم از این پس همان را بکار برده از «دریغ» چشم پوشیم.

2ـ در زمینه‌ی پرسش دوم نیز ایراد آقای آگاه بجاست. ما در این باره نیز تاکنون یک زمینه‌ی روشنی نداشته‌ایم. «انگیزه» را که ما بکار می‌بریم از ریشه‌ی «انگیختن» است و باید آن را در جاهایی بیاوریم که انگیزشی درمیان باشد. باین معنی : جایی باشد که پای خواست (اراده) درمیان باشد. مثلاً کسی خانه‌ی خود را می‌فروشد و چنین میگوید : انگیزه‌ی این کار تنگدستی است باین معنی که تنگدستی او را بفروش خانه برانگیخته است.

پس در جاهای دیگر این کلمه را نتوان آورد ، و اینست ما پیشنهاد آقای آگاه را پذیرفته کلمه‌‌ی «شوند» (با پیش شین و زبر واو) را میگیریم که از این پس در نوشته‌های خود بجای کلمه‌های «جهت و سبب» بکار ببریم. مثلاً کسی بیمار است بگوییم : «شوند این بیماری پرخوری و ناپرهیزی است» یک خانه آتش گرفته بگوییم : «شوندش آن بوده که در نزدیکی در آتش روشن کرده‌اند و زبانه‌ی آن بدر نیز رسیده و سوختن گرفته.»

ما بیک چنین کلمه‌ای نیاز می‌داشتیم و از آقای آگاه خشنودیم که یادآوری کرده‌اند. نیز ما میتوانیم از آن «کار» آورده جداشده‌ها بگیریم : مثلاً بکسی که خشمناکست بگوییم : «چه شوندیده که چنین خشمناکید؟!..» (چه سبب شده؟..) همچنین توانیم آن را «گذرنده» گردانیده (شوندانیدن) بکار بریم مثلاً بکسی که در یک خانه باجاره می‌نشیند و در سایه‌ی بیپروایی او خانه آتش گرفته و سوخته بگوییم : «چون تو شوندانیده‌ای باید تاوانش را بگردن گیری» بدینسان از کلمه‌های «مسبب و باعث» نیز بی‌نیاز خواهیم گردید. نیز بکلمه‌ی «چیز بود» که یکی دیگر از کلمه‌های پیشنهاد کرده‌ی آقای آگاهست نیز نیاز نخواهد ماند.

ما در نوشته‌های خود نیز گاهی کلمه‌ی «مایه» را می‌آوریم. ولی آن باید در جایی باشد که معنی «رویش» را بخواهیم. مثلاً بگوییم : بفلان پروایی نکردند و این مایه‌ی رنجش او گردیده بدشمنی انجامید. هرچه هست این یک معنی «مجازی است» چنانکه بهمین معنی گاهی کلمه‌ی «سرچشمه» را نیز توان آورد.
🔶 11ـ نكوخوییها ، بدخوییها - چاره‌ی زشتخوییها را چگونه باید كرد؟..
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان) - تکه‌ی چهار از شش

در غرب نیز چنانكه می‌بینیم برای دزدی و نابكاری و ستمگری و آزمندی و دروغبافی و دورویی و پیمانشكنی و هر گونه زشتكاری فلسفه‌ها می‌تراشند و كار را بجایی می‌رسانند كه سرحدی میانه‌ی نیك و بد نگزارند. (1) و چون مقصود گفتگو از غرب نمی‌باشد بهمین اشاره بسنده نموده بر سر سخن خود می‌رویم.

ما مردی را می‌بینیم كه در داستان دلگداز مغولان بهنگامی كه دشمن بعراق (2) نزدیك می‌شده شبانه با درویشانِ لخت و پا برهنه كه پیروان او بودند از شهر گریخته و زنان و كودكان خود را بی‌پناه بشمشیر خونخواران واگزارده. با آنكه اگر می‌ماند و مردانگی از خود می‌نمود چون عنوان پیشوایی داشت شاید شهر را نگه می‌داشت و صدها هزار مردان و زنان را از نابودی رها می‌ساخت ، به هر حال می‌توانست كه چون می‌گریخت زنان و فرزندان خود را نیز همراه سازد و باری اینان را آزاد گرداند. ولی از پستنهادی و بیرگی این را هم ننموده و تنها با یكمشت پیروان بیكاره بدررفته. آن بدتر كه خویشتن این داستان را با آب و تاب بسیاری یاد می‌كند كه تو گویی كار بسیار پرارجی را انجام داده كه این خود گواه دیگر بر پستی و فرومایگی او می‌باشد.

كنون ببینید كه چنین كسی یكی از پیشوایان بوده و صد سخن بهم بافته بنام پند و دستور زندگانی میانه‌ی مردم رواج می‌داده. پندها و دستورهایی كه درخورِ پستی و بی‌ارجی خود بوده و مردم را نیز همرنگ خویش می‌خواسته! آیا این جز در سایه‌ی آزادی اندیشه بوده؟!

پابرگیها از ویراینده :
1ـ مثالهايی از اين فلسفه‌بافيها درميان غربيان : God is green! (كنايه از دلار است كه برنگ سبز مي‌باشد ، همسنگِ جمله‌ايست كه درميان ايرانيان رواج يافته : با پول هر كاری می‌توان كرد.) يا Bussines is bussiness! يعنی بازرگانی جدا از كارهای ديگر است و از نيكيها پيروی نمی‌كند : در آن دروغ ، نيرنگ ، دورويی ، پيمانشكنی و ... رواست!
2ـ خواست «عراق عجم» است كه ری و اسپهان و همدان و كرمانشاه از شهرهای بزرگ آن بشمار بوده.
✴️ پاسخ خوانندگان پرچم به هایهوی روزنامه‌های یاوه‌گو

از قرار مندرجات نامه‌ی پرچم کسی یا کسانی شما را بعنوان (توهین بمفاخر ما یا آنان) بمحاکمه‌ی ملی خواسته و یک روزنامه‌ی بی‌آبروی دیگری زبان بهتاکی گشوده است.

چون من پس از انتشار پرچم ، روزنامه‌ی دیگر نمی‌خوانم آگهی درستی از مفاد ایرادِ ایرادکنندگان ندارم ولی خلاصه‌ی آن را از پرچم استنباط و بنوشتن این مختصر وادار گردیدم. اول باید گفت که کتابهای بهترین شعرسرایان ما (گذشته از چند تن) هزار عیب ثابت دارد که بحث در آن از وظیفه‌ی من خارج است البته محسناتی هم دارد ولی اندک. چنانکه همه می‌دانند بیشتر شعرا درباره‌ی باده و ساده و می و معشوق تا منتها درجه‌ی اغراق سخن گفته‌اند بطوری که نتیجه این شده که قبح فساد اخلاق از میان رفته و بصورت کنونی درآمده است.

از محسنات آنان : بجا ماندن برخی واژه‌های پارسی و جمله‌های منظوم است که در اینجا ما بآن نیازمندی پیدا کرده و در پاسخ بیهوده‌گویان بیتِ ساخته و پاسخ آماده را می‌گوییم :
هر کسی بر فطرت خود می‌تند.

آقای کسروی ای طبیب اجتماعی چنانکه بیماریهای توده را تشخیص داده‌اید همچنان داروی آنان را تعیین نمایید. شما هم ای پرچم ، ای ماه تابانِ دانش نور افشانی کنید. بگزارید بیهوده‌گویان آبروی خود را ریزند. شما ای راهنمای زندگانی چنانکه دامن مردانگی را برای بیداری و یگانگی مردم بکمر زده‌اید اندیشه‌ی خود را دنبال کنید و باکی از هیاهوی خُردمایگانی که برای اظهار وجود با بیانات رذیلانه‌ خودنمایی می‌نمایند نداشته باشد که حقیقت با نیروی معنوی خود و مردان حقیقت‌پرست با جان و دل پشتیبان شما می‌باشند و پاسخ بیهوده‌گویان را با خامه و نامه و دلایل خردمندانه خواهند داد زیرا روشنایی هرچه هم که ضعیف باشد باز بر تاریکی چیرگی دارد چنانکه شمع با اینچنینی محوطه‌ی تاریک بآنچنانی را روشن می‌سازد.
اهواز ـ ی. فرید
(پرچم روزانه ش 146)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 19ـ خوزستان را چگونه دیدم؟! (تکه‌ی دو از دو)

تا چند سال پیش حکمرانان که از تهران می‌آمده‌اند ناچار می‌بوده‌اند به شوشتر خزیده در این شهر کوچک و ویران روز گزارند و کمترین تکانی بزیان خزعل بخود ندهند ، بلکه خود را بزیر پناه شیخ بکشند ، وگرنه آشوبگران فرصت نداده بیرونشان می‌کرده‌اند. چنانکه چند سال پیش ظهیرالملک که می‌خواسته نیرویی از خود نماید ، بانگیزش خزعل آشوبگران شوریده‌اند و گرد خانه‌ی او را گرفته‌اند و امیرخان نامی پسر قلیخان با گلوله زده پیشخدمت او را کشته که پرونده‌اش در زیردست بازپرس عدلیه می‌بود. ظهیرالملک ناچار شده با تلگراف از شیخ زینهار خواهد و شیخ یک دسته‌ سوار فرستاده که او را بیرون آورده روانه‌ی تهرانش گردانیده‌اند. سیدعبدالله که پیش از ناظم‌العداله رئیس عدلیه می‌بود دانسته نبود چه نافرمانی به خزعل کرده بود که روز روشن با تیر کاظم داوود که از آدمکشان خزعل می‌بود کشته شده.

پس از برخاستن سردار سپه که نیرویی دولت را پدید آمده تازه حال خوزستان اینست که اداره‌های تلگراف و تلفن و پست که زیانی بفرمانروایی شیخ ندارند بلکه افزار کارهای او می‌باشند ، و همچنان اداره‌های مالیه و گمرک که برخوردی با شیخ نمی‌دارند ، کانون اینها ناصری (اهواز) است. ولی حکمرانی و عدلیه و ژاندارم و شهربانی باید در شوشتر باشند و با این خواری روز بگذرانند. یک دسته‌ی دویست‌وپنجاه تن سپاهی که از اسپهان آمده‌اند اینها نیز در دزِ سلاسل ‌اند. سران اداره‌ها چه در ناصری و چه در شوشتر و چه در دیگر شهرها جیره‌خواران و ماهانه‌بگیران شیخ می‌بودند و هیچ یکی در اندیشه‌ی دولت و آبروی دولت نمی‌بود. خوزستان کانِ «لیره» شمرده می‌شد و هر کسی می‌کوشید که لیره‌ بیشتر گرد آورد و بیشتر با خود برد.

خزعل در خوزستان دستگاه پادشاهی درچیده. کشتیها می‌دارد ، توپها می‌دارد ، از ایلهای عرب و لر سپاه می‌دارد. فرمانروایان کویت و بحرین و دیگر جاها او را فرمانروایی جداسر[= مستقل] می‌شناسند و با وی پیمانها بسته‌اند. همان روزها که دسته‌ی سپاه تازه رسیده و ناچار گفتگوهایی میانه‌ی خزعل و دولت بمیان آمده بوده پادآواز[=انعکاس] آن بروزنامه‌های بغداد افتاده بود که گفتارها می‌نوشتند و بسپاه فرستادن دولت ایران بخوزستان ایراد می‌گرفتند. در یکی از آنها دیدم آشکاره می‌نوشت : «ان عربستان امارة مستقلة عربیة امیرها معزالسلطنه الشیخ خزعلخان ...».

از آنسو انگلیسها که نفت خوزستان در دست ایشانست در چند جا بنیادگزاریها می‌دارند. مسجدسلیمان یک شهر انگلیسی است. بندِ قیر اگر شهر نباشد نیمه‌شهر است. اینها را انگلیسیها خودشان پدید آورده‌اند. آبادان نیز شهر انگلیسی گردیده. رویهم‌رفته اختیار خوزستان در نهان در دست انگلیس است و در آشکار در دست خزعل‌خان. در رامهرمز و بیرونهای شوشتر و مسجدسلیمان نیز بختیاریها دست می‌دارند. در آنجا که نیروی خزعل کم است نیروی آنان در کار می‌باشد.

آمدیم بر سر مردم : آنچه بومیان خوزستانند که بیشترشان در شوشتر و دزفول و دیه‌های آنها نشیمن می‌دارند ، اینان باآنکه نژاد و زبانشان ایرانیست خود را از ایرانیان جدا می‌گیرند و آنان را «عجم» می‌نامند و چندان می‌رمند که زنهاشان چون کسی را از کارمندان دولت در کوچه ببینند روهاشان بدیوار گردانیده چندان می‌ایستند که او بیاید و بگذرد. این متلکی شده که خوزستانیها چون به گورستانی رسند چنین گویند : «لاعربون و لاعجمون بل مردگان خودمان فاتحه» ، درمیانشان کسان بافهمی که حبل‌المتین و دیگر روزنامه‌ها را خوانده و خواستار ایرانیگری می‌باشند هستند ، ولی کمند.

عربها که بخش بیشتر مردم خوزستان آنهایند ، اگرچه از ستم خزعل بستوه آمده‌اند و افتادن او را از خدا می‌خواهند ، ولی کمترین دلبستگی به ایران و ایرانیگری نمی‌دارند و خود را از توده‌ی عرب که از سوی عراق پیوسته بایشانند جدا نمی‌گیرند.

آری هستند گروهی از اسپهانیان و دیگران که بخوزستان کوچیده‌اند و در ناصری و دیگر جاها بداد و ستد و دیگر کارها می‌پردازند و اینها خواهای دولتند و همیشه چشم براه می‌باشند. ولی از این گروه کم چه تواند بود؟!.

اینها بود آگاهیهایی که از پرسشها و جستجوهای خود بدست آوردم. رویهم‌رفته دیدم در خوزستان دولت ایران از همه ناتوانتر است. اینبود خود را در برابر کار دشواری دیدم. با اینحال ، نومیدی بخود راه نداده با خود گفتم : من تا آنجا که توانم خواهم کرد. بگفته‌ی عربها : «مَا لَا یُدْرَکُ کُلُّهُ لَا یُتْرَکُ کُلُّه» (1).

پابرگی از ویراینده :
1ـ کارى را که نمی‌توان درست انجام داد ، نباید بیکبار رها کرد. ـ و
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 259
🔸 پرسشها و پاسخها (تکه‌ی سه از پنج)

پرسش :

1ـ «شوند» را با پیش شین نوشته‌اید. در فرهنگها با زبر شین است کدام درست است؟

2ـ در فارسی برای «عوض کردن» کلمه‌ی ساده‌ای نمی‌داریم و شما خود «دیگر کردن» را بکار می‌آورد. در شوشتر گرانیدن را (با پیش گ) بدین معنی آورند : «قلم خود را با کتاب او گرانیدم». نیز آن را در معنی اشتباه کردن کسی با کسی یا چیزی با چیزی آورند : «شما را با برادرم گرانیدم». آیا در فارسی می‌توان آن را بکار برد؟ این را چندی پیش آقای امام یادآوری کرد. کنون من آن را می‌نویسم.

3ـ واژه را چون چنانکه نوشته‌اید از هزوارشهاست تاکنون بکار نمی‌بردید. ولی در پرچم نیمه‌ماهه آن را بکار برده‌اید. آیا واژه با کلمه جدایی میدارد؟ اگر میدارد چیست؟

4ـ «گمانیدن» را در فرهنگ نوبهار بمعنی «گمان کردن» آورده. آن را میتوان بکار برد؟

5ـ تاکنون برای «مطلب» در پیمان و پرچم کلمه‌ای ندیده‌ام. آیا میتوان از خواستن کلمه‌ی «خواستار» را باین معنی آورد؟ چنانکه برای مبحث ، جستار و برای مقاله ، گفتار را آورده‌اید.

6ـ شلپ و شلپه را که بمعنی شیرین نوشته‌اید زیر و زبر یا پیش حرفهای آن دانسته نیست. کلمه‌های تازه که در پرچم می‌آورید اگر حرکتهای حرفهایش را نیز نویسید برای ما اشتباهی رخ نخواهد داد. این را نیز دیگران می‌پرسند که «شلپ» و «شلپه» در کدام یک از کتابهای باستان هست.
اهواز محمدعلی جزایری

پاسخ :

1ـ «شوند» را ما خود با پیش شین گردانیده‌ایم که با «شوند» که از «شدن» می‌آید یکی نباشد.

2ـ «گرانیدن» بآن معنی که یاد کرده‌اید بسیار بجاست و ما نیز توانیم آن را گرفت و بکار برد. تنها چیزی که خواهد بود آنست که اگر از واژه‌ی «گران» جداشده‌ها بیاوریم در نوشتن با آن یکی خواهد بود و این نیز از کمی خطست ، نه از کمی واژه.

3ـ «واژه» را ما بکار نمی‌بردیم ولی چون شناخته گردیده و همگی بکار می‌برند ما نیز پیروی کردیم ، زیانی هم نخواهد داشت.

4ـ «گمانیدن» را می‌توان ، و می‌باید بکار برد.

5ـ «خواستار» بمعنی «مطلب» راستست. ولی چون اکنون در معنی غلطی شناخته شده باید آن را بمعنی راستش بازگردانیم.

6ـ «شلپ» با زبر شین (بر وزن حرف) است و ما آن را از کتابی برنداشته‌ایم.
🔶 11ـ نكوخوییها ، بدخوییها - چاره‌ی زشتخوییها را چگونه باید كرد؟..
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان) - تکه‌ی پنج از شش

پندآموزانی كه بوده‌اند این شیوه را داشته‌اند كه امروز كرداری را خوش داشته و زبان بستایش آن باز كنند و هرگز اندازه نگاه ندارند. فردا وارونه‌ی آن را گرفته همین رفتار را كنند. آنكه امروز درس می‌دهد : «اگر ستمگری سنگ بر سرت زد و نتوانستی سزایش دهی آن سنگ را نگاه دار تا هنگامی كه روزگار دست او را ببندد و در چاهش بیفكند آن زمان سنگ را بر سرش فروكوب.» همو فردا می‌گوید : «اگر مستی با طنبور بر سرت كوفت كه سر تو و طنبور او هر دو شكست چون سر تو خود بخود بهبودی خواهد یافت ولی طنبور همچنان شكسته می‌ماند مشتی زر نیز بدست آن مست بریز تا طنبوری خریداری كند». آن كینه‌توزی بی‌اندازه كه كار را به دورویی و نامردی می‌كشاند و این نوازش بیجا كه بر خیره‌سری بدكرداران می‌افزاید!

آنكه دهش را می‌ستاید ، افسانه‌های گزافه‌آمیز از حاتم می‌آورد : «حاتم در جنگی جز یك نیزه بدست نداشت و با آن دشمنان را دنبال می‌كرد. یكی برگشته چنین گفت : ای حاتم نیزه‌ات را بمن بده. او نیزه را بدست دشمن سپرد.» آیا چنین دهشی ستوده می‌باشد؟!

ما در زمان خود می‌بینیم كسی كه امروز هواداری از زنان را شیوه‌ی خود می‌سازد و از نادانی حدی را كه خدا برای زنان نهاده نمی‌پذیرد فردا در سایه‌ی اندك رنجش زبان نكوهش باز نموده زنان را «اژدها» می‌نامد و صد زشتی بر آنان می‌شمارد.

این را نیكی می‌شمارند كه چون خویی را می‌ستایند آخرین پایه‌ی او را برگیرند و اندازه نگاه ندارند. چنین می‌انگارند از این راه رواج آن نكوخویی را فزونتر خواهند گردانید. ولی اینگونه پندآموزی خطاست. باید این را هوسبازی نام داد ، نه پندآموزی. نتیجه هم جز گیجی مرم نمی‌تواند بود.

هنوز اینان نیكو بوده‌اند. چه خواهید گفت بخراباتیان كه همه درس بی‌پروایی[=بی‌توجهی] میدهند و مردم را از نكوخوییها رمیده می‌سازند؟! آیا گفته‌های آنان با دستورهای دینی چه سازش دارد؟!

آیا كسانی كه هم آنها را می‌شنوند و هم اینها را بیاد می‌سپارند جز گیجی و درماندگی نتیجه‌ی دیگری خواهند برداشت؟!

شما كسی را كه با این كتابها و با كتابهای دینی سر و كار داشته گیر آورده بپرسید : آیا در زندگی چه راهی را پیش باید گرفت؟.. چه‌بسا كه از پاسخ درمانَد. و هرگاه زیركی نموده پاسخی داد گفتگو را دنباله بدهید. خواهید دید سخنهای رنگارنگ بمیان می‌آورد!

نیز اگر در رفتارها باریك‌بین شوید خواهید دید بسیاری از اینان پیاپی خوی خود را عوض می‌سازند و به هر كجا رنگ دیگری برفتار خود می‌دهند. آیا اینها جز نتیجه‌ی آن پراكنده‌گوییها می‌باشد؟!.
آیا این دستور با مردمی و گردنفرازی سازگار است؟!.. این خود شیوه‌ی مردم زبون و پستنهاد است كه چون كسی را چیره دیدند در برابر او بخاموشی و فروتنی گرایند و بستمهایش گردن گزارند و چاپلوسی و ستایشگری كنند. ولی چون روزی رسید و او گرفتاری پیدا كرد آنزمانست كه شمشیر ناتوانكشی را از غلاف درآورده پیاپی بر سرش نوازند. كنون شما ببینید كه آقای شاعر این زبونی و پستی را یك فلسفه‌ی اخلاقی گردانیده و با یك زبان شیوایی بمردم یاد میدهد.
یك دسته مردم باشرافت و گردنفراز باید درست بوارونه‌ی این دستور شاعر رفتار كنند. باینمعنی كه كسی كه بستمگری برخاسته و چیرگی می‌نماید در برابرش ایستند و از مرگ نترسیده جلوگیری كنند. ولی چون افتاد و ناتوان گردید دیگر ناتوان‌كشی ننماید و از روی عدالت بمحاكمه‌اش كشند. اینست دستوری كه باید بمردم داد. شاعر وارونه‌ی این را گفته و شما چون نیك اندیشید ، امروز انبوه ایرانیان به همان گفته‌ی شاعر رفتار میكنند. چیزی كه هست فرقی میانه‌ی ناسزا و سزا نگزارده ، یك مردی را چه نیك باشد و چه بد ، همینكه چیره می‌بینند : بیكبار گردن می‌گزارند و بنده‌وار فرمانبری میكنند ، بی‌آنكه خود او بخواهد زبان بچاپلوسی باز می‌كنند.
این حکایت در یکی از کتابهای معروف است که مستی شبانه می‌گردید و بربطی در بغل داشت و ناگهان به پارسایی برخورده بربط را بر سر او نواخت که هم بربط شکست و هم سر پارسا زخمی گردید. پارسا نه اینکه اندک درشتی با آن مرد نکرده بلکه فردای آن روز قدری سیم همراه برداشته نزد او رفت و سیم را جلو او گزارده و گفت : در حادثه‌ی دیشبی هم بربط تو شکست و هم سر من زخمی گردید ، کنون زخم سر من بهبود یافته ولی بربط تو همچنان شکسته است و اینست که میخواهم این سیم را برداری و بربط دیگری برای خود بخری.

شاید کسانی از خواندن این حکایت لذت ببرند و آن را پند بسیار گرانبهایی بدانند ، ولی اگر دقت بکار ببریم این حکایت و مانندهای آن جز مایه‌ی زبونی نخواهد بود.
بعبارت دیگر اندیشه‌هاییست که از زبونی برخاسته و در خوانندگان نیز زبونی پدید می‌آورد. زیرا این اندازه نرمی و بردباری در نهاد آدمی گزارده نشده که اگر از کسی بدی دیدند سزای آن را نیکی بدهند ، آنگاه کار جهان با چنین بردباریها لنگ می‌گردد و نیکی در برابر بدیِ کسان جز مایه‌ی دلیری آنان نمی‌باشد. اینست که اینگونه اندیشه‌ها جز در هنگام زبونی و درماندگی پسندیده نمی‌نماید.
(اکنون و آینده ما راست)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 20ـ چگونه بکار پرداختم؟ (تکه‌ی یک از دو)

در عدلیه که گفتگوی آزمایش شده بود چند تن از داوران که آماده نمی‌بودند می‌خواسته‌اند همراه ناظم‌العداله آهنگ تهران کنند. من چون شنیدم گفتم : این نابجاست. من بشما سه ماه مهلت می‌دهم که خود را آماده گردانید. خودم هم از کمک بشما بازنخواهم ایستاد. چون حاجی‌آقاعلی فاضل درمیان ایشان مردی بادانش و فهم می‌بود چنین نهادیم که شبها در عدلیه نشست درسی باشد و او باینان گفتگو از فقه و عربی کند.

چون مدعی‌العموم با خانواده‌ها خواستندی رسید بجستجوی خانه افتادیم و خشنود شدم که خانه‌ای که فاضل گرفته بود بما واگزاشت. این خانه در کنار دره‌ی «گَرگَر» افتاده ایوانی بسوی رود می‌داشت و این مایه‌ی آسودگی من می‌شد که در آن ایوان بنشینم و دور از غوغای مردم بتماشای رود و بیابان پردازم. ماهها این ایوان نشیمنگاه من می‌بود.

در شوشتر خانواده‌های بزرگی هستند و با ما مهربانی بسیار می‌نمودند. یکی از آنها خانواده جزایریست که مردان بافهم و مهربان بسیار می‌داشت. آقاسیدنورالدین با همه‌ی ملایی ، نواندیش می‌بود و ما بارها باهم نشسته گفتگوها می‌کردیم. اینجا بوارونه‌ی زنجان ملاها با عدلیه پشتیبانی می‌نمودند. دیگری خانواده‌ی علوی می‌بود. شادروان حاج‌سیدمهدی علوی که هندوستان را هم دیده بوده با ما مهربانی بسیار می‌کرد و مهمانیها می‌داد.

کم‌کم تکانی در کارهای عدلیه پدید آمد. از مسجدسلیمان دادخواهیهای بسیار می‌آمد. از ناصری نیز کارهایی می‌رسید. یک کار که می‌بایست ، آن بود که عدلیه از یکسو نیروی خود را نشان دهد و از یکسو با مردم رفتار بسیار دادگرانه رود. روزی هنگام عصر که عدلیه در حیاط برپا شده بود من دیدم امین صلح (1) حاجی‌آقاعلی که در گوشه‌ای بکار می‌پرداخت آوازش بلند است و بکسی با پرخاش چنین می‌گوید : «آن روزها که دیده بودی گذشت. حالا پدر آدم را درمی‌آورند». نگاه کرده دیدم عربی با مردی جوان در روبرویش نشسته‌اند و این سخنها بآن جوانست. برخاسته رفتم و در پهلویش نشستم و گفتم : اینها را در دوسیه خواهید نوشت؟!. گفت : «اینها که نوشتنی نیست». گفتم : پس چرا می‌گویید؟!. گفت : «آقاکاظم‌داوود است ، کشنده‌ی حاجی‌سیدعبدالله است». گفتم : هر که باشد. سپس داستان را پرسیدم. گفت : «این عرب می‌گوید روزهای شلوغی من گاوی بشهر برای فروش آورده بودم ، این از دستم گرفت. من از این می‌پرسم بکلی انکار می‌کند». گفتم : اینکه داستانش روشنست. آیا عرب گواهی می‌دارد؟. گفت : «نه». گفتم : «پس "الیمین علی من انکر" (2). بفرست در پیش یکی از ملاها سوگند خورَد». اینها را که می‌گفتم روی آن مرد جوان می‌شکُفت. من چون نام کاظم‌داوود را شنیده داستان کشته شدن سیدعبدالله رئیس عدلیه را دانسته بودم ، نیک نگریستم دیدم جوانیست تناور و بسیار خوشنمود ، چهره‌ی سفید و گرد و چشمهای سیاه درشت می‌دارد ، و چون برخاست سری فروآورد و راه افتاد. پس از آن بهمه‌ی کارمندان سپردم که با مردم دُژرفتاری (3) نکنند.

پابرگیها از ویراینده :
1ـ «محکمه‌ی صلحیه» پایین‌ترین دادگاهها در سازمان عدلیه‌ی آن زمان بوده که به برخی از دعاوی حقوقی که در قانون برشمرده شده بود رسیدگی ابتدائی می‌کرده. در «قوانین اصول محاکمات حقوقی» ، قاضی «محکمه‌ی صلحیه» ، «امین صلح» نامیده شده است.
2ـ معنی : سوگند بگردن منکر است.
3ـ دُژ پیشوندیست بمعنی بدی توأم با نتراشیدگی.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 260
🔸 پرسشها و پاسخها (تکه‌ی چهار از پنج)

پرسش :

آیا چاپ چه کلمه‌ایست و از کی در زبان فارسی بوده و پیش از پیدایش صنعت چاپ به چه معنی بکار میرفته؟
اهواز نصراله صبوری

پاسخ :

چنانکه نوشته‌اند گویا «چاپ» همان «چاو» است که در زمان مغول خواسته شد در ایران رواج یابد و نیافت. اسکناس یا پول کاغذی که امروز در همه‌ی کشورها رواج پیدا کرده در زمان مغول در ایران چنین چیزی پدید آوردند که نشان دولت را میداشت که چاو نامیده می‌شد. ولی مردم آن را نپذیرفتند و پیش نرفت.

این چیزیست که دیگران نوشته‌اند. اگر راست باشد باید گفت کلمه‌ی چاپ پیشتر نیز بهمین معنی کنونی بکار میرفته. باین معنی چیزهایی را که بروی تخته یا سنگ نوشته یا نگاشته و آن را بروی کاغذ یا پارچه برمی‌گردانیده‌اند «چاپ» می‌خوانده‌اند. از اینجاست که ماننده‌سازی کردن و فریب دادن را نیز «چاپ زدن» میگفته‌اند.
🔶 11ـ نكوخوییها ، بدخوییها - چاره‌ی زشتخوییها را چگونه باید كرد؟..
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان) - تکه‌ی شش از شش

كسانی می‌گویند : ما از گفته‌های گویندگان و نویسندگان آنچه را كه نیك است گرفته و آنچه را كه بد است دور می‌اندازیم. این سخن را همیشه در برابر نگارشهای پیمان تكرار نموده گاهی نیز آیه‌ی : «فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذِینَ یسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ» را گواه پندار خود می‌گیرند. ولی این آیه با مقصود ایشان سازگار نیست. اگر معنای ساده‌ی آن را بگیریم می‌فرماید : «مژده بده بر آن بندگان من كه سخن را شنوده نیكوترین آن را پیروی می‌نمایند.» این آیه درباره‌ی‌ كسانیست كه چون دو سخن نیكو را شنیدند نیكترین آن را پیروی نمایند. اما كسانی كه به یاوه‌گویان پردازند و بر گفته‌های زشت آنان خرده نگیرند چنین كسانی درخورِ مژده‌ی قرآنی نمی‌باشند. كدام بدآموز است كه در میان سخنان زهرآلود خود گفته‌های نیكی را نیاورد؟!

آیا باید مردم بر ایشان بخشوده گفته‌های نیكشان را بپذیرند؟! مگر چه نیازی بر آن گفته‌ها دارند؟!
وانگاه مگر توده می‌تواند نیك را از بد بازشناسد تا ما بدآموزان را آزاد بگزاریم؟! پس چرا همین رفتار را درباره‌ی پزشكان روا نمی‌داریم؟! چرا نمی‌گزاریم هر نادانی به پزشكی برخیزد و مردم هر درمانی را كه سودمند است از ایشان پذیرفته ناسودمندها را نپذیرند؟! اگر توده می‌توانست نیك از بد بازشناسد دیگر چه نیازی به پیشوایان و راهنمایان داشت؟!

این خود نمونه‌ای از پستی خردهاست كه كسانی بچنین سخن زبان باز می‌كنند و در برابر كوششهای ما كه می‌خواهیم ریشه‌ی پراكنده‌گوییها را از ایران براندازیم ایستادگی می‌نمایند!

از سخن خود نتیجه بگیریم : در ایران باید نخست چاره‌ی پراكنده‌گوییها را و بدآموزیها را كرد و دلها را از آلودگی آنها پاك نمود و پس از آنست كه می‌توان یاد نكوخوییها داد. وگرنه صد پند كه شما در زمینه‌ی كوشش و گردنفرازی و جانسپاری برانید یك شعر خراباتی یا یك جمله‌ی قلندری اثر همه‌ی آنها را از میان برمی‌دارد.

همین راه را ما در پیمان پیش گرفته‌ایم و این بیهوده نیست كه با بدآموزیها و پراكنده‌گوییهای گذشتگان نبرد می‌نماییم. دیگران نیز اگر راستی را هوادار ستوده‌خویی هستند و همی‌خواهند راستی و درستی و گردنفرازی و دادپروری و نیكوكاری در ایران رواج گرفته سستی و تنبلی و دورویی و بی‌پروایی رخت بربندد باید یاری از ما دریغ نگفته در این نبرد همدست باشند وگرنه بآرزوی خود نخواهند رسید. ...
انکیزیسیون در ایران.pdf
3.7 MB
📘 انکیزیسیون در ایران

🖌 احمد کسروی

🔷 پاکدینان چه میگویند و چه میخواهند ، ماهیت کوششهای کسروی و یارانش
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 20ـ چگونه بکار پرداختم؟ (تکه‌ی دو از دو)


در زنجان که می‌بودم «قهوة سورات» را بعربی ترجمه کرده برای چاپ شدن به صیدا فرستاده بودم. این دفترچه را که به فرانسه برناردن دوسن‌پیر (1) نوشته و در یک زمینه‌ی نغز و شگفت می‌باشد ، تولستوی فیلسوف بنام روسستان به روسی برگردانیده و از آن به اسپرانتو برگردانیده بودند. من از اسپرانتو بعربی ترجمه کردم. چون نسخه‌های چاپ شده در اینجا رسید و پراکنده شد خزعل و پسرانش از عربی دانستن من خشنود شده و پیامهایی فرستادند ولی چون درپی آن نوشته‌ی دیگری رسید مایه‌ی گله‌مندی و رنجیدگی گردید. چگونگی آن بود که چون روزنامه‌های بغداد خوزستان را یک «امیرنشینی عربی» می‌ستودند و خزعل را فرمانروای جداسر آنجا می‌شماردند ، من گفتاری بعربی در پاسخ آنها پرداخته نوشته بودم که خوزستان بخشی از خاک ایرانست و شیخ‌خزعل گمارده‌ای از دولت ایران می‌باشد. لقب «معزالسلطنه» یا «سرداراقدس» را باو دولت ایران داده. بیرقی که بروی کشتیهای او پرچم می‌گشاید بیرق رسمی ایرانست. این گفتار که در «العرفان» چاپ شده بود و بخوزستان بازگشت ، به خزعل و پسرانش برخورد و از همانجا دشمنی سرچشمه گرفت.

معاضدالسلطنه بسخن خود کار می‌بست و بنامه‌های من پاسخهای بجا می‌فرستاد. چنانکه گفتم بحکومت و رئیس قشون دستور آمده بود که بمن پشتیبانی و یاوری دریغ نگویند. مدعی‌العموم که همراه آورده بودیم بسیار پاکدامن می‌بود و با اینحال آزارهایی بمن می‌رسانید. زیرا چون به نجف رفته و درس خوانده بود خود را مجتهد می‌شمرد ، و باآنکه عمامه نمی‌داشت می‌کوشید که مجتهد بودن خود را بمردم بفهماند. در نشستها با من به چَخِش[=مجادله] می‌پرداخت و همه‌ی آرزویش آن می‌بود که خود را بادانش‌تر بنماید. در کارها درمانده می‌بود و با آنحال به هر چیزی ایراد می‌گرفت. مثلاً روزی به اداره‌ی قشون نامه‌ای می‌بایست نویسیم. من چیزی نوشتم و باو نشان داده گفتم : ببینید اگر خوبست بفرستیم. او نامه را گرفت و کمی خواند و با بودن کسان بسیاری چنین گفت : «بسیار بد نوشته‌اید». من خامه و دوات و کاغذ را بجلوش گزارده گفتم : «خودتان یکی دیگر بنویسید». خامه و کاغذ را برداشت و یک ربع بیشتر کوشید و آنگاه سر برداشته چنین گفت : «اینکه نوشته شده چه عیب دارد که من دیگری نویسم؟». گفتم : «اگر عیبی ندارد همان را بفرستید».

روزی با کارمندان عدلیه نشستی می‌داشتیم. پرستوکی باتاق درآمد و سخنی از آن بمیان افتاد ، و چون گفته شد : «این مرغ سوره‌ی الحمد می‌خواند» ، من گفتم : اینها افسانه است. مدعی‌العموم نماز می‌خواند و همانکه بپایان رساند ، چخش و پرخاش آغاز کرد که چرا ما گفته‌ایم الحمد خواندن پرستوک افسانه است. این رفتار او بسیار ناستوده می‌بود. و چون خود نیز ماندن را نمی‌خواست تلگراف بوزارت عدلیه کرده برداشتن او را خواستار گردیدم.

پابرگیها از ویراینده :
1ـ Bernardin de Saint-Pierre
برناردن دوسن‌پیر