پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 259
🔸 پرسشها و پاسخها (تکه‌ی سه از پنج)

پرسش :

1ـ «شوند» را با پیش شین نوشته‌اید. در فرهنگها با زبر شین است کدام درست است؟

2ـ در فارسی برای «عوض کردن» کلمه‌ی ساده‌ای نمی‌داریم و شما خود «دیگر کردن» را بکار می‌آورد. در شوشتر گرانیدن را (با پیش گ) بدین معنی آورند : «قلم خود را با کتاب او گرانیدم». نیز آن را در معنی اشتباه کردن کسی با کسی یا چیزی با چیزی آورند : «شما را با برادرم گرانیدم». آیا در فارسی می‌توان آن را بکار برد؟ این را چندی پیش آقای امام یادآوری کرد. کنون من آن را می‌نویسم.

3ـ واژه را چون چنانکه نوشته‌اید از هزوارشهاست تاکنون بکار نمی‌بردید. ولی در پرچم نیمه‌ماهه آن را بکار برده‌اید. آیا واژه با کلمه جدایی میدارد؟ اگر میدارد چیست؟

4ـ «گمانیدن» را در فرهنگ نوبهار بمعنی «گمان کردن» آورده. آن را میتوان بکار برد؟

5ـ تاکنون برای «مطلب» در پیمان و پرچم کلمه‌ای ندیده‌ام. آیا میتوان از خواستن کلمه‌ی «خواستار» را باین معنی آورد؟ چنانکه برای مبحث ، جستار و برای مقاله ، گفتار را آورده‌اید.

6ـ شلپ و شلپه را که بمعنی شیرین نوشته‌اید زیر و زبر یا پیش حرفهای آن دانسته نیست. کلمه‌های تازه که در پرچم می‌آورید اگر حرکتهای حرفهایش را نیز نویسید برای ما اشتباهی رخ نخواهد داد. این را نیز دیگران می‌پرسند که «شلپ» و «شلپه» در کدام یک از کتابهای باستان هست.
اهواز محمدعلی جزایری

پاسخ :

1ـ «شوند» را ما خود با پیش شین گردانیده‌ایم که با «شوند» که از «شدن» می‌آید یکی نباشد.

2ـ «گرانیدن» بآن معنی که یاد کرده‌اید بسیار بجاست و ما نیز توانیم آن را گرفت و بکار برد. تنها چیزی که خواهد بود آنست که اگر از واژه‌ی «گران» جداشده‌ها بیاوریم در نوشتن با آن یکی خواهد بود و این نیز از کمی خطست ، نه از کمی واژه.

3ـ «واژه» را ما بکار نمی‌بردیم ولی چون شناخته گردیده و همگی بکار می‌برند ما نیز پیروی کردیم ، زیانی هم نخواهد داشت.

4ـ «گمانیدن» را می‌توان ، و می‌باید بکار برد.

5ـ «خواستار» بمعنی «مطلب» راستست. ولی چون اکنون در معنی غلطی شناخته شده باید آن را بمعنی راستش بازگردانیم.

6ـ «شلپ» با زبر شین (بر وزن حرف) است و ما آن را از کتابی برنداشته‌ایم.
🔶 11ـ نكوخوییها ، بدخوییها - چاره‌ی زشتخوییها را چگونه باید كرد؟..
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان) - تکه‌ی پنج از شش

پندآموزانی كه بوده‌اند این شیوه را داشته‌اند كه امروز كرداری را خوش داشته و زبان بستایش آن باز كنند و هرگز اندازه نگاه ندارند. فردا وارونه‌ی آن را گرفته همین رفتار را كنند. آنكه امروز درس می‌دهد : «اگر ستمگری سنگ بر سرت زد و نتوانستی سزایش دهی آن سنگ را نگاه دار تا هنگامی كه روزگار دست او را ببندد و در چاهش بیفكند آن زمان سنگ را بر سرش فروكوب.» همو فردا می‌گوید : «اگر مستی با طنبور بر سرت كوفت كه سر تو و طنبور او هر دو شكست چون سر تو خود بخود بهبودی خواهد یافت ولی طنبور همچنان شكسته می‌ماند مشتی زر نیز بدست آن مست بریز تا طنبوری خریداری كند». آن كینه‌توزی بی‌اندازه كه كار را به دورویی و نامردی می‌كشاند و این نوازش بیجا كه بر خیره‌سری بدكرداران می‌افزاید!

آنكه دهش را می‌ستاید ، افسانه‌های گزافه‌آمیز از حاتم می‌آورد : «حاتم در جنگی جز یك نیزه بدست نداشت و با آن دشمنان را دنبال می‌كرد. یكی برگشته چنین گفت : ای حاتم نیزه‌ات را بمن بده. او نیزه را بدست دشمن سپرد.» آیا چنین دهشی ستوده می‌باشد؟!

ما در زمان خود می‌بینیم كسی كه امروز هواداری از زنان را شیوه‌ی خود می‌سازد و از نادانی حدی را كه خدا برای زنان نهاده نمی‌پذیرد فردا در سایه‌ی اندك رنجش زبان نكوهش باز نموده زنان را «اژدها» می‌نامد و صد زشتی بر آنان می‌شمارد.

این را نیكی می‌شمارند كه چون خویی را می‌ستایند آخرین پایه‌ی او را برگیرند و اندازه نگاه ندارند. چنین می‌انگارند از این راه رواج آن نكوخویی را فزونتر خواهند گردانید. ولی اینگونه پندآموزی خطاست. باید این را هوسبازی نام داد ، نه پندآموزی. نتیجه هم جز گیجی مرم نمی‌تواند بود.

هنوز اینان نیكو بوده‌اند. چه خواهید گفت بخراباتیان كه همه درس بی‌پروایی[=بی‌توجهی] میدهند و مردم را از نكوخوییها رمیده می‌سازند؟! آیا گفته‌های آنان با دستورهای دینی چه سازش دارد؟!

آیا كسانی كه هم آنها را می‌شنوند و هم اینها را بیاد می‌سپارند جز گیجی و درماندگی نتیجه‌ی دیگری خواهند برداشت؟!

شما كسی را كه با این كتابها و با كتابهای دینی سر و كار داشته گیر آورده بپرسید : آیا در زندگی چه راهی را پیش باید گرفت؟.. چه‌بسا كه از پاسخ درمانَد. و هرگاه زیركی نموده پاسخی داد گفتگو را دنباله بدهید. خواهید دید سخنهای رنگارنگ بمیان می‌آورد!

نیز اگر در رفتارها باریك‌بین شوید خواهید دید بسیاری از اینان پیاپی خوی خود را عوض می‌سازند و به هر كجا رنگ دیگری برفتار خود می‌دهند. آیا اینها جز نتیجه‌ی آن پراكنده‌گوییها می‌باشد؟!.
آیا این دستور با مردمی و گردنفرازی سازگار است؟!.. این خود شیوه‌ی مردم زبون و پستنهاد است كه چون كسی را چیره دیدند در برابر او بخاموشی و فروتنی گرایند و بستمهایش گردن گزارند و چاپلوسی و ستایشگری كنند. ولی چون روزی رسید و او گرفتاری پیدا كرد آنزمانست كه شمشیر ناتوانكشی را از غلاف درآورده پیاپی بر سرش نوازند. كنون شما ببینید كه آقای شاعر این زبونی و پستی را یك فلسفه‌ی اخلاقی گردانیده و با یك زبان شیوایی بمردم یاد میدهد.
یك دسته مردم باشرافت و گردنفراز باید درست بوارونه‌ی این دستور شاعر رفتار كنند. باینمعنی كه كسی كه بستمگری برخاسته و چیرگی می‌نماید در برابرش ایستند و از مرگ نترسیده جلوگیری كنند. ولی چون افتاد و ناتوان گردید دیگر ناتوان‌كشی ننماید و از روی عدالت بمحاكمه‌اش كشند. اینست دستوری كه باید بمردم داد. شاعر وارونه‌ی این را گفته و شما چون نیك اندیشید ، امروز انبوه ایرانیان به همان گفته‌ی شاعر رفتار میكنند. چیزی كه هست فرقی میانه‌ی ناسزا و سزا نگزارده ، یك مردی را چه نیك باشد و چه بد ، همینكه چیره می‌بینند : بیكبار گردن می‌گزارند و بنده‌وار فرمانبری میكنند ، بی‌آنكه خود او بخواهد زبان بچاپلوسی باز می‌كنند.
این حکایت در یکی از کتابهای معروف است که مستی شبانه می‌گردید و بربطی در بغل داشت و ناگهان به پارسایی برخورده بربط را بر سر او نواخت که هم بربط شکست و هم سر پارسا زخمی گردید. پارسا نه اینکه اندک درشتی با آن مرد نکرده بلکه فردای آن روز قدری سیم همراه برداشته نزد او رفت و سیم را جلو او گزارده و گفت : در حادثه‌ی دیشبی هم بربط تو شکست و هم سر من زخمی گردید ، کنون زخم سر من بهبود یافته ولی بربط تو همچنان شکسته است و اینست که میخواهم این سیم را برداری و بربط دیگری برای خود بخری.

شاید کسانی از خواندن این حکایت لذت ببرند و آن را پند بسیار گرانبهایی بدانند ، ولی اگر دقت بکار ببریم این حکایت و مانندهای آن جز مایه‌ی زبونی نخواهد بود.
بعبارت دیگر اندیشه‌هاییست که از زبونی برخاسته و در خوانندگان نیز زبونی پدید می‌آورد. زیرا این اندازه نرمی و بردباری در نهاد آدمی گزارده نشده که اگر از کسی بدی دیدند سزای آن را نیکی بدهند ، آنگاه کار جهان با چنین بردباریها لنگ می‌گردد و نیکی در برابر بدیِ کسان جز مایه‌ی دلیری آنان نمی‌باشد. اینست که اینگونه اندیشه‌ها جز در هنگام زبونی و درماندگی پسندیده نمی‌نماید.
(اکنون و آینده ما راست)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 20ـ چگونه بکار پرداختم؟ (تکه‌ی یک از دو)

در عدلیه که گفتگوی آزمایش شده بود چند تن از داوران که آماده نمی‌بودند می‌خواسته‌اند همراه ناظم‌العداله آهنگ تهران کنند. من چون شنیدم گفتم : این نابجاست. من بشما سه ماه مهلت می‌دهم که خود را آماده گردانید. خودم هم از کمک بشما بازنخواهم ایستاد. چون حاجی‌آقاعلی فاضل درمیان ایشان مردی بادانش و فهم می‌بود چنین نهادیم که شبها در عدلیه نشست درسی باشد و او باینان گفتگو از فقه و عربی کند.

چون مدعی‌العموم با خانواده‌ها خواستندی رسید بجستجوی خانه افتادیم و خشنود شدم که خانه‌ای که فاضل گرفته بود بما واگزاشت. این خانه در کنار دره‌ی «گَرگَر» افتاده ایوانی بسوی رود می‌داشت و این مایه‌ی آسودگی من می‌شد که در آن ایوان بنشینم و دور از غوغای مردم بتماشای رود و بیابان پردازم. ماهها این ایوان نشیمنگاه من می‌بود.

در شوشتر خانواده‌های بزرگی هستند و با ما مهربانی بسیار می‌نمودند. یکی از آنها خانواده جزایریست که مردان بافهم و مهربان بسیار می‌داشت. آقاسیدنورالدین با همه‌ی ملایی ، نواندیش می‌بود و ما بارها باهم نشسته گفتگوها می‌کردیم. اینجا بوارونه‌ی زنجان ملاها با عدلیه پشتیبانی می‌نمودند. دیگری خانواده‌ی علوی می‌بود. شادروان حاج‌سیدمهدی علوی که هندوستان را هم دیده بوده با ما مهربانی بسیار می‌کرد و مهمانیها می‌داد.

کم‌کم تکانی در کارهای عدلیه پدید آمد. از مسجدسلیمان دادخواهیهای بسیار می‌آمد. از ناصری نیز کارهایی می‌رسید. یک کار که می‌بایست ، آن بود که عدلیه از یکسو نیروی خود را نشان دهد و از یکسو با مردم رفتار بسیار دادگرانه رود. روزی هنگام عصر که عدلیه در حیاط برپا شده بود من دیدم امین صلح (1) حاجی‌آقاعلی که در گوشه‌ای بکار می‌پرداخت آوازش بلند است و بکسی با پرخاش چنین می‌گوید : «آن روزها که دیده بودی گذشت. حالا پدر آدم را درمی‌آورند». نگاه کرده دیدم عربی با مردی جوان در روبرویش نشسته‌اند و این سخنها بآن جوانست. برخاسته رفتم و در پهلویش نشستم و گفتم : اینها را در دوسیه خواهید نوشت؟!. گفت : «اینها که نوشتنی نیست». گفتم : پس چرا می‌گویید؟!. گفت : «آقاکاظم‌داوود است ، کشنده‌ی حاجی‌سیدعبدالله است». گفتم : هر که باشد. سپس داستان را پرسیدم. گفت : «این عرب می‌گوید روزهای شلوغی من گاوی بشهر برای فروش آورده بودم ، این از دستم گرفت. من از این می‌پرسم بکلی انکار می‌کند». گفتم : اینکه داستانش روشنست. آیا عرب گواهی می‌دارد؟. گفت : «نه». گفتم : «پس "الیمین علی من انکر" (2). بفرست در پیش یکی از ملاها سوگند خورَد». اینها را که می‌گفتم روی آن مرد جوان می‌شکُفت. من چون نام کاظم‌داوود را شنیده داستان کشته شدن سیدعبدالله رئیس عدلیه را دانسته بودم ، نیک نگریستم دیدم جوانیست تناور و بسیار خوشنمود ، چهره‌ی سفید و گرد و چشمهای سیاه درشت می‌دارد ، و چون برخاست سری فروآورد و راه افتاد. پس از آن بهمه‌ی کارمندان سپردم که با مردم دُژرفتاری (3) نکنند.

پابرگیها از ویراینده :
1ـ «محکمه‌ی صلحیه» پایین‌ترین دادگاهها در سازمان عدلیه‌ی آن زمان بوده که به برخی از دعاوی حقوقی که در قانون برشمرده شده بود رسیدگی ابتدائی می‌کرده. در «قوانین اصول محاکمات حقوقی» ، قاضی «محکمه‌ی صلحیه» ، «امین صلح» نامیده شده است.
2ـ معنی : سوگند بگردن منکر است.
3ـ دُژ پیشوندیست بمعنی بدی توأم با نتراشیدگی.
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 260
🔸 پرسشها و پاسخها (تکه‌ی چهار از پنج)

پرسش :

آیا چاپ چه کلمه‌ایست و از کی در زبان فارسی بوده و پیش از پیدایش صنعت چاپ به چه معنی بکار میرفته؟
اهواز نصراله صبوری

پاسخ :

چنانکه نوشته‌اند گویا «چاپ» همان «چاو» است که در زمان مغول خواسته شد در ایران رواج یابد و نیافت. اسکناس یا پول کاغذی که امروز در همه‌ی کشورها رواج پیدا کرده در زمان مغول در ایران چنین چیزی پدید آوردند که نشان دولت را میداشت که چاو نامیده می‌شد. ولی مردم آن را نپذیرفتند و پیش نرفت.

این چیزیست که دیگران نوشته‌اند. اگر راست باشد باید گفت کلمه‌ی چاپ پیشتر نیز بهمین معنی کنونی بکار میرفته. باین معنی چیزهایی را که بروی تخته یا سنگ نوشته یا نگاشته و آن را بروی کاغذ یا پارچه برمی‌گردانیده‌اند «چاپ» می‌خوانده‌اند. از اینجاست که ماننده‌سازی کردن و فریب دادن را نیز «چاپ زدن» میگفته‌اند.
🔶 11ـ نكوخوییها ، بدخوییها - چاره‌ی زشتخوییها را چگونه باید كرد؟..
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان) - تکه‌ی شش از شش

كسانی می‌گویند : ما از گفته‌های گویندگان و نویسندگان آنچه را كه نیك است گرفته و آنچه را كه بد است دور می‌اندازیم. این سخن را همیشه در برابر نگارشهای پیمان تكرار نموده گاهی نیز آیه‌ی : «فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذِینَ یسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ» را گواه پندار خود می‌گیرند. ولی این آیه با مقصود ایشان سازگار نیست. اگر معنای ساده‌ی آن را بگیریم می‌فرماید : «مژده بده بر آن بندگان من كه سخن را شنوده نیكوترین آن را پیروی می‌نمایند.» این آیه درباره‌ی‌ كسانیست كه چون دو سخن نیكو را شنیدند نیكترین آن را پیروی نمایند. اما كسانی كه به یاوه‌گویان پردازند و بر گفته‌های زشت آنان خرده نگیرند چنین كسانی درخورِ مژده‌ی قرآنی نمی‌باشند. كدام بدآموز است كه در میان سخنان زهرآلود خود گفته‌های نیكی را نیاورد؟!

آیا باید مردم بر ایشان بخشوده گفته‌های نیكشان را بپذیرند؟! مگر چه نیازی بر آن گفته‌ها دارند؟!
وانگاه مگر توده می‌تواند نیك را از بد بازشناسد تا ما بدآموزان را آزاد بگزاریم؟! پس چرا همین رفتار را درباره‌ی پزشكان روا نمی‌داریم؟! چرا نمی‌گزاریم هر نادانی به پزشكی برخیزد و مردم هر درمانی را كه سودمند است از ایشان پذیرفته ناسودمندها را نپذیرند؟! اگر توده می‌توانست نیك از بد بازشناسد دیگر چه نیازی به پیشوایان و راهنمایان داشت؟!

این خود نمونه‌ای از پستی خردهاست كه كسانی بچنین سخن زبان باز می‌كنند و در برابر كوششهای ما كه می‌خواهیم ریشه‌ی پراكنده‌گوییها را از ایران براندازیم ایستادگی می‌نمایند!

از سخن خود نتیجه بگیریم : در ایران باید نخست چاره‌ی پراكنده‌گوییها را و بدآموزیها را كرد و دلها را از آلودگی آنها پاك نمود و پس از آنست كه می‌توان یاد نكوخوییها داد. وگرنه صد پند كه شما در زمینه‌ی كوشش و گردنفرازی و جانسپاری برانید یك شعر خراباتی یا یك جمله‌ی قلندری اثر همه‌ی آنها را از میان برمی‌دارد.

همین راه را ما در پیمان پیش گرفته‌ایم و این بیهوده نیست كه با بدآموزیها و پراكنده‌گوییهای گذشتگان نبرد می‌نماییم. دیگران نیز اگر راستی را هوادار ستوده‌خویی هستند و همی‌خواهند راستی و درستی و گردنفرازی و دادپروری و نیكوكاری در ایران رواج گرفته سستی و تنبلی و دورویی و بی‌پروایی رخت بربندد باید یاری از ما دریغ نگفته در این نبرد همدست باشند وگرنه بآرزوی خود نخواهند رسید. ...
انکیزیسیون در ایران.pdf
3.7 MB
📘 انکیزیسیون در ایران

🖌 احمد کسروی

🔷 پاکدینان چه میگویند و چه میخواهند ، ماهیت کوششهای کسروی و یارانش
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 20ـ چگونه بکار پرداختم؟ (تکه‌ی دو از دو)


در زنجان که می‌بودم «قهوة سورات» را بعربی ترجمه کرده برای چاپ شدن به صیدا فرستاده بودم. این دفترچه را که به فرانسه برناردن دوسن‌پیر (1) نوشته و در یک زمینه‌ی نغز و شگفت می‌باشد ، تولستوی فیلسوف بنام روسستان به روسی برگردانیده و از آن به اسپرانتو برگردانیده بودند. من از اسپرانتو بعربی ترجمه کردم. چون نسخه‌های چاپ شده در اینجا رسید و پراکنده شد خزعل و پسرانش از عربی دانستن من خشنود شده و پیامهایی فرستادند ولی چون درپی آن نوشته‌ی دیگری رسید مایه‌ی گله‌مندی و رنجیدگی گردید. چگونگی آن بود که چون روزنامه‌های بغداد خوزستان را یک «امیرنشینی عربی» می‌ستودند و خزعل را فرمانروای جداسر آنجا می‌شماردند ، من گفتاری بعربی در پاسخ آنها پرداخته نوشته بودم که خوزستان بخشی از خاک ایرانست و شیخ‌خزعل گمارده‌ای از دولت ایران می‌باشد. لقب «معزالسلطنه» یا «سرداراقدس» را باو دولت ایران داده. بیرقی که بروی کشتیهای او پرچم می‌گشاید بیرق رسمی ایرانست. این گفتار که در «العرفان» چاپ شده بود و بخوزستان بازگشت ، به خزعل و پسرانش برخورد و از همانجا دشمنی سرچشمه گرفت.

معاضدالسلطنه بسخن خود کار می‌بست و بنامه‌های من پاسخهای بجا می‌فرستاد. چنانکه گفتم بحکومت و رئیس قشون دستور آمده بود که بمن پشتیبانی و یاوری دریغ نگویند. مدعی‌العموم که همراه آورده بودیم بسیار پاکدامن می‌بود و با اینحال آزارهایی بمن می‌رسانید. زیرا چون به نجف رفته و درس خوانده بود خود را مجتهد می‌شمرد ، و باآنکه عمامه نمی‌داشت می‌کوشید که مجتهد بودن خود را بمردم بفهماند. در نشستها با من به چَخِش[=مجادله] می‌پرداخت و همه‌ی آرزویش آن می‌بود که خود را بادانش‌تر بنماید. در کارها درمانده می‌بود و با آنحال به هر چیزی ایراد می‌گرفت. مثلاً روزی به اداره‌ی قشون نامه‌ای می‌بایست نویسیم. من چیزی نوشتم و باو نشان داده گفتم : ببینید اگر خوبست بفرستیم. او نامه را گرفت و کمی خواند و با بودن کسان بسیاری چنین گفت : «بسیار بد نوشته‌اید». من خامه و دوات و کاغذ را بجلوش گزارده گفتم : «خودتان یکی دیگر بنویسید». خامه و کاغذ را برداشت و یک ربع بیشتر کوشید و آنگاه سر برداشته چنین گفت : «اینکه نوشته شده چه عیب دارد که من دیگری نویسم؟». گفتم : «اگر عیبی ندارد همان را بفرستید».

روزی با کارمندان عدلیه نشستی می‌داشتیم. پرستوکی باتاق درآمد و سخنی از آن بمیان افتاد ، و چون گفته شد : «این مرغ سوره‌ی الحمد می‌خواند» ، من گفتم : اینها افسانه است. مدعی‌العموم نماز می‌خواند و همانکه بپایان رساند ، چخش و پرخاش آغاز کرد که چرا ما گفته‌ایم الحمد خواندن پرستوک افسانه است. این رفتار او بسیار ناستوده می‌بود. و چون خود نیز ماندن را نمی‌خواست تلگراف بوزارت عدلیه کرده برداشتن او را خواستار گردیدم.

پابرگیها از ویراینده :
1ـ Bernardin de Saint-Pierre
برناردن دوسن‌پیر
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمه‌ماهه : 261
🔸 پرسشها و پاسخها (تکه‌ی پنج از پنج)

پرسش :

«ورجاوندبنیاد» رسید خوانده‌ام و بسه واژه‌ی ناآشنای زیر که در فرهنگ کتاب نوشته نشده برخوردم. آنها را نیز در فرهنگها نتوانستم جست مگر «اند» را که بآن هم معنای روشنی نداده‌اند. اینک واژه‌ها :

1ـ سات در صفحه‌ی 39 «اگر پیشرفت دانشها ساتهای درخشانی در تاریخ اروپا باز کرده است اینها ساتهای سیاهی در آن پدید خواهد آورد» در جای دیگر نیز سات را آورده‌اید.

2ـ سان در صفحه‌ی 47 و 63 «این سپهر است که می‌بینیم و از سانش آگاهیم».

3ـ «اند» در صفحه‌ی 63 «از اینسوی اندهای بسیاری از گندم و شکر و قهوه و دیگر خوراکیها خرنده نداشته ...» گرچه خود معناهایی برای آنها گمانیده‌ام که سات صفحه ، و اند مقدار و سان اشتباه چاپی و درستش سامان است ولی برای اطمینان این پرسشها را میفرستم.
اهواز محمدعلی جزایری

پاسخ :

1ـ سات چنانکه فهمیده‌اید بمعنی صفحه است.

2ـ اند نیز بمعنی مقدار است. این واژه در فارسی امروزی در دو سه جا بکار میرود. اندک بمعنی مقدار کم است و چند بمعنی چه اند است و نیز میگویند : «ده و اند تن». ما میخواهیم آن را در همه جا در همان معنای خود بکار بریم.

3ـ سان بمعنی حال است. این نیز در فارسی امروزی بکار میرود. میگویند : چسان و یکسان که بمعنی در چه حال و بیک حال است. ما میخواهیم آن را در همه جا بمعنی خود بیاوریم و روان گردانیم.

یکی از آکهای فارسی همینست که بسیاری از واژه‌ها از روانی افتاده و بیش از دو سه جا بکار نمی‌رود. این آک را باید برداریم و آن واژه‌ها را روان گردانیم.
🔶 12ـ نکوخویی و بدخویی ـ نکوخویی و بدخویی
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

اگر دیگران از کم داشتن پندسرایان می‌نالند باید شرقیان از فراوان داشتن آنان بنالند.

در سرزمینی که گویندگی پیشه‌ای بوده و هر نادان و درمانده‌ای زبان بگفتار باز داشته ، هر کسی آن خیم یا کردار را که با نهاد سست خود سازگار می‌یافته بستایش آن برخاسته است و هرچه را که ستوده یا نکوهیده‌اند گزافه را از اندازه بیرون ساخته‌اند. چه‌بسا که خیمی را امروز ستوده و فردا آن را نکوهیده‌اند. اینانند که مردم را از خویهای ستوده بی‌بهره گردانیده‌اند.

گفتگو از خویها باید از روی بنیادی باشد و این کار هر کس نیست در این باره سخن براند و با گفته‌های پریشان و نارسای خود مردم را بیراه گرداند. دوباره یادآوری می‌کنم سخنان پرگزافه و پراکنده که در این زمینه در کتابهاست باید از آنها چشم پوشید.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 21ـ سفری که به دزفول و شوش کردیم (تکه‌ی یک از دو)

چون اسفند ماه بپایان می‌رسید و روزهای نوروز (1) نزدیک می‌شد ، امین صلح دزفول (شادروان عباس عسکری که چند سال پیش جوانمرگ شد) ما را میهمان خواند. من چون در آرزوی دیدن شوش می‌بودم پذیرفتم. یک‌ روز پیش از عید از شوشتر راه افتادیم. من بودم با آقای عبدالله دیده‌بان رئیس فرهنگ (که اکنون در تهرانست) و چند تن از کارمندان عدلیه. کارون (یا بهتر بگویم شَطیط) را با کَلَک گذشتیم. اگر خوانندگان معنی کلک را نمی‌دانند چند خیکیست که باد کرده بهم بندند و تخته‌هایی روی آنها اندازند و بدینسان کشتی پدید آورند که با پارو راهش برند. گاهی نیز این کشتی پُرباد وارونه گردیده مسافران را توی آب ریزد. ولی ما آسوده گذشتیم و اسبهایی که از دزفول فرستاده شده در آنسوی آب آماده می‌بود سوار شده روانه گردیدیم.

نوروز خوزستان بسیار تماشاییست. دشت و کوه همه سبز و خرم و هر چند گام دسته «شقایق» رنگارنگ. تو گویی بروی مخمل سبز ، گلهای سرخ و زرد و سبز دوخته‌اند. من نام «شقایق» را شنیده ولی ندیده بودم. نخست بار بود که در اینجا دیدم. خوشی هوا و سبزی و خرمی زمین ما را دلشاد ، ویرانی و بدبختی کشور و کوچکی و خواری آبادیهای سر راه اندوهناک می‌گردانید.

شب را در دیهی بسر برده فردا ناهار به شاه‌آباد رسیدیم. من چون شنیده و خوانده بودم که اینجا همان «جُندی‌شاپور» است که ما نامش را بارها در تاریخ می‌خوانیم چند ساعتی درنگ کرده بدیدن آبادی و پیرامونهایش پرداختیم و برخی یادداشتها کردیم.

بهمراهان می‌گفتم : روزی اینجا شهری بنام می‌بوده و بیمارستانی می‌داشته که می‌توان گفت دانشکده‌ی پزشکی می‌بوده ، زیرا پزشکان دانشمند بیرون می‌داده. منصور خلیفه‌ی بغداد هنگامی که در جستجوی دانشکده‌ی پزشکی برای خود و دربارش می‌بود فرستاد بُختیشوع را از اینجا برد. در این شهر بود که یعقوب لیث آن مرد دلیر تاریخی پس از شکست خوردن از سپاه خلیفه نشیمن گرفت و برای آنکه دوباره آماده‌ی جنگ گردد به بسیجهایی[تدارکات] پرداخت. ولی مرگش فرارسید و در اینجا بخاک رفت که گورش تا دیرهنگام پدیدار می‌بوده است. این امامزاده که گنبدش از دور پیداست کسی چه داند که همان گور یعقوب لیث نیست. بیشتر امامزاده‌ها در ایران همین حال را می‌دارد که گور یکی از پادشاهان و درویشان و ملایان است که گنبدی می‌داشته و امامزاده گردیده.

شب را به دزفول رسیدیم. امین صلح پذیرایی بسیار شاینده کرد. یک روز یا دو روز مانده روانه‌ی شوش گردیدیم. شوش که از صدها سال باز ویرانه شده و از میان رفته بوده ، از زمانی که دانشمندان فرانسه‌ای در آنجا بکاوش پرداخته‌اند اندک ‌آبادی از نو پدید آمده. خود فرانسه‌ایها دزی بنیاد گزارده‌اند. آنگاه در سوی غربی ویرانه‌ها آبادی کوچکی پیدا شده که شش کاروانسرا و چند خانه و یک راسته‌ بازار (با ٥٤ دکان) می‌باشد. این آبادی کوچک در کنار رود «چاهور» (2) نهاده و گور و بارگاه دانیال (که همانا در زمانهای ویرانی شهر همچنان برپا می‌ایستاده) درمیان این آبادی افتاده.

برای ما در کنار چاهور چادری افراشتند. چند روزی با خوشی بسیار بسر بردیم. فرانسه‌ایها پاییز و زمستان را در اینجا کار کرده و تابستان را به فرانسه بازمی‌گشتند. اکنون نیز در اینجا نمی‌بودند و من افسوس بسیار خوردم. با اینحال بارها بر سر ویرانه‌ها رفتیم و دیدنیهای بسیار دیدیم و دانستنیهای بسیار دانستیم و من یادداشتهایی کردم. یک روز هم بکنار کرخه که مرز ایران و عراق می‌بود رفتیم.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ نوروز 1303 خورشیدی
2ـ چاهو یا چاهور یا شاهور (Wãhur).