🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 20ـ چگونه بکار پرداختم؟ (تکهی دو از دو)
در زنجان که میبودم «قهوة سورات» را بعربی ترجمه کرده برای چاپ شدن به صیدا فرستاده بودم. این دفترچه را که به فرانسه برناردن دوسنپیر (1) نوشته و در یک زمینهی نغز و شگفت میباشد ، تولستوی فیلسوف بنام روسستان به روسی برگردانیده و از آن به اسپرانتو برگردانیده بودند. من از اسپرانتو بعربی ترجمه کردم. چون نسخههای چاپ شده در اینجا رسید و پراکنده شد خزعل و پسرانش از عربی دانستن من خشنود شده و پیامهایی فرستادند ولی چون درپی آن نوشتهی دیگری رسید مایهی گلهمندی و رنجیدگی گردید. چگونگی آن بود که چون روزنامههای بغداد خوزستان را یک «امیرنشینی عربی» میستودند و خزعل را فرمانروای جداسر آنجا میشماردند ، من گفتاری بعربی در پاسخ آنها پرداخته نوشته بودم که خوزستان بخشی از خاک ایرانست و شیخخزعل گماردهای از دولت ایران میباشد. لقب «معزالسلطنه» یا «سرداراقدس» را باو دولت ایران داده. بیرقی که بروی کشتیهای او پرچم میگشاید بیرق رسمی ایرانست. این گفتار که در «العرفان» چاپ شده بود و بخوزستان بازگشت ، به خزعل و پسرانش برخورد و از همانجا دشمنی سرچشمه گرفت.
معاضدالسلطنه بسخن خود کار میبست و بنامههای من پاسخهای بجا میفرستاد. چنانکه گفتم بحکومت و رئیس قشون دستور آمده بود که بمن پشتیبانی و یاوری دریغ نگویند. مدعیالعموم که همراه آورده بودیم بسیار پاکدامن میبود و با اینحال آزارهایی بمن میرسانید. زیرا چون به نجف رفته و درس خوانده بود خود را مجتهد میشمرد ، و باآنکه عمامه نمیداشت میکوشید که مجتهد بودن خود را بمردم بفهماند. در نشستها با من به چَخِش[=مجادله] میپرداخت و همهی آرزویش آن میبود که خود را بادانشتر بنماید. در کارها درمانده میبود و با آنحال به هر چیزی ایراد میگرفت. مثلاً روزی به ادارهی قشون نامهای میبایست نویسیم. من چیزی نوشتم و باو نشان داده گفتم : ببینید اگر خوبست بفرستیم. او نامه را گرفت و کمی خواند و با بودن کسان بسیاری چنین گفت : «بسیار بد نوشتهاید». من خامه و دوات و کاغذ را بجلوش گزارده گفتم : «خودتان یکی دیگر بنویسید». خامه و کاغذ را برداشت و یک ربع بیشتر کوشید و آنگاه سر برداشته چنین گفت : «اینکه نوشته شده چه عیب دارد که من دیگری نویسم؟». گفتم : «اگر عیبی ندارد همان را بفرستید».
روزی با کارمندان عدلیه نشستی میداشتیم. پرستوکی باتاق درآمد و سخنی از آن بمیان افتاد ، و چون گفته شد : «این مرغ سورهی الحمد میخواند» ، من گفتم : اینها افسانه است. مدعیالعموم نماز میخواند و همانکه بپایان رساند ، چخش و پرخاش آغاز کرد که چرا ما گفتهایم الحمد خواندن پرستوک افسانه است. این رفتار او بسیار ناستوده میبود. و چون خود نیز ماندن را نمیخواست تلگراف بوزارت عدلیه کرده برداشتن او را خواستار گردیدم.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ Bernardin de Saint-Pierre
🔸 20ـ چگونه بکار پرداختم؟ (تکهی دو از دو)
در زنجان که میبودم «قهوة سورات» را بعربی ترجمه کرده برای چاپ شدن به صیدا فرستاده بودم. این دفترچه را که به فرانسه برناردن دوسنپیر (1) نوشته و در یک زمینهی نغز و شگفت میباشد ، تولستوی فیلسوف بنام روسستان به روسی برگردانیده و از آن به اسپرانتو برگردانیده بودند. من از اسپرانتو بعربی ترجمه کردم. چون نسخههای چاپ شده در اینجا رسید و پراکنده شد خزعل و پسرانش از عربی دانستن من خشنود شده و پیامهایی فرستادند ولی چون درپی آن نوشتهی دیگری رسید مایهی گلهمندی و رنجیدگی گردید. چگونگی آن بود که چون روزنامههای بغداد خوزستان را یک «امیرنشینی عربی» میستودند و خزعل را فرمانروای جداسر آنجا میشماردند ، من گفتاری بعربی در پاسخ آنها پرداخته نوشته بودم که خوزستان بخشی از خاک ایرانست و شیخخزعل گماردهای از دولت ایران میباشد. لقب «معزالسلطنه» یا «سرداراقدس» را باو دولت ایران داده. بیرقی که بروی کشتیهای او پرچم میگشاید بیرق رسمی ایرانست. این گفتار که در «العرفان» چاپ شده بود و بخوزستان بازگشت ، به خزعل و پسرانش برخورد و از همانجا دشمنی سرچشمه گرفت.
معاضدالسلطنه بسخن خود کار میبست و بنامههای من پاسخهای بجا میفرستاد. چنانکه گفتم بحکومت و رئیس قشون دستور آمده بود که بمن پشتیبانی و یاوری دریغ نگویند. مدعیالعموم که همراه آورده بودیم بسیار پاکدامن میبود و با اینحال آزارهایی بمن میرسانید. زیرا چون به نجف رفته و درس خوانده بود خود را مجتهد میشمرد ، و باآنکه عمامه نمیداشت میکوشید که مجتهد بودن خود را بمردم بفهماند. در نشستها با من به چَخِش[=مجادله] میپرداخت و همهی آرزویش آن میبود که خود را بادانشتر بنماید. در کارها درمانده میبود و با آنحال به هر چیزی ایراد میگرفت. مثلاً روزی به ادارهی قشون نامهای میبایست نویسیم. من چیزی نوشتم و باو نشان داده گفتم : ببینید اگر خوبست بفرستیم. او نامه را گرفت و کمی خواند و با بودن کسان بسیاری چنین گفت : «بسیار بد نوشتهاید». من خامه و دوات و کاغذ را بجلوش گزارده گفتم : «خودتان یکی دیگر بنویسید». خامه و کاغذ را برداشت و یک ربع بیشتر کوشید و آنگاه سر برداشته چنین گفت : «اینکه نوشته شده چه عیب دارد که من دیگری نویسم؟». گفتم : «اگر عیبی ندارد همان را بفرستید».
روزی با کارمندان عدلیه نشستی میداشتیم. پرستوکی باتاق درآمد و سخنی از آن بمیان افتاد ، و چون گفته شد : «این مرغ سورهی الحمد میخواند» ، من گفتم : اینها افسانه است. مدعیالعموم نماز میخواند و همانکه بپایان رساند ، چخش و پرخاش آغاز کرد که چرا ما گفتهایم الحمد خواندن پرستوک افسانه است. این رفتار او بسیار ناستوده میبود. و چون خود نیز ماندن را نمیخواست تلگراف بوزارت عدلیه کرده برداشتن او را خواستار گردیدم.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ Bernardin de Saint-Pierre
🔶 زبان ایرانی - پرچم نیمهماهه : 261
🔸 پرسشها و پاسخها (تکهی پنج از پنج)
پرسش :
«ورجاوندبنیاد» رسید خواندهام و بسه واژهی ناآشنای زیر که در فرهنگ کتاب نوشته نشده برخوردم. آنها را نیز در فرهنگها نتوانستم جست مگر «اند» را که بآن هم معنای روشنی ندادهاند. اینک واژهها :
1ـ سات در صفحهی 39 «اگر پیشرفت دانشها ساتهای درخشانی در تاریخ اروپا باز کرده است اینها ساتهای سیاهی در آن پدید خواهد آورد» در جای دیگر نیز سات را آوردهاید.
2ـ سان در صفحهی 47 و 63 «این سپهر است که میبینیم و از سانش آگاهیم».
3ـ «اند» در صفحهی 63 «از اینسوی اندهای بسیاری از گندم و شکر و قهوه و دیگر خوراکیها خرنده نداشته ...» گرچه خود معناهایی برای آنها گمانیدهام که سات صفحه ، و اند مقدار و سان اشتباه چاپی و درستش سامان است ولی برای اطمینان این پرسشها را میفرستم.
اهواز محمدعلی جزایری
پاسخ :
1ـ سات چنانکه فهمیدهاید بمعنی صفحه است.
2ـ اند نیز بمعنی مقدار است. این واژه در فارسی امروزی در دو سه جا بکار میرود. اندک بمعنی مقدار کم است و چند بمعنی چه اند است و نیز میگویند : «ده و اند تن». ما میخواهیم آن را در همه جا در همان معنای خود بکار بریم.
3ـ سان بمعنی حال است. این نیز در فارسی امروزی بکار میرود. میگویند : چسان و یکسان که بمعنی در چه حال و بیک حال است. ما میخواهیم آن را در همه جا بمعنی خود بیاوریم و روان گردانیم.
یکی از آکهای فارسی همینست که بسیاری از واژهها از روانی افتاده و بیش از دو سه جا بکار نمیرود. این آک را باید برداریم و آن واژهها را روان گردانیم.
🔸 پرسشها و پاسخها (تکهی پنج از پنج)
پرسش :
«ورجاوندبنیاد» رسید خواندهام و بسه واژهی ناآشنای زیر که در فرهنگ کتاب نوشته نشده برخوردم. آنها را نیز در فرهنگها نتوانستم جست مگر «اند» را که بآن هم معنای روشنی ندادهاند. اینک واژهها :
1ـ سات در صفحهی 39 «اگر پیشرفت دانشها ساتهای درخشانی در تاریخ اروپا باز کرده است اینها ساتهای سیاهی در آن پدید خواهد آورد» در جای دیگر نیز سات را آوردهاید.
2ـ سان در صفحهی 47 و 63 «این سپهر است که میبینیم و از سانش آگاهیم».
3ـ «اند» در صفحهی 63 «از اینسوی اندهای بسیاری از گندم و شکر و قهوه و دیگر خوراکیها خرنده نداشته ...» گرچه خود معناهایی برای آنها گمانیدهام که سات صفحه ، و اند مقدار و سان اشتباه چاپی و درستش سامان است ولی برای اطمینان این پرسشها را میفرستم.
اهواز محمدعلی جزایری
پاسخ :
1ـ سات چنانکه فهمیدهاید بمعنی صفحه است.
2ـ اند نیز بمعنی مقدار است. این واژه در فارسی امروزی در دو سه جا بکار میرود. اندک بمعنی مقدار کم است و چند بمعنی چه اند است و نیز میگویند : «ده و اند تن». ما میخواهیم آن را در همه جا در همان معنای خود بکار بریم.
3ـ سان بمعنی حال است. این نیز در فارسی امروزی بکار میرود. میگویند : چسان و یکسان که بمعنی در چه حال و بیک حال است. ما میخواهیم آن را در همه جا بمعنی خود بیاوریم و روان گردانیم.
یکی از آکهای فارسی همینست که بسیاری از واژهها از روانی افتاده و بیش از دو سه جا بکار نمیرود. این آک را باید برداریم و آن واژهها را روان گردانیم.
🔶 12ـ نکوخویی و بدخویی ـ نکوخویی و بدخویی
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
اگر دیگران از کم داشتن پندسرایان مینالند باید شرقیان از فراوان داشتن آنان بنالند.
در سرزمینی که گویندگی پیشهای بوده و هر نادان و درماندهای زبان بگفتار باز داشته ، هر کسی آن خیم یا کردار را که با نهاد سست خود سازگار مییافته بستایش آن برخاسته است و هرچه را که ستوده یا نکوهیدهاند گزافه را از اندازه بیرون ساختهاند. چهبسا که خیمی را امروز ستوده و فردا آن را نکوهیدهاند. اینانند که مردم را از خویهای ستوده بیبهره گردانیدهاند.
گفتگو از خویها باید از روی بنیادی باشد و این کار هر کس نیست در این باره سخن براند و با گفتههای پریشان و نارسای خود مردم را بیراه گرداند. دوباره یادآوری میکنم سخنان پرگزافه و پراکنده که در این زمینه در کتابهاست باید از آنها چشم پوشید.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
اگر دیگران از کم داشتن پندسرایان مینالند باید شرقیان از فراوان داشتن آنان بنالند.
در سرزمینی که گویندگی پیشهای بوده و هر نادان و درماندهای زبان بگفتار باز داشته ، هر کسی آن خیم یا کردار را که با نهاد سست خود سازگار مییافته بستایش آن برخاسته است و هرچه را که ستوده یا نکوهیدهاند گزافه را از اندازه بیرون ساختهاند. چهبسا که خیمی را امروز ستوده و فردا آن را نکوهیدهاند. اینانند که مردم را از خویهای ستوده بیبهره گردانیدهاند.
گفتگو از خویها باید از روی بنیادی باشد و این کار هر کس نیست در این باره سخن براند و با گفتههای پریشان و نارسای خود مردم را بیراه گرداند. دوباره یادآوری میکنم سخنان پرگزافه و پراکنده که در این زمینه در کتابهاست باید از آنها چشم پوشید.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 21ـ سفری که به دزفول و شوش کردیم (تکهی یک از دو)
چون اسفند ماه بپایان میرسید و روزهای نوروز (1) نزدیک میشد ، امین صلح دزفول (شادروان عباس عسکری که چند سال پیش جوانمرگ شد) ما را میهمان خواند. من چون در آرزوی دیدن شوش میبودم پذیرفتم. یک روز پیش از عید از شوشتر راه افتادیم. من بودم با آقای عبدالله دیدهبان رئیس فرهنگ (که اکنون در تهرانست) و چند تن از کارمندان عدلیه. کارون (یا بهتر بگویم شَطیط) را با کَلَک گذشتیم. اگر خوانندگان معنی کلک را نمیدانند چند خیکیست که باد کرده بهم بندند و تختههایی روی آنها اندازند و بدینسان کشتی پدید آورند که با پارو راهش برند. گاهی نیز این کشتی پُرباد وارونه گردیده مسافران را توی آب ریزد. ولی ما آسوده گذشتیم و اسبهایی که از دزفول فرستاده شده در آنسوی آب آماده میبود سوار شده روانه گردیدیم.
نوروز خوزستان بسیار تماشاییست. دشت و کوه همه سبز و خرم و هر چند گام دسته «شقایق» رنگارنگ. تو گویی بروی مخمل سبز ، گلهای سرخ و زرد و سبز دوختهاند. من نام «شقایق» را شنیده ولی ندیده بودم. نخست بار بود که در اینجا دیدم. خوشی هوا و سبزی و خرمی زمین ما را دلشاد ، ویرانی و بدبختی کشور و کوچکی و خواری آبادیهای سر راه اندوهناک میگردانید.
شب را در دیهی بسر برده فردا ناهار به شاهآباد رسیدیم. من چون شنیده و خوانده بودم که اینجا همان «جُندیشاپور» است که ما نامش را بارها در تاریخ میخوانیم چند ساعتی درنگ کرده بدیدن آبادی و پیرامونهایش پرداختیم و برخی یادداشتها کردیم.
بهمراهان میگفتم : روزی اینجا شهری بنام میبوده و بیمارستانی میداشته که میتوان گفت دانشکدهی پزشکی میبوده ، زیرا پزشکان دانشمند بیرون میداده. منصور خلیفهی بغداد هنگامی که در جستجوی دانشکدهی پزشکی برای خود و دربارش میبود فرستاد بُختیشوع را از اینجا برد. در این شهر بود که یعقوب لیث آن مرد دلیر تاریخی پس از شکست خوردن از سپاه خلیفه نشیمن گرفت و برای آنکه دوباره آمادهی جنگ گردد به بسیجهایی[تدارکات] پرداخت. ولی مرگش فرارسید و در اینجا بخاک رفت که گورش تا دیرهنگام پدیدار میبوده است. این امامزاده که گنبدش از دور پیداست کسی چه داند که همان گور یعقوب لیث نیست. بیشتر امامزادهها در ایران همین حال را میدارد که گور یکی از پادشاهان و درویشان و ملایان است که گنبدی میداشته و امامزاده گردیده.
شب را به دزفول رسیدیم. امین صلح پذیرایی بسیار شاینده کرد. یک روز یا دو روز مانده روانهی شوش گردیدیم. شوش که از صدها سال باز ویرانه شده و از میان رفته بوده ، از زمانی که دانشمندان فرانسهای در آنجا بکاوش پرداختهاند اندک آبادی از نو پدید آمده. خود فرانسهایها دزی بنیاد گزاردهاند. آنگاه در سوی غربی ویرانهها آبادی کوچکی پیدا شده که شش کاروانسرا و چند خانه و یک راسته بازار (با ٥٤ دکان) میباشد. این آبادی کوچک در کنار رود «چاهور» (2) نهاده و گور و بارگاه دانیال (که همانا در زمانهای ویرانی شهر همچنان برپا میایستاده) درمیان این آبادی افتاده.
برای ما در کنار چاهور چادری افراشتند. چند روزی با خوشی بسیار بسر بردیم. فرانسهایها پاییز و زمستان را در اینجا کار کرده و تابستان را به فرانسه بازمیگشتند. اکنون نیز در اینجا نمیبودند و من افسوس بسیار خوردم. با اینحال بارها بر سر ویرانهها رفتیم و دیدنیهای بسیار دیدیم و دانستنیهای بسیار دانستیم و من یادداشتهایی کردم. یک روز هم بکنار کرخه که مرز ایران و عراق میبود رفتیم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ نوروز 1303 خورشیدی
2ـ چاهو یا چاهور یا شاهور (Wãhur).
🔸 21ـ سفری که به دزفول و شوش کردیم (تکهی یک از دو)
چون اسفند ماه بپایان میرسید و روزهای نوروز (1) نزدیک میشد ، امین صلح دزفول (شادروان عباس عسکری که چند سال پیش جوانمرگ شد) ما را میهمان خواند. من چون در آرزوی دیدن شوش میبودم پذیرفتم. یک روز پیش از عید از شوشتر راه افتادیم. من بودم با آقای عبدالله دیدهبان رئیس فرهنگ (که اکنون در تهرانست) و چند تن از کارمندان عدلیه. کارون (یا بهتر بگویم شَطیط) را با کَلَک گذشتیم. اگر خوانندگان معنی کلک را نمیدانند چند خیکیست که باد کرده بهم بندند و تختههایی روی آنها اندازند و بدینسان کشتی پدید آورند که با پارو راهش برند. گاهی نیز این کشتی پُرباد وارونه گردیده مسافران را توی آب ریزد. ولی ما آسوده گذشتیم و اسبهایی که از دزفول فرستاده شده در آنسوی آب آماده میبود سوار شده روانه گردیدیم.
نوروز خوزستان بسیار تماشاییست. دشت و کوه همه سبز و خرم و هر چند گام دسته «شقایق» رنگارنگ. تو گویی بروی مخمل سبز ، گلهای سرخ و زرد و سبز دوختهاند. من نام «شقایق» را شنیده ولی ندیده بودم. نخست بار بود که در اینجا دیدم. خوشی هوا و سبزی و خرمی زمین ما را دلشاد ، ویرانی و بدبختی کشور و کوچکی و خواری آبادیهای سر راه اندوهناک میگردانید.
شب را در دیهی بسر برده فردا ناهار به شاهآباد رسیدیم. من چون شنیده و خوانده بودم که اینجا همان «جُندیشاپور» است که ما نامش را بارها در تاریخ میخوانیم چند ساعتی درنگ کرده بدیدن آبادی و پیرامونهایش پرداختیم و برخی یادداشتها کردیم.
بهمراهان میگفتم : روزی اینجا شهری بنام میبوده و بیمارستانی میداشته که میتوان گفت دانشکدهی پزشکی میبوده ، زیرا پزشکان دانشمند بیرون میداده. منصور خلیفهی بغداد هنگامی که در جستجوی دانشکدهی پزشکی برای خود و دربارش میبود فرستاد بُختیشوع را از اینجا برد. در این شهر بود که یعقوب لیث آن مرد دلیر تاریخی پس از شکست خوردن از سپاه خلیفه نشیمن گرفت و برای آنکه دوباره آمادهی جنگ گردد به بسیجهایی[تدارکات] پرداخت. ولی مرگش فرارسید و در اینجا بخاک رفت که گورش تا دیرهنگام پدیدار میبوده است. این امامزاده که گنبدش از دور پیداست کسی چه داند که همان گور یعقوب لیث نیست. بیشتر امامزادهها در ایران همین حال را میدارد که گور یکی از پادشاهان و درویشان و ملایان است که گنبدی میداشته و امامزاده گردیده.
شب را به دزفول رسیدیم. امین صلح پذیرایی بسیار شاینده کرد. یک روز یا دو روز مانده روانهی شوش گردیدیم. شوش که از صدها سال باز ویرانه شده و از میان رفته بوده ، از زمانی که دانشمندان فرانسهای در آنجا بکاوش پرداختهاند اندک آبادی از نو پدید آمده. خود فرانسهایها دزی بنیاد گزاردهاند. آنگاه در سوی غربی ویرانهها آبادی کوچکی پیدا شده که شش کاروانسرا و چند خانه و یک راسته بازار (با ٥٤ دکان) میباشد. این آبادی کوچک در کنار رود «چاهور» (2) نهاده و گور و بارگاه دانیال (که همانا در زمانهای ویرانی شهر همچنان برپا میایستاده) درمیان این آبادی افتاده.
برای ما در کنار چاهور چادری افراشتند. چند روزی با خوشی بسیار بسر بردیم. فرانسهایها پاییز و زمستان را در اینجا کار کرده و تابستان را به فرانسه بازمیگشتند. اکنون نیز در اینجا نمیبودند و من افسوس بسیار خوردم. با اینحال بارها بر سر ویرانهها رفتیم و دیدنیهای بسیار دیدیم و دانستنیهای بسیار دانستیم و من یادداشتهایی کردم. یک روز هم بکنار کرخه که مرز ایران و عراق میبود رفتیم.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ نوروز 1303 خورشیدی
2ـ چاهو یا چاهور یا شاهور (Wãhur).
🔶 زبان ایرانی ـ پرچم هفتگی : 262
🔸 آیا فارسی زبان همگان تواند بود؟.. (تکهی یک از دو)
کتاب «زبان پاک» که بچاپ رسیده و پراکنده شده نامههایی در پیرامون آن رسیده که باشد که برخی را در شمارههای آینده بگفتگو گزاریم. روزنامه را که آغاز کردهایم یکی از چیزهایی که دنبال خواهیم کرد همین زمینهی زبانست. در این زمینه گفتنی بسیار است و اینک در اینجا بیکی از آنها میپردازیم :
بسیاری از خوانندگان میدانند که یکی از اندیشههایی که در سدهی گذشته در اروپا در میان سوسیالیستها و دیگر نیکخواهان جهان پیدا شده بودن یک زبان همگانست. باینمعنی خواستهاند که گذشته از زبانهایی که هست و هر تیرهای با یکی از آنها سخن میگوید زبان دیگری باشد که همهی مردمان آن را یاد گیرند و دو تن که بهم رسیدند و زبان همدیگر را نفهمیدند با این زبان همگان سخن رانند.
این آرزو در سدهی گذشته پیدا شده و کوششهایی در راه پدید آوردن یک چنان زبانی (زبان همگان) بکار رفته که بنتیجهی درستی نرسیده. ولی آرزوی خجستهای میبوده که باید ما نیز پی آنرا گیریم.
یکی نبودن زبان یکی از گرفتاریهای آدمیانست. برای آنکه چگونگی نیک دانسته شود مثلی یاد میکنیم :
چنین انگارید شما میخواهیـد سفری باروپا کنید و در کشورهای آنجا بگردید. آیا بچنـد زبان نیازمندید که یاد گیرید؟... اگر بخواهید در هر کشوری با زبان خود آنجا سخن رانید و با هر کسی که خواستید بگفت و شنید پردازید ناچارید بیش از پانزده زبان یاد گیرید. یا اگر بخواهید تنها زبانهای بزرگ را یاد گرفته با همانها کارهای خود را انجام دهید ناچارید باری چهار زبان : روسی ، انگلیسی ، فرانسه و آلمانی را بدانید. در حالی که یاد گرفتن هر یکی از این زبانها بسالها رنج کشیدن نیازمند است. پس ببینید یکی نبودن زبانها چه دشواری بزرگی را در زندگانی پدید آورده.
اکنون که در سایهی تلگراف و تلفن و راه آهن و هواپیما و اتومبیل و رادیو جهان یکی شده و کشورها با همهی دوری بهم نزدیک گردیده همین داستان زبان جلوگیر بزرگیست که مردمان را از سودهای این نزدیکی بیبهره میگرداند.
شما در رادیو آواز گویندگانی را از کشورهای بسیاری میشنوید ولی زبانشان را نفهمیده سودی برنمیدارید.
رادیوی لندن ناچار شده با چهل و چهار زبان سخن گوید تا گفتنیهای خود را به بیشتر مردمان برساند.
بسیار بهتر بودی اگر زبانها جز یکی نبودی. (بگفتهی یکی از نویسندگان بسیار بهتر بودی اگر نمرود آن خیرهسری را با خدا ننمودی و جهانیان را باین گرفتاری نینداختی). ولی این چیزیست که شده و کنون اختیارش از دست ما بیرونست. ما اگر بخواهیم همهی زبانها را یکی گردانیم نخواهیم توانست (مگر هزار سال و بیشتر بگذرد).
اینست نیکخواهان در سدهی گذشته چنین اندیشیدهاند که هر تیرهای زبانی را که میدارند بدارند و در میان خودشان با آن سخن گویند. لیکن زبانی نیز باشد که همهی مردمان یاد گیرند که چون دو تن بهم رسیدند و از یک تیره نمیباشند و زبان همدیگر نمیدانند با آن گفتگو کنند.
آرزوی زبان همگان از اینجا پیدا شده و بیشتری از نیکخواهان آنرا پذیرفتهاند. ولی این زبان کدام یکی از زبانها باید بود؟.. کدام زبان را برای همگانی باید برگزید؟..
🔸 آیا فارسی زبان همگان تواند بود؟.. (تکهی یک از دو)
کتاب «زبان پاک» که بچاپ رسیده و پراکنده شده نامههایی در پیرامون آن رسیده که باشد که برخی را در شمارههای آینده بگفتگو گزاریم. روزنامه را که آغاز کردهایم یکی از چیزهایی که دنبال خواهیم کرد همین زمینهی زبانست. در این زمینه گفتنی بسیار است و اینک در اینجا بیکی از آنها میپردازیم :
بسیاری از خوانندگان میدانند که یکی از اندیشههایی که در سدهی گذشته در اروپا در میان سوسیالیستها و دیگر نیکخواهان جهان پیدا شده بودن یک زبان همگانست. باینمعنی خواستهاند که گذشته از زبانهایی که هست و هر تیرهای با یکی از آنها سخن میگوید زبان دیگری باشد که همهی مردمان آن را یاد گیرند و دو تن که بهم رسیدند و زبان همدیگر را نفهمیدند با این زبان همگان سخن رانند.
این آرزو در سدهی گذشته پیدا شده و کوششهایی در راه پدید آوردن یک چنان زبانی (زبان همگان) بکار رفته که بنتیجهی درستی نرسیده. ولی آرزوی خجستهای میبوده که باید ما نیز پی آنرا گیریم.
یکی نبودن زبان یکی از گرفتاریهای آدمیانست. برای آنکه چگونگی نیک دانسته شود مثلی یاد میکنیم :
چنین انگارید شما میخواهیـد سفری باروپا کنید و در کشورهای آنجا بگردید. آیا بچنـد زبان نیازمندید که یاد گیرید؟... اگر بخواهید در هر کشوری با زبان خود آنجا سخن رانید و با هر کسی که خواستید بگفت و شنید پردازید ناچارید بیش از پانزده زبان یاد گیرید. یا اگر بخواهید تنها زبانهای بزرگ را یاد گرفته با همانها کارهای خود را انجام دهید ناچارید باری چهار زبان : روسی ، انگلیسی ، فرانسه و آلمانی را بدانید. در حالی که یاد گرفتن هر یکی از این زبانها بسالها رنج کشیدن نیازمند است. پس ببینید یکی نبودن زبانها چه دشواری بزرگی را در زندگانی پدید آورده.
اکنون که در سایهی تلگراف و تلفن و راه آهن و هواپیما و اتومبیل و رادیو جهان یکی شده و کشورها با همهی دوری بهم نزدیک گردیده همین داستان زبان جلوگیر بزرگیست که مردمان را از سودهای این نزدیکی بیبهره میگرداند.
شما در رادیو آواز گویندگانی را از کشورهای بسیاری میشنوید ولی زبانشان را نفهمیده سودی برنمیدارید.
رادیوی لندن ناچار شده با چهل و چهار زبان سخن گوید تا گفتنیهای خود را به بیشتر مردمان برساند.
بسیار بهتر بودی اگر زبانها جز یکی نبودی. (بگفتهی یکی از نویسندگان بسیار بهتر بودی اگر نمرود آن خیرهسری را با خدا ننمودی و جهانیان را باین گرفتاری نینداختی). ولی این چیزیست که شده و کنون اختیارش از دست ما بیرونست. ما اگر بخواهیم همهی زبانها را یکی گردانیم نخواهیم توانست (مگر هزار سال و بیشتر بگذرد).
اینست نیکخواهان در سدهی گذشته چنین اندیشیدهاند که هر تیرهای زبانی را که میدارند بدارند و در میان خودشان با آن سخن گویند. لیکن زبانی نیز باشد که همهی مردمان یاد گیرند که چون دو تن بهم رسیدند و از یک تیره نمیباشند و زبان همدیگر نمیدانند با آن گفتگو کنند.
آرزوی زبان همگان از اینجا پیدا شده و بیشتری از نیکخواهان آنرا پذیرفتهاند. ولی این زبان کدام یکی از زبانها باید بود؟.. کدام زبان را برای همگانی باید برگزید؟..
🔶 13ـ پایندگی یک توده بیش از همه در سایهی نکوخوییست
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
در جهان که بنیاد زندگی بر کشاکش نهاده شده پایندگی یک توده بیش از همه در سایهی خویهاییست که مایهی استواری ایشان گردد. بدانسان که درختی تا سخت و استوار نباشد در برابر تندبادها ایستادگی نتواند ، یک مردم نیز تا استوار نباشند پایدار نخواهند ماند.
کسانی خوشخویی را خندهرویی و چربزبانی و چاپلوسی و اینگونه سستنهادیها میپندارند و یا ساختن با هر نیک و بد را هنری میانگارند. اینان سخت نادانند و خوشخویی جز از اینهاست.
برای یک توده پیش از همه خویهایی میباید که استوار و پایدارشان گرداند.
آنچه یک توده را استوار و پایدار میگرداند چیست؟... آزادگی ، غیرت ، دلیری ، از خود گذشتگی ، پافشاری.
سخندانی و دانشمندی و هنروری و اینگونه عنوانها را در این زمینه ارجی نیست.
تاریخ بهترین گواه است که هر مردمی که دارای این خویهای ستوده بودند در جهان گرامی زیسته بر دیگران برتری یافتند و آنان که سستنهاد و فرومایه بودند زیر پا مالیده شدند.
بر مردمان باستان نگاهی بیندازید. تاریخ ایران و یونان و روم را بخوانید.
ایرانیان که آنهمه کشورها گشادند و قرنها خداوند آسیا بودند این برتری را جز در سایهی غیرت و مردانگی نیافتند.
یونانیان که با همهی اندکی در برابر سپاه انبوه هخامنشی پافشاردند جز میوهی غیرت و دلیری نچیدند. لئونیداس (1) و ملتیادس (2) و آریستیدیس (3) و ثمیستوکلیس (4) میانهی ایشان فراوان بودند.
پس از چیرگی اسکندر که کشور پهناور ایران آزادی خود را باخت تنها غیرت و دلیری یکمشت اشکانی بود که کشور را از دست بیگانگان برهانید و سپس هم مشت آهنین رومیان را از آسیا برگردانید.
در پتیارهی دلگداز مغول که ایران سیلی سستخوییهای دویست سالهی خود را میخورد و آنهمه گزندها بمردم رسید و آنهمه رسواییها بار آمد این تنها تیمور ملک و شمسالدین خطیب و جلالالدین خوارزمشاه و چند تن دیگر بود که آلودهی آن سستیها نبودند و این هنگام مردانیگها نمودند و از آن توفان رسوایی روسفید بیرون جستند! این داستان بهترین راهنماست که آدمیان دارای کدام خویها باشند تا در روز سختی درنمانند!
در حادثهی تیمور اگر ده تن غیرتمند همچون شاهمنصور پیدا میشدند دست آن خونخوار را از ایران برمیتافتند و آنهمه گزندها و کشتارها روی نمیداد!
اینها دورهی سرافکندگی ایرانست. ولی شاهمنصور و شمسالدین و تیمور ملک و جلالالدین (5) همواره نامهای ایشان مایهی سرفرازی ایرانیان خواهد بود.
در قرنهای دیرتر آیا جز غیرت شاهان صفوی و دلیری و جانفشانی ایلهای بیاباننشین بود که ایران را پس از قرنها آشفتگی بسامان آورد؟! از اینگونه گواهیها در تاریخ فراوانست.
در جهان آسیبی بدتر از آن نیست که تودهای خونشان از جوش افتاده از سستنهادی با نیک و بد سر کنند و از کجاندیشی ، فروغ و تاریکی را یکی بشمارند و بیخردانه همواره ناله از چرخ و روزگار نمایند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ Leonidas
2ـ Meltiades
3ـ Aristides یا Aristeides
4ـ Themistocles
5ـ در پیمان سرگذشتهایی از این چهار بزرگمرد آورده شده. خوانندگان توانند کتاب «در پیرامون تاریخ» که این سرگذشتها را نیز در خود دارد ببینند.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
در جهان که بنیاد زندگی بر کشاکش نهاده شده پایندگی یک توده بیش از همه در سایهی خویهاییست که مایهی استواری ایشان گردد. بدانسان که درختی تا سخت و استوار نباشد در برابر تندبادها ایستادگی نتواند ، یک مردم نیز تا استوار نباشند پایدار نخواهند ماند.
کسانی خوشخویی را خندهرویی و چربزبانی و چاپلوسی و اینگونه سستنهادیها میپندارند و یا ساختن با هر نیک و بد را هنری میانگارند. اینان سخت نادانند و خوشخویی جز از اینهاست.
برای یک توده پیش از همه خویهایی میباید که استوار و پایدارشان گرداند.
آنچه یک توده را استوار و پایدار میگرداند چیست؟... آزادگی ، غیرت ، دلیری ، از خود گذشتگی ، پافشاری.
سخندانی و دانشمندی و هنروری و اینگونه عنوانها را در این زمینه ارجی نیست.
تاریخ بهترین گواه است که هر مردمی که دارای این خویهای ستوده بودند در جهان گرامی زیسته بر دیگران برتری یافتند و آنان که سستنهاد و فرومایه بودند زیر پا مالیده شدند.
بر مردمان باستان نگاهی بیندازید. تاریخ ایران و یونان و روم را بخوانید.
ایرانیان که آنهمه کشورها گشادند و قرنها خداوند آسیا بودند این برتری را جز در سایهی غیرت و مردانگی نیافتند.
یونانیان که با همهی اندکی در برابر سپاه انبوه هخامنشی پافشاردند جز میوهی غیرت و دلیری نچیدند. لئونیداس (1) و ملتیادس (2) و آریستیدیس (3) و ثمیستوکلیس (4) میانهی ایشان فراوان بودند.
پس از چیرگی اسکندر که کشور پهناور ایران آزادی خود را باخت تنها غیرت و دلیری یکمشت اشکانی بود که کشور را از دست بیگانگان برهانید و سپس هم مشت آهنین رومیان را از آسیا برگردانید.
در پتیارهی دلگداز مغول که ایران سیلی سستخوییهای دویست سالهی خود را میخورد و آنهمه گزندها بمردم رسید و آنهمه رسواییها بار آمد این تنها تیمور ملک و شمسالدین خطیب و جلالالدین خوارزمشاه و چند تن دیگر بود که آلودهی آن سستیها نبودند و این هنگام مردانیگها نمودند و از آن توفان رسوایی روسفید بیرون جستند! این داستان بهترین راهنماست که آدمیان دارای کدام خویها باشند تا در روز سختی درنمانند!
در حادثهی تیمور اگر ده تن غیرتمند همچون شاهمنصور پیدا میشدند دست آن خونخوار را از ایران برمیتافتند و آنهمه گزندها و کشتارها روی نمیداد!
اینها دورهی سرافکندگی ایرانست. ولی شاهمنصور و شمسالدین و تیمور ملک و جلالالدین (5) همواره نامهای ایشان مایهی سرفرازی ایرانیان خواهد بود.
در قرنهای دیرتر آیا جز غیرت شاهان صفوی و دلیری و جانفشانی ایلهای بیاباننشین بود که ایران را پس از قرنها آشفتگی بسامان آورد؟! از اینگونه گواهیها در تاریخ فراوانست.
در جهان آسیبی بدتر از آن نیست که تودهای خونشان از جوش افتاده از سستنهادی با نیک و بد سر کنند و از کجاندیشی ، فروغ و تاریکی را یکی بشمارند و بیخردانه همواره ناله از چرخ و روزگار نمایند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ Leonidas
2ـ Meltiades
3ـ Aristides یا Aristeides
4ـ Themistocles
5ـ در پیمان سرگذشتهایی از این چهار بزرگمرد آورده شده. خوانندگان توانند کتاب «در پیرامون تاریخ» که این سرگذشتها را نیز در خود دارد ببینند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 21ـ سفری که به دزفول و شوش کردیم (تکهی دو از دو)
گور دانیال داستان درازی داشته که اینجا فرصت گفتن نیست. خوزستانیان به پیغمبران بنیاسرائیل دلبستگی بسیار میداشتهاند و گورهای بسیاری بنام آنها در خوزستان میشنیدیم. این گور دانیال از همهی آنها بنامتر میبوده. شب آدینه آواز بسیاری از حیاط آنجا شنیده میشد. من با آقای دیدهبان بتماشا رفتیم. دیدیم گروهی عرب ، از زن و مرد ، گرد هم نشستهاند و میگویند و میخندند. ولی چون ما را دیدند رمیدند و خاموش ایستادند. من با عربی گفتم : از ما نرمید ، ما را میهمان خود شناسید. آمدیم زمانی میان شما خوش باشیم. درمیانشان یکی میبوده که عربی مرا فهمید و بپاسخ پرداخت. پرسشهایی کردیم. دانسته شد از «بَنیطُرُف» میباشند و بزیارت آمدهاند. میگفت : «نام من شیخملاطالب است. درس خواندهام». عربها شعرهایی با زبان عامی خود (دارجی) (1) خواندند که ما کم فهمیدیم. ملاطالب گفت : «من خود شعرهایی با زبان کتاب گفتهام ، بهتر است برایتان بخوانم» ، این را گفت و شعرهایی خواند :
مار نحت سحرا غصن النسیم صبا (؟) الا وهام فوادی نحو کم و صبا
و لا بدا البرق مجتازا بذی سلم الا تذکرت ذاک المبسم الشنبا
قصیدهای دراز بود که خواند و ما با خوشی گوش دادیم. دربارهی بَنیطُرُف چیزهایی پرسیدم که همه را پاسخ داد. پس از یکی دو ساعت برخاسته بدرود گفتیم و راه افتادیم.
گفته میشد : سیداحمد آلتُفّاح در آن نزدیکی مینشیند. این سیداحمد از دشمنان شیخخزعل بشمار میرفت و ازو گزندهایی دیده بود. من داستانش را شنیده دیدنش را میخواستم. پیامی برایش فرستادیم. فردا اسبهایی فرستاد و ما را میهمان خواند. رفتیم و روزی را با او بسر بردیم. مرد بافهم و غیرتمندی دیده میشد. درمیان گفتگو سخن از دولت ایران ، و اینکه خوزستان را بحال خود نخواهد گزاشت میرفت و سیداحمد خشنودی مینمود. در اینجا خود را درمیان زندگانی سادهی عربی میدیدیم. چیزی که بمن بسیار خوش میآمد آواز زنهای عرب میبود که چون دستآس میکشیدند ، با گردش آن آواز میخواندند و چنان سرگرم میشدند که تو گویی خود را فراموش ساختهاند.
بدینسان چند روزی در آن پیرامونها گذرانیده بدزفول بازگشتیم. دزفول در ناپاکیزگی از شوشتر بدتر میبود. ولی مهربانی مردم و پذیراییهای امین صلح چیزهای دیگر را از دیدهی ما دور میداشت. یک روز هم در اینجا بگردش رفتیم. در بیرون شهر زنان و مردان و دختران و پسران با رختهای گوناگون انبوه گردیده با شادمانیها روز میگذرانیدند. ما را بباغی بردند که بیش از همه درختهای نارنج و لیمو میداشت ، و چون آنها گل کرده بودند از سراسر باغ بوی خوش برمیخاست و مایهی دلخوشی بسیار میبود.
برای ما نیز فرشها گسترده دستگاه چایی و شیرینی چیده بودند. هنگامی که رسیدیم داستانی رخ داد که چون شوخیآمیز است میآورم. نزدیک بهمانجا دستهای از جوانان دستگاهی گسترده چند تن مطرب نیز همراه آورده بودند که میزدند و میخواندند و سرگرم خوشی میبودند. ما چون رسیدیم فراشان عدلیه با خشم و پرخاش بسوی آنها دویدند. بگمانشان که ما بدمان خواهد آمد و یا ببزرگی ما خواهد برخورد. من آوازشان داده پرسیدم : میخواهید چه کنید؟. گفتند : «میخواهیم اینها را دور برانیم». گفتم : «حالا نه ، سپس اگر دیدیم بد میخوانند و بد میزنند آن وقت دورشان میرانیم». بدینسان جلوشان گرفتم. آن روز یکی از خوشترین روزهای ما بود.
چون از دزفول بازگشتیم من آگاهیهایی را که دربارهی خوزستان در آن چندگاه یافته بودم گرد آورده نامهی درازی گردانیدم و با فهمیده و اندیشیدهی خودم بکابینهی نخستوزیری فرستادم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ دارجی (دارجه) زبان عربی عامی و در برابر «فُصحا»ست که زبان عربی کتابی میباشد.
🔸 21ـ سفری که به دزفول و شوش کردیم (تکهی دو از دو)
گور دانیال داستان درازی داشته که اینجا فرصت گفتن نیست. خوزستانیان به پیغمبران بنیاسرائیل دلبستگی بسیار میداشتهاند و گورهای بسیاری بنام آنها در خوزستان میشنیدیم. این گور دانیال از همهی آنها بنامتر میبوده. شب آدینه آواز بسیاری از حیاط آنجا شنیده میشد. من با آقای دیدهبان بتماشا رفتیم. دیدیم گروهی عرب ، از زن و مرد ، گرد هم نشستهاند و میگویند و میخندند. ولی چون ما را دیدند رمیدند و خاموش ایستادند. من با عربی گفتم : از ما نرمید ، ما را میهمان خود شناسید. آمدیم زمانی میان شما خوش باشیم. درمیانشان یکی میبوده که عربی مرا فهمید و بپاسخ پرداخت. پرسشهایی کردیم. دانسته شد از «بَنیطُرُف» میباشند و بزیارت آمدهاند. میگفت : «نام من شیخملاطالب است. درس خواندهام». عربها شعرهایی با زبان عامی خود (دارجی) (1) خواندند که ما کم فهمیدیم. ملاطالب گفت : «من خود شعرهایی با زبان کتاب گفتهام ، بهتر است برایتان بخوانم» ، این را گفت و شعرهایی خواند :
مار نحت سحرا غصن النسیم صبا (؟) الا وهام فوادی نحو کم و صبا
و لا بدا البرق مجتازا بذی سلم الا تذکرت ذاک المبسم الشنبا
قصیدهای دراز بود که خواند و ما با خوشی گوش دادیم. دربارهی بَنیطُرُف چیزهایی پرسیدم که همه را پاسخ داد. پس از یکی دو ساعت برخاسته بدرود گفتیم و راه افتادیم.
گفته میشد : سیداحمد آلتُفّاح در آن نزدیکی مینشیند. این سیداحمد از دشمنان شیخخزعل بشمار میرفت و ازو گزندهایی دیده بود. من داستانش را شنیده دیدنش را میخواستم. پیامی برایش فرستادیم. فردا اسبهایی فرستاد و ما را میهمان خواند. رفتیم و روزی را با او بسر بردیم. مرد بافهم و غیرتمندی دیده میشد. درمیان گفتگو سخن از دولت ایران ، و اینکه خوزستان را بحال خود نخواهد گزاشت میرفت و سیداحمد خشنودی مینمود. در اینجا خود را درمیان زندگانی سادهی عربی میدیدیم. چیزی که بمن بسیار خوش میآمد آواز زنهای عرب میبود که چون دستآس میکشیدند ، با گردش آن آواز میخواندند و چنان سرگرم میشدند که تو گویی خود را فراموش ساختهاند.
بدینسان چند روزی در آن پیرامونها گذرانیده بدزفول بازگشتیم. دزفول در ناپاکیزگی از شوشتر بدتر میبود. ولی مهربانی مردم و پذیراییهای امین صلح چیزهای دیگر را از دیدهی ما دور میداشت. یک روز هم در اینجا بگردش رفتیم. در بیرون شهر زنان و مردان و دختران و پسران با رختهای گوناگون انبوه گردیده با شادمانیها روز میگذرانیدند. ما را بباغی بردند که بیش از همه درختهای نارنج و لیمو میداشت ، و چون آنها گل کرده بودند از سراسر باغ بوی خوش برمیخاست و مایهی دلخوشی بسیار میبود.
برای ما نیز فرشها گسترده دستگاه چایی و شیرینی چیده بودند. هنگامی که رسیدیم داستانی رخ داد که چون شوخیآمیز است میآورم. نزدیک بهمانجا دستهای از جوانان دستگاهی گسترده چند تن مطرب نیز همراه آورده بودند که میزدند و میخواندند و سرگرم خوشی میبودند. ما چون رسیدیم فراشان عدلیه با خشم و پرخاش بسوی آنها دویدند. بگمانشان که ما بدمان خواهد آمد و یا ببزرگی ما خواهد برخورد. من آوازشان داده پرسیدم : میخواهید چه کنید؟. گفتند : «میخواهیم اینها را دور برانیم». گفتم : «حالا نه ، سپس اگر دیدیم بد میخوانند و بد میزنند آن وقت دورشان میرانیم». بدینسان جلوشان گرفتم. آن روز یکی از خوشترین روزهای ما بود.
چون از دزفول بازگشتیم من آگاهیهایی را که دربارهی خوزستان در آن چندگاه یافته بودم گرد آورده نامهی درازی گردانیدم و با فهمیده و اندیشیدهی خودم بکابینهی نخستوزیری فرستادم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ دارجی (دارجه) زبان عربی عامی و در برابر «فُصحا»ست که زبان عربی کتابی میباشد.
✴️ پیام به ملایان
ملایان بدانند از مشروطه باز از ایشان به این کشور نیکی و داد نرسیده. هرچه کردهاند بیداد و ستم بوده. خاطرهی همین چهل سال حکومتِ آغشته به دروغ و نیرنگ ، خون و خیانت ، پستی و دورویی با صد سال دادگری از دلها پاک نخواهد شد. بدانند که با اعدام این سه جوان ـ معترضان آبان 98 ـ بار گناهانشان افزونتر و خاطرهی خونخواریهاشان در دلها جایگیرتر خواهد شد.
اگر اندک فهمی در مغزشان مانده ، دست از جنایتی تازه بردارند.
پیداست که این بیرحمیها برای آنست که آواز اعتراضی دیگر از مردم برنخیزد ، هرچه خواستند بکنند و کسی از ایشان پرسشی نپرسد. زیرا در هیچ جا کیفر اعتراض (بیداشتن اسلحه) و آتش زدن بانک (بفرض آنکه ادعای قوهی قضاییه درست باشد) اعدام نیست.
گواه این سخن اصل بيستوهفتم قانون اساسی است :
«تشكيل اجتماعات و راه پيمايیها ، بدون حمل سلاح ، به شرط آنكه مخل به مبانی اسلام نباشد آزاد است».
آری میپندارند که با این کارها هراس به دلها میاندازند. ولی این پندار باطلیست. مگر آن جنایتهای سراسر رسوا و هراسناک تابستان 1367 که با جوانان زندانی کردند توانست جلو اعتراضها را بگیرد؟!
هنوز جنایت تابستان 67 در یادها زنده است و خواهد ماند.
ما به ملایان پیامی داریم : از این پس دادگری پیشه کنید و بکوشید دلهای مردم نرم بماند. این شما بودید که با پافشاری برای بدست گرفتن و ماندن در حکومت ، تخم دشمنی را درمیان مردم کاشتید. اکنون اگر بدینسان ادامه دهید ، راه هر گونه بخشایش را میبندید. شکیبایی مردم اندازه دارد و بیمرز نیست. از آتشی که افروخته خواهد شد بترسید.
اسیر غرور نشوید. کمی هم به آیندهی این کشور که زیستگاه و روزیدهندهی شماست بیندیشید. به مردمی بیندیشید که اگرچه امروز فریاد اعتراض برميآورند ولی چهل سال است فریبشان دادهاید. به آنهایی بیندیشید که فریب شماها را خوردند و به حکومتتان رساندند.
با چنین روشی شما را جز تفنگها یار و دوستی نخواهد ماند. تفنگها نیز همیشه وفادار نمیمانند.
#اعدام_نکنید
ملایان بدانند از مشروطه باز از ایشان به این کشور نیکی و داد نرسیده. هرچه کردهاند بیداد و ستم بوده. خاطرهی همین چهل سال حکومتِ آغشته به دروغ و نیرنگ ، خون و خیانت ، پستی و دورویی با صد سال دادگری از دلها پاک نخواهد شد. بدانند که با اعدام این سه جوان ـ معترضان آبان 98 ـ بار گناهانشان افزونتر و خاطرهی خونخواریهاشان در دلها جایگیرتر خواهد شد.
اگر اندک فهمی در مغزشان مانده ، دست از جنایتی تازه بردارند.
پیداست که این بیرحمیها برای آنست که آواز اعتراضی دیگر از مردم برنخیزد ، هرچه خواستند بکنند و کسی از ایشان پرسشی نپرسد. زیرا در هیچ جا کیفر اعتراض (بیداشتن اسلحه) و آتش زدن بانک (بفرض آنکه ادعای قوهی قضاییه درست باشد) اعدام نیست.
گواه این سخن اصل بيستوهفتم قانون اساسی است :
«تشكيل اجتماعات و راه پيمايیها ، بدون حمل سلاح ، به شرط آنكه مخل به مبانی اسلام نباشد آزاد است».
آری میپندارند که با این کارها هراس به دلها میاندازند. ولی این پندار باطلیست. مگر آن جنایتهای سراسر رسوا و هراسناک تابستان 1367 که با جوانان زندانی کردند توانست جلو اعتراضها را بگیرد؟!
هنوز جنایت تابستان 67 در یادها زنده است و خواهد ماند.
ما به ملایان پیامی داریم : از این پس دادگری پیشه کنید و بکوشید دلهای مردم نرم بماند. این شما بودید که با پافشاری برای بدست گرفتن و ماندن در حکومت ، تخم دشمنی را درمیان مردم کاشتید. اکنون اگر بدینسان ادامه دهید ، راه هر گونه بخشایش را میبندید. شکیبایی مردم اندازه دارد و بیمرز نیست. از آتشی که افروخته خواهد شد بترسید.
اسیر غرور نشوید. کمی هم به آیندهی این کشور که زیستگاه و روزیدهندهی شماست بیندیشید. به مردمی بیندیشید که اگرچه امروز فریاد اعتراض برميآورند ولی چهل سال است فریبشان دادهاید. به آنهایی بیندیشید که فریب شماها را خوردند و به حکومتتان رساندند.
با چنین روشی شما را جز تفنگها یار و دوستی نخواهد ماند. تفنگها نیز همیشه وفادار نمیمانند.
#اعدام_نکنید
اصل بیستوهفتم قانون اساسی :
«تشكيل اجتماعات و راه پيمايیها ، بدون حمل سلاح ، به شرط آنكه مخل به مبانی اسلام نباشد آزاد است».
#اعدام_نکنید
«تشكيل اجتماعات و راه پيمايیها ، بدون حمل سلاح ، به شرط آنكه مخل به مبانی اسلام نباشد آزاد است».
#اعدام_نکنید
🔶 زبان ایرانی ـ پرچم هفتگی : 262
🔸 آیا فارسی زبان همگان تواند بود؟.. (تکهی دو از دو)
در این باره نیز سخنانی رفته و این روشن گردیده که از زبانهایی که میباشد هیچیکی را نتوان برگزید. چه آن زبانها چندان دشوار است که برای یاد گرفتن هر یکی سالها رنج و کوشش میباید. زبان همگان آسان باید بود که همه یاد توانند گرفت.
از اینجا برخی از دانشمندان زبانشناس بآن شدهاند که زبان تازهای بسازند و یکی از آنان دکتر زامنهوف از دانشمندان لهستان بوده که زبان «اسپرانتو» را ساخته و به پراکندنش پرداخته است.
این «اسپرانتو» آسانترین زبانهاست. هر کسی تواند آنرا از یکماه تا سه ماه یاد گیرد که بنویسد و سخن گوید و کتاب خواند. میتوان گفت : ده بار آسانتر از آسانترین زبانهای دیگر میباشد.
در ایـن زبـان بیش از 16 قاعـدهی ساده نیست که در یک ساعت یاد تـوان گـرفت. به بیش از دو هـزار ریشه نیـاز نمیباشد که در یکماه و دو ماه توان بیاد سپرد. با این سادگی ، زبانیست که با انگلیسی و فرانسه همگام میرود و کتابهایی از آن زبانها باین زبان ترجمه شده است.
با این حال زبان اسپرانتو پیش نرفته و آرزویی که زامنهوف میداشته انجام نگرفته و این خود داستانی میدارد که سپس خواهیم نوشت.
با اینهمه ما از آن زبان درسهایی گرفتهایم. این کار دانشمند لهستانی نشان داده که دشواری زبانها جز نتیجهی نابسامانی آنها نیست. یک زبان اگر از روی سامان و بخردانه باشد بسیار آسان گردد.
ما این را درس گرفتهایم و در پیراستن فارسی همان راه را دنبال میکنیم ، و جای خشنودیست که فارسی از میان زبانهایی که ما میشناسیم آمادهترین آنها برای پذیرفتن سامان و آراستگی میباشد.
اینست فارسی (یا بهتر گویم : زبان پاک) از آسانترین زبانها خواهد گردید.
راستست که خود زبان دیگری خواهد بود ، و بزبان عادی امروزی کمتر مانندگی خواهد داشت. ولی این نچیزیست که جلو کار ما را گیرد. ما را یک زبان ساده و آسان و استواری باید که سخنان خود را با آن نویسیم و بگوش جهانیان رسانیم. این چه زیان خواهد داشت که از زبان کنونی دور افتد و یک زبان جدایی گردد؟.
چنانکه گفتیم زبان اسپرانتو با همهی کوششهایی که پیروان و یارانش میکردند پیش نرفت. آری در همه جا شناخته گردید و در بیشتر کشورها هواخواهانی پیدا کرد و پس از جنگ گذشته «جامعهی اتفاق ملل» هواداری نشان داد. با این حال سپس رو به پسرفت گزاشت و اکنون از رواجش بسیار کاسته بلکه رو بنابودی نهاده است.
باشد که انگیزهی آنرا خود هواداران اسپرانتو ندانستهاند. ولی ما میدانیم. یک زبان هنگامی رواج گیرد و رواجش پایدار گردد که کتابها و خواندنیهای ارجداری در آن باشد. یک زبان همگان هنگامی بنتیجه تواند رسید و خواستی از آن بدست تواند آمد که با یک راه همگان توأم باشد.
دکتر زامنهوف و یارانش اسپرانتو را تنها بنام آنکه یک زبان همگانست و جهان بآن نیاز میدارد رواج میدادند و این عنوان با آنکه راستست دارای آن نیرویی که میبایست نمیبود.
ولی فارسی (یا بهتر گویم : زبان پاک) گذشته از آنکه کتابها و خواندنیهای بسیار دارد و خواهد داشت خود با یک کوشش بسیار نیرومندی که برای تکان دادن بجهان آغاز شده توأم میباشد. از اینرو بپیشرفت آن در جهان امید بسیار بسته میشود. ما امیدمندیم آن زبان همگان که جهان بآن نیاز میدارد این زبان گردد. اگر خدا خواسته است خواهد بود.
🔸 آیا فارسی زبان همگان تواند بود؟.. (تکهی دو از دو)
در این باره نیز سخنانی رفته و این روشن گردیده که از زبانهایی که میباشد هیچیکی را نتوان برگزید. چه آن زبانها چندان دشوار است که برای یاد گرفتن هر یکی سالها رنج و کوشش میباید. زبان همگان آسان باید بود که همه یاد توانند گرفت.
از اینجا برخی از دانشمندان زبانشناس بآن شدهاند که زبان تازهای بسازند و یکی از آنان دکتر زامنهوف از دانشمندان لهستان بوده که زبان «اسپرانتو» را ساخته و به پراکندنش پرداخته است.
این «اسپرانتو» آسانترین زبانهاست. هر کسی تواند آنرا از یکماه تا سه ماه یاد گیرد که بنویسد و سخن گوید و کتاب خواند. میتوان گفت : ده بار آسانتر از آسانترین زبانهای دیگر میباشد.
در ایـن زبـان بیش از 16 قاعـدهی ساده نیست که در یک ساعت یاد تـوان گـرفت. به بیش از دو هـزار ریشه نیـاز نمیباشد که در یکماه و دو ماه توان بیاد سپرد. با این سادگی ، زبانیست که با انگلیسی و فرانسه همگام میرود و کتابهایی از آن زبانها باین زبان ترجمه شده است.
با این حال زبان اسپرانتو پیش نرفته و آرزویی که زامنهوف میداشته انجام نگرفته و این خود داستانی میدارد که سپس خواهیم نوشت.
با اینهمه ما از آن زبان درسهایی گرفتهایم. این کار دانشمند لهستانی نشان داده که دشواری زبانها جز نتیجهی نابسامانی آنها نیست. یک زبان اگر از روی سامان و بخردانه باشد بسیار آسان گردد.
ما این را درس گرفتهایم و در پیراستن فارسی همان راه را دنبال میکنیم ، و جای خشنودیست که فارسی از میان زبانهایی که ما میشناسیم آمادهترین آنها برای پذیرفتن سامان و آراستگی میباشد.
اینست فارسی (یا بهتر گویم : زبان پاک) از آسانترین زبانها خواهد گردید.
راستست که خود زبان دیگری خواهد بود ، و بزبان عادی امروزی کمتر مانندگی خواهد داشت. ولی این نچیزیست که جلو کار ما را گیرد. ما را یک زبان ساده و آسان و استواری باید که سخنان خود را با آن نویسیم و بگوش جهانیان رسانیم. این چه زیان خواهد داشت که از زبان کنونی دور افتد و یک زبان جدایی گردد؟.
چنانکه گفتیم زبان اسپرانتو با همهی کوششهایی که پیروان و یارانش میکردند پیش نرفت. آری در همه جا شناخته گردید و در بیشتر کشورها هواخواهانی پیدا کرد و پس از جنگ گذشته «جامعهی اتفاق ملل» هواداری نشان داد. با این حال سپس رو به پسرفت گزاشت و اکنون از رواجش بسیار کاسته بلکه رو بنابودی نهاده است.
باشد که انگیزهی آنرا خود هواداران اسپرانتو ندانستهاند. ولی ما میدانیم. یک زبان هنگامی رواج گیرد و رواجش پایدار گردد که کتابها و خواندنیهای ارجداری در آن باشد. یک زبان همگان هنگامی بنتیجه تواند رسید و خواستی از آن بدست تواند آمد که با یک راه همگان توأم باشد.
دکتر زامنهوف و یارانش اسپرانتو را تنها بنام آنکه یک زبان همگانست و جهان بآن نیاز میدارد رواج میدادند و این عنوان با آنکه راستست دارای آن نیرویی که میبایست نمیبود.
ولی فارسی (یا بهتر گویم : زبان پاک) گذشته از آنکه کتابها و خواندنیهای بسیار دارد و خواهد داشت خود با یک کوشش بسیار نیرومندی که برای تکان دادن بجهان آغاز شده توأم میباشد. از اینرو بپیشرفت آن در جهان امید بسیار بسته میشود. ما امیدمندیم آن زبان همگان که جهان بآن نیاز میدارد این زبان گردد. اگر خدا خواسته است خواهد بود.
🔶 14ـ سخن و پند (1) ـ تکهی یک از دو
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
لغزشها یا گناهها که از مردم سر میزند یکسان نیست. پارهای گناهها هست که گذشته از آنکه کار نکوهیدهایست از پاکنهادی و آزادگی دور است و از هر که سر زد مردم او را فرومایه میشمارند و سخت خوارش میدارند و از پشیمانی و بازگشت (توبه) هم چاره بکار او نمیشود. ولی هر گناهی چنین نمیباشد.
مثلاً کسی با دیگری دست بگریبان شده و او را زخمی نموده. اگر از این گناه پشیمان شد و از دشمن خود دلجویی کرد دامن خود را پاک گردانیده و هرگز پاکنهادی و آزادگی او لکهدار نخواهد بود و هرگاه مرد دانایی بود و سخنانی بنام پند برای مردم سرود چندانکه میباید پندش کارگر خواهد افتاد. ولی دزدی و کلاهبرداری اینچنین نمیباشد. از دزد و کلاهبردار هرچند بازگشته باشند کسی اندرز نخواهد شنود.
ببینید : دزدی و راهزنی هر دو دارایی مردم را ربودنست ولی مردم همیشه دزد را پستتر میشناسند. گدایی که شاید کسانی آن را گناه نمیانگارند از دیدهی آزادگی و پاکنهادی از بدترین گناهها بشمار است. همین حال را دارد چاپلوسی و ستایش کردن و پول گرفتن و مانند اینها که با آزادگی و مردانگی سازش ندارد و از ارج هر کسی میکاهد.
اینگونه بدکاریهاست که چون کسی آلودهی آنها بود و با اینهمه پندسرایی نیز کرد همانا آبروی پند را برده.
این در نهاد هر کس نهاده که چون پندآموزی را دید گرفتار پستیهاست پند او را نمیپذیرد و بلکه بر بدکاری دلیرتر میگردد. رازیست آسمانی که سخن تا از دل پاکی برنخیزد دلها را تکان نمیدهد. چیزیست در سرشت آدمی سرشته و ما هرگز نمیتوانیم آن را دیگرگونه سازیم.
... ما آشکار میبینیم تا پندآموزی گردنفراز و پاکنهاد نباشد گفتهی او در مردم اثر ندارد. پزشکی که خود او پرخواری میکند و همیشه از درد معده مینالد کمتر کسی بدستورهای او دربارهی کمخواری گوش خواهد داد. پدری که همواره دروغ میگوید پسران پندهای او را در پیرامون راستگویی کمتر بکار میبندند.
اندرز جز از جملههای دانشآمیز است که بگویندهاش ننگرند. اندرز نه از راه فهم و دریافت بلکه از راه گرایش و پیروی کارگر میافتد. اینست باید اندرزگو پاکنهاد و درخورِ پیشوایی باشد.
آن در سخنبازیست که به نغزی و آبداری یک جمله ارج میگزارند ، در پندآموزی بیش از همه پاکنهادی گوینده در کار است.
اینکه میگویید : «ما چه کار داریم گویندهی فلان سخن چه کاره بوده» میگویم ناگزیرید چنین کاری داشته باشید ...
این شگفت که شما وارونهگویی (تناقض) را بر شاعر عیب نمیشمارید و چون بیک شاعری خرده میگیرند که فلان سخن ناروا را سروده ، میرَوید وارونهی آن را از همان شاعر پیدا مینمایید و برای عذرجویی برخ خردهگیر میکشید و این نمیدانید که بار شاعر را سنگینتر گردانیدهاید. درمیان یاران خودتان اگر یکی وارونهگویی کرد و چیزی را که امروز ستوده روز دیگری نکوهش نمود او را یک مرد بیارج و دمدمکی میشمارید و از گفتههایش بیزاری میجویید. پس ، از چیست دربارهی گذشتگان این اندازه پرت افتادهاید؟!...
این خود گرفتاری و بدبختی است که در یک توده کسانی سخنبافی را پیشهی خود سازند و هر پندار یا اندیشهای که شنیدند یا اندیشیدند برشتهی نظم بکشند و پروای وارونهگویی ننموده و دربند سود و زیان نباشند. چنین تودهای بدترین گرفتاری را دارد. و چون شما گفتگو را با «تعلیم و تربیت» بستگی دادهاید من نیز ناگزیرم زیان همین نادانی را از دیدهی «فَرْهیخت» (تربیت) هرچه روشنتر گردانم :
در تودهای که چنین کسان بیهودهگو و وارونهباف پیدا شدند دو آسیب سترگ میانهی ایشان پدید میآید. یکی آنکه گفتههای وارونه و گوناگون را یاد گرفته هر کجا هر سخنی را که بسود خودشان باشد دستاویز مینمایند. مثلاً پدری نزد پسران خود یک بار میگوید : خدا خوردنیها را برای ما آفریده تا میتوانیم باید بخوریم. بار دیگری میسراید : باید دربند تندرستی بود و تا میتوان کم خورد. پسران این دو سخن را گرفته اگر روزی خوراکی را میپسندند آن یکی را عنوان میکنند و اگر زمانی خوراکی را دوست نمیدارند این یکی را دستاویز میگیرند.
پابرگی از ویراینده :
1ـ این تکه پاسخیست به نامهی یک خواننده که ستودگی و ناستودگی خویهای شاعر را از شعر او جدا میگیرد و آنها را بر این بیاثر میپندارد. در اینجا آن بخش از پاسخ را که به پند و پندسرایی مربوطست آورده سرسخن را نیز ما گزاردهایم.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
لغزشها یا گناهها که از مردم سر میزند یکسان نیست. پارهای گناهها هست که گذشته از آنکه کار نکوهیدهایست از پاکنهادی و آزادگی دور است و از هر که سر زد مردم او را فرومایه میشمارند و سخت خوارش میدارند و از پشیمانی و بازگشت (توبه) هم چاره بکار او نمیشود. ولی هر گناهی چنین نمیباشد.
مثلاً کسی با دیگری دست بگریبان شده و او را زخمی نموده. اگر از این گناه پشیمان شد و از دشمن خود دلجویی کرد دامن خود را پاک گردانیده و هرگز پاکنهادی و آزادگی او لکهدار نخواهد بود و هرگاه مرد دانایی بود و سخنانی بنام پند برای مردم سرود چندانکه میباید پندش کارگر خواهد افتاد. ولی دزدی و کلاهبرداری اینچنین نمیباشد. از دزد و کلاهبردار هرچند بازگشته باشند کسی اندرز نخواهد شنود.
ببینید : دزدی و راهزنی هر دو دارایی مردم را ربودنست ولی مردم همیشه دزد را پستتر میشناسند. گدایی که شاید کسانی آن را گناه نمیانگارند از دیدهی آزادگی و پاکنهادی از بدترین گناهها بشمار است. همین حال را دارد چاپلوسی و ستایش کردن و پول گرفتن و مانند اینها که با آزادگی و مردانگی سازش ندارد و از ارج هر کسی میکاهد.
اینگونه بدکاریهاست که چون کسی آلودهی آنها بود و با اینهمه پندسرایی نیز کرد همانا آبروی پند را برده.
این در نهاد هر کس نهاده که چون پندآموزی را دید گرفتار پستیهاست پند او را نمیپذیرد و بلکه بر بدکاری دلیرتر میگردد. رازیست آسمانی که سخن تا از دل پاکی برنخیزد دلها را تکان نمیدهد. چیزیست در سرشت آدمی سرشته و ما هرگز نمیتوانیم آن را دیگرگونه سازیم.
... ما آشکار میبینیم تا پندآموزی گردنفراز و پاکنهاد نباشد گفتهی او در مردم اثر ندارد. پزشکی که خود او پرخواری میکند و همیشه از درد معده مینالد کمتر کسی بدستورهای او دربارهی کمخواری گوش خواهد داد. پدری که همواره دروغ میگوید پسران پندهای او را در پیرامون راستگویی کمتر بکار میبندند.
اندرز جز از جملههای دانشآمیز است که بگویندهاش ننگرند. اندرز نه از راه فهم و دریافت بلکه از راه گرایش و پیروی کارگر میافتد. اینست باید اندرزگو پاکنهاد و درخورِ پیشوایی باشد.
آن در سخنبازیست که به نغزی و آبداری یک جمله ارج میگزارند ، در پندآموزی بیش از همه پاکنهادی گوینده در کار است.
اینکه میگویید : «ما چه کار داریم گویندهی فلان سخن چه کاره بوده» میگویم ناگزیرید چنین کاری داشته باشید ...
این شگفت که شما وارونهگویی (تناقض) را بر شاعر عیب نمیشمارید و چون بیک شاعری خرده میگیرند که فلان سخن ناروا را سروده ، میرَوید وارونهی آن را از همان شاعر پیدا مینمایید و برای عذرجویی برخ خردهگیر میکشید و این نمیدانید که بار شاعر را سنگینتر گردانیدهاید. درمیان یاران خودتان اگر یکی وارونهگویی کرد و چیزی را که امروز ستوده روز دیگری نکوهش نمود او را یک مرد بیارج و دمدمکی میشمارید و از گفتههایش بیزاری میجویید. پس ، از چیست دربارهی گذشتگان این اندازه پرت افتادهاید؟!...
این خود گرفتاری و بدبختی است که در یک توده کسانی سخنبافی را پیشهی خود سازند و هر پندار یا اندیشهای که شنیدند یا اندیشیدند برشتهی نظم بکشند و پروای وارونهگویی ننموده و دربند سود و زیان نباشند. چنین تودهای بدترین گرفتاری را دارد. و چون شما گفتگو را با «تعلیم و تربیت» بستگی دادهاید من نیز ناگزیرم زیان همین نادانی را از دیدهی «فَرْهیخت» (تربیت) هرچه روشنتر گردانم :
در تودهای که چنین کسان بیهودهگو و وارونهباف پیدا شدند دو آسیب سترگ میانهی ایشان پدید میآید. یکی آنکه گفتههای وارونه و گوناگون را یاد گرفته هر کجا هر سخنی را که بسود خودشان باشد دستاویز مینمایند. مثلاً پدری نزد پسران خود یک بار میگوید : خدا خوردنیها را برای ما آفریده تا میتوانیم باید بخوریم. بار دیگری میسراید : باید دربند تندرستی بود و تا میتوان کم خورد. پسران این دو سخن را گرفته اگر روزی خوراکی را میپسندند آن یکی را عنوان میکنند و اگر زمانی خوراکی را دوست نمیدارند این یکی را دستاویز میگیرند.
پابرگی از ویراینده :
1ـ این تکه پاسخیست به نامهی یک خواننده که ستودگی و ناستودگی خویهای شاعر را از شعر او جدا میگیرد و آنها را بر این بیاثر میپندارد. در اینجا آن بخش از پاسخ را که به پند و پندسرایی مربوطست آورده سرسخن را نیز ما گزاردهایم.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 22ـ آزارهایی که از خَزاها میدیدم (تکهی یک از دو)
پس از نیمهی فروردین سبزیهای خوزستان (یا بزبان خودشان : تولهها) خشکیدن گرفت. گرما روزبروز سختی مییافت. در اردیبهشت که در تهران و تبریز مردم بهترین هوا را میداشتند ما در شوشتر در توی گرمای سوزان میبودیم. کمکم بسیاری از بچگان و بزرگان با یک لنگی بکمر بسته لخت میگردیدند. تو گفتیی در گرمابه میباشند.
من از گرما رنج بسیار نمیداشتم. اگر بگویم که بیش از خود خوزستانیان تاب میآوردم دروغ نگفتهام. آنچه بمن رنج بسیار میداد و بیتابم میگردانید دیدن خزندگان و «حشرات» فراوان میبود. از آغاز بهار کژدم و مار و رتیل و مارمولک و سوسک و مور با فراوانی بسیار بیرون آمده با ما همسایه بلکه همخانه گردیده بودند. کیک و پشه و مگس از پُری و انبوهی ، خواب شب و آسایشِ روز را از دست ما میگرفتند. چَلپاسههای درشت (مارمولک) در حیاط و پشت بام و ایوان راه میرفتند و یک گونه از آنها که کوچک و سرخ رنگ است و شوشتریان «لِهلِه» (1) مینامند جاهاشان درون اتاقهاست که بسقف و دیوار چسبیده روز و شب را در آنجا بسر میبرند. شبها پروانههای رنگارنگ و ملخهای بسیار فراوان پدید میآمدند. کژدم چندان فراوان میبود که شبها که با فانوس از عدلیه یا از میهمانی بازمیگشتیمی در کوچهها نیز بآنها برخوردیمی که از سویی بسویی میروند. «جَرّاره» که کژدم کُشنده است و من آن را ویژهی اهواز شنیده بودم گفته میشد در اینجا هم هست.
شبپره[=خفاش] در شوشتر داستانی میداشت. در این شهر که هر خانهای سردابی (یا بگفتهی خودشان : شَوادُن) دارد سقفهای آنها پر از شبپرههاست که با یک پای ، خود را آویزان گردانند و همچنان ایستند. ولی چون آفتاب فرورفت هماندم بیرون آیند و در هوا رده بندند و پشت سر هم از روی رود روانه گردند و پس از دو سه ساعت همچنان که رفتهاند بازگردند و هر یکی بجای خود روند.
خانهی من که در کنار رود «گَرگَر» میبود هر زمان هنگام شام ، رفتن آنها را میدیدیم که همچون فوج سرباز ستونی دراز پدید آوردهاند و میگذرند و باشد که بیش از نیمساعت همچنان میگذشتندی.
من باید از کمیهای خود شمارم که تاب دیدن «حشرات» را نمیدارم ، باآنکه جانورشناسی را دوست میدارم و تاکنون کتابهای بسیار در آن زمینه بدست آورده خواندهام و دیدهام ، هیچگاه نتوانستهام به بخش «حشرات» پردازم. کژدم یا مار را که از دور بینم سخت آزرده گردم و حالی پیدا کنم که نمیدانم چه نامی بآن دهم.
همان شبپره که دانشمندان دربارهی آن سخنان بسیار راندهاند و چهبسا رازهایی که از جستجو و کاوش دربارهی آنها پدید آید ، من از دیدنش سخت بیزارم. در کتابها نیز که پیکرهاش را میبینم آزرده میشوم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ در اصل کتاب این واژه اعراب نداشت. این تلفظ را از کانال تلگرامی «ایل بختیاری» یافتیم.
🔸 22ـ آزارهایی که از خَزاها میدیدم (تکهی یک از دو)
پس از نیمهی فروردین سبزیهای خوزستان (یا بزبان خودشان : تولهها) خشکیدن گرفت. گرما روزبروز سختی مییافت. در اردیبهشت که در تهران و تبریز مردم بهترین هوا را میداشتند ما در شوشتر در توی گرمای سوزان میبودیم. کمکم بسیاری از بچگان و بزرگان با یک لنگی بکمر بسته لخت میگردیدند. تو گفتیی در گرمابه میباشند.
من از گرما رنج بسیار نمیداشتم. اگر بگویم که بیش از خود خوزستانیان تاب میآوردم دروغ نگفتهام. آنچه بمن رنج بسیار میداد و بیتابم میگردانید دیدن خزندگان و «حشرات» فراوان میبود. از آغاز بهار کژدم و مار و رتیل و مارمولک و سوسک و مور با فراوانی بسیار بیرون آمده با ما همسایه بلکه همخانه گردیده بودند. کیک و پشه و مگس از پُری و انبوهی ، خواب شب و آسایشِ روز را از دست ما میگرفتند. چَلپاسههای درشت (مارمولک) در حیاط و پشت بام و ایوان راه میرفتند و یک گونه از آنها که کوچک و سرخ رنگ است و شوشتریان «لِهلِه» (1) مینامند جاهاشان درون اتاقهاست که بسقف و دیوار چسبیده روز و شب را در آنجا بسر میبرند. شبها پروانههای رنگارنگ و ملخهای بسیار فراوان پدید میآمدند. کژدم چندان فراوان میبود که شبها که با فانوس از عدلیه یا از میهمانی بازمیگشتیمی در کوچهها نیز بآنها برخوردیمی که از سویی بسویی میروند. «جَرّاره» که کژدم کُشنده است و من آن را ویژهی اهواز شنیده بودم گفته میشد در اینجا هم هست.
شبپره[=خفاش] در شوشتر داستانی میداشت. در این شهر که هر خانهای سردابی (یا بگفتهی خودشان : شَوادُن) دارد سقفهای آنها پر از شبپرههاست که با یک پای ، خود را آویزان گردانند و همچنان ایستند. ولی چون آفتاب فرورفت هماندم بیرون آیند و در هوا رده بندند و پشت سر هم از روی رود روانه گردند و پس از دو سه ساعت همچنان که رفتهاند بازگردند و هر یکی بجای خود روند.
خانهی من که در کنار رود «گَرگَر» میبود هر زمان هنگام شام ، رفتن آنها را میدیدیم که همچون فوج سرباز ستونی دراز پدید آوردهاند و میگذرند و باشد که بیش از نیمساعت همچنان میگذشتندی.
من باید از کمیهای خود شمارم که تاب دیدن «حشرات» را نمیدارم ، باآنکه جانورشناسی را دوست میدارم و تاکنون کتابهای بسیار در آن زمینه بدست آورده خواندهام و دیدهام ، هیچگاه نتوانستهام به بخش «حشرات» پردازم. کژدم یا مار را که از دور بینم سخت آزرده گردم و حالی پیدا کنم که نمیدانم چه نامی بآن دهم.
همان شبپره که دانشمندان دربارهی آن سخنان بسیار راندهاند و چهبسا رازهایی که از جستجو و کاوش دربارهی آنها پدید آید ، من از دیدنش سخت بیزارم. در کتابها نیز که پیکرهاش را میبینم آزرده میشوم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ در اصل کتاب این واژه اعراب نداشت. این تلفظ را از کانال تلگرامی «ایل بختیاری» یافتیم.
Audio
🔹 خمینی : جاهایی که تهمت و دروغ جایز و واجب است. 🔹
این یکی از درسهاییست که خمینی در نجف به شاگردانش میداده و آنها از ضبط صوت بروی کاغذ آورده و بچاپ میرسانیدهاند. عنوان آنها «حکومت اسلامی یا ولایت فقیه» بوده است. جستار این فایل (درس) تهمت زدن و دروغ ساختن به کسانیست که با «اسلام» یا با کیش ملایان دشمنی کردهاند. شرح این اندیشهی بیدینانه در کتاب داوری (گفتار سوم) آمده است.
⭐️ کانال کتابخانهی پاکدینی
این یکی از درسهاییست که خمینی در نجف به شاگردانش میداده و آنها از ضبط صوت بروی کاغذ آورده و بچاپ میرسانیدهاند. عنوان آنها «حکومت اسلامی یا ولایت فقیه» بوده است. جستار این فایل (درس) تهمت زدن و دروغ ساختن به کسانیست که با «اسلام» یا با کیش ملایان دشمنی کردهاند. شرح این اندیشهی بیدینانه در کتاب داوری (گفتار سوم) آمده است.
⭐️ کانال کتابخانهی پاکدینی
🔶 زبان ایرانی ـ پرچم هفتگی : 263
🔸 نامهای کننده
بارها کسانی میپرسند : شما چرا بجای «پرنده» و «خزنده» و «درنده» ، «پرا» و «خزا» و «درا» مینویسید یا بجای «خواهان» ، «خواها» میگویید؟..
میگوییم : ما بارها نوشتهایم که در فارسی «نام کننده» بسه گونه است :
1ـ شنونده ، زننده ، کشنده ، رونده ، آینده ، شاینده ، و مانند اینها.
2ـ شنوا ، گویا ، روا ، سزا ، جویا و مانند اینها.
3ـ روان ، خندان ، شتابان ، گریان ، و مانند اینها.
اینها هر یکـی معنای دیگـری دارد. گونهی یکـم برای کسیست که کاری را یک بار کنـد. مثلاً کسی را کشتهاند. میپرسیم : کشنده کیست؟.. گونهی دوم برای کسیست که کاری را بسیار کند و یا توانای آن باشد. مثلاً میگوییم گوش شنوا ، زبان گویا. گونهی سوم برای کسیست که کاری را در هنگام کار دیگری کند. مثلاً میگوییم : گریان آمد ، خندان رفت.
در زبان بیماری که هست و دیگران بکار میبرند اینها را از سامان انداختهاند و از هر ریشهای برخی را آورند و برخی را نیاورند. مثلاً «جوینده» و «جویا» میآورند ولـی «جـویان» نمیآورند. «شاینـده» و «شایان» میگویند و «شایا» نمیگویند. از این گذشته دربند معنی آنها نبوده چه بسا که این را در معنی آن و آنرا در معنی این میآورند. مثلاً بمرغان میگویند : «پرنده» ، در جایی که باید گفت : «پرا» و همچنین در مانندهای آن.
ولی ما اینها را بسیار بسامان گردانیدهایم. بدینسان که از هر ریشهای هر سه گونه را جدا میگردانیم. آنگاه هر یکی از آنها را در جای خودش و در معنی خودش بکار میبریم. اینکه ما مینویسیم پرا ، خزا ، درا ، گزا ، آزارا ، یا میگوییم : شایا ، خواها درستتر میباشد.
🔸 نامهای کننده
بارها کسانی میپرسند : شما چرا بجای «پرنده» و «خزنده» و «درنده» ، «پرا» و «خزا» و «درا» مینویسید یا بجای «خواهان» ، «خواها» میگویید؟..
میگوییم : ما بارها نوشتهایم که در فارسی «نام کننده» بسه گونه است :
1ـ شنونده ، زننده ، کشنده ، رونده ، آینده ، شاینده ، و مانند اینها.
2ـ شنوا ، گویا ، روا ، سزا ، جویا و مانند اینها.
3ـ روان ، خندان ، شتابان ، گریان ، و مانند اینها.
اینها هر یکـی معنای دیگـری دارد. گونهی یکـم برای کسیست که کاری را یک بار کنـد. مثلاً کسی را کشتهاند. میپرسیم : کشنده کیست؟.. گونهی دوم برای کسیست که کاری را بسیار کند و یا توانای آن باشد. مثلاً میگوییم گوش شنوا ، زبان گویا. گونهی سوم برای کسیست که کاری را در هنگام کار دیگری کند. مثلاً میگوییم : گریان آمد ، خندان رفت.
در زبان بیماری که هست و دیگران بکار میبرند اینها را از سامان انداختهاند و از هر ریشهای برخی را آورند و برخی را نیاورند. مثلاً «جوینده» و «جویا» میآورند ولـی «جـویان» نمیآورند. «شاینـده» و «شایان» میگویند و «شایا» نمیگویند. از این گذشته دربند معنی آنها نبوده چه بسا که این را در معنی آن و آنرا در معنی این میآورند. مثلاً بمرغان میگویند : «پرنده» ، در جایی که باید گفت : «پرا» و همچنین در مانندهای آن.
ولی ما اینها را بسیار بسامان گردانیدهایم. بدینسان که از هر ریشهای هر سه گونه را جدا میگردانیم. آنگاه هر یکی از آنها را در جای خودش و در معنی خودش بکار میبریم. اینکه ما مینویسیم پرا ، خزا ، درا ، گزا ، آزارا ، یا میگوییم : شایا ، خواها درستتر میباشد.
🔶 14ـ سخن و پند [1] ـ تکهی دو از دو
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
همین آسیب درمیان شرقیان هر زمان در کار است. اگر در حال مردم باریکبین شوید خواهید دید گفتههای رنگارنگ شاعران و مؤلفان را یاد گرفتهاند و هر یک را در جای دیگری بکار میبرند. کسی اگر در کاری تنبلی میکند این شعر را میخواند : «گر زمین را بآسمان دوزی ـ ندهندت زیاده از روزی» در جایی که آز بَرو چیره گردیده شعر دیگری بر زبان میراند : «ای نور چشم من بجز از کشته ندروی» از اینگونه مثالها فراوانست.
آسیب دیگر آنکه چون دیدند کسانی پند میدهند ولی خودشان هیچگاه بکار نمیبندند چنین میانگارند که پند تنها برای گفتن است و یکایک آنان نیز همان رفتار را پیش میگیرند. بعبارت دیگر هر یکی زبانش بگفتن دراز و دستش از کردن کوتاه میباشد : بدا حال چنین تودهای!
همهی اینها در جاییست که پندآموزان ، بدکردار بوده گفتههای خود را بکار نبندند. چه رسد باینکه پندآموزانی همان کارهای بد خود را مایهی سرفرازی دانسته پهلو بپهلوی اندرزهای خویش برشتهی گفتار بکشند؟! وای از چنین پندآموزانی!
شما خودتان ببینید از آنهمه اندرزسرایان که در قرنهای گذشته از ایران برخاستهاند و از آنهمه سخنانی که سرودهاند چه اثری در توده نمودار بوده؟! ...
شما سخن را تنها از راه آراستگی و نغزی آن بسنجش میگزارید و پروای سود و زیان توده را ندارید. درست بدان میماند که کسی رختی را تنها از دیدهی زیبایی رنگ و قشنگی برش و دوخت بپسندد و پروای آن ننماید که پارچهاش پوسیده و اندازهاش بسیار تنگ و نارساست وآنگاه پوشیدن آن در زمستان یا در تابستان با آیین تندرستی ناسازگار است.
آن مِیدانی که کسانی برای سخنآرایی باز کردهاند و ارجی که بسنجیدگی و آراستگی سخن میگزارند بنیادی از خرد ندارد. نمیگویم : سخن آراسته بد است. میگویم : برای ارجداری سخن تنها آراستگی آن بس نیست و چیزهای دیگری نیز میباید از جمله سخنگو تا خودش از آلودگی پاک نباشد گفتههای او جز زیان سودی نخواهد داشت.
اینکه مینویسید : «آیا آنچه علماء و فقهای ما تا بحال گفتهاند عملاً نیز انجام دادهاند؟» میگویم : ما را با ایشان چه کار است؟! اگر آنان هم بگفتهی خود ، کار نبستهاند بد کردهاند. وانگهی گفتگوی ما از کسانیست که نه تنها بگفتههای خود کار نبستهاند و نه تنها بگناههای زشتی برخاستهاند بلکه آن گناهها را پهلو به پهلوی پندهای خود برشتهی گفتار کشیدهاند. چنین بینگارید فقیهی که در کتاب خود گدایی را حرام مینویسد در یک جا از همان کتاب داستانها نیز از گداییهای خود بسراید. یا عالِمی که کتاب در نکوهش قمار نوشته چانهلقیش گرفته داستانهایی از قماربازیهای خود نیز براند ، آیا بچنین کسانی چه ارجی میگزاریم؟! ما همهی فریادمان این است که کسانی که چاپلوسیها و دشنامگوییها و دیگر زشتکاریهای خود را نیز هنر پنداشته و در کتابها آوردهاند جز مایهی سرافکندگی ما نمیتوانند بود.
اینکه مینویسید : «کلام نکوهیده و نارسا نیز بخودی خود از بین میرود.» در شگفتم آنهمه گفتههای پست و نکوهیده که از زمان مغول و تیمور و قرهقوینلو و آققوینلو و قاجار برفانبار شده و اینهمه مایهی آسیب مردم گردیده چرا از میان نمیرود؟!
وانگاه چنانکه در جای دیگری گفتهام این سخن بدان میماند که ما هر کس را در پرداختن به پزشکی آزاد گزارده بگوییم : چه عیب دارد کسان نادانی به پزشکی برخیزند؟! آنچه درمان سودمند است مردم میپذیرند و آنچه زیانآور است دور میاندازند. باری این نیندیشیم که توده اگر یارای شناختن درمان سودمند از درمان ناسودمند داشت دیگر چه نیازی به پزشک پیدا میکرد؟!
کسانی که نیک و بد و زشت و زیبا هرچه بدهانشان آمده گفتهاند و این بر مردم است که امروز گفتههای نیک و زیبای ایشان را از سخنهای بد و نازیبا جدا گردانند ، باز ما ایشان را بزرگان و پیشوایان میشماریم ، این درست بدان میماند که کاروانی در راه کوری را پیشوای خویش سازند و خودشان نگهبان او باشند که هر زمان راه را کج کرد او را برگردانند. آیا چنین کاری با خرد چه سازش دارد؟! ...
پابرگی از ویراینده :
[1] ـ این تکه پاسخیست به نامهی یک خواننده که ستودگی و ناستودگی خویهای شاعر را از شعر او جدا میگیرد و آنها را بر این بیاثر میپندارد. در اینجا آن بخش از پاسخ را که به پند و پندسرایی مربوطست آورده سرسخن را نیز ما گزاردهایم.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
همین آسیب درمیان شرقیان هر زمان در کار است. اگر در حال مردم باریکبین شوید خواهید دید گفتههای رنگارنگ شاعران و مؤلفان را یاد گرفتهاند و هر یک را در جای دیگری بکار میبرند. کسی اگر در کاری تنبلی میکند این شعر را میخواند : «گر زمین را بآسمان دوزی ـ ندهندت زیاده از روزی» در جایی که آز بَرو چیره گردیده شعر دیگری بر زبان میراند : «ای نور چشم من بجز از کشته ندروی» از اینگونه مثالها فراوانست.
آسیب دیگر آنکه چون دیدند کسانی پند میدهند ولی خودشان هیچگاه بکار نمیبندند چنین میانگارند که پند تنها برای گفتن است و یکایک آنان نیز همان رفتار را پیش میگیرند. بعبارت دیگر هر یکی زبانش بگفتن دراز و دستش از کردن کوتاه میباشد : بدا حال چنین تودهای!
همهی اینها در جاییست که پندآموزان ، بدکردار بوده گفتههای خود را بکار نبندند. چه رسد باینکه پندآموزانی همان کارهای بد خود را مایهی سرفرازی دانسته پهلو بپهلوی اندرزهای خویش برشتهی گفتار بکشند؟! وای از چنین پندآموزانی!
شما خودتان ببینید از آنهمه اندرزسرایان که در قرنهای گذشته از ایران برخاستهاند و از آنهمه سخنانی که سرودهاند چه اثری در توده نمودار بوده؟! ...
شما سخن را تنها از راه آراستگی و نغزی آن بسنجش میگزارید و پروای سود و زیان توده را ندارید. درست بدان میماند که کسی رختی را تنها از دیدهی زیبایی رنگ و قشنگی برش و دوخت بپسندد و پروای آن ننماید که پارچهاش پوسیده و اندازهاش بسیار تنگ و نارساست وآنگاه پوشیدن آن در زمستان یا در تابستان با آیین تندرستی ناسازگار است.
آن مِیدانی که کسانی برای سخنآرایی باز کردهاند و ارجی که بسنجیدگی و آراستگی سخن میگزارند بنیادی از خرد ندارد. نمیگویم : سخن آراسته بد است. میگویم : برای ارجداری سخن تنها آراستگی آن بس نیست و چیزهای دیگری نیز میباید از جمله سخنگو تا خودش از آلودگی پاک نباشد گفتههای او جز زیان سودی نخواهد داشت.
اینکه مینویسید : «آیا آنچه علماء و فقهای ما تا بحال گفتهاند عملاً نیز انجام دادهاند؟» میگویم : ما را با ایشان چه کار است؟! اگر آنان هم بگفتهی خود ، کار نبستهاند بد کردهاند. وانگهی گفتگوی ما از کسانیست که نه تنها بگفتههای خود کار نبستهاند و نه تنها بگناههای زشتی برخاستهاند بلکه آن گناهها را پهلو به پهلوی پندهای خود برشتهی گفتار کشیدهاند. چنین بینگارید فقیهی که در کتاب خود گدایی را حرام مینویسد در یک جا از همان کتاب داستانها نیز از گداییهای خود بسراید. یا عالِمی که کتاب در نکوهش قمار نوشته چانهلقیش گرفته داستانهایی از قماربازیهای خود نیز براند ، آیا بچنین کسانی چه ارجی میگزاریم؟! ما همهی فریادمان این است که کسانی که چاپلوسیها و دشنامگوییها و دیگر زشتکاریهای خود را نیز هنر پنداشته و در کتابها آوردهاند جز مایهی سرافکندگی ما نمیتوانند بود.
اینکه مینویسید : «کلام نکوهیده و نارسا نیز بخودی خود از بین میرود.» در شگفتم آنهمه گفتههای پست و نکوهیده که از زمان مغول و تیمور و قرهقوینلو و آققوینلو و قاجار برفانبار شده و اینهمه مایهی آسیب مردم گردیده چرا از میان نمیرود؟!
وانگاه چنانکه در جای دیگری گفتهام این سخن بدان میماند که ما هر کس را در پرداختن به پزشکی آزاد گزارده بگوییم : چه عیب دارد کسان نادانی به پزشکی برخیزند؟! آنچه درمان سودمند است مردم میپذیرند و آنچه زیانآور است دور میاندازند. باری این نیندیشیم که توده اگر یارای شناختن درمان سودمند از درمان ناسودمند داشت دیگر چه نیازی به پزشک پیدا میکرد؟!
کسانی که نیک و بد و زشت و زیبا هرچه بدهانشان آمده گفتهاند و این بر مردم است که امروز گفتههای نیک و زیبای ایشان را از سخنهای بد و نازیبا جدا گردانند ، باز ما ایشان را بزرگان و پیشوایان میشماریم ، این درست بدان میماند که کاروانی در راه کوری را پیشوای خویش سازند و خودشان نگهبان او باشند که هر زمان راه را کج کرد او را برگردانند. آیا چنین کاری با خرد چه سازش دارد؟! ...
پابرگی از ویراینده :
[1] ـ این تکه پاسخیست به نامهی یک خواننده که ستودگی و ناستودگی خویهای شاعر را از شعر او جدا میگیرد و آنها را بر این بیاثر میپندارد. در اینجا آن بخش از پاسخ را که به پند و پندسرایی مربوطست آورده سرسخن را نیز ما گزاردهایم.