🔶 15ـ پاکخویی تکهی 5 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
باز میگویم در این باره باید پیش از همه بپراکندهگوییها و بدآموزیها چاره نمود. مردم نه از نادانستن بدخویند. آنچه ایشان را از خیمهای پاکیزه و از سرفرازیها بیبهره ساخته ، دستورهای پراکنده است که در یاد دارند.
چون دین اسلام در ایران و عربستان و دیگر جاها رواج گرفت و از پس آن فلسفهی یونان را ترجمه نمودند چون این دو باهم ناسازگار بودند ، در میانه کشاکش و گفتگو پدید آمد. یک دسته آن را نگاهداری نمودند. دستهای از این هواداری کردند. این پیکار که بسیار بزرگ شد ، کسانی را دلیر ساخت که از پیش خود راههایی باز کنند. در اندک زمانی چندین راه پدید آمد. از باطنیگری و صوفیگری و خراباتیگری و دیگر از اینگونه. اینها اگرچه در زمینهی دین (خدا و آفرینش جهان) گفتگو داشتند و در آن باره بود که از اسلام جدا میشدند ، در آیین زندگانی و خویها نیز راه جدایی داشتند بلکه در این زمینه هرچه دورتر بودند. اینست راههای گوناگون پدید آمد و گفتارهای پراکنده پیدا شد. نخست تا دیری اینها جدا از هم بودند ولی کمکم کسانی آنها را بیکدیگر آمیختند چنانکه یک کسی بهمهی اینها درمیآمد و در گفتارهای خویش همه را رویهم میریخت که این خود بدترین کاری بود.
اینها امروز زمانش گذشته و آتش همگی افسرده و اگر کسانی در گوشه و کنار بآنها میپردازند و یا لاف آنها را میزنند ، درخور پروا نمیباشند. ولی در گفتهها و نوشتهها ، نشان آنها پیداست. روشنتر بگویم : دستورهایی که برای زیست و رفتار از زمانهای پیش مانده ، بیشتر از روی اینهاست. و اینست ما آنها را پراکندهگویی و بدآموزی میشماریم. زیرا گذشته از آنکه با خرد ناسازگار و مایهی گمراهی است ، بیشتر وارونهگوییست که دو سخن باهم سازش ندارد ، گذشته از عیبهای (1) دیگری که در گفتار پیشین آوردهایم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ نویسنده کوتاهزمانی «آهو» را به معنی عیب آورد ولی سپس از این کار بازایستاد. در اینجا در اصل چنین آمده : «گذشته از آهوهای (عیبها) دیگری که در گفتار ...»
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
باز میگویم در این باره باید پیش از همه بپراکندهگوییها و بدآموزیها چاره نمود. مردم نه از نادانستن بدخویند. آنچه ایشان را از خیمهای پاکیزه و از سرفرازیها بیبهره ساخته ، دستورهای پراکنده است که در یاد دارند.
چون دین اسلام در ایران و عربستان و دیگر جاها رواج گرفت و از پس آن فلسفهی یونان را ترجمه نمودند چون این دو باهم ناسازگار بودند ، در میانه کشاکش و گفتگو پدید آمد. یک دسته آن را نگاهداری نمودند. دستهای از این هواداری کردند. این پیکار که بسیار بزرگ شد ، کسانی را دلیر ساخت که از پیش خود راههایی باز کنند. در اندک زمانی چندین راه پدید آمد. از باطنیگری و صوفیگری و خراباتیگری و دیگر از اینگونه. اینها اگرچه در زمینهی دین (خدا و آفرینش جهان) گفتگو داشتند و در آن باره بود که از اسلام جدا میشدند ، در آیین زندگانی و خویها نیز راه جدایی داشتند بلکه در این زمینه هرچه دورتر بودند. اینست راههای گوناگون پدید آمد و گفتارهای پراکنده پیدا شد. نخست تا دیری اینها جدا از هم بودند ولی کمکم کسانی آنها را بیکدیگر آمیختند چنانکه یک کسی بهمهی اینها درمیآمد و در گفتارهای خویش همه را رویهم میریخت که این خود بدترین کاری بود.
اینها امروز زمانش گذشته و آتش همگی افسرده و اگر کسانی در گوشه و کنار بآنها میپردازند و یا لاف آنها را میزنند ، درخور پروا نمیباشند. ولی در گفتهها و نوشتهها ، نشان آنها پیداست. روشنتر بگویم : دستورهایی که برای زیست و رفتار از زمانهای پیش مانده ، بیشتر از روی اینهاست. و اینست ما آنها را پراکندهگویی و بدآموزی میشماریم. زیرا گذشته از آنکه با خرد ناسازگار و مایهی گمراهی است ، بیشتر وارونهگوییست که دو سخن باهم سازش ندارد ، گذشته از عیبهای (1) دیگری که در گفتار پیشین آوردهایم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ نویسنده کوتاهزمانی «آهو» را به معنی عیب آورد ولی سپس از این کار بازایستاد. در اینجا در اصل چنین آمده : «گذشته از آهوهای (عیبها) دیگری که در گفتار ...»
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 25ـ نافرمانی خزعل و سختی کار ما (تکهی یک از سه)
پس از بازگشت از اهواز چند روزی نگذشت که سرهنگ باقرخان نیز بازگردید. فرستاده بود پی من ، رفتم. دانسته شد میانهاش با خزعل سخت بهم خورده. (سپس دانسته شد خزعل باو و سردارسپه دشنام داده.) برخی سخنانی میگفت که میباید بگویم اندیشههای خام میبود. میگفت : «عده را که در دزفولست خواستهام که بیاید و به ناصری رفته خزعل را دستگیر خواهیم کرد». از من خواستار بود که «بیانیه» بزبان عربی برای پراکندن درمیان عربها بنویسم. من چون میدانستم که بیپَرگ (1) خواستن از تهران بچنان کاری نتواند برخاست ، از تهران نیز پرگ ندهند ، بسخنی نپرداختم. ولی «بیانیه» ای نوشته شد.
دو سه روز دیگر دانسته شد که از تهران دستور آمده که سرهنگ باقرخان بیدرنگ روانهی تهران شود و یاور (2) رضاقلیخان رئیس ژاندارم بجای او رئیس قشون باشد. دانسته شد دولت میخواهد تا تواند با خزعل دلجویانه راه رود و این برداشتن و گزاردن بخواهش او بوده.
به هر حال سرهنگ باقرخان خواستار شده بود ، به دز رفتیم. رئیس شهربانی و دیگر سران ادارهها میبودند. سخن از رفتن خود راند که همان ساعت راه خواهد افتاد و با بودن برخی از افسران چنین گفت : «دولت خواسته است و من میروم. ولی بشما میگویم یگانه کس که در اینجا مورد اعتماد دولت است آقای رئیس عدلیه است. شما باید در کارهای خودتان دستور از ایشان بخواهید». سپس رو برئیس شهربانی گردانیده گفت : «شما باید هر شب بخانهی آقای رئیس عدلیه رفته راپورت خود را بدهید و دستور بگیرید».
اینها را گفت و با همه دست داد و سوار اتومبیل شده راه افتاد. از این سخنان او و از آگاهیهای دیگری که میرسید پیدا میبود که ما آیندهی ناآسودهای را در پیش میداریم که باید بیوسان آن باشیم.
یک هفته نگذشت شیخخزعل نافرمانی خود را بیپرده گردانیده بگرد آوردن سپاه پرداخت. ثقةالملک که همچنان در ناصری میبود و یاور رضاقلیخان که او نیز رفت ، هر دو به خزعل پیوسته از دولت رو گردانیدند. من چون داستان نافرمانی خزعل و کارهای او را در «تاریخ پانصدسالهی خوزستان» نوشتهام در اینجا از آن بخش چشم پوشیده تنها سرگذشت خود را خواهم نوشت.
شیخخزعل و همدستان او که گذشته از ثقةالملک و رضاقلیخان بسیاری از خانهای بختیاری میبودند ، چنین وامینمودند که بدولت یا بدارالشورا نافرمانی نمیدارند. بلکه نافرمانیشان به سردارسپه است که بقانون اساسی گردن نمیگزارد و شاه را از کشور دور گردانیده. اینان میخواهند او را از میان دور گردانند و قانون اساسی و مجلس را آزاد سازند. اینها را عنوان نموده بدستهی خود نام «کمیتهی قیام سعادت» گزارده بودند و بدارالشورا تلگراف میفرستادند. از اینرو سران ادارهها در ناصری و محمره و آبادان که بیشتر بلکه همهی آنان ماهانهگیر از خزعل میبودند ، با آن کمیته همراهی مینمودند.
لیکن ما در شوشتر خود را بکنار کشیده همچنان هواداری از دولت و سردارسپه مینمودیم. سران ادارهها جز رئیس تلگراف همه بمن پیروی مینمودند. دویستوپنجاه سپاهی که در اینجا میبودند رضاقلیخان ، فرمانده تازهی ایشان میخواست اینان را هم به ناصری کشاند و درمیان سپاهیان خزعل جا دهد. ولی اینان مردانگی نشان داده همانکه فهمیدند رضا قلیخان از دولت رو گردانیده دیگر او را فرمانده خود نشناختند و نیمهنهانی سلطانحسینآقا نامی را که جوانی بافهم و غیرت میبود بفرماندهی خود برگزیدند.
پابرگی از ویراینده :
1ـ پرگ (همچون برگ) = اجازه
2ـ یاور = سرگرد (در ارتش پیشین)
🔸 25ـ نافرمانی خزعل و سختی کار ما (تکهی یک از سه)
پس از بازگشت از اهواز چند روزی نگذشت که سرهنگ باقرخان نیز بازگردید. فرستاده بود پی من ، رفتم. دانسته شد میانهاش با خزعل سخت بهم خورده. (سپس دانسته شد خزعل باو و سردارسپه دشنام داده.) برخی سخنانی میگفت که میباید بگویم اندیشههای خام میبود. میگفت : «عده را که در دزفولست خواستهام که بیاید و به ناصری رفته خزعل را دستگیر خواهیم کرد». از من خواستار بود که «بیانیه» بزبان عربی برای پراکندن درمیان عربها بنویسم. من چون میدانستم که بیپَرگ (1) خواستن از تهران بچنان کاری نتواند برخاست ، از تهران نیز پرگ ندهند ، بسخنی نپرداختم. ولی «بیانیه» ای نوشته شد.
دو سه روز دیگر دانسته شد که از تهران دستور آمده که سرهنگ باقرخان بیدرنگ روانهی تهران شود و یاور (2) رضاقلیخان رئیس ژاندارم بجای او رئیس قشون باشد. دانسته شد دولت میخواهد تا تواند با خزعل دلجویانه راه رود و این برداشتن و گزاردن بخواهش او بوده.
به هر حال سرهنگ باقرخان خواستار شده بود ، به دز رفتیم. رئیس شهربانی و دیگر سران ادارهها میبودند. سخن از رفتن خود راند که همان ساعت راه خواهد افتاد و با بودن برخی از افسران چنین گفت : «دولت خواسته است و من میروم. ولی بشما میگویم یگانه کس که در اینجا مورد اعتماد دولت است آقای رئیس عدلیه است. شما باید در کارهای خودتان دستور از ایشان بخواهید». سپس رو برئیس شهربانی گردانیده گفت : «شما باید هر شب بخانهی آقای رئیس عدلیه رفته راپورت خود را بدهید و دستور بگیرید».
اینها را گفت و با همه دست داد و سوار اتومبیل شده راه افتاد. از این سخنان او و از آگاهیهای دیگری که میرسید پیدا میبود که ما آیندهی ناآسودهای را در پیش میداریم که باید بیوسان آن باشیم.
یک هفته نگذشت شیخخزعل نافرمانی خود را بیپرده گردانیده بگرد آوردن سپاه پرداخت. ثقةالملک که همچنان در ناصری میبود و یاور رضاقلیخان که او نیز رفت ، هر دو به خزعل پیوسته از دولت رو گردانیدند. من چون داستان نافرمانی خزعل و کارهای او را در «تاریخ پانصدسالهی خوزستان» نوشتهام در اینجا از آن بخش چشم پوشیده تنها سرگذشت خود را خواهم نوشت.
شیخخزعل و همدستان او که گذشته از ثقةالملک و رضاقلیخان بسیاری از خانهای بختیاری میبودند ، چنین وامینمودند که بدولت یا بدارالشورا نافرمانی نمیدارند. بلکه نافرمانیشان به سردارسپه است که بقانون اساسی گردن نمیگزارد و شاه را از کشور دور گردانیده. اینان میخواهند او را از میان دور گردانند و قانون اساسی و مجلس را آزاد سازند. اینها را عنوان نموده بدستهی خود نام «کمیتهی قیام سعادت» گزارده بودند و بدارالشورا تلگراف میفرستادند. از اینرو سران ادارهها در ناصری و محمره و آبادان که بیشتر بلکه همهی آنان ماهانهگیر از خزعل میبودند ، با آن کمیته همراهی مینمودند.
لیکن ما در شوشتر خود را بکنار کشیده همچنان هواداری از دولت و سردارسپه مینمودیم. سران ادارهها جز رئیس تلگراف همه بمن پیروی مینمودند. دویستوپنجاه سپاهی که در اینجا میبودند رضاقلیخان ، فرمانده تازهی ایشان میخواست اینان را هم به ناصری کشاند و درمیان سپاهیان خزعل جا دهد. ولی اینان مردانگی نشان داده همانکه فهمیدند رضا قلیخان از دولت رو گردانیده دیگر او را فرمانده خود نشناختند و نیمهنهانی سلطانحسینآقا نامی را که جوانی بافهم و غیرت میبود بفرماندهی خود برگزیدند.
پابرگی از ویراینده :
1ـ پرگ (همچون برگ) = اجازه
2ـ یاور = سرگرد (در ارتش پیشین)
🔶 زبان ایرانی - دفترهای ماهانهی سال 1324 : 268
🔸 باید هر واژهای را در جای خود بکار برد
ما در نوشتههای خود واژههای دانستن و پنداشتن و انگاشتن و مانند اینها را بکار میبریم. ولی برای آنکه معنی هر کدام نیک روشن باشد و مرز هر یکی شناخته گردد اینک باین نوشته میپردازیم.
باید دانست دریافت آدمی از بودن و نبودن چیزی یا داستانی بچند گونه تواند بود که اینک در پایین یکایک میزندیم :
1ـ دانستن (بعربی علم) : بودن چیزی یا داستانی را از راه آن و از روی دلیل دریابد. (امروز همهی ما میدانیم که زمین بگرد خورشید میچرخد).
2ـ پنداشتن (بعربی زعم) : بودن چیزی یا داستانی را از پیش خود و بیدلیل باندیشه گیرد چه باور کند و چه نکند (پدران ما میپنداشتند که زمین بروی گاوماهی گزارده شده).
3ـ گمانیدن (بعربی ظن) : بودن یا نبودن چیزی یا داستانی را باندیشه گیرد و بودنش را نزدیکتر بباور شناسد. (آوازی شنیدم که مانندهی آواز شما بود ، گمانیدم شما باشید ...).
4ـ سَمَردیدن (بعربی توهم) : بودن چیزی یا داستانی را از دل گذراند. (جن را سمردید که بخانه درآمده است).
5ـ پَهَلیدن (بعربی شک) : بودن یا نبودن چیزی یا داستانی را باندیشه گیرد و درمیان آنها دودل ماند. (پهلیدم که ساعت دوازده شده یا نه).
6ـ انگاریدن (بعربی فرض) : بودن چیزی را باندیشه گیرد و بداند که نبوده (انگاریم که اکنون شب است).
از این شش معنی برای 1 ، 2 ، 3 ، 6 در فارسی واژه میبود. چیزی که هست نابسامان بکار میرفت. ما برداشته بسامان گردانیدیم برای 4 ، 5 میبایست واژه از خود بگزاریم. اینبود برای 4 «سمراد» را از فرهنگها برداشته «سمرد» (بوزن نبرد) گردانیدیم و از آن جداشدهها آوردیم. برای 5 نیز «پهل» (بر وزن خبر) را از خود گزارده از آن نیز جداشدهها آوردیم.
یک نکتهی دیگر اینست که در فارسی از «پندار» و «انگار» و «اندیشه» و مانند اینها کارواژه و دیگر جداشدهها میآورند ولی از «گمان» که از هر باره مانندهی آنها است نمیآورند و آن را با کارواژههای یاور بکار میبرند ، مثلاً میگویند : «گمان کردم» و نمیگویند : «گمانیدم» این نمونهی دیگری از نابسامانی آن زبان است.
در زبان پاک باید باین نابسامانیها راه نداد و این را نیز مانندهی دیگران بکار برد.
🔸 باید هر واژهای را در جای خود بکار برد
ما در نوشتههای خود واژههای دانستن و پنداشتن و انگاشتن و مانند اینها را بکار میبریم. ولی برای آنکه معنی هر کدام نیک روشن باشد و مرز هر یکی شناخته گردد اینک باین نوشته میپردازیم.
باید دانست دریافت آدمی از بودن و نبودن چیزی یا داستانی بچند گونه تواند بود که اینک در پایین یکایک میزندیم :
1ـ دانستن (بعربی علم) : بودن چیزی یا داستانی را از راه آن و از روی دلیل دریابد. (امروز همهی ما میدانیم که زمین بگرد خورشید میچرخد).
2ـ پنداشتن (بعربی زعم) : بودن چیزی یا داستانی را از پیش خود و بیدلیل باندیشه گیرد چه باور کند و چه نکند (پدران ما میپنداشتند که زمین بروی گاوماهی گزارده شده).
3ـ گمانیدن (بعربی ظن) : بودن یا نبودن چیزی یا داستانی را باندیشه گیرد و بودنش را نزدیکتر بباور شناسد. (آوازی شنیدم که مانندهی آواز شما بود ، گمانیدم شما باشید ...).
4ـ سَمَردیدن (بعربی توهم) : بودن چیزی یا داستانی را از دل گذراند. (جن را سمردید که بخانه درآمده است).
5ـ پَهَلیدن (بعربی شک) : بودن یا نبودن چیزی یا داستانی را باندیشه گیرد و درمیان آنها دودل ماند. (پهلیدم که ساعت دوازده شده یا نه).
6ـ انگاریدن (بعربی فرض) : بودن چیزی را باندیشه گیرد و بداند که نبوده (انگاریم که اکنون شب است).
از این شش معنی برای 1 ، 2 ، 3 ، 6 در فارسی واژه میبود. چیزی که هست نابسامان بکار میرفت. ما برداشته بسامان گردانیدیم برای 4 ، 5 میبایست واژه از خود بگزاریم. اینبود برای 4 «سمراد» را از فرهنگها برداشته «سمرد» (بوزن نبرد) گردانیدیم و از آن جداشدهها آوردیم. برای 5 نیز «پهل» (بر وزن خبر) را از خود گزارده از آن نیز جداشدهها آوردیم.
یک نکتهی دیگر اینست که در فارسی از «پندار» و «انگار» و «اندیشه» و مانند اینها کارواژه و دیگر جداشدهها میآورند ولی از «گمان» که از هر باره مانندهی آنها است نمیآورند و آن را با کارواژههای یاور بکار میبرند ، مثلاً میگویند : «گمان کردم» و نمیگویند : «گمانیدم» این نمونهی دیگری از نابسامانی آن زبان است.
در زبان پاک باید باین نابسامانیها راه نداد و این را نیز مانندهی دیگران بکار برد.
🔶 15ـ پاکخویی تکهی 6 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
ما اگر زیانهای اینها را بشماریم سخن بدرازی میانجامد و ما را از راه بازمیدارد. اینست تنها چند زیان سترگ را میشماریم :
1ـ اگر آزمودهاید دو رنگ را که بهم درآمیزند (مثلاً رنگ سرخ را با بنفش رویهم ریزند) نیروی هر دو از میان برمیخیزد و یک رنگ شل و بدنمایی پدید میآید. گویا در پزشکی نیز چنین است که چون دو داروی آخشیجِ هم را یکی کنند ، هر دو از کار میافتد. همچنین است دستورهای زندگی که وارونهگویی و باهم ناسازگار باشد که یکدیگر را از نیرو میاندازد و پوچ میسازد.
یک بچه که پدر او پندی دهد و مادر پند دیگری ، آن بچه گیج شده هیچ یک را بکار نمیبندد و یا دورو بار آمده ، هر کجا که گفتهی پدر را بسود خود دید آن را پیش میکشد و در جای دیگری دستور مادر را عنوان مینماید.
اگر سه تن در بیابان بر سر چهارراهی بایستند و یک دسته روستایی را ببینند که بآنجا رسیدند ، یکی از آنان روبرو را نشان داده ، بگوید راه اینست. دیگری پشت سر را نموده ، بگوید راه جز این نیست. سومی فریاد زند : شما راه را گزارده ، گذشتهاید .. روستاییان اگر راهشناس نیستند از این وارونهگوییها گیج شده ، درمیمانند و به هر سو که برگشتند ، پاهاشان یارایی نمیکند. چهبسا پراکندگی بمیانشان افتاده هر چند تن راهی را میگیرند.
همین است حال مردم با راهنماییهای پراکنده و پندآموزیهای آخشیج هم ، بدلیل دیگری چه نیاز؟.. گروهی را که با اینها آشنایند ، بسنجید و رفتار و زندگی ایشان را ببینید. راههای گوناگون میشناسند و سخنان رنگارنگ که در یاد دارند ، هر زمان بیکی درمیآیند و هر کجا دیگری را عنوان مینمایند. بیشتر ایشان دلهاشان مرده و خودشان هم نمیدانند چه بکنند و چه راهی را در زندگی پیش گیرند. با هرچه روبرو شدند و هر گونه حالی که پیش آمد ، از بهر آن عنوانی (از آن عنوانهای گوناگون که در اندیشه دارند) درست میکنند و آن را میپذیرند. ولی تا میتوانند از سختی میگریزند. در هیچ کاری پافشاری و ایستادگی نمیتوانند. چندان جدایی میانهی بد و نیک نمیگزارند. اگر بیازمایی و از این در و از آن در سخن بمیان آوری در یک نشست بچندین رنگ درمیآیند.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
ما اگر زیانهای اینها را بشماریم سخن بدرازی میانجامد و ما را از راه بازمیدارد. اینست تنها چند زیان سترگ را میشماریم :
1ـ اگر آزمودهاید دو رنگ را که بهم درآمیزند (مثلاً رنگ سرخ را با بنفش رویهم ریزند) نیروی هر دو از میان برمیخیزد و یک رنگ شل و بدنمایی پدید میآید. گویا در پزشکی نیز چنین است که چون دو داروی آخشیجِ هم را یکی کنند ، هر دو از کار میافتد. همچنین است دستورهای زندگی که وارونهگویی و باهم ناسازگار باشد که یکدیگر را از نیرو میاندازد و پوچ میسازد.
یک بچه که پدر او پندی دهد و مادر پند دیگری ، آن بچه گیج شده هیچ یک را بکار نمیبندد و یا دورو بار آمده ، هر کجا که گفتهی پدر را بسود خود دید آن را پیش میکشد و در جای دیگری دستور مادر را عنوان مینماید.
اگر سه تن در بیابان بر سر چهارراهی بایستند و یک دسته روستایی را ببینند که بآنجا رسیدند ، یکی از آنان روبرو را نشان داده ، بگوید راه اینست. دیگری پشت سر را نموده ، بگوید راه جز این نیست. سومی فریاد زند : شما راه را گزارده ، گذشتهاید .. روستاییان اگر راهشناس نیستند از این وارونهگوییها گیج شده ، درمیمانند و به هر سو که برگشتند ، پاهاشان یارایی نمیکند. چهبسا پراکندگی بمیانشان افتاده هر چند تن راهی را میگیرند.
همین است حال مردم با راهنماییهای پراکنده و پندآموزیهای آخشیج هم ، بدلیل دیگری چه نیاز؟.. گروهی را که با اینها آشنایند ، بسنجید و رفتار و زندگی ایشان را ببینید. راههای گوناگون میشناسند و سخنان رنگارنگ که در یاد دارند ، هر زمان بیکی درمیآیند و هر کجا دیگری را عنوان مینمایند. بیشتر ایشان دلهاشان مرده و خودشان هم نمیدانند چه بکنند و چه راهی را در زندگی پیش گیرند. با هرچه روبرو شدند و هر گونه حالی که پیش آمد ، از بهر آن عنوانی (از آن عنوانهای گوناگون که در اندیشه دارند) درست میکنند و آن را میپذیرند. ولی تا میتوانند از سختی میگریزند. در هیچ کاری پافشاری و ایستادگی نمیتوانند. چندان جدایی میانهی بد و نیک نمیگزارند. اگر بیازمایی و از این در و از آن در سخن بمیان آوری در یک نشست بچندین رنگ درمیآیند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 25ـ نافرمانی خزعل و سختی کار ما (تکهی دو از سه)
دو سه بار هم من به دز رفته با آنان گفتگو کردم و از رفتارشان خشنودی نمودم.
چون میبایست پول برای عدلیه و ادارهی قشونی از ناصری فرستاده شود و این هنگام نمیفرستادند ، چه ما و چه سپاهیان و چه دیگر ادارهها به تنگدستی افتادیم و چون رضاقلیخان هنوز با ما رشته را نبریده پیامهایی میفرستاد ، من تلگراف دربارهی پول باو کردم. پاسخ داد که فرستاده خواهد شد و سپس سلطانحسینآقا را به ناصری خواست. ما از رفتن او بزیانی گمان نبردیم. ولی چون رفت در ناصری دستگیرش گردانیده بزندان فیلیه فرستادند.
از این پیشامد ما نیز رشته را بریدیم. یک روز عصر به دز رفتم و با سپاهیان گفتگو کرده سیداحمدخان نامی را که دکتر قشون میبود بفرماندهی برگزیدند. چون خزعل آقایان شوشتر را به ناصری خواسته و پیدا میبود که چون بازگردند شهر را خواهند شورانید ، چنین نهادیم که هرچه غله و خواربار توانیم به دز کشانیم. رئیس دارایی و دیگر سران ادارهها را بآنجا خواسته چنین نهادیم که هرچه غله در انبار مالیه است به دز کشند.
دارایی از ترس بازخواست میلسپو خرسندی نمیداد. من نوشتهای دادم و پاسخدهی[=مسئولیت] را بگردن خود گرفتم. خود من و دیگر کارمندان عدلیه سخت بیپول میبودیم ، با اینحال کار سپاهیان را جلوتر دانسته هرچه پول در صندوق دارایی میبود گرفته بآنان دادیم. بدینسان کار آنان را استوار گردانیده خود بشهر بازگشتیم.
بهتر میبود که من و دیگر کارمندان دولتی نیز به دز رفته در آنجا در ایمنی باشیم. ولی بودن خانوادهها جلو را گرفت. به هر حال من بآن خرسندی ندادم و بهتر دانستم که در شهر بمانیم و ادارهها را نبسته تا توانیم پا فشاریم.
آقاها که به ناصری رفته بودند پس از چند روزی با پول و تفنگ و فشنگ و دستورها که از خزعل و ثقةالملک گرفته بودند بازگشتند. این آقاها داستان درازی داشتهاند که در تاریخ خوزستان نوشتهام. پیش از درآمدن انگلیسیان بخوزستان شهر شوشتر در دست آنان میبوده. شهری بآن کوچکی و ویرانی هجده کوی میدارد که در هر کویی آقایی فرمان میرانده و تفنگچیان و پیرامونیان نگه میداشته و دیوانخانه میداشته و بارها کوی با کوی بجنگ برخاسته خونها میریختهاند. انگلیسها یکی دو تن از ایشان را بدار زده و یکی را به هندوستان فرستاده تا توانسته بودند آنان را از میان بردارند. روزهایی که من رفتم هر یک از ایشان بگوشهای خزیده و یا بکاری برخاسته بود. ولی این هنگام دوباره بمیان افتادند. همانکه از ناصری بازگشتند هر یکی در کوی خود دستگاه درچیدند و تفنگچیها آراستند و دیوانخانهها را باز کردند.
بدینسان نیروی ادارهها بیکبار از میان رفت و ایمنی برای ما نماند. هر روزی بیم میرفت که بریزند و ادارهها را تاراج کنند و بما آسیب رسانند. شنیدنی آن بود که هنگام بازگشت اینان ثقةالملک برایشان گفتار رانده و از من نام برده گفته بود : «شما بروید ، من هم خواهم آمد و میدانم با آن رئیس عدلیه چه خواهم کرد».
عدلیه باز میبود و ما هم میرفتیم. ولی کاری نمیبود و بیکار نشسته بازمیگشتیم.
رئیس شهربانی گاهی شب بخانهی من آمدی و دانستههای خود را آگهی دادی. یک شبی گفت : «من چیزی اندیشیدهام». گفتم : «چه اندیشهای؟». گفت : «ما هم برویم به ناصری با شیخخزعل و دیگران باشیم». گفتم : «فردا پاسخ دولت را چه خواهیم داد؟!. آنگاه ما که با خزعل تاکنون دشمنی نمودهایم مگر ما را خواهد پذیرفت؟!». گفت : «پاسخ دولت را که میشود داد. به خزعل هم میگوییم خوابی دیدیم که حق بسوی شماست ، آمدیم بشما پیوندیم». من نکوهش بسیار کردم. گفتم : اگر در فشار هستی برو به دز و با سپاهیان میباش. چنین وانمود که سخن مرا پذیرفته ولی فردا شنیدم که شبانه آهنگ ناصری کرده است. شب دیگر اوباش با خود پاسبانها ریختند و ادارهی شهربانی را تاراج کردند.
🔸 25ـ نافرمانی خزعل و سختی کار ما (تکهی دو از سه)
دو سه بار هم من به دز رفته با آنان گفتگو کردم و از رفتارشان خشنودی نمودم.
چون میبایست پول برای عدلیه و ادارهی قشونی از ناصری فرستاده شود و این هنگام نمیفرستادند ، چه ما و چه سپاهیان و چه دیگر ادارهها به تنگدستی افتادیم و چون رضاقلیخان هنوز با ما رشته را نبریده پیامهایی میفرستاد ، من تلگراف دربارهی پول باو کردم. پاسخ داد که فرستاده خواهد شد و سپس سلطانحسینآقا را به ناصری خواست. ما از رفتن او بزیانی گمان نبردیم. ولی چون رفت در ناصری دستگیرش گردانیده بزندان فیلیه فرستادند.
از این پیشامد ما نیز رشته را بریدیم. یک روز عصر به دز رفتم و با سپاهیان گفتگو کرده سیداحمدخان نامی را که دکتر قشون میبود بفرماندهی برگزیدند. چون خزعل آقایان شوشتر را به ناصری خواسته و پیدا میبود که چون بازگردند شهر را خواهند شورانید ، چنین نهادیم که هرچه غله و خواربار توانیم به دز کشانیم. رئیس دارایی و دیگر سران ادارهها را بآنجا خواسته چنین نهادیم که هرچه غله در انبار مالیه است به دز کشند.
دارایی از ترس بازخواست میلسپو خرسندی نمیداد. من نوشتهای دادم و پاسخدهی[=مسئولیت] را بگردن خود گرفتم. خود من و دیگر کارمندان عدلیه سخت بیپول میبودیم ، با اینحال کار سپاهیان را جلوتر دانسته هرچه پول در صندوق دارایی میبود گرفته بآنان دادیم. بدینسان کار آنان را استوار گردانیده خود بشهر بازگشتیم.
بهتر میبود که من و دیگر کارمندان دولتی نیز به دز رفته در آنجا در ایمنی باشیم. ولی بودن خانوادهها جلو را گرفت. به هر حال من بآن خرسندی ندادم و بهتر دانستم که در شهر بمانیم و ادارهها را نبسته تا توانیم پا فشاریم.
آقاها که به ناصری رفته بودند پس از چند روزی با پول و تفنگ و فشنگ و دستورها که از خزعل و ثقةالملک گرفته بودند بازگشتند. این آقاها داستان درازی داشتهاند که در تاریخ خوزستان نوشتهام. پیش از درآمدن انگلیسیان بخوزستان شهر شوشتر در دست آنان میبوده. شهری بآن کوچکی و ویرانی هجده کوی میدارد که در هر کویی آقایی فرمان میرانده و تفنگچیان و پیرامونیان نگه میداشته و دیوانخانه میداشته و بارها کوی با کوی بجنگ برخاسته خونها میریختهاند. انگلیسها یکی دو تن از ایشان را بدار زده و یکی را به هندوستان فرستاده تا توانسته بودند آنان را از میان بردارند. روزهایی که من رفتم هر یک از ایشان بگوشهای خزیده و یا بکاری برخاسته بود. ولی این هنگام دوباره بمیان افتادند. همانکه از ناصری بازگشتند هر یکی در کوی خود دستگاه درچیدند و تفنگچیها آراستند و دیوانخانهها را باز کردند.
بدینسان نیروی ادارهها بیکبار از میان رفت و ایمنی برای ما نماند. هر روزی بیم میرفت که بریزند و ادارهها را تاراج کنند و بما آسیب رسانند. شنیدنی آن بود که هنگام بازگشت اینان ثقةالملک برایشان گفتار رانده و از من نام برده گفته بود : «شما بروید ، من هم خواهم آمد و میدانم با آن رئیس عدلیه چه خواهم کرد».
عدلیه باز میبود و ما هم میرفتیم. ولی کاری نمیبود و بیکار نشسته بازمیگشتیم.
رئیس شهربانی گاهی شب بخانهی من آمدی و دانستههای خود را آگهی دادی. یک شبی گفت : «من چیزی اندیشیدهام». گفتم : «چه اندیشهای؟». گفت : «ما هم برویم به ناصری با شیخخزعل و دیگران باشیم». گفتم : «فردا پاسخ دولت را چه خواهیم داد؟!. آنگاه ما که با خزعل تاکنون دشمنی نمودهایم مگر ما را خواهد پذیرفت؟!». گفت : «پاسخ دولت را که میشود داد. به خزعل هم میگوییم خوابی دیدیم که حق بسوی شماست ، آمدیم بشما پیوندیم». من نکوهش بسیار کردم. گفتم : اگر در فشار هستی برو به دز و با سپاهیان میباش. چنین وانمود که سخن مرا پذیرفته ولی فردا شنیدم که شبانه آهنگ ناصری کرده است. شب دیگر اوباش با خود پاسبانها ریختند و ادارهی شهربانی را تاراج کردند.
🔶 زبان ایرانی - دفترهای ماهانهی سال 1324 : 269
🔸 در پیرامون زبان
1ـ دوغلو ، همزاد
دو بچه که باهم زاییده شدهاند بآنها میگویند : «دوغلو». کسانی پنداشتهاند که این واژه پارسی است ، از اینرو اگر سه بچه باهم باشند میگویند : «سه غلو». در این حال باید پرسید : «غلو» به چه معنیست؟..
ولی راستش آنست که «دوغلو» واژهی ترکیست و از ریشهی «دوغماق» (زاییدن) میآید و ما اگر بخواهیم بآن معنی واژهی فارسی داریم باید بگوییم : «همزاد» ، دو همزاد ، سه همزاد ، این دو برادر همزادند.
«همزاد» را اکنون در یک معنی افسانهای بکار میبرند. هر کسی از جنها همزادی دارد که در پی آزار اوست. ولی این معنی باید فراموش شود و واژه در معنی راست خود بکار رود.
واژهی «توأم» که در کتابها بسیار بکار میرود بهمین معنیست ولی آن واژه عربیست.
2ـ وارد (گل سرخ)
واژهی «وَرد» بمعنی گل سرخ که در عربی بکار میرود فارسی است. واژه در نخست «وارت» یا «وارد» میبوده. اینست در ارمنی و گرجی که آنها نیز از فارسی گرفتهاند «وارت» میگویند.
این واژه را باید در معنی خودش بکار برد و شناخته گردانید. ما بآن نیازمندیم. آنگاه چنانکه در کتاب «خواهران و دختران ما» نیز پیشنهاد شده این از واژههاییست که میتوان بدخترها نام گزاشت.
در فارسی نامهای گلها بسیار کمست و یکی از کارها آنست که به هر گلی نامی پیدا کنیم یا گزاریم وانگاه در نامگزاری بدختران از آنها سود جوییم.
🔸 در پیرامون زبان
1ـ دوغلو ، همزاد
دو بچه که باهم زاییده شدهاند بآنها میگویند : «دوغلو». کسانی پنداشتهاند که این واژه پارسی است ، از اینرو اگر سه بچه باهم باشند میگویند : «سه غلو». در این حال باید پرسید : «غلو» به چه معنیست؟..
ولی راستش آنست که «دوغلو» واژهی ترکیست و از ریشهی «دوغماق» (زاییدن) میآید و ما اگر بخواهیم بآن معنی واژهی فارسی داریم باید بگوییم : «همزاد» ، دو همزاد ، سه همزاد ، این دو برادر همزادند.
«همزاد» را اکنون در یک معنی افسانهای بکار میبرند. هر کسی از جنها همزادی دارد که در پی آزار اوست. ولی این معنی باید فراموش شود و واژه در معنی راست خود بکار رود.
واژهی «توأم» که در کتابها بسیار بکار میرود بهمین معنیست ولی آن واژه عربیست.
2ـ وارد (گل سرخ)
واژهی «وَرد» بمعنی گل سرخ که در عربی بکار میرود فارسی است. واژه در نخست «وارت» یا «وارد» میبوده. اینست در ارمنی و گرجی که آنها نیز از فارسی گرفتهاند «وارت» میگویند.
این واژه را باید در معنی خودش بکار برد و شناخته گردانید. ما بآن نیازمندیم. آنگاه چنانکه در کتاب «خواهران و دختران ما» نیز پیشنهاد شده این از واژههاییست که میتوان بدخترها نام گزاشت.
در فارسی نامهای گلها بسیار کمست و یکی از کارها آنست که به هر گلی نامی پیدا کنیم یا گزاریم وانگاه در نامگزاری بدختران از آنها سود جوییم.
🔶 15ـ پاکخویی تکهی 7 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
مردی را میشناسم از شمار پیشوایانست. روزی با من میگفت : شاگردانی دارم ، هرچه میخواهم بجایی برسند نمیرسند. از بهرشان قرآن میخوانم ، از حدیث میگویم ، از حکمت افلاطون میآورم ، از عرفان گفتگو میکنم ، مثنوی میخوانم ، شاهنامه میخوانم ، هرگز اثری ندارد. آنچه میشنوند از اینسو گرفته ، از آنسو فراموش مینمایند. مرا گلهی او شگفت آمد. پاسخی ندادم و پیش خود گفتم : داستان تو داستان آن مادر نادانیست که هر خوردنی میدید ، از خشک و تر ، و ترش و شیرین ، و گرم و سرد ، به بچهی خود میخورانید و امید داشت فربه خواهد بود و چون میدید روزبروز لاغرتر میشود نکوهش نموده میگفت : ای پسر ، من اینهمه بتو میخورانم ، چرا چاق نمیشوی؟!.. چرا روزبروز لاغرتر میگردی؟! دیگر نمیدانست لاغری او از همان خوراکهاست.
دیگری را میشناسم میگفت : انجمنی داریم ، در آن دستهای را پندآموزی میکنم ولی میبینم من هرچه را میگویم ، ایشان از پیش میدانند و من درماندهام که چرا آنها را بکار نمیبندند؟! چرا اینهمه سست و بیکارهاند؟!
با این نیز خاموشی نمودم و پیش خود افسوسها خوردم. اینان خودشان آلودهاند ، دیگران را نیز آلوده میخواهند و از نادانی میپندارند فَرْهیختارند (مرّبی).
این خود گواهی بزرگیست که اینان میپندارند راه فرهیختن (1) ، سخن آموختن است و این گمراهی پرزیانتر میگردد هنگامی که سخنان پراکنده و آخشیج هم میآموزند.
روزی بچهی پانزدهسالهای را دیدم ، چشمها فرورفته و رنگ زرد شده ، تو گویی از بیماری برخاسته. از برادر بزرگش پرسیدم ، گفت : اندکی بیمار است. سپس این را عنوان گرفته ، از او ستایشها سرود. از چیزهایی که گفت یکی هم این بود : این برادرم را ، پدرم خودش بزرگ نموده. با این کمسالی صدها جمله از شعر و نثر و از عربی و فارسی در سینه دارد و هر گفتگویی که بشود ، از بهر آن گواهی میآورد. اگر وارونهاش گفتگو شد ، در آنجا نیز گواهی دیگری میآورد.
من ندانستم بر بدبختی آن پسر افسوس خورم یا بر نادانی پدر. هزاران کسان این را بزرگترین هنر میشمارند که جملههایی را یاد گیرند و در اینجا و آنجا بخوانند و هر پیشامدی کرد ، برای آن جملهای از شعر یا نثر یاد کنند. بر فرزندان خود نیز این هنر را یاد میدهند. اینان نیکی را تنها دانستن و گفتن میشناسند و دربندِ کار نیستند. این خود یکی از نتیجههای پراکندهگوییهای پیشینیانست. زیرا در سایهی آن پراکندهگوییها دلها را کشته و خردها را سست نمودهاند. سخنانی که آخشیج یکدیگر باشد و شنونده نتواند آنها را بکار بندد ، ناگزیر این نتیجه را میدهد که مردم سخن را تنها برای گفتن خواهند.
اینهمه گفتههای گوناگون دربارهی ناچاری و چارهداری (جبر و اختیار) ، مردم کدام یکی را پذیرند؟! (2) آن دستورهای دینی دربارهی کار و پیشه و این راهنماییهای صوفیان در زمینهی گوشهگیری و بیکاری چگونه باهم میسازد؟!.. آنهمه ستایش از بادهخواری و ریشخند از خرد و اندیشه و مردانگی که خراباتیان کردهاند ، دیگر چه جایی برای پندآموزی میماند؟!..
کسی اگر چهار روز در پای هنگامهی درویش بایستد ، گفتههای او را در این اثر خواهد بود. پس چگونه آن گفتهها را اثری در مردم نباشد؟! چیزی که هست اینها چون وارونهگوییست ، یکدیگر را سست و دلها را از کار میاندازد.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ فرهیختن = تربیت کردن ، فرهیخت = تربیت ، فرهیختار = مربی.
2ـ من خود دبیر ادبیات سال آخر دبیرستانم را همیشه بیاد دارم که چندین بار در معنی کردن تکههایی از کتاب (شعر و نثر) و همچنین درمیان شعر و ضربالمثل و مثالهایی که میآورد جبر در زندگی را نتیجه میگرفت و چون پارهای نیز بضد اینها بود آنجا هم معنی «اختیاردار بودن» آدمی را از نوشتهها بازمینمود!.. آرزو بدلم ماند که یک بار یک دسته از آن سخنان را راست دانسته و ضد آنها را ناراست و یاوه بنامد. هم آن را با آب و تاب میگفت و هم این را.
باشد که خود بآن وارونهگوییها پی برده بود ولی زیانکاری آن کتاب و پیشهاش را درنمییافت.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
مردی را میشناسم از شمار پیشوایانست. روزی با من میگفت : شاگردانی دارم ، هرچه میخواهم بجایی برسند نمیرسند. از بهرشان قرآن میخوانم ، از حدیث میگویم ، از حکمت افلاطون میآورم ، از عرفان گفتگو میکنم ، مثنوی میخوانم ، شاهنامه میخوانم ، هرگز اثری ندارد. آنچه میشنوند از اینسو گرفته ، از آنسو فراموش مینمایند. مرا گلهی او شگفت آمد. پاسخی ندادم و پیش خود گفتم : داستان تو داستان آن مادر نادانیست که هر خوردنی میدید ، از خشک و تر ، و ترش و شیرین ، و گرم و سرد ، به بچهی خود میخورانید و امید داشت فربه خواهد بود و چون میدید روزبروز لاغرتر میشود نکوهش نموده میگفت : ای پسر ، من اینهمه بتو میخورانم ، چرا چاق نمیشوی؟!.. چرا روزبروز لاغرتر میگردی؟! دیگر نمیدانست لاغری او از همان خوراکهاست.
دیگری را میشناسم میگفت : انجمنی داریم ، در آن دستهای را پندآموزی میکنم ولی میبینم من هرچه را میگویم ، ایشان از پیش میدانند و من درماندهام که چرا آنها را بکار نمیبندند؟! چرا اینهمه سست و بیکارهاند؟!
با این نیز خاموشی نمودم و پیش خود افسوسها خوردم. اینان خودشان آلودهاند ، دیگران را نیز آلوده میخواهند و از نادانی میپندارند فَرْهیختارند (مرّبی).
این خود گواهی بزرگیست که اینان میپندارند راه فرهیختن (1) ، سخن آموختن است و این گمراهی پرزیانتر میگردد هنگامی که سخنان پراکنده و آخشیج هم میآموزند.
روزی بچهی پانزدهسالهای را دیدم ، چشمها فرورفته و رنگ زرد شده ، تو گویی از بیماری برخاسته. از برادر بزرگش پرسیدم ، گفت : اندکی بیمار است. سپس این را عنوان گرفته ، از او ستایشها سرود. از چیزهایی که گفت یکی هم این بود : این برادرم را ، پدرم خودش بزرگ نموده. با این کمسالی صدها جمله از شعر و نثر و از عربی و فارسی در سینه دارد و هر گفتگویی که بشود ، از بهر آن گواهی میآورد. اگر وارونهاش گفتگو شد ، در آنجا نیز گواهی دیگری میآورد.
من ندانستم بر بدبختی آن پسر افسوس خورم یا بر نادانی پدر. هزاران کسان این را بزرگترین هنر میشمارند که جملههایی را یاد گیرند و در اینجا و آنجا بخوانند و هر پیشامدی کرد ، برای آن جملهای از شعر یا نثر یاد کنند. بر فرزندان خود نیز این هنر را یاد میدهند. اینان نیکی را تنها دانستن و گفتن میشناسند و دربندِ کار نیستند. این خود یکی از نتیجههای پراکندهگوییهای پیشینیانست. زیرا در سایهی آن پراکندهگوییها دلها را کشته و خردها را سست نمودهاند. سخنانی که آخشیج یکدیگر باشد و شنونده نتواند آنها را بکار بندد ، ناگزیر این نتیجه را میدهد که مردم سخن را تنها برای گفتن خواهند.
اینهمه گفتههای گوناگون دربارهی ناچاری و چارهداری (جبر و اختیار) ، مردم کدام یکی را پذیرند؟! (2) آن دستورهای دینی دربارهی کار و پیشه و این راهنماییهای صوفیان در زمینهی گوشهگیری و بیکاری چگونه باهم میسازد؟!.. آنهمه ستایش از بادهخواری و ریشخند از خرد و اندیشه و مردانگی که خراباتیان کردهاند ، دیگر چه جایی برای پندآموزی میماند؟!..
کسی اگر چهار روز در پای هنگامهی درویش بایستد ، گفتههای او را در این اثر خواهد بود. پس چگونه آن گفتهها را اثری در مردم نباشد؟! چیزی که هست اینها چون وارونهگوییست ، یکدیگر را سست و دلها را از کار میاندازد.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ فرهیختن = تربیت کردن ، فرهیخت = تربیت ، فرهیختار = مربی.
2ـ من خود دبیر ادبیات سال آخر دبیرستانم را همیشه بیاد دارم که چندین بار در معنی کردن تکههایی از کتاب (شعر و نثر) و همچنین درمیان شعر و ضربالمثل و مثالهایی که میآورد جبر در زندگی را نتیجه میگرفت و چون پارهای نیز بضد اینها بود آنجا هم معنی «اختیاردار بودن» آدمی را از نوشتهها بازمینمود!.. آرزو بدلم ماند که یک بار یک دسته از آن سخنان را راست دانسته و ضد آنها را ناراست و یاوه بنامد. هم آن را با آب و تاب میگفت و هم این را.
باشد که خود بآن وارونهگوییها پی برده بود ولی زیانکاری آن کتاب و پیشهاش را درنمییافت.
✴️ هواداران «مفاخر ملی» پاسخ دهند
از دارندهی پرچم خواهشمندم در صورت موافقت این چند سطر را بنظر خوانندگان برساند شاید بدست طرفداران مفاخر[ملی] برسد و ایشان را برآن دارد که علت مخالفت خود را با حذف اشعار ننگین و مخالف ادب با ذکر دلیل اظهار و سبب طرفداری خود را از ابیات موهوم و بیمعنی افشاء کنند.
اروپاییان پارهای کوزههای شکسته و ظروف سفالی عهد عتیق ساخت ایران و دیگر کشورهای باستانی که هیچ ارزشی در مقابل تنگ بلور ندارند میخرند و زینت تماشاخانههای خود میکنند و میگویند که این ظروف چون نمونهی صنعت و سطح تمدن ملتی در دورهی معین تاریخ است برای آن ملت مایهی افتخار و بهمین سبب ذیقیمت است.
بعقیدهی ما اکثر شعرای قدیم و شعرهای ایشان نیز همین حال را دارند. زیرا که چون با روحیات و احتیاجات کنونی مطابقتی ندارند بدرد زندگانی امروزی نمیخورند بدیهی است که از لحاظ تاریخی نیز وقتی مایهی افتخار توانند بود که در موقع خود مایهی پیشرفتی در کار ترقی و زندگانی نیاکان ما شده باشند یا حاکی از تمدن گذشته بوده و اندرزهای سودمندی دربر داشته باشند ـ حال اشعاری که نه این را دارند و نه آن را بلکه از رواج فساد اخلاق و ... بازی حکایت میکنند معلوم است که چه طور مایهی افتخار توانند بود.
متأسفانه استیلای عرب و مغول که قرنها بطول انجامید و سبب زبونی ملت ، استقرار فئودالیسم ، تجزیهی کشور گردیده مردم را بزبونی و ستمکشی معتاد و اختلافات فکری و عقیده (شیعه و سنی ـ 6 امامی ـ 8 امامی ـ 12 امامی ـ خراباتیگری ـ صوفیگری ـ باطنیگری و جبریگری) را رایج ساخت ـ شعرای این دورهی طولانی در تحت تأثیر عوامل فوق شعرهایی سرودند که زبونی و بندگی را بقضا و قدر و ارادهی ربانی نسبت دادند.
مردم را بجای مبارزه بتسلیم و درویشی و قناعت دعوت و چون هر یک از شعرا [به] فرقهای منسوب بوده و افکار آنها را بنظم میکشیدند آتش اختلاف و دوتیرگی را بیشتر دامن میزدند ، باین طریق دیوانهایی پرداخته و شعرهایی را که در مجالس عیش پادشاهان و حکمرانان بیگانه سروده بودند در آن دیوانها گنجانیدند بالاخره کتابها و اشعاری که نسبت ابیات نیک و کارآمد آنها با مداحیها و هجوها و بدآموزیها و غزلها و تعریف ... بازیهایش نسبت یک بر ده بود بیادگار گذاشتند.
متأخرین نیز به تقلید پیشینیان کتابهایی پرداختند. عدهای هم به پشتگرمی موزهداران اروپا این کتابها و دیوانها را با مقدمههای توصیفآمیز بچاپ رسانیده متوالیاً منتشر ساختند. مغزها از افکار ضد و نقیض و دلها از غزلهای شهوتانگیز پر گردید. قرنها این بدآموزیها مایهی اختلاف و بدبختی و گمراهی ما بود ـ تا اینکه دارندهی پیمان و پرچم با دلایل استوار مضار این قبیل اشعار را اثبات و حذف موهومات را خواستار گردید ـ
افسوس که عدهای بجای تعقل از در تعصب و غرضرانی درآمده بنا بعادت ، تمام اشعار و غزلها حتا مطایبات (سعدی) را مفاخر ملی شمردند و از ابیات و غزلهای شهوتانگیز ـ مدح و هجوهای رکیک ـ و مطایبات قبیح بنام مفاخر دفاع میکنند و انتظار دارند که دارندهی پرچم را با مدافعین (... میزن که ... خوش باشد) زانو بزانو در صندلی محاکمه بنشانند و توده آنها را محاکمه کنند. زهی ... آقایان محترم ما نمیتوانیم مزخرفاتی را که بعنوان شعر در تعریف می و میخانه و بیزاری از دین و آیین و چاپلوسی و تملق و ... سروده شده مفاخر ملی شماریم و باشعاری که مایهی اختلاف و تیرهبختی و زبونی ما بوده نام مفاخر بگذاریم و به مطایباتی که برای سعد بن زنگی نوشته شده و حس شهوترانی را در مقابل پول اقناع نموده است اظهار علاقه کنیم. آن هم امروز که شعر و شاعری در نظر عوام هم خوار و بیمقدار شده است.
مردم پی باغراقگویی شعرا برده و شعرهایی از قبیل (هزار بیشه هژبر است در یکی قالب) ، (ای آفتاب آهسته رو که پایهی دیوار نازکست) ، (در خرابات مغان نور خدا میبینم) ، (صبح دیدم که ملائک در میخانه زدند) شعر را در نظر مردم بقدری تنزل داده که عموم هر وقت میخواهند بیاساسی موضوعی را بکنایه بگویند میگویند شعر است ـ شاعرانه است ـ آیا اشعاری که یک چنین ارزشی دارند قابل حذف و ریخته شدن به صندوق شهرداری نیستند؟
تا کی جبریگری و عیاشی بنام مفاخر آزاد خواهد بود؟!
(می خور که ندانی ز کجا آمدهای)
تا کی یأس و تنبلی آزادانه بمردم تزریق خواهد شد؟!
(بآب زمزم و کوثر سفید نتوان کرد گلیم بخت کسی را که بافتند سیاه)
تا کی همه چیز را از قضا و قدر دانسته دست از کوشش و تدبیر خواهیم برداشت
(قضا دستیست پنج انگشت دارد)
تا کی (صلاح مملکت خویش خسروان دانند)
تا کی (هر عیب که سلطان بپسندد هنر است)
تا کی (بنادان آنچنان روزی رساند که صد دانا در آن حیران بماند)
تا کی (بخت و دولت بکاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست)
نوشته شده تبلیغ خواهد شد؟.
از دارندهی پرچم خواهشمندم در صورت موافقت این چند سطر را بنظر خوانندگان برساند شاید بدست طرفداران مفاخر[ملی] برسد و ایشان را برآن دارد که علت مخالفت خود را با حذف اشعار ننگین و مخالف ادب با ذکر دلیل اظهار و سبب طرفداری خود را از ابیات موهوم و بیمعنی افشاء کنند.
اروپاییان پارهای کوزههای شکسته و ظروف سفالی عهد عتیق ساخت ایران و دیگر کشورهای باستانی که هیچ ارزشی در مقابل تنگ بلور ندارند میخرند و زینت تماشاخانههای خود میکنند و میگویند که این ظروف چون نمونهی صنعت و سطح تمدن ملتی در دورهی معین تاریخ است برای آن ملت مایهی افتخار و بهمین سبب ذیقیمت است.
بعقیدهی ما اکثر شعرای قدیم و شعرهای ایشان نیز همین حال را دارند. زیرا که چون با روحیات و احتیاجات کنونی مطابقتی ندارند بدرد زندگانی امروزی نمیخورند بدیهی است که از لحاظ تاریخی نیز وقتی مایهی افتخار توانند بود که در موقع خود مایهی پیشرفتی در کار ترقی و زندگانی نیاکان ما شده باشند یا حاکی از تمدن گذشته بوده و اندرزهای سودمندی دربر داشته باشند ـ حال اشعاری که نه این را دارند و نه آن را بلکه از رواج فساد اخلاق و ... بازی حکایت میکنند معلوم است که چه طور مایهی افتخار توانند بود.
متأسفانه استیلای عرب و مغول که قرنها بطول انجامید و سبب زبونی ملت ، استقرار فئودالیسم ، تجزیهی کشور گردیده مردم را بزبونی و ستمکشی معتاد و اختلافات فکری و عقیده (شیعه و سنی ـ 6 امامی ـ 8 امامی ـ 12 امامی ـ خراباتیگری ـ صوفیگری ـ باطنیگری و جبریگری) را رایج ساخت ـ شعرای این دورهی طولانی در تحت تأثیر عوامل فوق شعرهایی سرودند که زبونی و بندگی را بقضا و قدر و ارادهی ربانی نسبت دادند.
مردم را بجای مبارزه بتسلیم و درویشی و قناعت دعوت و چون هر یک از شعرا [به] فرقهای منسوب بوده و افکار آنها را بنظم میکشیدند آتش اختلاف و دوتیرگی را بیشتر دامن میزدند ، باین طریق دیوانهایی پرداخته و شعرهایی را که در مجالس عیش پادشاهان و حکمرانان بیگانه سروده بودند در آن دیوانها گنجانیدند بالاخره کتابها و اشعاری که نسبت ابیات نیک و کارآمد آنها با مداحیها و هجوها و بدآموزیها و غزلها و تعریف ... بازیهایش نسبت یک بر ده بود بیادگار گذاشتند.
متأخرین نیز به تقلید پیشینیان کتابهایی پرداختند. عدهای هم به پشتگرمی موزهداران اروپا این کتابها و دیوانها را با مقدمههای توصیفآمیز بچاپ رسانیده متوالیاً منتشر ساختند. مغزها از افکار ضد و نقیض و دلها از غزلهای شهوتانگیز پر گردید. قرنها این بدآموزیها مایهی اختلاف و بدبختی و گمراهی ما بود ـ تا اینکه دارندهی پیمان و پرچم با دلایل استوار مضار این قبیل اشعار را اثبات و حذف موهومات را خواستار گردید ـ
افسوس که عدهای بجای تعقل از در تعصب و غرضرانی درآمده بنا بعادت ، تمام اشعار و غزلها حتا مطایبات (سعدی) را مفاخر ملی شمردند و از ابیات و غزلهای شهوتانگیز ـ مدح و هجوهای رکیک ـ و مطایبات قبیح بنام مفاخر دفاع میکنند و انتظار دارند که دارندهی پرچم را با مدافعین (... میزن که ... خوش باشد) زانو بزانو در صندلی محاکمه بنشانند و توده آنها را محاکمه کنند. زهی ... آقایان محترم ما نمیتوانیم مزخرفاتی را که بعنوان شعر در تعریف می و میخانه و بیزاری از دین و آیین و چاپلوسی و تملق و ... سروده شده مفاخر ملی شماریم و باشعاری که مایهی اختلاف و تیرهبختی و زبونی ما بوده نام مفاخر بگذاریم و به مطایباتی که برای سعد بن زنگی نوشته شده و حس شهوترانی را در مقابل پول اقناع نموده است اظهار علاقه کنیم. آن هم امروز که شعر و شاعری در نظر عوام هم خوار و بیمقدار شده است.
مردم پی باغراقگویی شعرا برده و شعرهایی از قبیل (هزار بیشه هژبر است در یکی قالب) ، (ای آفتاب آهسته رو که پایهی دیوار نازکست) ، (در خرابات مغان نور خدا میبینم) ، (صبح دیدم که ملائک در میخانه زدند) شعر را در نظر مردم بقدری تنزل داده که عموم هر وقت میخواهند بیاساسی موضوعی را بکنایه بگویند میگویند شعر است ـ شاعرانه است ـ آیا اشعاری که یک چنین ارزشی دارند قابل حذف و ریخته شدن به صندوق شهرداری نیستند؟
تا کی جبریگری و عیاشی بنام مفاخر آزاد خواهد بود؟!
(می خور که ندانی ز کجا آمدهای)
تا کی یأس و تنبلی آزادانه بمردم تزریق خواهد شد؟!
(بآب زمزم و کوثر سفید نتوان کرد گلیم بخت کسی را که بافتند سیاه)
تا کی همه چیز را از قضا و قدر دانسته دست از کوشش و تدبیر خواهیم برداشت
(قضا دستیست پنج انگشت دارد)
تا کی (صلاح مملکت خویش خسروان دانند)
تا کی (هر عیب که سلطان بپسندد هنر است)
تا کی (بنادان آنچنان روزی رساند که صد دانا در آن حیران بماند)
تا کی (بخت و دولت بکاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست)
نوشته شده تبلیغ خواهد شد؟.
تا کی هزاران غزل و مطایباتِ منافی عفت و هزاران اشعار دعوت به ترک دنیا و بدآموزی و عقاید پوچ و ضد و نقیض را بگوش مردم خواهیم خواند؟.
بس است باید این بساط برچیده شود و آن کتابها طعمهی آتش گردد و طرفداران اینگونه مفاخر بباد نفرین و لعنت گرفته شوند.
رهبر دانشمند پرچم ، ما بکمک گفتارهای شما بقدر خود با حقایقی که در پرچم درج شده آشنا شدهایم و میبینیم که هوچیانی که از دلیل و منطق مفلس و از خرد بیبهرهاند بجای دلایل خردپذیر هو و جنجال راه میاندازند. ما با مقیاسی که از پیمان و پرچم بدست آوردهایم بدون اعتنا باین یاوهسراییها در این موضوع بیشتر تدقیق و تحقیق خواهیم کرد و در نظر داریم که تمام اشعار بیمعنی را گردآوری کرده و بمردم نشان دهیم و مضرات هر یک از آنها را جداگانه بنویسیم تا مردان پاکدل و بیغرض داوری نمایند.
تبریز ـ رزاق عودتی
(پرچم روزانه ،ش 148)
بس است باید این بساط برچیده شود و آن کتابها طعمهی آتش گردد و طرفداران اینگونه مفاخر بباد نفرین و لعنت گرفته شوند.
رهبر دانشمند پرچم ، ما بکمک گفتارهای شما بقدر خود با حقایقی که در پرچم درج شده آشنا شدهایم و میبینیم که هوچیانی که از دلیل و منطق مفلس و از خرد بیبهرهاند بجای دلایل خردپذیر هو و جنجال راه میاندازند. ما با مقیاسی که از پیمان و پرچم بدست آوردهایم بدون اعتنا باین یاوهسراییها در این موضوع بیشتر تدقیق و تحقیق خواهیم کرد و در نظر داریم که تمام اشعار بیمعنی را گردآوری کرده و بمردم نشان دهیم و مضرات هر یک از آنها را جداگانه بنویسیم تا مردان پاکدل و بیغرض داوری نمایند.
تبریز ـ رزاق عودتی
(پرچم روزانه ،ش 148)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 25ـ نافرمانی خزعل و سختی کار ما (تکهی سه از سه)
در همان روزها توشمالی (1) از بختیاریان که خزعل بفرمانروایی شوشتر فرستاده با دستهای از تفنگچیان بختیاری رسید و اینان از سوی دیگر بخودنمایی و میدانداری برخاستند.
یکی از آقایان که ما در کوی او مینشستیم با من داستانی میداشت. بدینسان که چون خزعل اینان را به ناصری خواسته بود ، آن آقا بنزد من آمد و بگفتگو پرداخت و گفت : «من دلم نمیخواهد بروم. ولی اگر نروم دیگری را بجای من خواهند گزاشت. من چنین اندیشیدهام که بروم و پول و تفنگ بگیرم. ولی بکسی آزار نخواهم رسانید و با دولت جنگ نخواهم کرد ، شما را هم نگهداری خواهم کرد. با اینحال آمدهام از شما اجازه بگیرم». من نوشتهای هم بدستش دادم و گفتم بروید. رفت و پس از بازگشت هم بما مهربانی مینمود. ولی دانسته شد مرد توانایی نیست که اگر شبی یا روزی بخانهی ما تاخته شود بتواند تاخت را بازگرداند ، بلکه چنین کاری نخواهد یارَست.
در همان روزها رفتاری نیز از کاظم داوود دیده شد. چنانکه نوشتم این جوان «آدمکشِ» خزعل میبود و ماهی صد تومان ازو پول میگرفتی. این هنگام نیز یکی از آقایان میبود و در کوی خود فرمانروایی میداشت. ما روزی نشسته بودیم و میهمانی هم میداشتیم. دیدیم پسری از در رسید و سینیای که بروی آن ماهی بزرگی میبود بروی زمین گزاشت ، و گفت : «مرا کاظمخان فرستاد. سلام رساند و گفت : این ماهی را من خودم از شط شکار کردهام. آقای رئیس عدلیه نوش جان فرمایند. من مهربانی ایشان را فراموش نکردهام. آن روز مرا از بدزبانیهای حاجیآقاعلی رها گردانید. افسوس آقای رئیس عدلیه در محلهی من نیستند که خدمتگزاری کنم. یکی هم اجازه فرمایند من به حاجیآقاعلی تنبیه کنم». گفتم : «به کاظمخان سلام رسانید و بگویید این مهربانی ایشان فراموش نشدنیست. من هم هنگامی که دولت فاتح شد تلافی مضایقه نخواهم کرد. (2) دربارهی حاجیآقاعلی نیز کاظمخان چشمپوشی کنند». این را هم گفتم و رفت. پس از زمانی بازگشت که کاظمخان سلام رسانید و گفت : «چشم ، بحاجیآقاعلی هم کاری ندارم».
پابرگی از ویراینده :
1ـ توشمال به چندین معنی است ـ از جمله چند «منصب» یا جایگاه. در زبان ترکی معنیهای «رئیس ایل» و «فرستادهی شاه یا وزیر در آرتش یا دیوانیان والاجایگاه» نوشتهاند.
2ـ خوانندگانِ باریکبین بیگمان بخواست زیرکانهی کسروی از عبارت «هنگامی که دولت فاتح شد» در چنان هنگامهای پروا دارند.
🔸 25ـ نافرمانی خزعل و سختی کار ما (تکهی سه از سه)
در همان روزها توشمالی (1) از بختیاریان که خزعل بفرمانروایی شوشتر فرستاده با دستهای از تفنگچیان بختیاری رسید و اینان از سوی دیگر بخودنمایی و میدانداری برخاستند.
یکی از آقایان که ما در کوی او مینشستیم با من داستانی میداشت. بدینسان که چون خزعل اینان را به ناصری خواسته بود ، آن آقا بنزد من آمد و بگفتگو پرداخت و گفت : «من دلم نمیخواهد بروم. ولی اگر نروم دیگری را بجای من خواهند گزاشت. من چنین اندیشیدهام که بروم و پول و تفنگ بگیرم. ولی بکسی آزار نخواهم رسانید و با دولت جنگ نخواهم کرد ، شما را هم نگهداری خواهم کرد. با اینحال آمدهام از شما اجازه بگیرم». من نوشتهای هم بدستش دادم و گفتم بروید. رفت و پس از بازگشت هم بما مهربانی مینمود. ولی دانسته شد مرد توانایی نیست که اگر شبی یا روزی بخانهی ما تاخته شود بتواند تاخت را بازگرداند ، بلکه چنین کاری نخواهد یارَست.
در همان روزها رفتاری نیز از کاظم داوود دیده شد. چنانکه نوشتم این جوان «آدمکشِ» خزعل میبود و ماهی صد تومان ازو پول میگرفتی. این هنگام نیز یکی از آقایان میبود و در کوی خود فرمانروایی میداشت. ما روزی نشسته بودیم و میهمانی هم میداشتیم. دیدیم پسری از در رسید و سینیای که بروی آن ماهی بزرگی میبود بروی زمین گزاشت ، و گفت : «مرا کاظمخان فرستاد. سلام رساند و گفت : این ماهی را من خودم از شط شکار کردهام. آقای رئیس عدلیه نوش جان فرمایند. من مهربانی ایشان را فراموش نکردهام. آن روز مرا از بدزبانیهای حاجیآقاعلی رها گردانید. افسوس آقای رئیس عدلیه در محلهی من نیستند که خدمتگزاری کنم. یکی هم اجازه فرمایند من به حاجیآقاعلی تنبیه کنم». گفتم : «به کاظمخان سلام رسانید و بگویید این مهربانی ایشان فراموش نشدنیست. من هم هنگامی که دولت فاتح شد تلافی مضایقه نخواهم کرد. (2) دربارهی حاجیآقاعلی نیز کاظمخان چشمپوشی کنند». این را هم گفتم و رفت. پس از زمانی بازگشت که کاظمخان سلام رسانید و گفت : «چشم ، بحاجیآقاعلی هم کاری ندارم».
پابرگی از ویراینده :
1ـ توشمال به چندین معنی است ـ از جمله چند «منصب» یا جایگاه. در زبان ترکی معنیهای «رئیس ایل» و «فرستادهی شاه یا وزیر در آرتش یا دیوانیان والاجایگاه» نوشتهاند.
2ـ خوانندگانِ باریکبین بیگمان بخواست زیرکانهی کسروی از عبارت «هنگامی که دولت فاتح شد» در چنان هنگامهای پروا دارند.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
اکنون و آینده ما راست.pdf
3.5 MB
🔶 اکنون و آینده ما راست
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : آسیبی که «ادبیات زمان مغول» به خردها زده و راه چاره به آن ، خواست شرقشناسان از ستایش آن ادبیات ، تفاوت «سرگرم گذشتهها شدن» با «پند گرفتن از گذشتهها» یا تاریخ
📊 شمار ساتها : ۱۵۰
بازپسین پراکنش : مهر ۱۳۹۸
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : آسیبی که «ادبیات زمان مغول» به خردها زده و راه چاره به آن ، خواست شرقشناسان از ستایش آن ادبیات ، تفاوت «سرگرم گذشتهها شدن» با «پند گرفتن از گذشتهها» یا تاریخ
📊 شمار ساتها : ۱۵۰
بازپسین پراکنش : مهر ۱۳۹۸
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ کوید 19 در افغانستان
🔸۱۴ مرگ در شبانه روز گذشته .
با این رقم شمار کل جان باختگان به یک هزار و ۲۲۵ نفر میرسد.
🔸وزارت صحت/بهداشت افغانستان اعلام کرده که با شناسایی ۶۰ مورد جدید ابتلا به ویروس کرونا در شبانه روز گذشته، شمار مبتلایان به ۳۵ هزار و ۹۷۰ نفر رسیده است.
🔸در روزهای گذشته آمار رسمی مبتلایان به بیماری کووید ۱۹ در افغانستان کاهش چشمگیری را نشان میدهد.
(بیبیسی ـ 3 مرداد 1399)
🔸۱۴ مرگ در شبانه روز گذشته .
با این رقم شمار کل جان باختگان به یک هزار و ۲۲۵ نفر میرسد.
🔸وزارت صحت/بهداشت افغانستان اعلام کرده که با شناسایی ۶۰ مورد جدید ابتلا به ویروس کرونا در شبانه روز گذشته، شمار مبتلایان به ۳۵ هزار و ۹۷۰ نفر رسیده است.
🔸در روزهای گذشته آمار رسمی مبتلایان به بیماری کووید ۱۹ در افغانستان کاهش چشمگیری را نشان میدهد.
(بیبیسی ـ 3 مرداد 1399)
🔶 زبان ایرانی - دفترهای ماهانهی سال 1324 : 270
🔸 ترجمه کردن از خود نوشتن دشوارتر است
از چیزهایی که ما میخواهیم در نامههای ماهانه بچاپ رسانیم تاریخچهی زندگانی دانشمندان اروپا (بویژه دانشمندانی که تاکنون در ایران شناخته نشدهاند) و برخی گفتارهای دانشی است. دوست میداریم کسانی که میتوانند در این زمینه گفتارهایی از زبانهای اروپایی ترجمه کرده بفرستند. ولی میباید در اینجا نکتهای را یادآوری کنیم و آن اینکه «ترجمه کردن از خود نوشتن دشوارتر است».
آدم چون چیزی را خودش مینویسد آزادتر است تا هنگامی که از یک نوشتهی دیگری ترجمه میکند. در ترجمه آدم دربند جملهبندیهای آن زبانیست که ترجمه از آن میکند. اینست گاهی میبینی جملههایی که بسته است چون از روی جملهبندی آن زبان بوده نافهمیدنی درآمده. در هر زبان شیوهی جملهبندی جداست.
از پیش زمان گفتهاند : ترجمه بدو گونه تواند بود : یکی آنکه جمله بجمله ترجمه کنند و شیوهی جملهبندی آنها را بهم نزنند ، دیگری آنکه جملههایی را بخوانند و معنیهای آنها را در اندیشهی خود جای دهند و سپس با زبان خود آنها را بازنمایند (بیان کنند).
از این دو گونه ترجمه ، گونهی دوم بهتر است و دانشمندان همیشه این را برمیگزینند. چیزی که هست باید تا میتوان هوش بکار برد و دربند آن بود که معنی دیگر نشود ، فهمیدنی باشد و دیگر نگردد. چیزی از معنی کاسته نشود.
در ایران در این باره کم چیزی نوشته شده. جز یک کتاب که بیاد میدارم آقای مجدالعلی نوشته و بچاپ رسانیده من نوشتهی دیگری سراغ نمیدارم. به هر حال جوانان که میخواهند از کتابهای اروپایی بفارسی ترجمه کنند و برواج دانشها کوشند باین نیازمندند که شیوهی ترجمه را یاد گیرند.
این گونه ترجمه کردن که امروز در ایران رواج گرفته و ما نمونههای آنها را در روزنامهها و کتابها میبینیم بسیار نکوهیده است. بارها میبینیم گفتار درازی را ترجمه کردهاند و بچاپ رسیده و چون میخوانیم میبینیم معناهای روشنی فهمیده نمیشود. اینها باید از میان رود.
میخواستم نمونهای از این ترجمههای ناروشن از روزنامهها و کتابها پیدا کرده برای روشنی خواست خودم در پایان گفتار بیاورم. ولی یادم افتاد که در نامهی ماهانهی مهرماه گفتاری زیر عنوان «خوابیدن و خواب دیدن» بچاپ رسیده که خود آن بهترین نمونه از آن گونه ترجمههاست.
جای شگفت بود که گفتاری بآن درازی نوشته شود و آدم هرچه بخواند چیزی نفهمد. اگر فرصت یافتم در آینده در این باره باز چیزی خواهم نوشت.
🔸 ترجمه کردن از خود نوشتن دشوارتر است
از چیزهایی که ما میخواهیم در نامههای ماهانه بچاپ رسانیم تاریخچهی زندگانی دانشمندان اروپا (بویژه دانشمندانی که تاکنون در ایران شناخته نشدهاند) و برخی گفتارهای دانشی است. دوست میداریم کسانی که میتوانند در این زمینه گفتارهایی از زبانهای اروپایی ترجمه کرده بفرستند. ولی میباید در اینجا نکتهای را یادآوری کنیم و آن اینکه «ترجمه کردن از خود نوشتن دشوارتر است».
آدم چون چیزی را خودش مینویسد آزادتر است تا هنگامی که از یک نوشتهی دیگری ترجمه میکند. در ترجمه آدم دربند جملهبندیهای آن زبانیست که ترجمه از آن میکند. اینست گاهی میبینی جملههایی که بسته است چون از روی جملهبندی آن زبان بوده نافهمیدنی درآمده. در هر زبان شیوهی جملهبندی جداست.
از پیش زمان گفتهاند : ترجمه بدو گونه تواند بود : یکی آنکه جمله بجمله ترجمه کنند و شیوهی جملهبندی آنها را بهم نزنند ، دیگری آنکه جملههایی را بخوانند و معنیهای آنها را در اندیشهی خود جای دهند و سپس با زبان خود آنها را بازنمایند (بیان کنند).
از این دو گونه ترجمه ، گونهی دوم بهتر است و دانشمندان همیشه این را برمیگزینند. چیزی که هست باید تا میتوان هوش بکار برد و دربند آن بود که معنی دیگر نشود ، فهمیدنی باشد و دیگر نگردد. چیزی از معنی کاسته نشود.
در ایران در این باره کم چیزی نوشته شده. جز یک کتاب که بیاد میدارم آقای مجدالعلی نوشته و بچاپ رسانیده من نوشتهی دیگری سراغ نمیدارم. به هر حال جوانان که میخواهند از کتابهای اروپایی بفارسی ترجمه کنند و برواج دانشها کوشند باین نیازمندند که شیوهی ترجمه را یاد گیرند.
این گونه ترجمه کردن که امروز در ایران رواج گرفته و ما نمونههای آنها را در روزنامهها و کتابها میبینیم بسیار نکوهیده است. بارها میبینیم گفتار درازی را ترجمه کردهاند و بچاپ رسیده و چون میخوانیم میبینیم معناهای روشنی فهمیده نمیشود. اینها باید از میان رود.
میخواستم نمونهای از این ترجمههای ناروشن از روزنامهها و کتابها پیدا کرده برای روشنی خواست خودم در پایان گفتار بیاورم. ولی یادم افتاد که در نامهی ماهانهی مهرماه گفتاری زیر عنوان «خوابیدن و خواب دیدن» بچاپ رسیده که خود آن بهترین نمونه از آن گونه ترجمههاست.
جای شگفت بود که گفتاری بآن درازی نوشته شود و آدم هرچه بخواند چیزی نفهمد. اگر فرصت یافتم در آینده در این باره باز چیزی خواهم نوشت.
🔶 15ـ پاکخویی تکهی 8 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
شما کمتر سخنی را پیدا میکنید که آخشیج آن را نگفته باشند. از زبان پیغمبر اسلام هر سخنی که آوردهاند ، وارونهی آن نیز هست. «الفقر فخری» (بیچیزی مایهی سرفرازی منست) یا «الفقر سواد الوجه فی الدارین» (بیچیزی مایهی روسیاهی دو جهان است) چگونه باهم میسازد؟!
کسانی عادت دارند که این گونه گفتهها را بگیرند و از بهر هر یکی ، «گزارش»هایی (تأویل) یاد کنند ولی این خود گمراهی دیگر است. سخن آن نیست که معنایش در دلهای دیگران باشد. یک مرد خدایی این نمیکند سخنانی بگوید که آن را معنای روشنی نباشد و سپس هر کسی بدلخواه آن را گزارش کند. همهی کوشش او از بهر آنست که رشته در دست مردم نباشد که کار بپراکندگی بینجامد. پس این چیست که راه پراکندگی را با دست خود باز کند؟
روزی با دوستی در انجمنی برخورده با او میگفتم : دیروز را میخواستم نزد شما بیایم ، میهمانی رسید و نتوانستم. هنوز او پاسخ نداده «دانشمندی!» که همراهش بود چنین سرود : «عرفت الله بفسخ العزایم». گفتم : این سخن بیهوده است. خدا روشنتر از آن میباشد که با «فسخ عزایم» (برگشتن از آهنگ خود) بشناسند. وانگاه فسخ عزیمت را چه دلالتی بر هستی خدا هست که چیزهای دیگر را نیست؟! دانشمند چون حکمت خوانده و از عرفان بهرهای داشت ، عنوان بدست آورده ، سر گزارشگویی را باز کرد. گفتم : اینها چیزهاییست که در مغز شماست ، از این جمله برنمیآید و این کار که گفتههای ناروشنی درمیان باشد و کسانی آنها را گرفته ، از پندار خود معنی برای آنها درست کنند ، بدان میماند که جویی خشک باشد و کسانی با دست خود ، آب در آن بریزند و سپس از آن ، آب بخورند.
گفتههای یک برانگیختهی خدایی ارج بسیار دارد. در جهان اگر سخنان گرانبهایی هست ، گفتههای اینانست. این را هم خوانندگان میدانند که ما چه جایگاهی برای پیغمبر بزرگوار اسلام میشناسیم و همیشه میخواهیم بر استواری دین کوشیم و این را نیز میپذیریم که از آن پاکمرد جز از قرآن گفتههایی بازمانده بوده لیکن چه باید گفت بر کسانی که با دروغبافیهای خود این سرچشمه را گلآلود کردهاند. بدآموزان بدنهاد باین بس نکردهاند که خودشان راه مردم را بزنند و چندین راه گرفتاری بروی آنان باز کنند. از بهر پیشرفت کار خود صدها بلکه هزارها دروغ از زبان آن پاکمرد ساختهاند.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
شما کمتر سخنی را پیدا میکنید که آخشیج آن را نگفته باشند. از زبان پیغمبر اسلام هر سخنی که آوردهاند ، وارونهی آن نیز هست. «الفقر فخری» (بیچیزی مایهی سرفرازی منست) یا «الفقر سواد الوجه فی الدارین» (بیچیزی مایهی روسیاهی دو جهان است) چگونه باهم میسازد؟!
کسانی عادت دارند که این گونه گفتهها را بگیرند و از بهر هر یکی ، «گزارش»هایی (تأویل) یاد کنند ولی این خود گمراهی دیگر است. سخن آن نیست که معنایش در دلهای دیگران باشد. یک مرد خدایی این نمیکند سخنانی بگوید که آن را معنای روشنی نباشد و سپس هر کسی بدلخواه آن را گزارش کند. همهی کوشش او از بهر آنست که رشته در دست مردم نباشد که کار بپراکندگی بینجامد. پس این چیست که راه پراکندگی را با دست خود باز کند؟
روزی با دوستی در انجمنی برخورده با او میگفتم : دیروز را میخواستم نزد شما بیایم ، میهمانی رسید و نتوانستم. هنوز او پاسخ نداده «دانشمندی!» که همراهش بود چنین سرود : «عرفت الله بفسخ العزایم». گفتم : این سخن بیهوده است. خدا روشنتر از آن میباشد که با «فسخ عزایم» (برگشتن از آهنگ خود) بشناسند. وانگاه فسخ عزیمت را چه دلالتی بر هستی خدا هست که چیزهای دیگر را نیست؟! دانشمند چون حکمت خوانده و از عرفان بهرهای داشت ، عنوان بدست آورده ، سر گزارشگویی را باز کرد. گفتم : اینها چیزهاییست که در مغز شماست ، از این جمله برنمیآید و این کار که گفتههای ناروشنی درمیان باشد و کسانی آنها را گرفته ، از پندار خود معنی برای آنها درست کنند ، بدان میماند که جویی خشک باشد و کسانی با دست خود ، آب در آن بریزند و سپس از آن ، آب بخورند.
گفتههای یک برانگیختهی خدایی ارج بسیار دارد. در جهان اگر سخنان گرانبهایی هست ، گفتههای اینانست. این را هم خوانندگان میدانند که ما چه جایگاهی برای پیغمبر بزرگوار اسلام میشناسیم و همیشه میخواهیم بر استواری دین کوشیم و این را نیز میپذیریم که از آن پاکمرد جز از قرآن گفتههایی بازمانده بوده لیکن چه باید گفت بر کسانی که با دروغبافیهای خود این سرچشمه را گلآلود کردهاند. بدآموزان بدنهاد باین بس نکردهاند که خودشان راه مردم را بزنند و چندین راه گرفتاری بروی آنان باز کنند. از بهر پیشرفت کار خود صدها بلکه هزارها دروغ از زبان آن پاکمرد ساختهاند.