🔶 15ـ پاکخویی تکهی 9 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
کسانی میگویند : ما دروغ از راست جدا میکنیم. میگویم : چرا تاکنون آن را نکردهاید؟! وانگاه این لافی بیش نیست و راه بجایی نمیبرد. شما چیزهایی را با دلخواه خود سازگار یافته جدا میکنید ، دیگری هم چیزهای دیگری را ، از همینجا کار بهم میخورد. وانگاه گفتههایی که شنوندگان باید راست و دروغ آنها را جدا کنند ، راهنمایی از آن برنمیآید.
اگر ما رستگاری توده را میخواهیم ، باید یک راه روشن و راستی پیش پای آنان بگزاریم و چنان بکنیم که بچپ و راست نپیچند و از راه کناره نکنند وگرنه با هوسهایی که در نهاد آدمی است و همیشه خوشی و آسودگی خود را میخواهد ، با کوچکترین دستاویز از راه برمیگردد.
برای مثال یاد میکنم : آنهمه ارجی که اسلام بغیرت و مردانگی گزارده ، جنگ با دشمنان را بر هر کس واجب میشمرْد و آنهمه دستورها بمردم میداد همینکه کسانی پیدا شدند و بدستاویز یک گفته که راست یا دروغ از پیغمبر اسلام در دست داشتند چنین عنوان نمودند که باید با آرزوهای خویشتن جنگید و این جنگ بزرگتر از جنگ با دشمنان میباشد ، با یک چنین بهانهی بسیار سستی ملیونها مردم رشتهی مردانگی را از دست هشتند و در خانقاهها به تنبلی و تنپروری پرداخته نام آن را «جنگ با خویشتن» نهادند. کسانی که بتاریخ آشنا هستند ، میدانند که آنچه مسلمانان را از پا انداخته زیر لگد مغول پایمال گردانید همین بیراهی و مانندهای آن بود.
شما اگر کتابهای صوفیان را بخوانید خواهید دید برای هر کدام از آلودگیهای خود گفتهای از پیغمبر اسلام بگواهی میآورند.
اینهمه راههای گوناگون که میانهی مسلمانان پدید آمده پیروان هر راهی دستاویزها از بهر خویش از زبان آن مرد پاک دارند. آیا همهی اینها درست است؟!.. اگر پارهای راست و پارهای دروغ است به چه راه میتوان راست از دروغ جدا گردانید؟!..
سخن کوتاه میکنیم : دستورهای زندگی که از گذشتگان در دست هست چه بشعر و چه به نثر و چه به تازی و چه بفارسی در آنها مسلمانی و صوفیگری و باطنیگری و خراباتیگری بهم درآمیخته و چون اینها هر کدام راه جدایی بوده و آخشیج یکدیگر بشمار است ، آن دستورها و گفتهها نیز همه وارونهگوییست و از آنها جز زیان پدید نمیآید.
اینگونه گفتهها مردم را گیج و درمانده میگرداند و یا بیرنگ و دورو بار میآورد.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
کسانی میگویند : ما دروغ از راست جدا میکنیم. میگویم : چرا تاکنون آن را نکردهاید؟! وانگاه این لافی بیش نیست و راه بجایی نمیبرد. شما چیزهایی را با دلخواه خود سازگار یافته جدا میکنید ، دیگری هم چیزهای دیگری را ، از همینجا کار بهم میخورد. وانگاه گفتههایی که شنوندگان باید راست و دروغ آنها را جدا کنند ، راهنمایی از آن برنمیآید.
اگر ما رستگاری توده را میخواهیم ، باید یک راه روشن و راستی پیش پای آنان بگزاریم و چنان بکنیم که بچپ و راست نپیچند و از راه کناره نکنند وگرنه با هوسهایی که در نهاد آدمی است و همیشه خوشی و آسودگی خود را میخواهد ، با کوچکترین دستاویز از راه برمیگردد.
برای مثال یاد میکنم : آنهمه ارجی که اسلام بغیرت و مردانگی گزارده ، جنگ با دشمنان را بر هر کس واجب میشمرْد و آنهمه دستورها بمردم میداد همینکه کسانی پیدا شدند و بدستاویز یک گفته که راست یا دروغ از پیغمبر اسلام در دست داشتند چنین عنوان نمودند که باید با آرزوهای خویشتن جنگید و این جنگ بزرگتر از جنگ با دشمنان میباشد ، با یک چنین بهانهی بسیار سستی ملیونها مردم رشتهی مردانگی را از دست هشتند و در خانقاهها به تنبلی و تنپروری پرداخته نام آن را «جنگ با خویشتن» نهادند. کسانی که بتاریخ آشنا هستند ، میدانند که آنچه مسلمانان را از پا انداخته زیر لگد مغول پایمال گردانید همین بیراهی و مانندهای آن بود.
شما اگر کتابهای صوفیان را بخوانید خواهید دید برای هر کدام از آلودگیهای خود گفتهای از پیغمبر اسلام بگواهی میآورند.
اینهمه راههای گوناگون که میانهی مسلمانان پدید آمده پیروان هر راهی دستاویزها از بهر خویش از زبان آن مرد پاک دارند. آیا همهی اینها درست است؟!.. اگر پارهای راست و پارهای دروغ است به چه راه میتوان راست از دروغ جدا گردانید؟!..
سخن کوتاه میکنیم : دستورهای زندگی که از گذشتگان در دست هست چه بشعر و چه به نثر و چه به تازی و چه بفارسی در آنها مسلمانی و صوفیگری و باطنیگری و خراباتیگری بهم درآمیخته و چون اینها هر کدام راه جدایی بوده و آخشیج یکدیگر بشمار است ، آن دستورها و گفتهها نیز همه وارونهگوییست و از آنها جز زیان پدید نمیآید.
اینگونه گفتهها مردم را گیج و درمانده میگرداند و یا بیرنگ و دورو بار میآورد.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 26ـ سفری که به مسجدسلیمان رفتم (تکهی دو از دو)
به هر حال اتومبیلی گرفته با میرزاحسین همشیرهزادهی حاجیشیخمحمدکاظم مجتهد که خواستار همراهی با من بود روانه گردیدیم. نزدیک نیمروز به مسجدسلیمان رسیده خانهی حکمران را پرسیدیم و یکسره بآنجا رفتیم. ما را به سالنی راه نمودند که بختیاریان گرداگردش نشسته بودند. بما نیز جایی دادند. ولی ناصرخان (1) زبان باز نکرد و یک جمله سخن نگفت. کمی گذشت و ناهار آورند که همه باهم خوردیم. پیدا بود که اندیشهی پذیرایی از ما نمیدارند. چون با دولت نافرمانی نمودهاند چشم دیدن ما را نمیدارند.
در آن میان آقانصرالله مأمور عدلیه که همراهش برده بودیم از بیرون آمد و آهسته بگوش من گفت : «میخواهند شما را توقیف کنند. ناصرخان در بیرون با کسانی گفتگو میکنند».
من دانستم که آمدن ما کار خامی بوده و بهتر دانستم پیش از آنکه کاری کنند و پرده دریده شود جلو گیرم. بآقانصرالله گفتم : زود برو بنزد رئیس شرکت نفت. بگو رئیس عدلیه به مسجدسلیمان آمده و آرزومند است مؤسسات شما را بگردد و ببیند. این را بگو و پاسخ بگیر.
او رفت و از رفتار ناصرخان که دور ایستاده رویش هم از ما گردانیده بود و از حال دیگران پیدا میبود که گرفتار ایشانیم و بزودی زنجیرها خواهند آورد که بدست و گردن ما بزنند. نیمساعتی نگذشت که دیدیم اتومبیل رسید و در جلو سالن ایستاد و جوانی از آن بیرون آمده سلام داد و چنین گفت : «بنده محمدعلی اصفهانی معاون رئیسکل شرکت نفت هستم. رئیسکل نفت سلام فرستاد ، گله کرد که چرا آقای رئیس عدلیه بمنزل ایشان وارد نشدهاند. و مرا با این اتومبیل فرستاد که هر چند روزی که در اینجا هستید در اختیارتان باشیم».
از این آمدن و از این سخن ، ناصرخان و دیگران تکان خوردند و از همان دم رفتارشان بهتر گردانیدند. من برخاستم و به میرزامحمدعلیخان گفتم : «از نوازش رئیسکل نفت خشنودیم. چون ناصرخان نامه نوشته و مرا میهمان خوانده بود بهتر میبود که بخانهی ایشان بیاییم ، و چون فردا بامداد راه خواهیم افتاد از دیدار رئیس کل نفت بیبهره خواهیم گردید. ولی کنون را با شما هستیم که بدیدن ادارهها رویم».
این را گفتم و با آقاحسین و دیگران در اتومبیل نشستیم و راه افتادیم. از چگونگی ادارههای انگلیس در مسجدسلیمان در اینجا جای سخن نیست. همین اندازه میگویم که آن روز تا چند ساعت در گردش میبودیم. شب که بازگشتیم دیدیم شام جداگانه برای ما بسیج کردهاند. رختخواب ما را نیز بروی ایوانی انداختند. رفتارشان بیکباره دیگر شده بود. با اینحال شب را بیمناک خوابیدیم. میرزاحسین میگفت : «اگر نیمهشب ما را بکشند و فردا ناآگاهی نمایند ، که درپی بازخواست خواهد بود؟».
آن شب را گذرانیده بامداد سوار اتومبیل شده بازگشتیم. آنچه دانسته شد از این راه نیز ما را رهایی نیست.
پابرگی از ویراینده :
1ـ اصل (به اشتباه) : منصورخان
🔸 26ـ سفری که به مسجدسلیمان رفتم (تکهی دو از دو)
به هر حال اتومبیلی گرفته با میرزاحسین همشیرهزادهی حاجیشیخمحمدکاظم مجتهد که خواستار همراهی با من بود روانه گردیدیم. نزدیک نیمروز به مسجدسلیمان رسیده خانهی حکمران را پرسیدیم و یکسره بآنجا رفتیم. ما را به سالنی راه نمودند که بختیاریان گرداگردش نشسته بودند. بما نیز جایی دادند. ولی ناصرخان (1) زبان باز نکرد و یک جمله سخن نگفت. کمی گذشت و ناهار آورند که همه باهم خوردیم. پیدا بود که اندیشهی پذیرایی از ما نمیدارند. چون با دولت نافرمانی نمودهاند چشم دیدن ما را نمیدارند.
در آن میان آقانصرالله مأمور عدلیه که همراهش برده بودیم از بیرون آمد و آهسته بگوش من گفت : «میخواهند شما را توقیف کنند. ناصرخان در بیرون با کسانی گفتگو میکنند».
من دانستم که آمدن ما کار خامی بوده و بهتر دانستم پیش از آنکه کاری کنند و پرده دریده شود جلو گیرم. بآقانصرالله گفتم : زود برو بنزد رئیس شرکت نفت. بگو رئیس عدلیه به مسجدسلیمان آمده و آرزومند است مؤسسات شما را بگردد و ببیند. این را بگو و پاسخ بگیر.
او رفت و از رفتار ناصرخان که دور ایستاده رویش هم از ما گردانیده بود و از حال دیگران پیدا میبود که گرفتار ایشانیم و بزودی زنجیرها خواهند آورد که بدست و گردن ما بزنند. نیمساعتی نگذشت که دیدیم اتومبیل رسید و در جلو سالن ایستاد و جوانی از آن بیرون آمده سلام داد و چنین گفت : «بنده محمدعلی اصفهانی معاون رئیسکل شرکت نفت هستم. رئیسکل نفت سلام فرستاد ، گله کرد که چرا آقای رئیس عدلیه بمنزل ایشان وارد نشدهاند. و مرا با این اتومبیل فرستاد که هر چند روزی که در اینجا هستید در اختیارتان باشیم».
از این آمدن و از این سخن ، ناصرخان و دیگران تکان خوردند و از همان دم رفتارشان بهتر گردانیدند. من برخاستم و به میرزامحمدعلیخان گفتم : «از نوازش رئیسکل نفت خشنودیم. چون ناصرخان نامه نوشته و مرا میهمان خوانده بود بهتر میبود که بخانهی ایشان بیاییم ، و چون فردا بامداد راه خواهیم افتاد از دیدار رئیس کل نفت بیبهره خواهیم گردید. ولی کنون را با شما هستیم که بدیدن ادارهها رویم».
این را گفتم و با آقاحسین و دیگران در اتومبیل نشستیم و راه افتادیم. از چگونگی ادارههای انگلیس در مسجدسلیمان در اینجا جای سخن نیست. همین اندازه میگویم که آن روز تا چند ساعت در گردش میبودیم. شب که بازگشتیم دیدیم شام جداگانه برای ما بسیج کردهاند. رختخواب ما را نیز بروی ایوانی انداختند. رفتارشان بیکباره دیگر شده بود. با اینحال شب را بیمناک خوابیدیم. میرزاحسین میگفت : «اگر نیمهشب ما را بکشند و فردا ناآگاهی نمایند ، که درپی بازخواست خواهد بود؟».
آن شب را گذرانیده بامداد سوار اتومبیل شده بازگشتیم. آنچه دانسته شد از این راه نیز ما را رهایی نیست.
پابرگی از ویراینده :
1ـ اصل (به اشتباه) : منصورخان
گفتارهایی از مهنامهی پیمان 2.pdf
527.1 KB
🔶 گفتارهایی از مهنامهی پیمان : چند گفتار در یکجا – تکه دوم
🔸 نادانیها ـ1ـ : «من» چرا «بنده» باشد؟!
🔸 نشخوار سخن
🔸 نادانیها ـ2ـ : مرد آزاده دشنام ندهد
🔸 دشنام چیست؟
🔸 نادانیها ـ3ـ : اگر راست میگویی ، سوگند چرا میخوری؟!
🔸 نادانیها ـ4ـ : هیچ سخنی را نافهمیده نپذیر
🔸 در آیین زندگانی آن چیز را نیک میشناسند که از هر باره نیکو باشد
🔸 نادانیها ـ5ـ : بیماری گزارش
🔸 نادانیها ـ1ـ : «من» چرا «بنده» باشد؟!
🔸 نشخوار سخن
🔸 نادانیها ـ2ـ : مرد آزاده دشنام ندهد
🔸 دشنام چیست؟
🔸 نادانیها ـ3ـ : اگر راست میگویی ، سوگند چرا میخوری؟!
🔸 نادانیها ـ4ـ : هیچ سخنی را نافهمیده نپذیر
🔸 در آیین زندگانی آن چیز را نیک میشناسند که از هر باره نیکو باشد
🔸 نادانیها ـ5ـ : بیماری گزارش
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 272
🔸 یادداشت گردآورنده
کتابی که اینک در دسترس خوانندگان گرامی نهاده میشود از نوشتههای ارجدار و دانشمندانهی شادروان احمد کسروی در پیرامون یکی از پسوندهای مهم زبان فارسی است.
این کتاب در زمینهی خود برای کسانی که باستقلال و استواری و توانایی زبان فارسی دلبستهاند و در این راه میکوشند راهنمای بزرگ و سودمندی تواند بود.
نگارنده که یکی از دلبستگان به پیشرفت و توانا گردانیدن زبان شیوای فارسی است بانگیزهی همین آرمان بزرگ بگردآوری این دفتر و چاپ جداگانهی آن دست یازید و امیدمند است که این کار خُرد و ناچیز در پیشگاه دانشوران و دانشپژوهان حقیقی زبان فارسی پسندیده افتد و ما را در راه رسیدن باین آرمان بزرگ یاوری کند.
در پایان از ناشر ارجمندِ دانشدوست آقای ایرانپرست مدیر مجله و ناشر بنگاه دانش که وسایل چاپ و انتشار این کتاب را فراهم آوردند سپاسگزاری نموده ، توفیق ایشان را در کارهای فرهنگی خواهانم.
یحیای ذکاء
اسفندماه 1330
🔸 یادداشت گردآورنده
کتابی که اینک در دسترس خوانندگان گرامی نهاده میشود از نوشتههای ارجدار و دانشمندانهی شادروان احمد کسروی در پیرامون یکی از پسوندهای مهم زبان فارسی است.
این کتاب در زمینهی خود برای کسانی که باستقلال و استواری و توانایی زبان فارسی دلبستهاند و در این راه میکوشند راهنمای بزرگ و سودمندی تواند بود.
نگارنده که یکی از دلبستگان به پیشرفت و توانا گردانیدن زبان شیوای فارسی است بانگیزهی همین آرمان بزرگ بگردآوری این دفتر و چاپ جداگانهی آن دست یازید و امیدمند است که این کار خُرد و ناچیز در پیشگاه دانشوران و دانشپژوهان حقیقی زبان فارسی پسندیده افتد و ما را در راه رسیدن باین آرمان بزرگ یاوری کند.
در پایان از ناشر ارجمندِ دانشدوست آقای ایرانپرست مدیر مجله و ناشر بنگاه دانش که وسایل چاپ و انتشار این کتاب را فراهم آوردند سپاسگزاری نموده ، توفیق ایشان را در کارهای فرهنگی خواهانم.
یحیای ذکاء
اسفندماه 1330
🔶 15ـ پاکخویی تکهی 10 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
2ـ کسانی که در سایهی ایمنی و آزادی زیست کنند چه خواهند دانست قرنهای گذشته چه بوده و چه سختیها و آلودگیها با خود داشته ، ما این را همیشه نوشتهایم که چون دین اسلام برخاست چنانکه بایستی بودن خردها نیرو گرفت ، راستیها روشن گردید ، مردمی و مردانگی رواج بسیار یافت ، مردان کاردان و توانا فراوان گردید ، همهی تودهها از آن بهره یافتند. ولی این پیشرفت در کار جهان دیر نپاییده از قرن سوم رخنهها در آن پدید آمد. بیخردیها از گوشه و کنار رونمودن گرفت. کشاکشهای بیجا دربارهی کیش ، فلسفهی یونان ، صوفیگری ، باطنیگری ، یکی پس از دیگری رواج یافت. بازار گفتگو و پیکار گرم گردید ، خرد پایمال کینهتوزی و هوسبازی شد. «آیین زندگی» و دستور جهانداری که بنیاد اسلام بود در پردهی فراموشی ماند.
در گرماگرم این آلودگیها از سوی دیگر کار کشور رخنه پذیرفته رشتهی آزادی از هم گسیخت. نخست ترکان و پس از ایشان مغولان بخاک اسلام درآمده چیرگی یافتند. مردانگی و گردنفرازی رو بسستی نهاده در زمان مغول بیکبار از میان برخاست و زبونی و خواری جای آنها را گرفت.
اگر بخواهیم گرفتاریهای زمان مغول و پس از آن را بازنماییم چندین صفحه پر خواهد شد. همین اندازه میگوییم : سستی خردها با پستی خویها توأم گردید. اندازهی نادانی و آلودگی مردم آنزمان بیش از آنست که بگفتن دانسته شود. کسی تا خویشتن جستجو نکند نخواهد دریافت. در آن قرنها مردانِ بخرد و گردنفراز اگر نایاب نبودند بیگمان بسیار کمیاب بودند. آری بیکبار شیوهی مسلمانی ناپدید نگشته چنانکه در جای دیگری آوردهایم در همان قرنهای گرفتاری ، یک رشته نیکیها از دهش ، میهماننوازی و دستگیری مردم از همدیگر میان مردم رواج داشت ولی خرد و مردانگی که ما میخواهیم پاک ناپیدا بود.
از زمان دلگداز مغولان میگذریم و از قرنهای دیرتر داستانی بگواهی میآوریم : تیمور که در خونخواری چندان کمی از چنگیز نداشت و در اسپهان و توس و بغداد و دیگر شهرها جوی خون راه انداخت ، چنین مرد سیاهکاری که هر کس بایستی از او بیزاری جوید و نامش جز بنفرین یاد نکند ، تاریخهایی را که از او نوشتهاند بخوانید تا بدانید پیشروان و شناختگان چه ستایشها از وی سرودهاند. او خون بیگناهان میریخت اینان او را «نگهدارندهی دین خدا» مینامیدند. این را خود تیمور مینگارد که سید شریف جرجانی و دیگران نامه نوشته و او را تازهکنندهی دین در سر صدهی نهم خواندهاند و باین کار آنان مینازد. (1)
این نمونهی زبونی و خداناشناسی آنزمانهاست. این گناه کوچکی نیست همچون تیمور کسی را تازهکنندهی دین شماردن. این کار چندین زشتی را دربر دارد و کسی تا زبونی و بیرگی و خداناشناسی را در یکجا نداشته باشد بچنان کاری برنخیزد. این را کسانی کردهاند که عنوان پیشوایی داشتهاند و از هر کدام پندها و راهنماییها در دست است و ما میپرسیم آیا از گفتههای اینان جز زبونی و پستی درس دیگری توان آموختن؟
پابرگی :
1ـ چنین گفتهای میان مسلمانان از دیرباز رواج داشت که باید سر هر صد سال مردی پیدا شود و دین را در جهان تازه گرداند و آن را دوباره رواج دهد و چنین کسی را تازهکنندهی دین در آن صده مینامیدند. سید شریف جرجانی و کسان دیگری از ریزهخواران خوان تیمور در صدهی نهم او را تازهکنندهی دین شمردهاند و نامهای را که نوشتهاند ، تیمور در «توزوک» خود آورده.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
2ـ کسانی که در سایهی ایمنی و آزادی زیست کنند چه خواهند دانست قرنهای گذشته چه بوده و چه سختیها و آلودگیها با خود داشته ، ما این را همیشه نوشتهایم که چون دین اسلام برخاست چنانکه بایستی بودن خردها نیرو گرفت ، راستیها روشن گردید ، مردمی و مردانگی رواج بسیار یافت ، مردان کاردان و توانا فراوان گردید ، همهی تودهها از آن بهره یافتند. ولی این پیشرفت در کار جهان دیر نپاییده از قرن سوم رخنهها در آن پدید آمد. بیخردیها از گوشه و کنار رونمودن گرفت. کشاکشهای بیجا دربارهی کیش ، فلسفهی یونان ، صوفیگری ، باطنیگری ، یکی پس از دیگری رواج یافت. بازار گفتگو و پیکار گرم گردید ، خرد پایمال کینهتوزی و هوسبازی شد. «آیین زندگی» و دستور جهانداری که بنیاد اسلام بود در پردهی فراموشی ماند.
در گرماگرم این آلودگیها از سوی دیگر کار کشور رخنه پذیرفته رشتهی آزادی از هم گسیخت. نخست ترکان و پس از ایشان مغولان بخاک اسلام درآمده چیرگی یافتند. مردانگی و گردنفرازی رو بسستی نهاده در زمان مغول بیکبار از میان برخاست و زبونی و خواری جای آنها را گرفت.
اگر بخواهیم گرفتاریهای زمان مغول و پس از آن را بازنماییم چندین صفحه پر خواهد شد. همین اندازه میگوییم : سستی خردها با پستی خویها توأم گردید. اندازهی نادانی و آلودگی مردم آنزمان بیش از آنست که بگفتن دانسته شود. کسی تا خویشتن جستجو نکند نخواهد دریافت. در آن قرنها مردانِ بخرد و گردنفراز اگر نایاب نبودند بیگمان بسیار کمیاب بودند. آری بیکبار شیوهی مسلمانی ناپدید نگشته چنانکه در جای دیگری آوردهایم در همان قرنهای گرفتاری ، یک رشته نیکیها از دهش ، میهماننوازی و دستگیری مردم از همدیگر میان مردم رواج داشت ولی خرد و مردانگی که ما میخواهیم پاک ناپیدا بود.
از زمان دلگداز مغولان میگذریم و از قرنهای دیرتر داستانی بگواهی میآوریم : تیمور که در خونخواری چندان کمی از چنگیز نداشت و در اسپهان و توس و بغداد و دیگر شهرها جوی خون راه انداخت ، چنین مرد سیاهکاری که هر کس بایستی از او بیزاری جوید و نامش جز بنفرین یاد نکند ، تاریخهایی را که از او نوشتهاند بخوانید تا بدانید پیشروان و شناختگان چه ستایشها از وی سرودهاند. او خون بیگناهان میریخت اینان او را «نگهدارندهی دین خدا» مینامیدند. این را خود تیمور مینگارد که سید شریف جرجانی و دیگران نامه نوشته و او را تازهکنندهی دین در سر صدهی نهم خواندهاند و باین کار آنان مینازد. (1)
این نمونهی زبونی و خداناشناسی آنزمانهاست. این گناه کوچکی نیست همچون تیمور کسی را تازهکنندهی دین شماردن. این کار چندین زشتی را دربر دارد و کسی تا زبونی و بیرگی و خداناشناسی را در یکجا نداشته باشد بچنان کاری برنخیزد. این را کسانی کردهاند که عنوان پیشوایی داشتهاند و از هر کدام پندها و راهنماییها در دست است و ما میپرسیم آیا از گفتههای اینان جز زبونی و پستی درس دیگری توان آموختن؟
پابرگی :
1ـ چنین گفتهای میان مسلمانان از دیرباز رواج داشت که باید سر هر صد سال مردی پیدا شود و دین را در جهان تازه گرداند و آن را دوباره رواج دهد و چنین کسی را تازهکنندهی دین در آن صده مینامیدند. سید شریف جرجانی و کسان دیگری از ریزهخواران خوان تیمور در صدهی نهم او را تازهکنندهی دین شمردهاند و نامهای را که نوشتهاند ، تیمور در «توزوک» خود آورده.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 27ـ رازی نهان که بیرون افتاد (تکهی یک از دو)
بدینسان روزهایی گذشت. چون در فشار میبودیم بارها به سُکالش (1) مینشستیم و گفتگو میکردیم. شبی اتومبیلی از ناصری رسیده بود. من گفتم : فردا پیش از دمیدن آفتاب با همان اتومبیل روانهی ناصری خواهم شد که یکسر شیخ را ببینم و با او چنین گویم : «راستست که ما دشمن شماییم ولی با شما در جنگ نمیباشیم. ما جنگنده نیستیم. یا بما ایمنی دهید و پول دهید که زندگی بسر بریم و چشم براه پیشامدها دوزیم و یا راه دهید ما به تهران بازگردیم». گفتم : گمان نمیکنم یکی از این دو درخواست را نپذیرد. اگرهم مرا بازدارند و بزندان فرستند باری بشما راه بیرون رفتن خواهند داد ، با این گفتگو نشست را بپایان رسانیدیم و من بهمراهان دستورهایی دادم که دیگر بدیدن آنان نیاز نباشد.
با این آهنگ شام خوردیم و برختخواب رفتیم. نیمهشب در زده شد ، دیدم میرزاعباسخان بازپرس عدلیه (آقای شاهیدهی کنونی) یادداشتی با مداد نوشته فرستاده که «خواهشمندم از عزیمت به ناصری منصرف باشید که توطئهای درمیانست. تفصیل را صبح خواهم گفت».
بامدادِ روز میرزاعباسخان آمد و نشست و چنین آغاز سخن کرد : «دیشب که از نزد شما بیرون رفتم در راه برخوردم به امیرخان پسر قلیخان که با تفنگچیهای خود از گشت میآمد. میدانید که او چون پیشخدمت ظهیرالملک را کشته بود در عدلیه پروندهای میداشت و بادارهی بازپرسی میآمد و میرفت. من چون مهربانی مینمودم دوستی پیدا کرده. اینبود حالپرسی کردیم. من خواهش کرده او را بخانه بردم. فرستاده شراب آوردند و دستگاهی درچیده شد. چون سرش خوش شد درمیان سخنان مستانه گفت : «خواهش میکنم شما با رئیس عدلیه نروید». پرسیدم : چرا؟. گفت : نصیحتیست که در عالم دوستی کردم جهتش را نپرسید. چون کمی گذشت و سرش گرمتر گردید. من دوباره پرسیدم : موضوع چیست؟. گفت : من که در ناصری بودم سردار اجل پسر شیخ تکلیف کرد که رئیس عدلیه را بکشم من نپذیرفتم. برای آن کار دو غلام خود را فرستاد که منتظر بهم خوردن شهرند که کار خود را انجام دهند. در بند قیر به علی سَگوَند و در دزفول بشیخ موسا هم دستور داده شده که شاید رئیس عدلیه بخواهد سفری کند. اینها را که امیرخان گفت من خشنود گردیدم که پیش از سفر شما به ناصری از چگونگی آگاه شدیم. همان ساعت آن یادداشت را نوشته بشما فرستادم. اکنون شما باید بیکبار از اندیشهی سفر بازافتید. در اینجا هم باز خود را بپایید».
پس از این آگاهی کار ما دشوار گردید. چه دانسته شد کینهی ژرفی در دل خزعل و پسرش پدید آمده. از آنسو جنگها که در رامهرمز و هندیجان میرفت و روز بروز سختتر میشد ، آشوبگران شوشتر را بتکان میآورد. بسیج افزار میکردند که اینان هم به دز تازند و آنجا را بگیرند. تفنگچیان تازه از بختیاری میرسید.
شبی بادارهی ژاندارم ریخته بودند. رئیس ژاندارم گریخته خود را به دز رسانید ادارهاش تاراج یافت. زنش را ما آورده با خانوادهی خود نگه داشتیم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ سکالش (همچون گزارش) = شور کردن
🔸 27ـ رازی نهان که بیرون افتاد (تکهی یک از دو)
بدینسان روزهایی گذشت. چون در فشار میبودیم بارها به سُکالش (1) مینشستیم و گفتگو میکردیم. شبی اتومبیلی از ناصری رسیده بود. من گفتم : فردا پیش از دمیدن آفتاب با همان اتومبیل روانهی ناصری خواهم شد که یکسر شیخ را ببینم و با او چنین گویم : «راستست که ما دشمن شماییم ولی با شما در جنگ نمیباشیم. ما جنگنده نیستیم. یا بما ایمنی دهید و پول دهید که زندگی بسر بریم و چشم براه پیشامدها دوزیم و یا راه دهید ما به تهران بازگردیم». گفتم : گمان نمیکنم یکی از این دو درخواست را نپذیرد. اگرهم مرا بازدارند و بزندان فرستند باری بشما راه بیرون رفتن خواهند داد ، با این گفتگو نشست را بپایان رسانیدیم و من بهمراهان دستورهایی دادم که دیگر بدیدن آنان نیاز نباشد.
با این آهنگ شام خوردیم و برختخواب رفتیم. نیمهشب در زده شد ، دیدم میرزاعباسخان بازپرس عدلیه (آقای شاهیدهی کنونی) یادداشتی با مداد نوشته فرستاده که «خواهشمندم از عزیمت به ناصری منصرف باشید که توطئهای درمیانست. تفصیل را صبح خواهم گفت».
بامدادِ روز میرزاعباسخان آمد و نشست و چنین آغاز سخن کرد : «دیشب که از نزد شما بیرون رفتم در راه برخوردم به امیرخان پسر قلیخان که با تفنگچیهای خود از گشت میآمد. میدانید که او چون پیشخدمت ظهیرالملک را کشته بود در عدلیه پروندهای میداشت و بادارهی بازپرسی میآمد و میرفت. من چون مهربانی مینمودم دوستی پیدا کرده. اینبود حالپرسی کردیم. من خواهش کرده او را بخانه بردم. فرستاده شراب آوردند و دستگاهی درچیده شد. چون سرش خوش شد درمیان سخنان مستانه گفت : «خواهش میکنم شما با رئیس عدلیه نروید». پرسیدم : چرا؟. گفت : نصیحتیست که در عالم دوستی کردم جهتش را نپرسید. چون کمی گذشت و سرش گرمتر گردید. من دوباره پرسیدم : موضوع چیست؟. گفت : من که در ناصری بودم سردار اجل پسر شیخ تکلیف کرد که رئیس عدلیه را بکشم من نپذیرفتم. برای آن کار دو غلام خود را فرستاد که منتظر بهم خوردن شهرند که کار خود را انجام دهند. در بند قیر به علی سَگوَند و در دزفول بشیخ موسا هم دستور داده شده که شاید رئیس عدلیه بخواهد سفری کند. اینها را که امیرخان گفت من خشنود گردیدم که پیش از سفر شما به ناصری از چگونگی آگاه شدیم. همان ساعت آن یادداشت را نوشته بشما فرستادم. اکنون شما باید بیکبار از اندیشهی سفر بازافتید. در اینجا هم باز خود را بپایید».
پس از این آگاهی کار ما دشوار گردید. چه دانسته شد کینهی ژرفی در دل خزعل و پسرش پدید آمده. از آنسو جنگها که در رامهرمز و هندیجان میرفت و روز بروز سختتر میشد ، آشوبگران شوشتر را بتکان میآورد. بسیج افزار میکردند که اینان هم به دز تازند و آنجا را بگیرند. تفنگچیان تازه از بختیاری میرسید.
شبی بادارهی ژاندارم ریخته بودند. رئیس ژاندارم گریخته خود را به دز رسانید ادارهاش تاراج یافت. زنش را ما آورده با خانوادهی خود نگه داشتیم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ سکالش (همچون گزارش) = شور کردن
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
در پیرامون مادیگری.pdf
436.1 KB
📘 در پیرامون مادیگری
🖌 احمد کسروی
📖 24 سات
🔍 جستار : فلسفه مادی
🖌 احمد کسروی
📖 24 سات
🔍 جستار : فلسفه مادی
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 273
🔸 دیباچه
در این هنگام که در ایران جنبشی دربارهی زبان فارسی برخاسته و کسانی میخواهند این درخت کهن را بار دیگر سرسبز و بارور گردانند یکی از بهترین راههای این کار همانا پیشوندها و پسوندها را (1) که بجای رگهای آن درخت میباشد زنده گردانیدن است.
زبانهای آریایی که فارسی ما نیز یکی از آنهاست رُست آنها از دو راه است : یکی بهم پیوستن کلمهها. دیگری افزوده شدن پیشوند یا پسوند بکلمهها. بعبارت دیگر کلمههای نخستین یک زبان بسیار اندک میباشد ولی سپس از راه بهم پیوستن دو یا چند کلمه و یا بدستیاری پیشوند و پسوند شمارهی کلمهها چندین برابر میگردد. چنانکه در فارسی چهبسا که از یک کلمه ده کلمه بیشتر پدید میآید و من اینک مثالی یاد میکنم :
«راه» که کلمهای در فارسی است ازو کلمههای آینده پدید میآید : راهرو ، راهنما ، راهشناس ، راهبر ، راهزن ، راهدارخانه ، راهوار ، شاهراه ، همراه ، گمراه ، بیراه ، راهگذر ، راهگذری ، راهنمون ، راهی ، راهسپار ، چهارراه ، سربراه ، راهآورد و دیگر مانندهای اینها.
هر زبانی که روی بمردن میگزارد نخست راههای رُست را گم میکند و سپس کمکم روی بنابودی میگزارد. زبان ایران نیز در این چند قرن که گرفتار درآمیختگی با کلمههای عربی بوده نیروی رُست آن بسیار سست گردیده و از جمله پیشوندها و پسوندها برخی از آنها فراموش گردیده و از میان رفته و برخی که بازمانده بسیار کم بکار میرود و نویسندگان و گویندگان کم بآنها میپردازند.
کسانی اگر در نگارشهای امروزه باریکبین شوند خواهند دید که نویسندگان کمتر آگاهی از پیشوندها و پسوندها دارند و دستور بکار بردن آنها را میشناسند و از اینجاست که بیشتر عبارتهای ایشان نکوهیده و زشت است. مثلاً عبارت «غیرقابل تحمل» که ترجمهی یک عبارت اروپاییست و امروز در نگارشها و گفتگوها رواج گرفته اگر پاس شیوهی زبان فارسی را نگاه داریم باید بجای آن «برنتافتنی» گفت که بسیار سادهتر و آسانتر میباشد. آن ترجمانی که عبارت «غیرقابل اشتعال» را بکار میبرد اگر آگاهی درستی از زبان فارسی داشت بجای آن کلمهی «نسوزا» یا «نسوز» میگفت که هم سادهتر و هم روشنتر است. از این گونه مثالها فراوان میباشد.
مقصود آنکه در کوششهایی که امروز در زمینهی زبان فارسی کرده میشود باید یکی هم به پیشوندها و پسوندها پرداخت و معنیهای آنها را روشن گردانیده راه بکار بردنشان را نشان داد.
بویژه که امروز بیشتر نویسندگان سر و کار با ترجمه دارند و بکلمههای نوینی نیاز پیدا میکنند و بهترین راه برای پدید آوردن این گونه کلمهها و نامها بکار بردن پیشوند و پسوند و یا بهم پیوند کردن کلمههاست.
از اینجا نگارنده میخواهم در این دفتر یکی از پسوندهای فارسی را موضوع گفتگو گردانم و آن پسوند «کاف» یا «هاء» است که بآخر کلمههای فارسی میآید. زیرا در چند سال پیش که باین پسوند توجه نمودم آن را حرف شگفتی یافتم که از یکسوی تاریخچهی درازی دارد و از سوی دیگر معنیهای فراوانی را دربر گرفته است و اینست که بجستجو دربارهی آن پرداخته یک رشته آگاهیهایی بیندوختم که در این دفتر خواهم آورد.
و چون اصل پسوند «کاف» است که سپس شکلهای دیگری پیدا نموده چنانکه این شرح را خواهم سرود ، از اینجا دفتر را «کافنامه» نام نهادم.
این دفتر گذشته از فایدههای دیگر ، این فایده را هم دربر دارد که خوانندگان بدانند فارسی بر پایهی این میباشد و اگر از راهش درآییم خواهیم توانست آن را یکی از توانگرترین زبانها گردانیم و از نیازی که امروز بزبانهای اروپایی یا بعربی پیدا کردهایم دامن رها سازیم.
تهران ـ کسروی تبریزی
پابرگی :
1ـ دو کلمهایست که بجای Prefix و Suffix زبانهای اروپایی بکار میرود.
🔸 دیباچه
در این هنگام که در ایران جنبشی دربارهی زبان فارسی برخاسته و کسانی میخواهند این درخت کهن را بار دیگر سرسبز و بارور گردانند یکی از بهترین راههای این کار همانا پیشوندها و پسوندها را (1) که بجای رگهای آن درخت میباشد زنده گردانیدن است.
زبانهای آریایی که فارسی ما نیز یکی از آنهاست رُست آنها از دو راه است : یکی بهم پیوستن کلمهها. دیگری افزوده شدن پیشوند یا پسوند بکلمهها. بعبارت دیگر کلمههای نخستین یک زبان بسیار اندک میباشد ولی سپس از راه بهم پیوستن دو یا چند کلمه و یا بدستیاری پیشوند و پسوند شمارهی کلمهها چندین برابر میگردد. چنانکه در فارسی چهبسا که از یک کلمه ده کلمه بیشتر پدید میآید و من اینک مثالی یاد میکنم :
«راه» که کلمهای در فارسی است ازو کلمههای آینده پدید میآید : راهرو ، راهنما ، راهشناس ، راهبر ، راهزن ، راهدارخانه ، راهوار ، شاهراه ، همراه ، گمراه ، بیراه ، راهگذر ، راهگذری ، راهنمون ، راهی ، راهسپار ، چهارراه ، سربراه ، راهآورد و دیگر مانندهای اینها.
هر زبانی که روی بمردن میگزارد نخست راههای رُست را گم میکند و سپس کمکم روی بنابودی میگزارد. زبان ایران نیز در این چند قرن که گرفتار درآمیختگی با کلمههای عربی بوده نیروی رُست آن بسیار سست گردیده و از جمله پیشوندها و پسوندها برخی از آنها فراموش گردیده و از میان رفته و برخی که بازمانده بسیار کم بکار میرود و نویسندگان و گویندگان کم بآنها میپردازند.
کسانی اگر در نگارشهای امروزه باریکبین شوند خواهند دید که نویسندگان کمتر آگاهی از پیشوندها و پسوندها دارند و دستور بکار بردن آنها را میشناسند و از اینجاست که بیشتر عبارتهای ایشان نکوهیده و زشت است. مثلاً عبارت «غیرقابل تحمل» که ترجمهی یک عبارت اروپاییست و امروز در نگارشها و گفتگوها رواج گرفته اگر پاس شیوهی زبان فارسی را نگاه داریم باید بجای آن «برنتافتنی» گفت که بسیار سادهتر و آسانتر میباشد. آن ترجمانی که عبارت «غیرقابل اشتعال» را بکار میبرد اگر آگاهی درستی از زبان فارسی داشت بجای آن کلمهی «نسوزا» یا «نسوز» میگفت که هم سادهتر و هم روشنتر است. از این گونه مثالها فراوان میباشد.
مقصود آنکه در کوششهایی که امروز در زمینهی زبان فارسی کرده میشود باید یکی هم به پیشوندها و پسوندها پرداخت و معنیهای آنها را روشن گردانیده راه بکار بردنشان را نشان داد.
بویژه که امروز بیشتر نویسندگان سر و کار با ترجمه دارند و بکلمههای نوینی نیاز پیدا میکنند و بهترین راه برای پدید آوردن این گونه کلمهها و نامها بکار بردن پیشوند و پسوند و یا بهم پیوند کردن کلمههاست.
از اینجا نگارنده میخواهم در این دفتر یکی از پسوندهای فارسی را موضوع گفتگو گردانم و آن پسوند «کاف» یا «هاء» است که بآخر کلمههای فارسی میآید. زیرا در چند سال پیش که باین پسوند توجه نمودم آن را حرف شگفتی یافتم که از یکسوی تاریخچهی درازی دارد و از سوی دیگر معنیهای فراوانی را دربر گرفته است و اینست که بجستجو دربارهی آن پرداخته یک رشته آگاهیهایی بیندوختم که در این دفتر خواهم آورد.
و چون اصل پسوند «کاف» است که سپس شکلهای دیگری پیدا نموده چنانکه این شرح را خواهم سرود ، از اینجا دفتر را «کافنامه» نام نهادم.
این دفتر گذشته از فایدههای دیگر ، این فایده را هم دربر دارد که خوانندگان بدانند فارسی بر پایهی این میباشد و اگر از راهش درآییم خواهیم توانست آن را یکی از توانگرترین زبانها گردانیم و از نیازی که امروز بزبانهای اروپایی یا بعربی پیدا کردهایم دامن رها سازیم.
تهران ـ کسروی تبریزی
پابرگی :
1ـ دو کلمهایست که بجای Prefix و Suffix زبانهای اروپایی بکار میرود.
🔶 15ـ پاکخویی تکهی 11 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
پارهای چنانکه عادت دارند و هر سخنی را که میشنوند فهمیده و نافهمیده خرده بر آن گیرند و یا سخنی از خود برفزایند ، در برابر این گفتهها نیز چنین میگویند : «آنان ناگزیر بودند ، زمان درخواست آن را داشت» میگویم : چه ناگزیری داشتند؟!.. اگر سید شریف و دیگران آن نامه را به تیمور نمینوشتند چه زیانی میبردند؟! آیا جز اینست که از پول و اسب و رختی که از تیمور میگرفتند بیبهره میگردیدند؟!.. اگر باین بهانه گناه ایشان توان بخشودن پس دیگر چه گناهی بخشودنی نیست؟!..
وانگاه گیرم که ما از گناه ایشان چشم پوشیدیم دیگر چرا پیشواشان بشماریم؟!.. کسانی که تا این اندازه ناتوان بودهاند که نتوانستهاند از سود خود چشم پوشند و دامن بگناه نیالایند چه شایستهی پیشوایی باشند؟! چنین بینگارید مردی در بیابان دچار راهزنان گردیده و بهمراهی ایشان براهزنی پرداخته و ما کار را آسان گرفته از گناه او چشم پوشیدیم (با آنکه نباید پوشید) آیا باید پیشوایش هم پنداریم؟! ببینید خردها تا چه اندازه تیره گردیده؟! ببینید در برابر گفتههای ما چه بهانههایی میآورند؟!
کسانی که با زبونی و سرافکندگی میساختند و برهایی از آن نمیکوشیدند بلکه با گفتار و با کردار خود ننگ آن را هرچه فزونتر میگردانیدند ، گفتههای آنان نیز آلودهی زبونی خواهد بود و خوانندگان و شنوندگان از آنها جز زبونی و خواری یاد نخواهند گرفت و این بدترین زیانکاریست که ما امروز آن گفتهها را نگه داریم و جوانان را از خواندن و یاد گرفتن آنها بازنداریم.
ما ارج زمان خود میشناسیم. باید میانهی گذشته و اینزمان سدی پدید آوریم و گرفتاریها و آلودگیهای قرنهای پیشین را در همینجا بپایان رسانیم. این یکی از درخواستهای ماست که همیشه در راه آن میکوشیم و از همهی مردان پاکدل چشم یاری داریم.
از نشانههای زبونی که در گفتارهای اینان پدیدار است ، یکی جبریگریست که همیشه آن را بمیان میکشند و گناهی که از خودشان و از دیگران سر زده بگردن قضا و قدر اندازند. دیگری نکوهش از جهان و زندگیست که پیاپی آن را تکرار کنند و مردم را بگوشهنشینی و بیکاری برانگیزند. دیگری ستمکشی و تن به بندگی دادنست که آن را شکیبایی و بردباری نام نهند. از اینگونه بسیار است و ما چون نمیتوانیم در اینجا گفتگو از آنها بداریم میگذریم و میگزاریم.
یک کلمه میگوییم : کسانی که با زبونی و خواری میزیستند هرگز نتوانند آزادگی و گردنفرازی یاد دهند. این بدتر که بیشتر پندآموزیها که در کتابها است از این دورهها بیادگار است و آنچه از قرنهای پیش از زمانهای سرفرازی و آزادی در دست بوده بیشتر آنها را نیز در این قرنها بهم زدهاند و دست در آنها بردهاند و با بدآموزیهای خود درآمیختهاند. گفتههای دیگران بماند ، سخنانی که از پیغمبر اسلام و از یاران او بیادگار بوده و خود دستورهای بسیار سودمندی دربر داشته چنانکه گفتیم چندان دروغ بآنها افزودهاند که باید از همگی چشم پوشیدن. زیرا اگر یکی را کسی بگیرد و آن را راست بشمارد دیگری آخشیج آن را گرفته راست خواهد شمرد و این خود مایهی کشاکش و پراکندگی خواهد بود. (1)
پابرگی :
1ـ باید در این باره بیشتر و گشادهتر از این گفتگو کرد. کسانی میپندارند که میتوانند راست یا دروغ این رشته را بازشناسند ولی درست نیست. زیرا اگر چنین راهی درمیان بود پیشینیان اینکار را میکردند و آنهمه سخنان رسوا را در کتابهای خود گرد نمیآوردند. وانگاه کسانی که چنین دعوی را دارند اگر دو تن از ایشان را باهم نشانی و چند سخنی را از آنگونه بمیان آوری خواهی دید که سر هر کدام کشاکش باهم دارند. پس چگونه میتوان گفت آنها را میشناسند؟
این را هم بگوییم که اخبار فقهی از این گفتگوی ما بیرون است و ما را ایرادی بر فقه از این راه نیست بلکه ما فقه اسلامی را گرامی شمرده برآنیم که باید آن را رواج داد. این گفتگوی ما در پیرامون خبرهاییست که در زمینهی کردار و آیین زندگانی و مانند این از پیغمبر بزرگوار و جانشینان او میآورند. در این خبرها تا توانستهاند دست بردهاند و تا توانستهاند دروغها ساخته بنام پیغمبر و یاران او پراکنده نمودهاند.
[برای آشنایی با دیدگاههای نویسنده دربارهی فقه و حقوق ، کتاب «قانون دادگری» او دیده شود.]
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
پارهای چنانکه عادت دارند و هر سخنی را که میشنوند فهمیده و نافهمیده خرده بر آن گیرند و یا سخنی از خود برفزایند ، در برابر این گفتهها نیز چنین میگویند : «آنان ناگزیر بودند ، زمان درخواست آن را داشت» میگویم : چه ناگزیری داشتند؟!.. اگر سید شریف و دیگران آن نامه را به تیمور نمینوشتند چه زیانی میبردند؟! آیا جز اینست که از پول و اسب و رختی که از تیمور میگرفتند بیبهره میگردیدند؟!.. اگر باین بهانه گناه ایشان توان بخشودن پس دیگر چه گناهی بخشودنی نیست؟!..
وانگاه گیرم که ما از گناه ایشان چشم پوشیدیم دیگر چرا پیشواشان بشماریم؟!.. کسانی که تا این اندازه ناتوان بودهاند که نتوانستهاند از سود خود چشم پوشند و دامن بگناه نیالایند چه شایستهی پیشوایی باشند؟! چنین بینگارید مردی در بیابان دچار راهزنان گردیده و بهمراهی ایشان براهزنی پرداخته و ما کار را آسان گرفته از گناه او چشم پوشیدیم (با آنکه نباید پوشید) آیا باید پیشوایش هم پنداریم؟! ببینید خردها تا چه اندازه تیره گردیده؟! ببینید در برابر گفتههای ما چه بهانههایی میآورند؟!
کسانی که با زبونی و سرافکندگی میساختند و برهایی از آن نمیکوشیدند بلکه با گفتار و با کردار خود ننگ آن را هرچه فزونتر میگردانیدند ، گفتههای آنان نیز آلودهی زبونی خواهد بود و خوانندگان و شنوندگان از آنها جز زبونی و خواری یاد نخواهند گرفت و این بدترین زیانکاریست که ما امروز آن گفتهها را نگه داریم و جوانان را از خواندن و یاد گرفتن آنها بازنداریم.
ما ارج زمان خود میشناسیم. باید میانهی گذشته و اینزمان سدی پدید آوریم و گرفتاریها و آلودگیهای قرنهای پیشین را در همینجا بپایان رسانیم. این یکی از درخواستهای ماست که همیشه در راه آن میکوشیم و از همهی مردان پاکدل چشم یاری داریم.
از نشانههای زبونی که در گفتارهای اینان پدیدار است ، یکی جبریگریست که همیشه آن را بمیان میکشند و گناهی که از خودشان و از دیگران سر زده بگردن قضا و قدر اندازند. دیگری نکوهش از جهان و زندگیست که پیاپی آن را تکرار کنند و مردم را بگوشهنشینی و بیکاری برانگیزند. دیگری ستمکشی و تن به بندگی دادنست که آن را شکیبایی و بردباری نام نهند. از اینگونه بسیار است و ما چون نمیتوانیم در اینجا گفتگو از آنها بداریم میگذریم و میگزاریم.
یک کلمه میگوییم : کسانی که با زبونی و خواری میزیستند هرگز نتوانند آزادگی و گردنفرازی یاد دهند. این بدتر که بیشتر پندآموزیها که در کتابها است از این دورهها بیادگار است و آنچه از قرنهای پیش از زمانهای سرفرازی و آزادی در دست بوده بیشتر آنها را نیز در این قرنها بهم زدهاند و دست در آنها بردهاند و با بدآموزیهای خود درآمیختهاند. گفتههای دیگران بماند ، سخنانی که از پیغمبر اسلام و از یاران او بیادگار بوده و خود دستورهای بسیار سودمندی دربر داشته چنانکه گفتیم چندان دروغ بآنها افزودهاند که باید از همگی چشم پوشیدن. زیرا اگر یکی را کسی بگیرد و آن را راست بشمارد دیگری آخشیج آن را گرفته راست خواهد شمرد و این خود مایهی کشاکش و پراکندگی خواهد بود. (1)
پابرگی :
1ـ باید در این باره بیشتر و گشادهتر از این گفتگو کرد. کسانی میپندارند که میتوانند راست یا دروغ این رشته را بازشناسند ولی درست نیست. زیرا اگر چنین راهی درمیان بود پیشینیان اینکار را میکردند و آنهمه سخنان رسوا را در کتابهای خود گرد نمیآوردند. وانگاه کسانی که چنین دعوی را دارند اگر دو تن از ایشان را باهم نشانی و چند سخنی را از آنگونه بمیان آوری خواهی دید که سر هر کدام کشاکش باهم دارند. پس چگونه میتوان گفت آنها را میشناسند؟
این را هم بگوییم که اخبار فقهی از این گفتگوی ما بیرون است و ما را ایرادی بر فقه از این راه نیست بلکه ما فقه اسلامی را گرامی شمرده برآنیم که باید آن را رواج داد. این گفتگوی ما در پیرامون خبرهاییست که در زمینهی کردار و آیین زندگانی و مانند این از پیغمبر بزرگوار و جانشینان او میآورند. در این خبرها تا توانستهاند دست بردهاند و تا توانستهاند دروغها ساخته بنام پیغمبر و یاران او پراکنده نمودهاند.
[برای آشنایی با دیدگاههای نویسنده دربارهی فقه و حقوق ، کتاب «قانون دادگری» او دیده شود.]
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 27ـ رازی نهان که بیرون افتاد (تکهی دو از دو)
چنانکه نوشتهام در شوشتر خانوادههای باآزرم و نیکنام ـ از ملایان و بازرگانان ـ بسیار میبودند و آنان در این هنگام دلسوزی و مهربانی با ما دریغ نمیگفتند. از جمله حاجیسیدمهدی علوی و آقاسیدحسین امام و میرزاحسین (همراه سفر مسجدسلیمان) بنزد ما میآمدند و ما را از اندیشه و رفتار آشوبگران آگاه میگردانیدند. روزی یکی از آنان داستانی گفت که چون نمونهای از دُژرفتاری اوباش و آشوبگران است در اینجا میآورم : سیدی از همان خاندان امام بامداد بآواز زده شدن در ، از خواب بیدار میشود. رخت بتن کرده و دم در آمده و آن را باز میکند. ناگاه چند کس تفنگبدوش بر سر او ریخته یکی دستهایش میگیرد ، و دیگری دست به جیبهایش برده به تهی گردانیدن میپردازد ، و دیگری بجیبهای بغلی دست مییازد ، و چهارمی با مشت بسر و رویش میزند. در این میانه او لابه مینموده و پیاپی میپرسیده که آخر من چه کردهام ، و کسی پاسخ نمیداده. چون کار خود را بپایان میرسانند یکی در پاسخش میگوید : «پیر سوخته ، خان تو نه مخو» (1). دانسته میشود که خان یا حاکم شوشتر او را خواسته است.
در آغازهای آذرماه (١٣٠٣) که سه ماه کمابیش از آغاز گرفتاریهای ما میگذشت ، شبی رئیس دارایی با رئیس پست و چند تن از داوران عدلیه باز بنزد من آمدند. رئیس دارایی (میرزاحسینخان که گویا اکنون در تهرانست) بسخن پرداخته گفت : «دیشب در خانهی علیمحمدخان (حکمران شوشتر) بزم بادهگساری میبوده. بختیاریان چون مست شدهاند سخن از جنگ هندیجان و از کشتهشدگان آنجا بمیان آمده. گفتهاند : ما باید بخون آنها این مأمورین دولت را بکشیم. یکی گفته : من برادرم کشته شده بخون او رئیس عدلیه را خواهم کشت. دیگری گفته : من رئیس مالیه را گرفته وارونه به خر خواهم نشاند. بدینسان ماها را درمیان خود قسمت کردهاند. از سوی دیگر من آگاهم که اینان از خزعل فشنگ و افزار خواستهاند و همانکه رسید به دز خواهند تاخت و در چنان روزی ماها در زیر پا لگدمال خواهیم بود و باید از امروز چارهای کرد».
دیگران نیز بسخنانی پرداختند و راست میگفتند که بیم بیشتر را از رهگذر من میداشتند. گفتم : شما چه چاره میاندیشید؟. یکی گفت : «برویم در حسینیهی حاجیشیخجعفر بست نشینیم». از این سخن من بدم آمد. گفتم : یکی در همان حسینیه بست نشسته بود و ما فرستادیم و کشیدیم و آوردیم. اکنون چگونه خودمان بآن پناه بریم؟!. آنگاه فردا که دولت فیروز خواهد شد ما به او چه پاسخ دهیم؟!. در روز سختی کاری نباید کرد که سپس مایهی پشیمانی گردد.
پس از سخن بسیار گفتم : چون کوی حاجیشیخجعفر بییکسوست (2) و در آنجا کسی از آقاها نیست ، شما بروید و در آنجا دو خانه پیدا کنید ، یکی برای مردان و دیگری برای زنان ، همانکه جنگ را در پدید آمدن دیدیم برویم بآنجا و پهلوی هم باشیم ، و ما چون تفنگهایی در دست مأمورین میداریم آنها را نیز گرفته خود را نگه میداریم که اگر نیازی افتاد بیکبار دستبسته نباشیم. تا جنگست باهم گذرانیم تا چه پیش آید.
این را پذیرفتند ، فردا رفتند و دو خانهای دیدند ، و چون میگفتند : «هرچه زودتر بآنجا رویم». گفتم : هنوز جنگ پدیدار نشده و ما نباید خود را تا باین اندازه بترسانیم. بدینسان آرامشان گردانیدم.
در همین روزها مدعیالعموم تازه برای ما رسید. آقای افتخارالاشراف (برادر ناظمالممالک) که از تهران فرستاده بودند رسید ، و من چون نیکرفتاری و مهربانی این برادران را میشناختم خشنود گردیدم ، او نیز در گرفتاریها با ما همراه گردید.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ معنی : پدر سوخته ، خان تو را میخواهد.
2ـ بییکسو = بیطرف
🔸 27ـ رازی نهان که بیرون افتاد (تکهی دو از دو)
چنانکه نوشتهام در شوشتر خانوادههای باآزرم و نیکنام ـ از ملایان و بازرگانان ـ بسیار میبودند و آنان در این هنگام دلسوزی و مهربانی با ما دریغ نمیگفتند. از جمله حاجیسیدمهدی علوی و آقاسیدحسین امام و میرزاحسین (همراه سفر مسجدسلیمان) بنزد ما میآمدند و ما را از اندیشه و رفتار آشوبگران آگاه میگردانیدند. روزی یکی از آنان داستانی گفت که چون نمونهای از دُژرفتاری اوباش و آشوبگران است در اینجا میآورم : سیدی از همان خاندان امام بامداد بآواز زده شدن در ، از خواب بیدار میشود. رخت بتن کرده و دم در آمده و آن را باز میکند. ناگاه چند کس تفنگبدوش بر سر او ریخته یکی دستهایش میگیرد ، و دیگری دست به جیبهایش برده به تهی گردانیدن میپردازد ، و دیگری بجیبهای بغلی دست مییازد ، و چهارمی با مشت بسر و رویش میزند. در این میانه او لابه مینموده و پیاپی میپرسیده که آخر من چه کردهام ، و کسی پاسخ نمیداده. چون کار خود را بپایان میرسانند یکی در پاسخش میگوید : «پیر سوخته ، خان تو نه مخو» (1). دانسته میشود که خان یا حاکم شوشتر او را خواسته است.
در آغازهای آذرماه (١٣٠٣) که سه ماه کمابیش از آغاز گرفتاریهای ما میگذشت ، شبی رئیس دارایی با رئیس پست و چند تن از داوران عدلیه باز بنزد من آمدند. رئیس دارایی (میرزاحسینخان که گویا اکنون در تهرانست) بسخن پرداخته گفت : «دیشب در خانهی علیمحمدخان (حکمران شوشتر) بزم بادهگساری میبوده. بختیاریان چون مست شدهاند سخن از جنگ هندیجان و از کشتهشدگان آنجا بمیان آمده. گفتهاند : ما باید بخون آنها این مأمورین دولت را بکشیم. یکی گفته : من برادرم کشته شده بخون او رئیس عدلیه را خواهم کشت. دیگری گفته : من رئیس مالیه را گرفته وارونه به خر خواهم نشاند. بدینسان ماها را درمیان خود قسمت کردهاند. از سوی دیگر من آگاهم که اینان از خزعل فشنگ و افزار خواستهاند و همانکه رسید به دز خواهند تاخت و در چنان روزی ماها در زیر پا لگدمال خواهیم بود و باید از امروز چارهای کرد».
دیگران نیز بسخنانی پرداختند و راست میگفتند که بیم بیشتر را از رهگذر من میداشتند. گفتم : شما چه چاره میاندیشید؟. یکی گفت : «برویم در حسینیهی حاجیشیخجعفر بست نشینیم». از این سخن من بدم آمد. گفتم : یکی در همان حسینیه بست نشسته بود و ما فرستادیم و کشیدیم و آوردیم. اکنون چگونه خودمان بآن پناه بریم؟!. آنگاه فردا که دولت فیروز خواهد شد ما به او چه پاسخ دهیم؟!. در روز سختی کاری نباید کرد که سپس مایهی پشیمانی گردد.
پس از سخن بسیار گفتم : چون کوی حاجیشیخجعفر بییکسوست (2) و در آنجا کسی از آقاها نیست ، شما بروید و در آنجا دو خانه پیدا کنید ، یکی برای مردان و دیگری برای زنان ، همانکه جنگ را در پدید آمدن دیدیم برویم بآنجا و پهلوی هم باشیم ، و ما چون تفنگهایی در دست مأمورین میداریم آنها را نیز گرفته خود را نگه میداریم که اگر نیازی افتاد بیکبار دستبسته نباشیم. تا جنگست باهم گذرانیم تا چه پیش آید.
این را پذیرفتند ، فردا رفتند و دو خانهای دیدند ، و چون میگفتند : «هرچه زودتر بآنجا رویم». گفتم : هنوز جنگ پدیدار نشده و ما نباید خود را تا باین اندازه بترسانیم. بدینسان آرامشان گردانیدم.
در همین روزها مدعیالعموم تازه برای ما رسید. آقای افتخارالاشراف (برادر ناظمالممالک) که از تهران فرستاده بودند رسید ، و من چون نیکرفتاری و مهربانی این برادران را میشناختم خشنود گردیدم ، او نیز در گرفتاریها با ما همراه گردید.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ معنی : پدر سوخته ، خان تو را میخواهد.
2ـ بییکسو = بیطرف
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 274
🔸 بخش یکم : تاریخچهی پسوند (تکهی یک از سه)
همه میدانیم که بسیاری از کلمههای فارسی در آخر خود هاء دارد. هائی که نوشته شده ولی در خواندن و گفتن کلمه صدا از آن درنمیآید. چون : فرشته ، سایه ، نامه ، جامه ، رشته ، استره ، پیوسته ، تشنه ، گرسنه ، ناله ، خنده ، خامه ، چامه ، هنگامه ، دایه ، دروازه ، ماده ، مایه ، خشکه ، تره ، سبزه ، پنبه و صدها بلکه هزارها مانند اینها.
نخست باید دانست که در پهلوی که زبان دورهی اشکانیان و ساسانیان بوده بجای این هاء در آخر کلمهها کاف آورده میشده است. عبارت پایین از کارنامهی اردشیر بابکان که یکی از بازماندههای زمان ساسانیان است آورده میشود :
«اردوان شکوفت سهست و گوفت انکار گو آسوبار دوگانک دانیم برآن ورک چیه سژیت بوتن»
معنی آنکه : «اردوان شگفت مینمود و گفت انکار که سواره دوگانه را بدانیم آن بره که میسزد بودن» گواه بر سر دو کلمهی «دوگانک» و «ورک» است که امروز ما بجای آنها «دوگانه» و «بره» مینویسیم.
سپس گویا در آخرهای زمان ساسانیان بوده که این کاف تبدیل یافته و «گاف» گردیده که در جنوب «جیم» آورده میشده است.
این نکته را باید در اینجا بازنماییم که در زمانهای باستان در میانهی شمال و جنوب ایران بر سر صدای پارهای حرفها اختلاف بوده. از جمله نشانههای این اختلاف بر سر سه حرف تا بامروز بازمانده که در اینجا یاد میکنیم :
1ـ بیشتر شینهای شمال در جنوب سین میشده است. از اینجا بجای «فرستادن» که ازآنِ جنوب بوده در شمال «فرشتن» گفته میشده که کلمهی «فرشته» یادگار آن میباشد.
نیز «رشتن» و «ریسیدن» که هر دو امروز هم بکار میرود آن یکی لهجهی شمال و این یکی لهجهی جنوب بوده.
«شمیران» و «شمیرام» و «شمیرم» که در شمال نام یک رشته آبادیهاست و در جنوب بجای آنها «سمیران» و «سمیرم» را مییابیم. (1)
2ـ بجای «زاء»های شمال بیشتر در جنوب «دال» آورده میشده چنانکه «دانستن» که لهجهی جنوب است ما بجای آن در لهجه آذری «زونوسنی» داریم. همچنین در بیشتر لهجههای کهن شمالی از کردی و زبان جهودان همدان و مانند اینها بجای دال زاء بکار میرود.
نیز «داماد» که لهجهی جنوب است ما در سمنانی آن را «زوما» میبینیم.
3ـ بیشتر گافهای شمال در جنوب جیم میگردیده. چنانکه «گهرام» و «گهران» که در شمال نام یک رشته آبادیهاست (2) در جنوب بجای آن «جهرم» داریم.
پابرگی :
1ـ شمیران در ایران و این پیرامونها نه یکی دو جا بلکه تا آنجا که ما شمردهایم بیش از بیست جا بوده و همهی آنها سردسیر است. در جنوب هم گذشته از سمیرم میانهی اسپهان و فارس ، سمیرانی هم در خود فارس بوده که اکنون نیست. در این باره «دفتر نامهای شهرها و دیهها» دیده شود.
2ـ در این باره نیز بدفتر «نامهای شهرها و دیهها» برگشت شود.
🔸 بخش یکم : تاریخچهی پسوند (تکهی یک از سه)
همه میدانیم که بسیاری از کلمههای فارسی در آخر خود هاء دارد. هائی که نوشته شده ولی در خواندن و گفتن کلمه صدا از آن درنمیآید. چون : فرشته ، سایه ، نامه ، جامه ، رشته ، استره ، پیوسته ، تشنه ، گرسنه ، ناله ، خنده ، خامه ، چامه ، هنگامه ، دایه ، دروازه ، ماده ، مایه ، خشکه ، تره ، سبزه ، پنبه و صدها بلکه هزارها مانند اینها.
نخست باید دانست که در پهلوی که زبان دورهی اشکانیان و ساسانیان بوده بجای این هاء در آخر کلمهها کاف آورده میشده است. عبارت پایین از کارنامهی اردشیر بابکان که یکی از بازماندههای زمان ساسانیان است آورده میشود :
«اردوان شکوفت سهست و گوفت انکار گو آسوبار دوگانک دانیم برآن ورک چیه سژیت بوتن»
معنی آنکه : «اردوان شگفت مینمود و گفت انکار که سواره دوگانه را بدانیم آن بره که میسزد بودن» گواه بر سر دو کلمهی «دوگانک» و «ورک» است که امروز ما بجای آنها «دوگانه» و «بره» مینویسیم.
سپس گویا در آخرهای زمان ساسانیان بوده که این کاف تبدیل یافته و «گاف» گردیده که در جنوب «جیم» آورده میشده است.
این نکته را باید در اینجا بازنماییم که در زمانهای باستان در میانهی شمال و جنوب ایران بر سر صدای پارهای حرفها اختلاف بوده. از جمله نشانههای این اختلاف بر سر سه حرف تا بامروز بازمانده که در اینجا یاد میکنیم :
1ـ بیشتر شینهای شمال در جنوب سین میشده است. از اینجا بجای «فرستادن» که ازآنِ جنوب بوده در شمال «فرشتن» گفته میشده که کلمهی «فرشته» یادگار آن میباشد.
نیز «رشتن» و «ریسیدن» که هر دو امروز هم بکار میرود آن یکی لهجهی شمال و این یکی لهجهی جنوب بوده.
«شمیران» و «شمیرام» و «شمیرم» که در شمال نام یک رشته آبادیهاست و در جنوب بجای آنها «سمیران» و «سمیرم» را مییابیم. (1)
2ـ بجای «زاء»های شمال بیشتر در جنوب «دال» آورده میشده چنانکه «دانستن» که لهجهی جنوب است ما بجای آن در لهجه آذری «زونوسنی» داریم. همچنین در بیشتر لهجههای کهن شمالی از کردی و زبان جهودان همدان و مانند اینها بجای دال زاء بکار میرود.
نیز «داماد» که لهجهی جنوب است ما در سمنانی آن را «زوما» میبینیم.
3ـ بیشتر گافهای شمال در جنوب جیم میگردیده. چنانکه «گهرام» و «گهران» که در شمال نام یک رشته آبادیهاست (2) در جنوب بجای آن «جهرم» داریم.
پابرگی :
1ـ شمیران در ایران و این پیرامونها نه یکی دو جا بلکه تا آنجا که ما شمردهایم بیش از بیست جا بوده و همهی آنها سردسیر است. در جنوب هم گذشته از سمیرم میانهی اسپهان و فارس ، سمیرانی هم در خود فارس بوده که اکنون نیست. در این باره «دفتر نامهای شهرها و دیهها» دیده شود.
2ـ در این باره نیز بدفتر «نامهای شهرها و دیهها» برگشت شود.
🔶 15ـ پاکخویی تکهی 12 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
3ـ همیشه باید جدایی گزاشت میانهی کسانی که گاهی بهوس و یا بخودنمایی پندی بر زبان رانند و چون غم مردم نخورند و پایهای برای کار خود ندارند هر زمان سخن دیگرگونه نمایند : آنچه در اینجا گفتهاند در جای دیگر وارونهی آن را گویند ، آنچه امروز سرودهاند فردا آن را فراموش سازند ؛ با نیکمردانی که غم مردم خورند و در اندرزی که سرایند رستگاری جهان را خواهند ، از زیان نترسند و پروای سود نکنند ، آنچه گفتند هرگز فراموش نکنند و چیزی بآخشیج آن نگویند.
این دو دسته از هم جداست. چنانکه در پزشکی پیرهزنان و پیرهمردانی را که به هر رنجوری رسند بنادانی درمانی گویند بپای پزشکان نتواند برد ، پندآموزی نیز این حال را دارد. هوسکاران نادان را با غمخواران جهان یکسان نتوان شمرد.
آن دسته همیشه هستند و جز یکمشت خودنمایان بلهوس نیستند و این گناه ایشان است که هوسکاری را در اینراه بکار میبرند و مایهی گمراهی و سرگردانی مردم میشوند. بدان میماند کسانی بر سر سهراهها و چهارراهها بایستند و با راهروان بر سر بازی و شوخی باشند که چون یکی میرسد ، گاهی اینسو را نشان دهند ، گاهی آنسو را نمایند و از گمراهی و سرگردانی ایشان دلخوشی نمایند.
این خود گرفتاریست که در یک توده گفتگو از نیک و بدِ زندگانی و سخنرانی از خویهای ستوده و ناستوده را آسان گیرند و هر کس بتواند بآن پردازد. یک دسته آن را راه روزی گیرند و از بهرِ گرمی بازار هر روز سخن رنگین دیگری رانند و همیشه دربند خوشایند مردم باشند. یک دسته آن را زمینهی سخنبافی و قافیهپردازی گردانند و با اندیشهی کوتاه خود گفتههایی پدید آورند. چنین کاری زیانهای بسیار بزرگی در دنبال خود خواهد داشت و پایان آن نابودی توده خواهد بود.
مردم بیش از همه به پندآموزان نیاز دارند. گذشته از برانگیختگان خدا که بنیاد رستگاری را گزارند و راه بروی مردمان باز کنند ، کسانی هم باید همواره میان مردمان باشند و گمراهان را براه بازآرند و به نادانان دستور راه رفتن آموزند. بچنین راهنمایانی همیشه نیاز هست ولیکن کسانی باید که پاکدل باشند و راستی غم توده را خورده درپی رستگاری آنان باشند و از هوسکاری و خودنمایی دوری گیرند. در قرنهای گذشته چنین کسانی بسیار کم بودهاند و بیشتر کسانی که عنوان پیشوایی داشتهاند و هر یکی گفتههایی بازگزاردهاند ، جز هوسبازان و خودنمایان نبودهاند و از گفتهها و نوشتههاشان جز سود خود نجستهاند.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
3ـ همیشه باید جدایی گزاشت میانهی کسانی که گاهی بهوس و یا بخودنمایی پندی بر زبان رانند و چون غم مردم نخورند و پایهای برای کار خود ندارند هر زمان سخن دیگرگونه نمایند : آنچه در اینجا گفتهاند در جای دیگر وارونهی آن را گویند ، آنچه امروز سرودهاند فردا آن را فراموش سازند ؛ با نیکمردانی که غم مردم خورند و در اندرزی که سرایند رستگاری جهان را خواهند ، از زیان نترسند و پروای سود نکنند ، آنچه گفتند هرگز فراموش نکنند و چیزی بآخشیج آن نگویند.
این دو دسته از هم جداست. چنانکه در پزشکی پیرهزنان و پیرهمردانی را که به هر رنجوری رسند بنادانی درمانی گویند بپای پزشکان نتواند برد ، پندآموزی نیز این حال را دارد. هوسکاران نادان را با غمخواران جهان یکسان نتوان شمرد.
آن دسته همیشه هستند و جز یکمشت خودنمایان بلهوس نیستند و این گناه ایشان است که هوسکاری را در اینراه بکار میبرند و مایهی گمراهی و سرگردانی مردم میشوند. بدان میماند کسانی بر سر سهراهها و چهارراهها بایستند و با راهروان بر سر بازی و شوخی باشند که چون یکی میرسد ، گاهی اینسو را نشان دهند ، گاهی آنسو را نمایند و از گمراهی و سرگردانی ایشان دلخوشی نمایند.
این خود گرفتاریست که در یک توده گفتگو از نیک و بدِ زندگانی و سخنرانی از خویهای ستوده و ناستوده را آسان گیرند و هر کس بتواند بآن پردازد. یک دسته آن را راه روزی گیرند و از بهرِ گرمی بازار هر روز سخن رنگین دیگری رانند و همیشه دربند خوشایند مردم باشند. یک دسته آن را زمینهی سخنبافی و قافیهپردازی گردانند و با اندیشهی کوتاه خود گفتههایی پدید آورند. چنین کاری زیانهای بسیار بزرگی در دنبال خود خواهد داشت و پایان آن نابودی توده خواهد بود.
مردم بیش از همه به پندآموزان نیاز دارند. گذشته از برانگیختگان خدا که بنیاد رستگاری را گزارند و راه بروی مردمان باز کنند ، کسانی هم باید همواره میان مردمان باشند و گمراهان را براه بازآرند و به نادانان دستور راه رفتن آموزند. بچنین راهنمایانی همیشه نیاز هست ولیکن کسانی باید که پاکدل باشند و راستی غم توده را خورده درپی رستگاری آنان باشند و از هوسکاری و خودنمایی دوری گیرند. در قرنهای گذشته چنین کسانی بسیار کم بودهاند و بیشتر کسانی که عنوان پیشوایی داشتهاند و هر یکی گفتههایی بازگزاردهاند ، جز هوسبازان و خودنمایان نبودهاند و از گفتهها و نوشتههاشان جز سود خود نجستهاند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 28ـ جنگی که رخ داد (تکهی یک از دو)
روز دوشنبه دهم آذر هنگام شام ، من بدیدن یکی از بازرگانان رفته بودم. در بیرون آمدن ، نمیدانم کدام یک از آقاسیدحسین امام یا میرزاحسین همراهم آمد و در راه گفت : «از ناصری فرمان رسیده که بقلعه حمله کنند. امشب گرد قلعه را خواهند گرفت که فردا بجنگ پردازند».
آن شب را من کمتر خوابیدم و چون اندیشیدم دیدم راهی در پیش روی ما نیست و ما باید بیوسان پیشامدها باشیم و به هر پیشامدی در هنگام رخ دادن چارهای (اگر توانیم) بکنیم. برای هر ساعتی نقشهی جداگانه بکشیم.
بامداد برخاسته بعدلیه رفتم. مدعیالعموم و دیگران همه میبودند. چگونگی را گفتم. پرسیدند : «چه باید کرد؟». گفتم : اگر جنگ برخاست باید نقشهای برای نگهداری خود بکشیم. در این سخن میبودیم که دیدم میرزاحسین از در رسید و مرا بکنار کشیده گفت : «مرا آیتالله (حاجیشیخ محمدکاظم نوهی حاجیشیخجعفر) فرستاد. میفرمایند اشرار ، قلعه را احاطه کردهاند و الان جنگ خواهد شد. ولی من وظیفهی دولتخواهی خود را فراموش نکردهام ، جارچی خواهم فرستاد که در بازار جار کشند که محاربه با دولت حرام است. آقای رئیس عدلیه گواه باشند که من بوظیفهی خود عمل کردم».
در همان هنگام که این سخن میرفت آواز شلیک تفنگ برخاست و پشت سر آن تاکتاک شصتتیر شنیده گردید. دانستیم که جنگ آغاز شده. کارمندان عدلیه بهم درآمدند و رنگها از روها پرید. من کاری که کردم پیامی بخانه فرستادم که از ما نگران نباشید و اگر ترسی پیش آمد خانه را رها کرده خود را بخانهی یکی از همسایگان رسانید. سپس رو به مدعیالعموم گردانیده گفتم : بزودی مژدهای بما خواهد رسید و این جنگ با فیروزی دولت پایان خواهد پذیرفت. پیام حاجیشیخ محمدکاظم را برایشان آگاهی داده گفتم : «حاجیشیخ محمدکاظم مردی دنیادار است. اگر پیشرفت دولتیان را نفهمیده بودی باین پیام برنخاستی. همانا خبری رسیده که ما نمیدانیم».
کوتاهسخن : جنگ با سختی میرفت و آواز تفنگ و شصتتیر شنیده میشد. ما نشسته گفتگو میکردیم. من میکوشیدم که بیم و ترس کم باشد. برخی داستانها میگفتم. شوخیها میکردم. از ده تن تفنگچیان عدلیه تنها یکی آمده آن هم تفنگ خود را گزارده بیرون رفته بود. من گاهی آن را بدست گرفته بشوخی میگفتم : اگر بما بتازند من با همین جنگ خواهم کرد.
🔸 28ـ جنگی که رخ داد (تکهی یک از دو)
روز دوشنبه دهم آذر هنگام شام ، من بدیدن یکی از بازرگانان رفته بودم. در بیرون آمدن ، نمیدانم کدام یک از آقاسیدحسین امام یا میرزاحسین همراهم آمد و در راه گفت : «از ناصری فرمان رسیده که بقلعه حمله کنند. امشب گرد قلعه را خواهند گرفت که فردا بجنگ پردازند».
آن شب را من کمتر خوابیدم و چون اندیشیدم دیدم راهی در پیش روی ما نیست و ما باید بیوسان پیشامدها باشیم و به هر پیشامدی در هنگام رخ دادن چارهای (اگر توانیم) بکنیم. برای هر ساعتی نقشهی جداگانه بکشیم.
بامداد برخاسته بعدلیه رفتم. مدعیالعموم و دیگران همه میبودند. چگونگی را گفتم. پرسیدند : «چه باید کرد؟». گفتم : اگر جنگ برخاست باید نقشهای برای نگهداری خود بکشیم. در این سخن میبودیم که دیدم میرزاحسین از در رسید و مرا بکنار کشیده گفت : «مرا آیتالله (حاجیشیخ محمدکاظم نوهی حاجیشیخجعفر) فرستاد. میفرمایند اشرار ، قلعه را احاطه کردهاند و الان جنگ خواهد شد. ولی من وظیفهی دولتخواهی خود را فراموش نکردهام ، جارچی خواهم فرستاد که در بازار جار کشند که محاربه با دولت حرام است. آقای رئیس عدلیه گواه باشند که من بوظیفهی خود عمل کردم».
در همان هنگام که این سخن میرفت آواز شلیک تفنگ برخاست و پشت سر آن تاکتاک شصتتیر شنیده گردید. دانستیم که جنگ آغاز شده. کارمندان عدلیه بهم درآمدند و رنگها از روها پرید. من کاری که کردم پیامی بخانه فرستادم که از ما نگران نباشید و اگر ترسی پیش آمد خانه را رها کرده خود را بخانهی یکی از همسایگان رسانید. سپس رو به مدعیالعموم گردانیده گفتم : بزودی مژدهای بما خواهد رسید و این جنگ با فیروزی دولت پایان خواهد پذیرفت. پیام حاجیشیخ محمدکاظم را برایشان آگاهی داده گفتم : «حاجیشیخ محمدکاظم مردی دنیادار است. اگر پیشرفت دولتیان را نفهمیده بودی باین پیام برنخاستی. همانا خبری رسیده که ما نمیدانیم».
کوتاهسخن : جنگ با سختی میرفت و آواز تفنگ و شصتتیر شنیده میشد. ما نشسته گفتگو میکردیم. من میکوشیدم که بیم و ترس کم باشد. برخی داستانها میگفتم. شوخیها میکردم. از ده تن تفنگچیان عدلیه تنها یکی آمده آن هم تفنگ خود را گزارده بیرون رفته بود. من گاهی آن را بدست گرفته بشوخی میگفتم : اگر بما بتازند من با همین جنگ خواهم کرد.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
ما چه میخواهیم؟.pdf
4.2 MB
📘 ما چه میخواهیم؟
✍ احمد کسروی
🔍 جستار : خواستها و آیین ما ، کیشها و دیگر گمراهیها ، معنی راست دین ، پیوستگی دین و دانش
📊 شمار ساتها : ۲۲۰
🖨 بازپسین پراکنش : مرداد 1398
🔶 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✍ احمد کسروی
🔍 جستار : خواستها و آیین ما ، کیشها و دیگر گمراهیها ، معنی راست دین ، پیوستگی دین و دانش
📊 شمار ساتها : ۲۲۰
🖨 بازپسین پراکنش : مرداد 1398
🔶 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 سیزدهم مرداد 1323 : 1
🔸 گفتار آقای کسروی (تکهی یک از سه)
بنام پاکْآفریدگار
روز آدینه سیزدهم مرداد 1323 بزمی بنام جشن مشروطه در خانهی آقای کسروی برپا گردید. گروهی از پاکدینان و دیگران فراهم میبودند. آقای کسروی بپا برخاسته بسخن پرداخت :
* * *
سپاسگزارم که آقایان از راههای دور آمدهاند که در این جشن باهم باشیم. ما امروز را بنام مشروطه «روزبه» گرفته بجشن پرداختهایم. در جشنهای دیگر نیز گفتهایم که عید (یا چنانکه ما نام گزاردهایم : روزبه) آن روزیست که در تاریخ یک توده پیشامد بزرگ و تاریخی رخ داده باشد ، و توده برای یادآوری از آن پیشامد و ارجشناسی از کسانی که پا درمیان داشتهاند ، آن روز را برگزینند و همه ساله در چنان روزی جشن گیرند و یاد گذشته را تازه گردانند.
روزبه یا عید باین معنیست. این عیدهایی که در ایران میگیرند ما معنایی برای آنها نمیتوانیم شناخت و اینست آنها را نمیتوانیم پذیرفت. ما از روزبههای ایران یکی امروز را پذیرفتهایم که جشن مشروطه است ، دیگری نوروز را که آغاز سال میباشد.
اما اینکه ما روز سیزدهم را گرفتهایم ، در حالی که خود مجلس شورا و دیگران روز چهاردهم را میگیرند ، در این باره نیز فیروزی با ماست. داستان آنست که چون در ایران جنبش مشروطهخواهی میرفت مظفرالدینشاه روز یکشنبه چهاردهم جمادیالثانی ۱۳۲۴ (که از روی تاریخ شمسی سیزدهم مرداد ۱۲۸۵ میبود) فرمان مشروطه را داد. در سال آینده که مجلس شورا برپا و شور مشروطهخواهی در سراسر کشور کارگر میبود با دستور مجلس همان روز چهاردهم جمادیالثانیه را عید گرفتند و در تهران و شهرستانها جشنهای بسیار باشکوهی برپا گردانیدند. سالها چنین میبود که روز چهاردهم جمادیالثانیه عید گرفته میشد تا چون تاریخ قمری را بکنار نهاده تاریخ خورشیدی را بجای آن روان گردانیدهاند این عید را نیز خورشیدی گردانیدهاند. ولی دانسته نیست که آیا در حساب دچار لغزش گردیده بجای سیزدهم مرداد ، چهاردهم را گرفتهاند یا شمارهی سیزده را ناخجسته (نحس) شمارده دانسته و فهمیده آن را بچهارده انداختهاند.
هرچه بوده ما نمیبایست پیروی از آنان نماییم. ما حساب درست توانیم کرد و سیزده نیز در نزد ما شوم یا ناخجسته نمیباشد. شوم یا ناخجسته ، بودنِ چنین پندارهای درمیان مردم است. ما باید این روز را روزبه گیریم و این بسود ماست که از دیگران جدا باشیم.
مشروطه (یا چنانکه ما نام نهادهایم : سررشتهداری توده) بهترین شکل حکومتهاست و این یک فیروزی تاریخی برای ایران بود که مردان نیکی همچون بهبهانی و طباطبایی برخاستند و دربار خودکامهی قاجاری را برانداختند و ایران را دارای مشروطه گردانیدند. مشروطه را همهی تودههای بزرگ پذیرفته بودند ایران هم بایستی پذیرد.
ولی جای افسوس است که مردم ایران ارج مشروطه را نمیدانند و خود را آمادهی آن نگردانیدهاند. این مردم هنوز معنی مشروطه را ندانستهاند تا ارج آن شناسند. بماند آنکه روستاییان که دستهی انبوه مردمند از مشروطه تنها نامش را شنیدهاند ، بماند آنکه بازاریان از مشروطه جز کینهی آن را در دل نمیدارند ، جوانان درسخوانده از معنی مشروطه ناآگاهند.
وزارت فرهنگ در پروگرام خود یک درسی از مشروطه و معنی آن نگنجانیده و این را بایای خود ندانسته که در کشور مشروطه جوانان را از معنی آن آگاه گرداند و آنان را برای چنین زندگانی بپروراند.
🔸 گفتار آقای کسروی (تکهی یک از سه)
بنام پاکْآفریدگار
روز آدینه سیزدهم مرداد 1323 بزمی بنام جشن مشروطه در خانهی آقای کسروی برپا گردید. گروهی از پاکدینان و دیگران فراهم میبودند. آقای کسروی بپا برخاسته بسخن پرداخت :
* * *
سپاسگزارم که آقایان از راههای دور آمدهاند که در این جشن باهم باشیم. ما امروز را بنام مشروطه «روزبه» گرفته بجشن پرداختهایم. در جشنهای دیگر نیز گفتهایم که عید (یا چنانکه ما نام گزاردهایم : روزبه) آن روزیست که در تاریخ یک توده پیشامد بزرگ و تاریخی رخ داده باشد ، و توده برای یادآوری از آن پیشامد و ارجشناسی از کسانی که پا درمیان داشتهاند ، آن روز را برگزینند و همه ساله در چنان روزی جشن گیرند و یاد گذشته را تازه گردانند.
روزبه یا عید باین معنیست. این عیدهایی که در ایران میگیرند ما معنایی برای آنها نمیتوانیم شناخت و اینست آنها را نمیتوانیم پذیرفت. ما از روزبههای ایران یکی امروز را پذیرفتهایم که جشن مشروطه است ، دیگری نوروز را که آغاز سال میباشد.
اما اینکه ما روز سیزدهم را گرفتهایم ، در حالی که خود مجلس شورا و دیگران روز چهاردهم را میگیرند ، در این باره نیز فیروزی با ماست. داستان آنست که چون در ایران جنبش مشروطهخواهی میرفت مظفرالدینشاه روز یکشنبه چهاردهم جمادیالثانی ۱۳۲۴ (که از روی تاریخ شمسی سیزدهم مرداد ۱۲۸۵ میبود) فرمان مشروطه را داد. در سال آینده که مجلس شورا برپا و شور مشروطهخواهی در سراسر کشور کارگر میبود با دستور مجلس همان روز چهاردهم جمادیالثانیه را عید گرفتند و در تهران و شهرستانها جشنهای بسیار باشکوهی برپا گردانیدند. سالها چنین میبود که روز چهاردهم جمادیالثانیه عید گرفته میشد تا چون تاریخ قمری را بکنار نهاده تاریخ خورشیدی را بجای آن روان گردانیدهاند این عید را نیز خورشیدی گردانیدهاند. ولی دانسته نیست که آیا در حساب دچار لغزش گردیده بجای سیزدهم مرداد ، چهاردهم را گرفتهاند یا شمارهی سیزده را ناخجسته (نحس) شمارده دانسته و فهمیده آن را بچهارده انداختهاند.
هرچه بوده ما نمیبایست پیروی از آنان نماییم. ما حساب درست توانیم کرد و سیزده نیز در نزد ما شوم یا ناخجسته نمیباشد. شوم یا ناخجسته ، بودنِ چنین پندارهای درمیان مردم است. ما باید این روز را روزبه گیریم و این بسود ماست که از دیگران جدا باشیم.
مشروطه (یا چنانکه ما نام نهادهایم : سررشتهداری توده) بهترین شکل حکومتهاست و این یک فیروزی تاریخی برای ایران بود که مردان نیکی همچون بهبهانی و طباطبایی برخاستند و دربار خودکامهی قاجاری را برانداختند و ایران را دارای مشروطه گردانیدند. مشروطه را همهی تودههای بزرگ پذیرفته بودند ایران هم بایستی پذیرد.
ولی جای افسوس است که مردم ایران ارج مشروطه را نمیدانند و خود را آمادهی آن نگردانیدهاند. این مردم هنوز معنی مشروطه را ندانستهاند تا ارج آن شناسند. بماند آنکه روستاییان که دستهی انبوه مردمند از مشروطه تنها نامش را شنیدهاند ، بماند آنکه بازاریان از مشروطه جز کینهی آن را در دل نمیدارند ، جوانان درسخوانده از معنی مشروطه ناآگاهند.
وزارت فرهنگ در پروگرام خود یک درسی از مشروطه و معنی آن نگنجانیده و این را بایای خود ندانسته که در کشور مشروطه جوانان را از معنی آن آگاه گرداند و آنان را برای چنین زندگانی بپروراند.