حاجی شیخ فضلالله نوری - از دشمنان بزرگ مشروطه
یکی از بدخواهان مشروطه حاجیشیخ فضلالله نوری بوده. این مجتهد تهران نخست همگام دو سید هواخواهی از مشروطه مینمود. ولی از زمانی که گفتگوی متمم قانون اساسی بمیان آمد این بمخالفت برخاست و سرانجام کار بآنجا کشید که با گروه بسیاری از تهران کوچیده در شاه عبدالعظیم بستی نشست. سپس نیز کشاکشهای بسیاری با مشروطه نمود تا هنگامی که پس از برافتادن محمدعلیمیرزا در سال 1327 او را در تهران بدار کشیدند.
یکی از بدخواهان مشروطه حاجیشیخ فضلالله نوری بوده. این مجتهد تهران نخست همگام دو سید هواخواهی از مشروطه مینمود. ولی از زمانی که گفتگوی متمم قانون اساسی بمیان آمد این بمخالفت برخاست و سرانجام کار بآنجا کشید که با گروه بسیاری از تهران کوچیده در شاه عبدالعظیم بستی نشست. سپس نیز کشاکشهای بسیاری با مشروطه نمود تا هنگامی که پس از برافتادن محمدعلیمیرزا در سال 1327 او را در تهران بدار کشیدند.
سید ابوالقاسم امامجمعه - از دشمنان مشروطه
یکی از بدخواهان مشروطه حاجی میرزا ابوالقاسم امامجمعهی تهران بود. این مرد در سایهی همچشمی که با آقایان بهبهانی و طباطبائی داشت با جنبشی که آنان بنام مشروطهخواهی آغاز کرده بودند مخالفت مینمود و برای بهم زدن دستگاه آنان داستان مسجد شاه را پدید آورد (برای دانستن داستان بخش یکم تاریخ مشروطه دیده شود) از اینرو آزادیخواهان او را از بدخواهان خود میشماردند و پس از گشادن تهران یکی از کسانی که از ایران بیرون رانده شدند این آقای امام بود که باروپا رفت.
یکی از بدخواهان مشروطه حاجی میرزا ابوالقاسم امامجمعهی تهران بود. این مرد در سایهی همچشمی که با آقایان بهبهانی و طباطبائی داشت با جنبشی که آنان بنام مشروطهخواهی آغاز کرده بودند مخالفت مینمود و برای بهم زدن دستگاه آنان داستان مسجد شاه را پدید آورد (برای دانستن داستان بخش یکم تاریخ مشروطه دیده شود) از اینرو آزادیخواهان او را از بدخواهان خود میشماردند و پس از گشادن تهران یکی از کسانی که از ایران بیرون رانده شدند این آقای امام بود که باروپا رفت.
شادروان علی مسیو
این مرد یکی از بنیادگزاران دستهی مجاهدان تبریز و یکی از کسانیست که باید نامش همیشه در تاریخ بماند. پسر بزرگتر او حاجیخان در سایهی دلیریهای خود یکی از سردستگان مجاهدان شده بود و سپس نیز کلانتر یکی از کویهای تبریز گردید. در جنگ محرم 1330 نیز بود و با امیرحشمت و دیگران مهاجرت کرد. ولی پس از بازگشت از آن مهاجرت درمیان پیشامدهای جنگ جهانگیر در همدان و آن پیرامونها کشته گردید.
پسر دیگرش حسن با برادر کوچکتر از خودش (بنام قدیر) در روز عاشورا همراه ثقةالاسلام و دیگران بدار کشیده شد.
این مرد یکی از بنیادگزاران دستهی مجاهدان تبریز و یکی از کسانیست که باید نامش همیشه در تاریخ بماند. پسر بزرگتر او حاجیخان در سایهی دلیریهای خود یکی از سردستگان مجاهدان شده بود و سپس نیز کلانتر یکی از کویهای تبریز گردید. در جنگ محرم 1330 نیز بود و با امیرحشمت و دیگران مهاجرت کرد. ولی پس از بازگشت از آن مهاجرت درمیان پیشامدهای جنگ جهانگیر در همدان و آن پیرامونها کشته گردید.
پسر دیگرش حسن با برادر کوچکتر از خودش (بنام قدیر) در روز عاشورا همراه ثقةالاسلام و دیگران بدار کشیده شد.
شادروان حاجی میرزا ابراهیمآقا
این نیکمرد یکی از نمایندگان آذربایجان برای مجلس نخست بود ، و چون در آن مجلس نمایندگان آذربایجان اهمیتی داشتند این با دو تن دیگری درمیان آنها نیز دارای اهمیت بودند.
در روز بمباران مجلس شورا که شادروانان بهبهانی و طباطبائی و دستهای از نمایندگان خود را از بهارستان بیرون انداخته به پارک امینالدوله پناه بردند و سپس قزاقان به آنجا حمله بردند این نیکمرد در آنجا کشته گردید.
این نیکمرد یکی از نمایندگان آذربایجان برای مجلس نخست بود ، و چون در آن مجلس نمایندگان آذربایجان اهمیتی داشتند این با دو تن دیگری درمیان آنها نیز دارای اهمیت بودند.
در روز بمباران مجلس شورا که شادروانان بهبهانی و طباطبائی و دستهای از نمایندگان خود را از بهارستان بیرون انداخته به پارک امینالدوله پناه بردند و سپس قزاقان به آنجا حمله بردند این نیکمرد در آنجا کشته گردید.
شادروان سعید سلماسی
این جوان یکی از بازرگانزادگان توانگر آذربایجان بود که درمیان تبریز و استانبول بازرگانی داشت ، و چون جنبش مشروطه برخاست یکی از هواداران پرشور آن گردید ، و چون پس از بمباران مجلس جنگ میانهی تبریز و سپاهیان محمدعلیمیرزا درگرفت و کمکم تبریزیان فیروز گردیدند و کار بجایی رسید که گذشته از تبریز در خوی نیز کانون آزادیخواهی بنیاد یافت ، به این معنی که مجاهدان رفته و آن شهر را گرفتند و حیدرعمواغلی و دیگران در آنجا دستههایی پدید آورده با کردان که محمدعلیمیرزا بر سر ایشان فرستاده بود به جنگهای سختی پرداختند.
در آن زمان جمعیت «اتحاد و ترقی» عثمانی نیز که هنوز در کشور خودشان مشروطه نگرفته بودند ، دلسوزیهایی نشان میداد ، شادروان سعید یک دسته از ایشان را بفرماندهی خلیلبیک (عموی انورپاشا که سپس خلیلپاشا گردید) با خود همراه گردانیده به یاری مجاهدان خوی آمد ، و اینان در جنگهای خونینی که با کردان میرفت شرکت مینمودند. خود سعید نیز تفنگ بدوش در سنگرها میجنگید و با یک شور شگفتی که مایهی تحسین همگی بود کوششها میکرد و جای افسوس و دریغ است که جوان ناکام در یکی از این جنگها با یک گلوله از پا افتاد.
این جوان یکی از بازرگانزادگان توانگر آذربایجان بود که درمیان تبریز و استانبول بازرگانی داشت ، و چون جنبش مشروطه برخاست یکی از هواداران پرشور آن گردید ، و چون پس از بمباران مجلس جنگ میانهی تبریز و سپاهیان محمدعلیمیرزا درگرفت و کمکم تبریزیان فیروز گردیدند و کار بجایی رسید که گذشته از تبریز در خوی نیز کانون آزادیخواهی بنیاد یافت ، به این معنی که مجاهدان رفته و آن شهر را گرفتند و حیدرعمواغلی و دیگران در آنجا دستههایی پدید آورده با کردان که محمدعلیمیرزا بر سر ایشان فرستاده بود به جنگهای سختی پرداختند.
در آن زمان جمعیت «اتحاد و ترقی» عثمانی نیز که هنوز در کشور خودشان مشروطه نگرفته بودند ، دلسوزیهایی نشان میداد ، شادروان سعید یک دسته از ایشان را بفرماندهی خلیلبیک (عموی انورپاشا که سپس خلیلپاشا گردید) با خود همراه گردانیده به یاری مجاهدان خوی آمد ، و اینان در جنگهای خونینی که با کردان میرفت شرکت مینمودند. خود سعید نیز تفنگ بدوش در سنگرها میجنگید و با یک شور شگفتی که مایهی تحسین همگی بود کوششها میکرد و جای افسوس و دریغ است که جوان ناکام در یکی از این جنگها با یک گلوله از پا افتاد.
شادروان ضیاءالعلما و دایی او
این دایی و خواهرزاده چون در یک روز و در یک جا به دار خواستندی رفت اینست در یک جا عکس برداشتهاند. تو گویی سرگذشت خود را از پیش میدانستهاند.
هشت تن که در روز عاشورا در سربازخانه بالای دار رفتند یکی از ایشان این ضیاءالعلماء و دیگری حاجی محمدقلیخان دایی او بود. ضیاءالعلماء از یک خاندان بنامی و خود جوان دانشمندی بود. با همهی رخت ملایی زبانهای روسی و فرانسه را میدانست و چون جنبش مشروطه برخاست یکی از هواداران پافشار او گردید و روزنامهای در تبریز آغاز کرد. سپس چون در تبریز دادگاه بنیاد یافت او یکی از داوران استیناف بود.
در محرم سال 1330 که روسیان چیره گردیده و به گرفتن آزادیخواهان برخاستند این جوان را نیز گرفتند.
اما دایی او حاجی محمدقلی پایی درمیان مشروطه نداشت و خود مرد کنارهگیری بود. ولی چون ضیاءالعلماء را از خانهاش بردند و مادرش بیتابی مینمود این مرد را دل به خواهرش سوخته از دنبال ضیاءالعلماء رفت که از وی آگاهی بیاورد. ولی روسیان او را نگه داشتند و روز عاشورا با ضیاءالعلماء و ثقةالاسلام و دیگران او را نیز به دار کشیدند.
این نمونهای از دُژرفتاری سالداتهای نکولا بود.
این دایی و خواهرزاده چون در یک روز و در یک جا به دار خواستندی رفت اینست در یک جا عکس برداشتهاند. تو گویی سرگذشت خود را از پیش میدانستهاند.
هشت تن که در روز عاشورا در سربازخانه بالای دار رفتند یکی از ایشان این ضیاءالعلماء و دیگری حاجی محمدقلیخان دایی او بود. ضیاءالعلماء از یک خاندان بنامی و خود جوان دانشمندی بود. با همهی رخت ملایی زبانهای روسی و فرانسه را میدانست و چون جنبش مشروطه برخاست یکی از هواداران پافشار او گردید و روزنامهای در تبریز آغاز کرد. سپس چون در تبریز دادگاه بنیاد یافت او یکی از داوران استیناف بود.
در محرم سال 1330 که روسیان چیره گردیده و به گرفتن آزادیخواهان برخاستند این جوان را نیز گرفتند.
اما دایی او حاجی محمدقلی پایی درمیان مشروطه نداشت و خود مرد کنارهگیری بود. ولی چون ضیاءالعلماء را از خانهاش بردند و مادرش بیتابی مینمود این مرد را دل به خواهرش سوخته از دنبال ضیاءالعلماء رفت که از وی آگاهی بیاورد. ولی روسیان او را نگه داشتند و روز عاشورا با ضیاءالعلماء و ثقةالاسلام و دیگران او را نیز به دار کشیدند.
این نمونهای از دُژرفتاری سالداتهای نکولا بود.
✴️ مشروطه و ملایان
پیش از زمان مشروطه درمیان ملایان نیکان و بدان هر دو میبودند. ولی چون مشروطه برخاست و ناسازگاری ملایی با آن دستگاه روشن گردید کسانی که بهره از پاکدلی و نیکخواهی میداشتند خود را بکنار کشیدند ، و نماندند در ملایی مگر تیرهدرونانی که از زندگی جز شکمپرستی و کامگزاری را نفهمیدهاند و از نیکخواهی و دلسوزی بمردم بیکبار بیبهرهاند.
((کتاب بخوانند و داوری کنند (یا شیعیگری) ، ص 111))
پیش از زمان مشروطه درمیان ملایان نیکان و بدان هر دو میبودند. ولی چون مشروطه برخاست و ناسازگاری ملایی با آن دستگاه روشن گردید کسانی که بهره از پاکدلی و نیکخواهی میداشتند خود را بکنار کشیدند ، و نماندند در ملایی مگر تیرهدرونانی که از زندگی جز شکمپرستی و کامگزاری را نفهمیدهاند و از نیکخواهی و دلسوزی بمردم بیکبار بیبهرهاند.
((کتاب بخوانند و داوری کنند (یا شیعیگری) ، ص 111))
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 278
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی یکم ـ خردی ، کوچکی : (بخش دو از دو)
یکی از روستاهای تبریز «آرونق» نوشته میشود و در زبانها آن را «گونِیْ» (با زیر نون و سکون یاء) مینامند. این دو کلمه سرگذشتی دارد که باید در اینجا یاد نمود : «آران» نام سرزمینی است که همسایهی آذربایجان و قرنها از جهت حکمران و دیگر گزارشها همدوش او بوده که همیشه در کتابها آران و آذربایجان در یکجا یاد کرده میشود. امروز هم آنجا را «آذربایجان» قفقاز میخوانند.
آران چمنهای پهناور و چراگاههای بسیار دارد و چون با آذربایجان این تفاوت درمیانست که آن یکی گرمسیر و این یکی سردسیر است از اینجا فرمانروایان آذربایجان همیشه آران را زمستانگاه میگرفتند و همه ساله پاییز روانهی آنجا میشدند. از آنجا نام «آران» با «زمستانگاه» (قشلاق) یکی شده. بعبارت دیگر «آران» معنی زمستانگاه یافته که هماکنون در آذربایجان به هر جای گرمسیری «آران» یا «آرانلوق» میگویند. همین حال را دارد زبان ارمنی که کلمه را بمعنای آفتابگیر و گرمسیر بکار میبرد. از اینجا کسانی از مؤلفین ارمنی چنین پنداشتهاند آران از نخست بمعنی گرمسیر بوده و چون سرزمین آران گرمسیر است اینست با آن نام خوانده شده. ولی این پندار بیجاست و راستِ چگونگی آن میباشد که ما یاد کردیم. معنی نخستین کلمهی «آران» را و اینکه برای چه آن سرزمین را با این نام خواندهاند در جای دیگری شرح دادهایم. (1)
از سخن دور نیفتیم : آن روستای تبریز چون در دامنهی کوه میشو نهاده و گرمسیر است که همیشه میوههای آنجا زودتر از تبریز و دیگر جاها میرسد از این جهت آن را «آران» کوچکی دانسته و «آرانک» نام دادهاند و سپس این نام در لهجهی آذری «آرونق» (2) گردیده است سپس هم که ترکان بآذربایجان آمده بجهت گرمی آرونق آنجا را بترکی «گونی» نامیدهاند که از کلمهی «گون» بمعنی آفتاب میآید و مقصود از آن آفتابگیر و گرمسیر میباشد.
در انجام باید دانست که بکار بردن کاف و جانشینهای آن باین معنی قیاسی است. بعبارت دیگر ما میتوانیم در هر کلمهای آن را آورده و معنی کوچکی را از آن بخواهیم مثلاً بگوییم : دیوارکی پدید آوردم ، دخترکی دیدم ، مرغک را ببین و بسیار مانند اینها.
نیز باید دانست که در این معنی بیشتر خود کاف بکار میرود. با اینهمه جانشینان آن نیز باین معنی میآید بویژه «چه» و «جوق». چون : خانه ، روزنه ، بازارچه ، دیگچه ، مغانجوق و مانند اینها.
پابرگیها :
1ـ کتابی در زمینهی نامهای آبادیها که چاپ نشده.
2ـ «آرونق» را کنون «ارونق» بر وزن «زرورق» میخوانند ولی بیجاست و درست کلمه همان است که نوشتهایم. چون کلمه از چند قرن پیش از زبانها افتاده و تنها در دفترهای دولتی بازمانده اینست که آن را غلط میخوانند.
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند
معنی یکم ـ خردی ، کوچکی : (بخش دو از دو)
یکی از روستاهای تبریز «آرونق» نوشته میشود و در زبانها آن را «گونِیْ» (با زیر نون و سکون یاء) مینامند. این دو کلمه سرگذشتی دارد که باید در اینجا یاد نمود : «آران» نام سرزمینی است که همسایهی آذربایجان و قرنها از جهت حکمران و دیگر گزارشها همدوش او بوده که همیشه در کتابها آران و آذربایجان در یکجا یاد کرده میشود. امروز هم آنجا را «آذربایجان» قفقاز میخوانند.
آران چمنهای پهناور و چراگاههای بسیار دارد و چون با آذربایجان این تفاوت درمیانست که آن یکی گرمسیر و این یکی سردسیر است از اینجا فرمانروایان آذربایجان همیشه آران را زمستانگاه میگرفتند و همه ساله پاییز روانهی آنجا میشدند. از آنجا نام «آران» با «زمستانگاه» (قشلاق) یکی شده. بعبارت دیگر «آران» معنی زمستانگاه یافته که هماکنون در آذربایجان به هر جای گرمسیری «آران» یا «آرانلوق» میگویند. همین حال را دارد زبان ارمنی که کلمه را بمعنای آفتابگیر و گرمسیر بکار میبرد. از اینجا کسانی از مؤلفین ارمنی چنین پنداشتهاند آران از نخست بمعنی گرمسیر بوده و چون سرزمین آران گرمسیر است اینست با آن نام خوانده شده. ولی این پندار بیجاست و راستِ چگونگی آن میباشد که ما یاد کردیم. معنی نخستین کلمهی «آران» را و اینکه برای چه آن سرزمین را با این نام خواندهاند در جای دیگری شرح دادهایم. (1)
از سخن دور نیفتیم : آن روستای تبریز چون در دامنهی کوه میشو نهاده و گرمسیر است که همیشه میوههای آنجا زودتر از تبریز و دیگر جاها میرسد از این جهت آن را «آران» کوچکی دانسته و «آرانک» نام دادهاند و سپس این نام در لهجهی آذری «آرونق» (2) گردیده است سپس هم که ترکان بآذربایجان آمده بجهت گرمی آرونق آنجا را بترکی «گونی» نامیدهاند که از کلمهی «گون» بمعنی آفتاب میآید و مقصود از آن آفتابگیر و گرمسیر میباشد.
در انجام باید دانست که بکار بردن کاف و جانشینهای آن باین معنی قیاسی است. بعبارت دیگر ما میتوانیم در هر کلمهای آن را آورده و معنی کوچکی را از آن بخواهیم مثلاً بگوییم : دیوارکی پدید آوردم ، دخترکی دیدم ، مرغک را ببین و بسیار مانند اینها.
نیز باید دانست که در این معنی بیشتر خود کاف بکار میرود. با اینهمه جانشینان آن نیز باین معنی میآید بویژه «چه» و «جوق». چون : خانه ، روزنه ، بازارچه ، دیگچه ، مغانجوق و مانند اینها.
پابرگیها :
1ـ کتابی در زمینهی نامهای آبادیها که چاپ نشده.
2ـ «آرونق» را کنون «ارونق» بر وزن «زرورق» میخوانند ولی بیجاست و درست کلمه همان است که نوشتهایم. چون کلمه از چند قرن پیش از زبانها افتاده و تنها در دفترهای دولتی بازمانده اینست که آن را غلط میخوانند.
🔶 15ـ پاکخویی تکهی 16 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
ولی کوشش به نکوییِ خویها ، تنها از این راه نیست و یک انگیرهی بسیار بزرگ دیگری دارد و آن اینکه خویهای نکوهیده رشتهی آسایش را از هم گسلد و جهان را از پیشرفت بازدارد. آدمیان که باید باهم زیست کنند و دست بهم داده کار زندگی را پیش برند ، اگر گروهی گرفتار خشم و رشک و کینه و خودنمایی شدند و یا آزمندانی و ستمگرانی از میان ایشان برخاست و یا دزدان و دغلکاران فراوان شدند ، زندگی بر آن گروه تلخ شده کمتر روی آسایش بینند و همواره گرفتار کشاکش و زد و خورد باشند. اگر در گروهی ترس و ناشکیبی و چاپلوسی و اینگونه فرومایگیها رواج گرفت ، همیشه زبون ستمگران و چیرهدستان باشند و از پیشرفت بازمانند. همچنین است دیگر خویهای نکوهیده که هر کدام زیانهایی را با خود دارد و ما در جای خود آنها را بازخواهیم نمود. کشاکش با خیمهای ناستوده بیشتر از این راه و اینست هر خویی را باید در ترازوی سود و زیان زندگی سنجیدن.
کنون بگویم راه این کار چیست؟.. این را مردم آسان میشمارند و هر کس گفتگو از آن میدارد و ما گفتیم کار بس دشواریست. در این زمینه باید گفتگو را بر روی پایهای گزاشت و همهی خویها را یکجا در دیده گرفت و نیک و بد را از هم جدا گردانید و از بهر هر کدام اندازه نشان داد و این را باید از راه دین بدست آورد. (1) دیگران سخن به گزافه رانند و وارونهگوییها کنند و با گفتهی بیپا و بیپایهی خود ، مردم را گیج سازند. چنانکه در گفتارهای پیش این را روشن گردانیدهایم.
این گام نخست است. در گام دوم باید خردها را تکان داد و از سستی بیرون آورد و روانها را از بیماری رها گردانید تا راستیها را دریابند و نیک و بد را بشناسند و به نیکها ارج گزارند. وگرنه از شمردن خویهای ستوده و یاد دادن آنها ، نتیجهای بدست نیاید.
گروهی که بسستی خرد و بیماری روان گرفتارند اگرهم نیکیها را بشناسند و با زبان ، ستایش آنها کنند ، چون هنگام کار رسید ، آن یارایی در خود نیابند که آنها را بکار بندند. بگفتگو از درستی پردازند ولی آن را دستاویز برای دزدی کنند. در ستایش گردنفرازی و بینیازی گفتار نویسند ، لیکن آن را سرمایهی گدایی گیرند. این چیزیست که ما همیشه با دیده میبینیم.
تاریخ گواهست که همواره در تودهها ، جنبش خرد با رواج خویهای ستوده توأم بوده. در یونان و روم چنانکه از یکسو خردها تکان خورد و زندگانی راه دیگری گرفت ، خویها نیز پیراسته گردیده ، دلیری و درستی و گردنفرازی و دستگیری از بینوایان و مانند اینها رواج یافت. در جنبش اسلامی نیز چنین رخ داد.
پابرگی :
1ـ این را در جای دیگری روشن خواهیم ساخت که چند چیزست که جز برگزیدگانی از آن گفتگو نتوانند داشت و دیگران دچار لغزشهای بزرگ شوند و اینگونه چیزهاست که دین نامیده میشود. زمینهی نیکوخویی و بدخویی نیز از آنهاست.
🔸 (گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
ولی کوشش به نکوییِ خویها ، تنها از این راه نیست و یک انگیرهی بسیار بزرگ دیگری دارد و آن اینکه خویهای نکوهیده رشتهی آسایش را از هم گسلد و جهان را از پیشرفت بازدارد. آدمیان که باید باهم زیست کنند و دست بهم داده کار زندگی را پیش برند ، اگر گروهی گرفتار خشم و رشک و کینه و خودنمایی شدند و یا آزمندانی و ستمگرانی از میان ایشان برخاست و یا دزدان و دغلکاران فراوان شدند ، زندگی بر آن گروه تلخ شده کمتر روی آسایش بینند و همواره گرفتار کشاکش و زد و خورد باشند. اگر در گروهی ترس و ناشکیبی و چاپلوسی و اینگونه فرومایگیها رواج گرفت ، همیشه زبون ستمگران و چیرهدستان باشند و از پیشرفت بازمانند. همچنین است دیگر خویهای نکوهیده که هر کدام زیانهایی را با خود دارد و ما در جای خود آنها را بازخواهیم نمود. کشاکش با خیمهای ناستوده بیشتر از این راه و اینست هر خویی را باید در ترازوی سود و زیان زندگی سنجیدن.
کنون بگویم راه این کار چیست؟.. این را مردم آسان میشمارند و هر کس گفتگو از آن میدارد و ما گفتیم کار بس دشواریست. در این زمینه باید گفتگو را بر روی پایهای گزاشت و همهی خویها را یکجا در دیده گرفت و نیک و بد را از هم جدا گردانید و از بهر هر کدام اندازه نشان داد و این را باید از راه دین بدست آورد. (1) دیگران سخن به گزافه رانند و وارونهگوییها کنند و با گفتهی بیپا و بیپایهی خود ، مردم را گیج سازند. چنانکه در گفتارهای پیش این را روشن گردانیدهایم.
این گام نخست است. در گام دوم باید خردها را تکان داد و از سستی بیرون آورد و روانها را از بیماری رها گردانید تا راستیها را دریابند و نیک و بد را بشناسند و به نیکها ارج گزارند. وگرنه از شمردن خویهای ستوده و یاد دادن آنها ، نتیجهای بدست نیاید.
گروهی که بسستی خرد و بیماری روان گرفتارند اگرهم نیکیها را بشناسند و با زبان ، ستایش آنها کنند ، چون هنگام کار رسید ، آن یارایی در خود نیابند که آنها را بکار بندند. بگفتگو از درستی پردازند ولی آن را دستاویز برای دزدی کنند. در ستایش گردنفرازی و بینیازی گفتار نویسند ، لیکن آن را سرمایهی گدایی گیرند. این چیزیست که ما همیشه با دیده میبینیم.
تاریخ گواهست که همواره در تودهها ، جنبش خرد با رواج خویهای ستوده توأم بوده. در یونان و روم چنانکه از یکسو خردها تکان خورد و زندگانی راه دیگری گرفت ، خویها نیز پیراسته گردیده ، دلیری و درستی و گردنفرازی و دستگیری از بینوایان و مانند اینها رواج یافت. در جنبش اسلامی نیز چنین رخ داد.
پابرگی :
1ـ این را در جای دیگری روشن خواهیم ساخت که چند چیزست که جز برگزیدگانی از آن گفتگو نتوانند داشت و دیگران دچار لغزشهای بزرگ شوند و اینگونه چیزهاست که دین نامیده میشود. زمینهی نیکوخویی و بدخویی نیز از آنهاست.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 30ـ عدلیه را در ناصری بنیاد نهادیم (تکهی دو از دو)
گفته میشد : «نرویم ، زیرا با آن همچشمی و دشمنی که میانهي روس و انگلیس است و یکدیگر را میپایند ، این میهمانی رفتن مایهی بدگمانی کارکنان انگلیس خواهد بود و چون در خوزستان انگلیسیها بسیار نیرومندند و کنسول روس یک تن بیش نیست ، ما از این میهمانی زیان خواهیم برد». من گفتم : عدلیه ادارهی سیاسی نیست. عدلیه یک بنیاد همهجهانیست. اگر یک نمایندهی بیگانه به عدلیه ارج میگزارد و سَهِشهای دوستانه نشان میدهد ، چه شاینده است که آن را نپذیریم؟!. آنگاه موسیو باتمانوف جوانی نیکخوی و ارجمند است و من از دوستی او لذت میبرم. اگر شما هم نیایید من خود خواهم رفت.
بدینسان شبی در میهمانی رفیق باتمانوف با خوشی گذرانیدیم. جای افسوس بود که من روسی را فراموش کرده جز چند جملهای در یادم نمانده بود. به هر حال سخنانی شیرین رفت. پشمک درمیان میبود. گفته میشد : (عربها آن را شَعرالبَنات مینامند). من گفتم : «آن بهتر بودی اگر شعرالعَجایز خواندندی». (1) سیگارهای کلفتی درمیان میبود. باتمانوف گفت : «در روسیه اینها را سیگار راسپوتین میگویند» ، از اینجا سخن از راسپوتین و کارهایش رفت. من نامی از تولستوی بردم. دانسته شد کمونیستها به او کم ارج میگزارند. یک شبی با خوشیها گذشت.
باز در همان روزها خانبهادر که به اهواز آمده بود بدیدن عدلیه آمد و شبی هم میهمانی باشکوهی برای ما در خانهی آقای مبصّر (یکی از دوستان خانبهادر) داده شد. این مرد ارجمند که با یک دیدن ، دوستی میانه ما پدید آمده بود ، این یک شب نیز با بودن او با خوشیهای بسیار گذشت. چون تازه از سفر اروپا بازگشته بود از دیدهها و شنیدههای خود بازگفت. چون در اندیشهی چاپ گردانیدن کتاب «هفتادودو ملت» میرزاآقاخان میبود از «کافه سورات» و از ترجمههای گوناگون آن سخنانی رفت.
دو هفته یا بیشتر بدینسان گذشت. روزی دیدیم تلگرافی از تهران از وزارت عدلیه رسید : «آقای رئیس عدلیه ، عدلیه را به شوشتر بازگردانید». دانسته شد کوشش حکمران نظامی بنتیجهی خود رسیده. من با تلگراف پاسخ دادم در این زمینه : «عدلیه باید در مرکز ولایت باشد ، بازگردانیدن آن به شوشتر خلاف قانونست. من مکلف به اجرای دستور وزارتخانه نیستم». تلگراف دیگری بخود وزیر (سمیعی) نوشتم در این زمینه : «مخالفت حکومت نظامی با عدلیه مبتنی به غرضهای شخصی است».
گروهی از مردم که تلگراف عدلیه را شنیده بودند بنزد من آمده ناخشنودی خود را از کار وزارت عدلیه بآشکار آوردند. گفتند : «ما میخواهیم تلگرافها به تهران فرستیم.» گفتم : ما نیاز نمیدانیم. ولی من جلو شما را هم نمیگیرم. اینها سه تلگراف درازی نوشته و پول آنها را دهدشتی رئیس آزادیخواهان داده بود. دانسته شد که با دستور سرتیپ فضلاللهخان هیچ یک را مخابره نکردهاند ، دهدشتی آمد که تلگرافی نوشتهایم و من میخواهم به بصره رفته بتلگرافخانهی آنجا دهم ، گفتم : مگر پول مفت پیدا کردهاید؟!. چه نیاز به این تلگرافهاست؟! بدینسان جلوش را گرفتم.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ شَعر= مو ، بَنات = دختران ، عَجایز = پیرهزنان
🔸 30ـ عدلیه را در ناصری بنیاد نهادیم (تکهی دو از دو)
گفته میشد : «نرویم ، زیرا با آن همچشمی و دشمنی که میانهي روس و انگلیس است و یکدیگر را میپایند ، این میهمانی رفتن مایهی بدگمانی کارکنان انگلیس خواهد بود و چون در خوزستان انگلیسیها بسیار نیرومندند و کنسول روس یک تن بیش نیست ، ما از این میهمانی زیان خواهیم برد». من گفتم : عدلیه ادارهی سیاسی نیست. عدلیه یک بنیاد همهجهانیست. اگر یک نمایندهی بیگانه به عدلیه ارج میگزارد و سَهِشهای دوستانه نشان میدهد ، چه شاینده است که آن را نپذیریم؟!. آنگاه موسیو باتمانوف جوانی نیکخوی و ارجمند است و من از دوستی او لذت میبرم. اگر شما هم نیایید من خود خواهم رفت.
بدینسان شبی در میهمانی رفیق باتمانوف با خوشی گذرانیدیم. جای افسوس بود که من روسی را فراموش کرده جز چند جملهای در یادم نمانده بود. به هر حال سخنانی شیرین رفت. پشمک درمیان میبود. گفته میشد : (عربها آن را شَعرالبَنات مینامند). من گفتم : «آن بهتر بودی اگر شعرالعَجایز خواندندی». (1) سیگارهای کلفتی درمیان میبود. باتمانوف گفت : «در روسیه اینها را سیگار راسپوتین میگویند» ، از اینجا سخن از راسپوتین و کارهایش رفت. من نامی از تولستوی بردم. دانسته شد کمونیستها به او کم ارج میگزارند. یک شبی با خوشیها گذشت.
باز در همان روزها خانبهادر که به اهواز آمده بود بدیدن عدلیه آمد و شبی هم میهمانی باشکوهی برای ما در خانهی آقای مبصّر (یکی از دوستان خانبهادر) داده شد. این مرد ارجمند که با یک دیدن ، دوستی میانه ما پدید آمده بود ، این یک شب نیز با بودن او با خوشیهای بسیار گذشت. چون تازه از سفر اروپا بازگشته بود از دیدهها و شنیدههای خود بازگفت. چون در اندیشهی چاپ گردانیدن کتاب «هفتادودو ملت» میرزاآقاخان میبود از «کافه سورات» و از ترجمههای گوناگون آن سخنانی رفت.
دو هفته یا بیشتر بدینسان گذشت. روزی دیدیم تلگرافی از تهران از وزارت عدلیه رسید : «آقای رئیس عدلیه ، عدلیه را به شوشتر بازگردانید». دانسته شد کوشش حکمران نظامی بنتیجهی خود رسیده. من با تلگراف پاسخ دادم در این زمینه : «عدلیه باید در مرکز ولایت باشد ، بازگردانیدن آن به شوشتر خلاف قانونست. من مکلف به اجرای دستور وزارتخانه نیستم». تلگراف دیگری بخود وزیر (سمیعی) نوشتم در این زمینه : «مخالفت حکومت نظامی با عدلیه مبتنی به غرضهای شخصی است».
گروهی از مردم که تلگراف عدلیه را شنیده بودند بنزد من آمده ناخشنودی خود را از کار وزارت عدلیه بآشکار آوردند. گفتند : «ما میخواهیم تلگرافها به تهران فرستیم.» گفتم : ما نیاز نمیدانیم. ولی من جلو شما را هم نمیگیرم. اینها سه تلگراف درازی نوشته و پول آنها را دهدشتی رئیس آزادیخواهان داده بود. دانسته شد که با دستور سرتیپ فضلاللهخان هیچ یک را مخابره نکردهاند ، دهدشتی آمد که تلگرافی نوشتهایم و من میخواهم به بصره رفته بتلگرافخانهی آنجا دهم ، گفتم : مگر پول مفت پیدا کردهاید؟!. چه نیاز به این تلگرافهاست؟! بدینسان جلوش را گرفتم.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ شَعر= مو ، بَنات = دختران ، عَجایز = پیرهزنان
🔶 سیزدهم مرداد 1323 : 5
🔸 گفتار آقای اسپهانی (تکهی دو از سه)
در اینجا بیاد نامهای که طباطبایی به عینالدوله سروزیر مظفرالدینشاه نوشته میافتم و بخشی از نامهاش را میخوانم. مینویسد : «ایران وطن من است اعتبارات من در این مملکت است خدمت من به اسلام در این محل است عزت من تمام بسته باین دولت است میبینم این مملکت بدست اجانب میافتد و تمام شئونات و اعتبارات من میرود پس تا نفس دارم در نگهداری این مملکت میکوشم بلکه هنگام لزوم جان را در راه این کار خواهم گذاشت.»
بهبهانی در مسجد جامع هنگامی که دولتیان گرداگرد مسجد را فراگرفته و آب را بروی بستنشینان بسته بودند هنگامی که در حیاط مسجد چند تیر خالی شده و مردم پریشانحال شده و بهم برآمده بودند برای آرامش مردم آن نیکمرد با شهامت بر بلندی آمده فریاد میزند : «این سینهی من ، کجاست آن که بزند؟! شهادت و کشته شدن ارث ماست.»
اینست نمونهی پاکدلی و غیرتمندی. بهبهانی و ثقةالاسلام جان را بر سر این کار گزاشتند. ولی امروز این آخوندها ، این انگلهای توده ، پروای زیر دست شدن بیگانگان را ندارند و برای سود خود دست از هیچ پستی بازنمیدارد.
روانتان شاد باد ای ستارخان و باقرخان ، ای حاجیعلی دوافروش ، ای علیمسیو ، ای گُردان راه آزادی.
آفرین بر شما ای بازرگانانی که در راه آسایش هممیهنان خود از جان و داراک[=مال] خود چشم پوشیدید. کنون بنگرید بدین انباردارها ، هزاران کسی را میبینید که از گرسنگی در کوچهها افتاده جان میکَنند ، پروایی نداشته پول به نجف میفرستند. با گرانفروشی ، کمفروشی ، احتکار و بالاخره دزدی و کلاهبرداری مال اندوخته بزیارت میروند و بگمانشان گناه خود را با این کار پاک مینمایند. دور باد چنین دستورهایی ، دور باد دینی که توده را پست و ناتوان و زیردست گردانده ، راه دزدی و انبارداری را باز گزارد. نابود باد کسانی که این آموزاکهای[تعلیمات] خانهبرانداز را بنام دین پراکنده میکنند. نابود باد کسانی که بویرانی کشور خود میکوشند.
بر این تودهی خرافاتی ، بر این تودهی لاقید ، درویشمسلک ، تنبل ؛ که تمام کارهای خود را بقضا و قدر سپرده و پشتپا بکار و کوشش میزند ، بر این توده که صد دردش بهم درآمیخته و اینگونه گمراه بزندگی سراپا پستی و بیچارگی خود ادامه میدهد ، بر این توده که بیچیزی ، گرسنگی ، مرض ، جانشان را و خرافات و آموزاکهای پست شاعران نیروی روانیشان را از بین برده و هر آن بمرگ تهدید میشوند یکمشت مفتخوار ، دزد ، خائن انباردار و محتکر حکومت میکنند. بکسانی که سنگ اصلاحطلبی بسینه میزنند ، بکسانی که حزبها تشکیل داده و مرامنامههای چند برگی به رخ مردم میکشند ، بکسانی که روزنامه برپا کرده مقالات آتشینی در سرلوحهی خود هر روز مینویسند. باید گفت با این مردم آلوده ، با این مردمی که هر دسته از آن افکار و عقاید جداگانه دارند چه خواهید کرد؟!. همانگونه که مشروطه باین روز افتاد هر رژیم دیگری نیز که بیاید بهمین حال دچار خواهد شد. در این لجنزار و باتلاق هر آب پاکی آید ناپاک شده فرومیرود.
🔸 گفتار آقای اسپهانی (تکهی دو از سه)
در اینجا بیاد نامهای که طباطبایی به عینالدوله سروزیر مظفرالدینشاه نوشته میافتم و بخشی از نامهاش را میخوانم. مینویسد : «ایران وطن من است اعتبارات من در این مملکت است خدمت من به اسلام در این محل است عزت من تمام بسته باین دولت است میبینم این مملکت بدست اجانب میافتد و تمام شئونات و اعتبارات من میرود پس تا نفس دارم در نگهداری این مملکت میکوشم بلکه هنگام لزوم جان را در راه این کار خواهم گذاشت.»
بهبهانی در مسجد جامع هنگامی که دولتیان گرداگرد مسجد را فراگرفته و آب را بروی بستنشینان بسته بودند هنگامی که در حیاط مسجد چند تیر خالی شده و مردم پریشانحال شده و بهم برآمده بودند برای آرامش مردم آن نیکمرد با شهامت بر بلندی آمده فریاد میزند : «این سینهی من ، کجاست آن که بزند؟! شهادت و کشته شدن ارث ماست.»
اینست نمونهی پاکدلی و غیرتمندی. بهبهانی و ثقةالاسلام جان را بر سر این کار گزاشتند. ولی امروز این آخوندها ، این انگلهای توده ، پروای زیر دست شدن بیگانگان را ندارند و برای سود خود دست از هیچ پستی بازنمیدارد.
روانتان شاد باد ای ستارخان و باقرخان ، ای حاجیعلی دوافروش ، ای علیمسیو ، ای گُردان راه آزادی.
آفرین بر شما ای بازرگانانی که در راه آسایش هممیهنان خود از جان و داراک[=مال] خود چشم پوشیدید. کنون بنگرید بدین انباردارها ، هزاران کسی را میبینید که از گرسنگی در کوچهها افتاده جان میکَنند ، پروایی نداشته پول به نجف میفرستند. با گرانفروشی ، کمفروشی ، احتکار و بالاخره دزدی و کلاهبرداری مال اندوخته بزیارت میروند و بگمانشان گناه خود را با این کار پاک مینمایند. دور باد چنین دستورهایی ، دور باد دینی که توده را پست و ناتوان و زیردست گردانده ، راه دزدی و انبارداری را باز گزارد. نابود باد کسانی که این آموزاکهای[تعلیمات] خانهبرانداز را بنام دین پراکنده میکنند. نابود باد کسانی که بویرانی کشور خود میکوشند.
بر این تودهی خرافاتی ، بر این تودهی لاقید ، درویشمسلک ، تنبل ؛ که تمام کارهای خود را بقضا و قدر سپرده و پشتپا بکار و کوشش میزند ، بر این توده که صد دردش بهم درآمیخته و اینگونه گمراه بزندگی سراپا پستی و بیچارگی خود ادامه میدهد ، بر این توده که بیچیزی ، گرسنگی ، مرض ، جانشان را و خرافات و آموزاکهای پست شاعران نیروی روانیشان را از بین برده و هر آن بمرگ تهدید میشوند یکمشت مفتخوار ، دزد ، خائن انباردار و محتکر حکومت میکنند. بکسانی که سنگ اصلاحطلبی بسینه میزنند ، بکسانی که حزبها تشکیل داده و مرامنامههای چند برگی به رخ مردم میکشند ، بکسانی که روزنامه برپا کرده مقالات آتشینی در سرلوحهی خود هر روز مینویسند. باید گفت با این مردم آلوده ، با این مردمی که هر دسته از آن افکار و عقاید جداگانه دارند چه خواهید کرد؟!. همانگونه که مشروطه باین روز افتاد هر رژیم دیگری نیز که بیاید بهمین حال دچار خواهد شد. در این لجنزار و باتلاق هر آب پاکی آید ناپاک شده فرومیرود.
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
شادروان حاجی علی دوافروش
این مرد چنانکه از نامش پیداست پیش از جنبش مشروطه پیشهی دوافروشی داشت. چون در نتیجهی پیشهی خود کمی آگاهی از شیمی پیدا کرده بود برای دربار «محمدعلیمیرزا» آتشبازیهای رنگارنگ که آن زمان تازگی داشت درست میکرد ، و باین وسیله بنزد او آمد و رفت میکرد و در پیش او جایگاهی داشت.
با اینهمه یکی از آزادیخواهان بود و در آن راه با دیگر کوشندگان همراهی مینمود و چون مشروطه داده شد او بهمدستی شادروانان علیمسیو و حاجی رسول صدقیانی و چند تن دیگری دستهی «مجاهدان» تبریز را بنیاد نهادند. مجاهدان تبریز که آنهمه نامی از خود در تاریخ مشروطه گزاردهاند نتیجهی کوششهای غیرتمندانهی این مرد و همدستانش بود.
با این جایگاهی درمیان مشروطهخواهان ، شادروان حاجیعلی تا میتوانست خود را کنار میگرفت و جز از پیشهی خود نان نمیخورد.
در سال 1329 که در روزهای آخر آن جنگ با سالداتهای دولت امپراتوری روس برخاست این در آن جنگ دستی نداشت و اینبود پس از چیرگی روسیان که بسیاری از آزادیخواهان از شهر بیرون رفتند او نرفت ، و چون یکی از سرکردگان ادارهی قزاقخانه با وی دوستی داشت به میانجیگری او از کنسولخانهی روس زینهار برای خود گرفت.
لیکن چون دو سه روز دیگر صمدخان بشهر درآمد او را بگرفت. پس از آنکه دو یا سه شب در زندان سختی نگه داشت بدست روسیان داد و آنان او را با سه تن دیگری که میرزا احمد سهیلی و محمدخان و کریمخان دو برادرزادگان ستارخان بودند در باغشمال به دار آویختند.
این عکس او در سال 1327 برداشته شده که در یکی از جنگها زخمی گردیده بود.
این مرد چنانکه از نامش پیداست پیش از جنبش مشروطه پیشهی دوافروشی داشت. چون در نتیجهی پیشهی خود کمی آگاهی از شیمی پیدا کرده بود برای دربار «محمدعلیمیرزا» آتشبازیهای رنگارنگ که آن زمان تازگی داشت درست میکرد ، و باین وسیله بنزد او آمد و رفت میکرد و در پیش او جایگاهی داشت.
با اینهمه یکی از آزادیخواهان بود و در آن راه با دیگر کوشندگان همراهی مینمود و چون مشروطه داده شد او بهمدستی شادروانان علیمسیو و حاجی رسول صدقیانی و چند تن دیگری دستهی «مجاهدان» تبریز را بنیاد نهادند. مجاهدان تبریز که آنهمه نامی از خود در تاریخ مشروطه گزاردهاند نتیجهی کوششهای غیرتمندانهی این مرد و همدستانش بود.
با این جایگاهی درمیان مشروطهخواهان ، شادروان حاجیعلی تا میتوانست خود را کنار میگرفت و جز از پیشهی خود نان نمیخورد.
در سال 1329 که در روزهای آخر آن جنگ با سالداتهای دولت امپراتوری روس برخاست این در آن جنگ دستی نداشت و اینبود پس از چیرگی روسیان که بسیاری از آزادیخواهان از شهر بیرون رفتند او نرفت ، و چون یکی از سرکردگان ادارهی قزاقخانه با وی دوستی داشت به میانجیگری او از کنسولخانهی روس زینهار برای خود گرفت.
لیکن چون دو سه روز دیگر صمدخان بشهر درآمد او را بگرفت. پس از آنکه دو یا سه شب در زندان سختی نگه داشت بدست روسیان داد و آنان او را با سه تن دیگری که میرزا احمد سهیلی و محمدخان و کریمخان دو برادرزادگان ستارخان بودند در باغشمال به دار آویختند.
این عکس او در سال 1327 برداشته شده که در یکی از جنگها زخمی گردیده بود.
Forwarded from تاریخ مشروطه ایران
شادروان علیمسیو با دو تن از پسران خود
از علیمسیو در پرچم چند بار نام برده و عکسش را هم بچاپ رسانیدهایم. این مرد یکی از بنیادگزاران دستهی مجاهدان تبریز و یکی از کسانیست که باید نامش همیشه در تاریخ بماند. اما دو پسر او آنکه از دست راستش ایستاده پسر بزرگتر او حاجی خانست که در سایهی دلیریهای خود یکی از سردستگان مجاهدان شده بود و سپس نیز کلانتر یکی از کویهای تبریز گردید. در جنگ محرم 1330 نیز بود و با امیرحشمت و دیگران مهاجرت کرد. ولی پس از بازگشت از آن مهاجرت در میان پیشامدهای جنگ جهانگیر در همدان و آن پیرامونها کشته گردید.
آن پسر دیگر حسن است که با برادر کوچکتر از خودش (بنام قدیر) در روز عاشورا همراه ثقةالاسلام و دیگران بدار کشیده شد.
از علیمسیو در پرچم چند بار نام برده و عکسش را هم بچاپ رسانیدهایم. این مرد یکی از بنیادگزاران دستهی مجاهدان تبریز و یکی از کسانیست که باید نامش همیشه در تاریخ بماند. اما دو پسر او آنکه از دست راستش ایستاده پسر بزرگتر او حاجی خانست که در سایهی دلیریهای خود یکی از سردستگان مجاهدان شده بود و سپس نیز کلانتر یکی از کویهای تبریز گردید. در جنگ محرم 1330 نیز بود و با امیرحشمت و دیگران مهاجرت کرد. ولی پس از بازگشت از آن مهاجرت در میان پیشامدهای جنگ جهانگیر در همدان و آن پیرامونها کشته گردید.
آن پسر دیگر حسن است که با برادر کوچکتر از خودش (بنام قدیر) در روز عاشورا همراه ثقةالاسلام و دیگران بدار کشیده شد.