پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
این دو پیکره نشان میدهد نایب یوسف هکماواری از مجاهدان مشروطه را که در دور حکمرانی حاجی صمدخان شقه شده
شادروان عباس‌آقا تبریزی (کشنده‌ی اتابک)

«کشتن اتابک یک شاهکاری بشمار است ، و چنانکه خواهیم دید این شاهکار دلهای درباریان را پر از بیم و ترس گردانید و جایگاه آزادیخواهان را در دیده‌ی بیگانگان والاتر ساخت ، و پس از همه‌ی اینها ، کارها را براه دیگری انداخته یک دور نوینی برای تاریخ جنبش مشروطه باز کرد. عباس آقا جانبازی بسیار مردانه‌ای نمود.
اتابک با آن راه نیرنگی که پیش گرفته بود جنبش آزادیخواهی را در همان آغازش ، ناانجام گزاردی ، و آشوب و درهم‌کاری بسیار بمیان انداخته توده‌ی ایران را بیکبار بی‌آبرو گردانیدی.
بدترین دشمنان کسیست که در جامه‌ی دوستی رخ نماید و آن هم چون اتابک مرد آزموده و کهنکاری باشد. عباس‌آقا با خون سرخ خود آزادیخواهان را روسفید گردانید.»

(تاریخ مشروطه‌ی ایران ، بخش دوم ، گفتار هشتم)
شادروان کربلایی حسین باغبان

«از کسانی که در مرگ این جوان اشک باریده یکی منم. هر کسی شیفته‌ی چیزیست و من شیفته‌ی دلیری و غیرتم. من او را یک بار دیدم و کوهی را در خرامش یافتم. جوانی را سراپا دلیری و مردانگی تماشا نمودم. کنون پس از سی سال هم از یاد او خونم بجوش می‌آید.
این جوان در جنگها پیشرو و دلیری او در سختیها گره‌گشا بود. روزنامه‌ها او را «نمو‌نه‌ی غیرت آذربایجان» می‌شماردند. جانفشانیهای او را در هنگامه‌های هفدهم و هجدهم مرداد و جنگهای سپاه ماکو و در پیکارهای قراملک و در دیگر رزمها یاد کرده‌ایم. آخرین یادگار او جنگ روز آدینه و نابود کردن سپاه ماکو بود که هر کس پیش چشم داشت.
جوانی باین دلیری و کاردانی از بردباری و کم‌گویی تو گویی کودک ناتوانی بود. در جنگها چون فیروزی می‌جست دست بخشش گشاده مجاهدان را با پول می‌نواخت. می‌گویند آن روز که کشته شد چهل روز بود که بخانه‌ی خود نرفته و شبی را در بستر بسر نبرده بود و در آن روزها فرزندی برایش زاییده شد که روی او را ندیده چشم از جهان پوشید. بیجا نبود مردم آنهمه دوستش می‌داشتند و از مرگش اینهمه زاری می‌نمودند.
روانت شاد ای جوان دلیر.»
(«تاریخ هجده‌ساله‌ی آذربایجان»)
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 283
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی چهارم ـ مانندگی : (تکه‌ی سه از سه)

چادره که بپوشاک رویی زنان گفته می‌شود مقصود تشبیه آن پوشاک بچادر میباشد. زیرا بدانسان که از تاریخهای باستان برمی‌آید ایرانیان در زمانهای دیرین زنان را در خانه نگه داشته اجازه‌ی بیرون آمدن نمی‌دادند و چون زنی ناگزیر از سفر می‌شد او را بر گردونه نشانیده چادر مانندی بگرد آن می‌کشیده‌اند که کم‌کم آن چادره بحال پوشاک امروزی درآمده. شاید هم کاف را بمعنی کوچکی گرفت ، زیرا پوشاک بدانسان که در آن آغاز بوده چون چادر کوچکی میتوانش پنداشت.

زمینه بمعناهای گوناگون بکار میرود و مقصود از آن تشبیه بزمین است.

تیغه هر دیوار یا چیزیست که در نازکی ماننده‌ی تیغ باشد.

کلمه‌هایی نیز هست که میتوان پسوند آن را بمعنی مانندگی گرفت ولی یقین نمی‌توان شمرد. یکی از آنها «مردمک» است که بخش سیاه چشم را گویند. درباره‌ی‌ آن میتوان گفت که چون همیشه عکس آدمی در آن سیاهی پدیدار است آن را ماننده‌ی مردم پنداشته و باین جهت «مردمک» نامیده‌اند. شاید هم بهمین جهت معنی کوچکی مقصود باشد. ولی آنچه پندار پیش را تأیید میکند اینکه در عربی که مردم را «انسان» می‌نامند مردمک را نیز «انسان» خوانده‌اند و این میرساند که مقصود مانندگیست بدانسان که درباره‌ی چشم و چشمه هر دو را «عین» نامیده‌اند و بی‌شک مقصود مانندگی میباشد. از آنسوی در ترکی مردمک (1) دیده را «ببک» می‌نامند و این کلمه با «ببه» که در آن زبان بجای «نی‌نی» بکار میرود یکی است و این خود میرساند که مردمک را آدمی کوچک پنداشته‌اند و پندار دوم را تأیید میکند. (2)

گویا در زبانهای مردم غرب نیز از انگلیسی و فرانسه و مانند آنها میانه‌ی نام مردمک و نام مردم از جهت ریشه ارتباطی هست که اگر تحقیق شود بر روشنی این گفتگو خواهد افزود. (3)

این شگفت که مردمک که پسوند در آن بمعنی مانستن است دوباره «عدس» را بآن تشبیه نموده «مردمک» نامیده‌اند و برای آنکه در میانه تفاوت باشد در این یکی دال را جیم ساخته «مرجمک» خوانده‌اند چه این یقین است که مرجمک و مردمک هر دو یک کلمه میباشد و این هم یقین است که نام مردمک را نخست گزارده سپس نام مرجمک را بعنوان مانندگی که درمیان مردمک دیده و دانه‌ی عدس پیداست پدید آورده‌اند چنانکه در عربی نیز این دو چیز را ماننده‌ی یکی دانسته مردمک را «عدسه» نیز گفته‌اند. اما تغییر یک حرف برای تفاوت دو نام ، این در فارسی مثالهای بسیار دارد از جمله اینکه کلمه‌ی مرگ اصل آن «مرد» بوده زیرا از ریشه‌ی «مردن» می‌آید ولی برای تفاوت میانه‌ی آن کلمه با «مرد» بمعنی رجل دال آن یکی را گاف گردانیده‌اند.

کاف در این معنی چهارم نیز قیاسی است که ما میتوانیم در هر کجا پسوند را بآخر کلمه‌ای آورده مانندگی را مقصود بداریم چیزی که هست رواج این معنی امروز درمیان فارسی زبانان کم است. مگر از این پس آن را رواج دهند و بسیاری از نامهای نوینی را که نیازمند می‌شوند از این راه پدید آورند.


پابرگی :
1ـ اصل : مردم ـ و
2ـ در ترکی ترکیه ، مردمک چشم ، عروسک و بچه‌ی شیرخوار هر سه را bebek گویند ولی به «نی‌نی» (بچه‌ی شیرخوار در زبان مردم) bebe گفته می‌شود. ـ ف
3ـ فرهنگ "The American Heritage" در زیر pupil2 ریشه‌ی واژه‌ی مردمک را puppila در لاتین (دختر یتیم کوچک) یاد کرده. جز آن ، از زبان یونانی هم مثالی می‌آورد که به هر سه معنی «دختر کوچک» ، عروسک و مردمک میباشد. البته این موضوع از همبستگی ریشه‌ای میان واژه‌های مردم (pupil) و مردمک جداست و چه در انگلیسی ، چه در دیگر زبانها روشن گردیدنِ آن نیازمند پژوهشِ جداگانه است ، چنانکه نویسنده یادآور گردیده. ـ ف
🔶 15ـ پاکخویی تکه‌ی 21 از 21
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

کسانی می‌گویند : جنگ در سرشت آدمیان نهاده. می‌گویم : کی رخ داده که دو تن آدمی یا دو گروهی از آدمیان همینکه بهم رسیدند بیکبار جنگ آغازند؟!.. جنگ و کشاکش و دشمنی هرچه هست نتیجه‌ی آنست که کسانی دربند راستی و درستی نباشند و از آزمندی و کوتاه‌بینی دست‌درازی بدارایی و زندگانی دیگران و یا فریفتن این و آن را روا شمارند و این کارها در دلها کینه پدید آورد و کم‌کم آتش دلها زبانه‌زن گردیده کار بخونریزی انجامد.

گفتگوی ما از زیان دروغگویی و نادرستی و بدخویی است و می‌خواهیم این را نشان دهیم که این نارواییها بخود دروغگو و نادرست و بدخو نیز زیان است. در این باره یک گواه دیگر زندگانی خاندانیست. از چیست هر کسی در خاندان خود آسوده‌تر است تا در بیرون و میان بیگانگان؟.. آیا نه از اینست که در خاندان بنیاد زندگی راستی و درستی و نیکوکاریست و در آنجا هر کسی بجای کشاکش بدستگیری برمی‌خیزد ، توانا از دست ناتوان می‌گیرد و بزرگ پرستاری کوچک می‌کند؟!.. اگر در خاندان هم یکی دروغ و نادرستی را سود خود پندارد و چند بار فریبکاری کند آیا نه اینست که دیگران ازو رمیده و بیزاری جویند و او را بیرون کنند و بدینسان خود او میوه‌ی تلخ فریبکاری و نادرستی را می‌چشد؟!.. همین حالست در بیرون درمیان توده‌ها. هر کسی از بدیهای خود جز زیان بهره برنخواهد داشت.

کسانی خواهند گفت : اینها درست است. لیکن هرگاه من یک تن دربند راستی و درستی باشم و خوی خود را آراسته گردانم جهان بنیکی می‌گراید؟!.. می‌گوییم فراموش نباید کرد که هر کس یک تن بیشتر نیست و جهان از همین یک تن‌ها پدید می‌آید و اینست هر کسی بنام نیکی جهان ناگزیر است دربند نیکی خود باشد. اگر این پوزش را توان پذیرفت کیست آن را پیش نیاورد؟! وآنگاه اگر این بهانه درخور پذیرفتن است پس چگونه هنگامی که از یکی ستمی می‌بینی یا زیانی می‌کشی زبان بناله و فریاد باز می‌کنی؟! نه اینکه آن کس یک تن است و در دل خود همین بهانه را پرورده است!؟ سخن را بپایان می‌رسانیم : این بیگمان است که باید بنیاد زندگانی آدمی راستی و درستی باشد.
✴️ پاسخی از روی ادب به بیفرهنگی برخی روزنامه‌نویسان

🔸(آسیب ایرانیان از رهگذر شعرهای زیانمند)
(بخش 1 از 2)

در هفته‌ی گذشته دو روزنامه یکی بی‌ادبانه و ناسزاگویی و دیگری با آداب روزنامه‌نگاری و با نویسندگی نسبت بدارنده‌ی پرچم از لحاظ انتقادات منطقی که از مضمون اشعار و اخلاق برخی از شعرای پیشین و معاصر کرده و می‌کنند مقالاتی انتشار داده و بآقای کسروی که از روز نخستِ انتشار پرچم و تعهد رهنمایی توده پیش‌بینی حملات و تعرضات هواداران شعرا و دیگران را کرده بودند بجای ابراز دلایل و اظهار مطالب ، توهین نموده یکی چماق ناسزایی را برداشته و دیگری بهیاهوی سختی برخاسته و هر دو جانبداری از شعرا کرده‌اند.

نکته‌ای که مطمح نظر نویسنده است سابقه‌ی خرده‌گیری شعرای سابق و لاحق است که این نویسندگان منقد از نظر دور داشته و یا بکلی آن را فراموش کرده‌اند. اینان تصور می‌کنند که معاصرین شعرا و مردم آن روزگاران صد در صد با جبریگری و یا خراباتیگری و می خوردن و مست بودن و در میکده منزوی شدن و ریشخند کردن اصول دین و یا تناقض‌گویی دوره‌ی خویش و همچنین شعرای پیش از خودشان موافقت داشتند فقط آقای کسروی است که برخلاف انتظار بر بخشی از شعرا ایراد گرفته و انتقاد می‌کنند. ولی موضوع چنین نیست و همان شعرا در نزد کسان بسیاری مورد سوءظن بوده‌اند.

اگر از جنبه‌ی مذهبی قضیه را تحت مطالعه درآوریم از دیوان شعرا برمی‌آید طعن و لعن میان شعرایی که بباده‌خواری و عشقبازی سرگرم و عمری را با اعمال و گفتارِ مخالف دیانت گذرانده‌اند با حامیان دین رواج کامل داشته : شعرا می‌گفتند : ما شیخ و زاهد کمتر شناسیم ، یا صوفی نهاد دام در حقه باز کرد ، یا کس خلد [و] جهیم [بهشت و جهنم] را ندیدست ای دل ، یا چون [در]گذرم بباده شویید مرا ، علمای دین مخالف با گفتار و کردارشان بودند و مردم را از خواندن شعر بموجب آیه‌ی (والشعراء یتبعهم الغاوون) [1] نهی می‌کردند و بعلت ریشخند آنان از بهشت و دوزخ و معاد اینان با گفتن اعوذ باالله من غضب الجبار پیروان خویش را بدوری از شاعران و اینگونه اشعار و شعرهای کفرآمیزی که گاهی بعضی از شعرا می‌سرودند امر می‌دادند. از مندرجات دیوانها هم پیدا است که چون اکثریت با دینداران بود این‌ طایفه از شعرا بیشتر با بستن خویش بدربار امیر یا وزیر یا پادشاهی و مداحی از نامداران وقت بنگهداری خویش پرداخته و با بهره‌مندی از خوان نعمتشان روز میگزاردند.

از دیده‌ی جبریگری گفتار شعرا مخالف دینست. بر طبق دین اسلام هر کسی در گناه و ثواب مخیّر است. حال آنکه خیام و حافظ بصراحت معصیت را از مشیت خدا دانستند. در مقام عمل هم اجرای مفاد اشعار شعرای جبری مخالف با آیین بازرگانی و کشورداری و زندگی است.

در طی قرون گذشته مخالفین جبریگری بیشمار و همواره در نظم و نثر معترض بودند و جز پیروان پیر مغان و اهل خرابات و ساکنین میکده مضامین این دسته خریداری نداشتند.

اغلب شعرا به تناقض‌گویی پرداختند و دو مضمون ضد هم در اشعارشان دیده می‌شود. تناقض رباعیات منسوب بخیام منکر ندارد.

آقای قریب استاد ادبیات در مقدمه‌ی گلستان که به تصحیح خویش بچاپ رسانده‌اند از تناقض‌گویی سعدی در پذیرفتن سخنان پادشاهان بحث کرده و پاسخی هم برای خالی نبودن عریضه داده‌اند. مولوی معترف به تناقض‌پسندی است و استعجاب هم از این عقیده می‌کند :
عاشقم بر لطف و بر قهرش بجد ای عجب من عاشق این هر دو ضد

مسلم ، عقلای دیروز و خردمندان امروز تصدیق داشته و دارند که تعیین دو راه ضد هم از طرف رهنما برای رهگذر موجب گمراهی است و هرگز او را بمقصد نمی‌رساند و بهمین جهت همواره مخالفینی در جامعه از این حیث وجود داشته و چون طبیعت جامعه عرفان‌مآب و اغلب بتظاهرات متعصبانه می‌پرداختند منتقدین کمتر باظهار عقاید صریح مبادرت جسته‌اند چنانکه آقای قریب برای هر انتقادی نسبت بسعدی از قول دیگران چندین مرتبه غسل و توبه کردند. شگفت است که در پاسخ هر ایرادی می‌گویند در هر یک از این ابیات یک دنیا ذوق و یک جهان معنی خوابیده. چون اهل ذوق و عارف بنکات عرفان نمی‌باشی معنای اشعار عرفا را درک نمی‌کنی. فقهاء هم چون خشک و متعصب بودند مورد طعن و طنز عرفاء واقع شدند.

کیوان قزوینی که دو سال پیش درگذشت پس از سالها عرفان‌منشی و صوفیگری بتقاضای آقای رشید یاسمی کتابی بنام عرفاننامه نوشته و اصول و تاریخچه‌ی عرفان را بیان نمود و از محتویات کتاب برمی‌آمد که راجع بتعریف و توضیح عرفان کتابی پیش از او کسی تألیف نکرده و از این کتاب هم آن منظوری که متقاضی داشته برنمی‌آید و طالب عرفان را استفاده‌ی مطلوب حاصل نمی‌شود. شاید هم عرفان را علمی (لم یدرک و لن یوصف) می‌دانند.
اگر بپرسند شما که هر روز سنگ اروپاییگری[پیروی بیچون و چرا از زندگانی غربی] را بسینه می‌زنید و پیشرفت اروپاییان را برخ ما می‌کشید و جامعه را بسعی و کوشش و کار مانند غربیان تشویق می‌نمایید چگونه از اشعار شاعران خراباتی و صوفی‌منش حمایت می‌کنید با آنکه مفاد بیشتر اشعارشان ترغیب به تنبلی و ترویج درویشی و عدم دوراندیشی و اعراض از جهان و امور آنست؟.

پاسخ می‌دهند : رباعیات خیام به اکثر زبانهای جهان ترجمه شده در انگلستان بویژه در لندن مجامعی بنام خیام وجود دارد و صدها کلوپ بافتخار او تأسیس شده تاگور شاعر معروف هند (سال گذشته درگذشت) چهار نفر زبده از شعرای ایران برگزیده و بنام چهار زنده‌ و جاویدان معرفی نموده (حافظ ـ خیام ـ سعدی ـ مولوی) مستشرقین کتابها در شرح حال و نبوغ ادبی و عرفانی اینان پرداخته و رساله‌ها در پیرامون قصاید و غزلیات هر یک نوشته و کنفرانسها برای هر یک از مضامین اشعارشان داده‌اند و برای شناساندن شعرا و عرفای ما بجامعه‌ی اروپا زحماتی کشیده و رنجها برده‌اند.

آیا این پاسخها مقنع و از دلایل بدیهیه محسوب می‌شوند؟ آیا ارتباط مستقیمی بین این پرسش و پاسخ وجود دارد؟ نمی‌دانم درباره‌ی اشعار ایرج‌میرزا که بیشتر در وصف ساده‌بازی و گول زدن با قوطی سیگار و خرسواری است چه می‌گویند؟ چرا آنها را در جشنهای فرهنگی بعنوان جایزه بدانش‌آموزان می‌دادند؟ مگر دشنام بیشرمانه و بهتان بی‌آزرمانه بنام عارفنامه هم ادبیات است؟

نمیدانم بخشی از اشعار «عشقی» را که جهان و جهاندار را ریشخند کرده و سراپا زیان و خدانشناسی را رواج میدهد چرا در دیوانش چاپ می‌کنند؟ چرا دیوان یغما را که سراسر افتضاح و زیانمند است چاپ و زینت کتابخانه‌ها قرار می‌دهند؟ شاید باز هم مقهور احساسات و عادت شده بگویند بافتخارات معاصر هم توهین شده.
(بخش پایانی این گفتار فردا در کانال خواهد آمد)

[1] : معنی : از شاعران گمراهان پیروی می‌کنند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 34ـ بازگشت به تهران (تکه‌ی یک از دو)

همان روز به بصره رسیدیم. خان‌بهادر که دانسته بود ، نگزاشت در میهمانخانه مانیم. می‌گفت : «دانسته نیست بار دیگر به بصره بیایید یا نه. باید چند روزی بمانید و باهم بگذرانیم». سه شب میهمان ایشان می‌بودیم که می‌باید بگویم از خوشترین روزهای زندگانی من بوده. سه تن از نویسندگان مصری که یکی از آنان نسیب افندی المشعلانی می‌بود و من گفتارهایی ازو در مهنامه‌ی «الهلال» خوانده می‌شناختمش ، برای پدید آوردن دسته‌ی «فریرماسون» به بصره آمده بودند ، دو شبی با آنان گذرانیدیم. کسان دیگری از نویسندگان و دانشمندان عراق نیز می‌بودند. مرا بسیار خوش می‌افتاد که گفتگو با عربی شیوا می‌رفت. یک روز نیز ناهار را با چند تنی از داوران عربی و انگلیسی بصره خوردیم. سر ناهار بشیوه‌ی اروپاییان سخنان شوخی‌آمیز می‌رفت. چون همه داور می‌بودیم خودداری ننمودیم از آنکه هرچه شعر و داستان در هجو داوران ، بعربی یا بفارسی یا به انگلیسی می‌دانستیم بمیان آوریم. من این شعر را خواندم :

لو انصف الناس استراح القاضی و بات کل عن اخیه راضی
(اگر مردم دادگری نمودندی داور آسوده بودی و هر کس از برادر خود خشنود گردیدی).

گفتم : من این شعر را دیگر گردانیده گفته‌ام :

لو انصف القاضی استراح الناس و لم یوسوس بینهم وسواس
(اگر داور دادگری کردی مردم آسوده بودندی و هیچ وسواسی درمیانشان بوسوسه نپرداختی).

گفته شد : «این بهتر است ، زیرا دادگری از داور بیوسیدن سزنده‌تر است تا از مردم بیوسیدن». گفته شد : «وسواس با الف و لام است : الوسواس» گفتم : من آن را «نام ویژه» (یا علم) نیاورده‌ام بمعنی همگی آورده‌ام (هر وسوسه کننده).

از اینگونه سخنان بسیار می‌رفت ، و هرچه گفته می‌شد به انگلیسی ترجمه می‌یافت. چون گفتارهایی که درباره‌ی «اسپرانتو» نوشته و به «الاوقات» فرستاده بودم همان روزها بچاپ می‌رسید ، در بیشتر نشستها پرسشها از باره‌ی آن می‌رفتی و گفتگوها بمیان آمدی.

روزی با خان‌بهادر دوتنی نشسته بودیم. گفت : می‌خواهم سخنی هم بگویم : گمان می‌کنم ندانسته‌اید که آنچه مرا چندین دلبسته‌ی شما گردانیده و این دوستی را درمیانه پدید آورده چه بوده؟!. شاید گمان کرده‌اید چون نویسنده‌اید و من نیز نویسنده می‌باشم خواسته‌ام باهم دوست باشیم. این هست. ولی آنچه مرا تا به این اندازه دلبسته‌ی شما گردانیده آنست که سران اداره‌ها و نمایندگان دولت که در خوزستان می‌بودند ، شیخ خزعل ماهانه‌ای به هر یک از آنان می‌پرداخت ، و چون من پیشکار شیخ می‌بودم و از این رشته کارهای او آگاهی درست می‌داشتم تنها کسی که نامش را در آن دفتر ندیدم شما بودید ، و این داستان است که شُوند دلبستگی من بشما بوده. چون اکنون از هم دور می‌گردیم خواستم این را بگویم و سهشهای خود را پوشیده ندارم».

گفتم : «خدا را سپاس که پانزده ماه کمابیش که من در خوزستان می‌بودم ، با آن پیشامدهای بیم‌آور گزندی به تن ندیدم و با آن زمینه که برای پول گرفتن و اینگونه ناپاکیها آماده می‌بود من پاک بیرون آمدم. این هم از نیکی شماست که بنیکی ارج می‌گزارید. از نیکی شماست که با بستگی بشیخ از دوستی با من بازنایستادید».
🔶 سیزدهم مرداد 1323 : 8

آقای کاوه گفت : امروز در حضرت عبدالعظیم کار می‌داشتیم و رفته بودیم. دیدنیست که در بیخ گوش پایتخت چه رسواییها رخ می‌دهد. در بازگشت در اتوبوس پیرزنی با دیگری نشسته بود. چون شاگرد شوفر پول خواست چنین گفت : ما همه‌اش پنج قران داریم که برای نان شبست. سپس آغاز کرد از من و دیگران خواهش کردن که کرایه‌ی ماشین ایشان را هم ما دادیم. من گفتم با این بی‌پولی چرا رفته بودید؟! گفت : دلمان زیارت می‌خواست و رفتیم.

با اینحال بدبختی توده است که در راه زیارت پروای گرسنگی خود نمی‌کنند و از گدایی باک نمی‌دارند. آیا چنین توده‌ای با مردم انگلیس و آلمان و روس همسری تواند کرد؟! آیا از چنین توده‌ای حزب سیاسی پدید آید؟!

من در هنگامی که در اسپهان و تبریز در مالیات بر درآمد می‌بودم بارها دیدم فلان بازرگان بدستاویز آنکه زیان کرده از پرداخت مالیات سر بازمی‌زند و ما چون ببازجویی برخاسته دفترهاشان می‌دیدیم ، می‌دیدیم وجه گزافی بنام سهم امام یا خمس نوشته شده. می‌پرسیدیم که شما اگر زیان کرده‌اید دیگر خمس یا سهم امام چرا پرداخته‌اید؟! چون رسیدگی می‌کردیم می‌دیدیم آنان از روی باورهای کیشی مالیات پرداختن بدولت را حرام می‌دانند و در این راه دروغگویی و دفترسازی و هرگونه دغلکاری را گناه نمی‌شمارند ، و چون ایراد گرفته می‌گفتیم : «آخر این دولت شما را اداره می‌کند ، بشما امنیت می‌دهد ، بهداری درست می‌کند ، عدلیه برپا می‌گرداند ؛ چگونه شما مالیات دادن بچنین دولتی را حرام می‌شمارید؟! ولی بعلماتان که بهیچ کاری درباره‌ی شما نمی‌پردازند و هیچگونه پاسخدهی بگردن نمی‌گیرند پول می‌فرستید؟!» ، می‌دیدیم پاسخی ندارند جز اینکه می‌گویند : «حکم مذهب ما اینست».

آقای کسروی گفت : درد مردم ندانستن و نفهمیدنست. این سخنان تاکنون گفته نشده بود و مردم ندانسته و نفهمیده‌اند اکنون که ما این آمیغها[=حقایق] را پیاپی می‌گوییم و می‌نویسیم و بگوشها می‌رسانیم و از دور و نزدیک دست بهم داده و با گمراهیها می‌نبردیم ، ناچاریست که این کوششها به نتیجه برسد و توده‌ی انبوه را بتکان آورد.

لیکن ملایان که سرچشمه‌ی گمراهیند کارشان ساده نیست. درد آنها تنها ندانستن نیست. آنان دستگاهی درچیده‌اند که بزرگانشان بی‌تاج و تخت فرمان می‌رانند و کوچکانشان با مفتخواری روز می‌گزارند. شما دیدید که ما هرچه پرسیدیم و ایراد بکیش ایشان گرفتیم خود را به ناشنیدن زدند. ولی از آنسوی در هر کجا به شورانیدن مردم عامی می‌کوشند و از این راه با ما به نبرد می‌پردازند. وحشیگریهای تبریز و مراغه نمونه‌ای از نیرنگبازیهای آنان بود و بگفته‌ی یکی از یاران پاسخ وحشیانه‌ای بود که بکتاب «شیعیگری» دادند.

اینست تنها بگفتن و نوشتن چاره‌ای بدرد آنان نخواهد بود و خدا می‌داند که کار ما بآنان بکجا خواهد انجامید. تاریخ مشروطه بهترین گواهست که این گروه در راه نگهداری دستگاه شوم [خود] به چه کارهایی توانند برخاست : جنگها توانند کرد ، خونها توانند ریخت ، تاراجها توانند کرد ، صمدخان‌ها توانند برانگیخت ، و پس از همه‌ی اینها خود را بدامن بیگانگان توانند انداخت.
عبدالعظیم (نزدیک سال 1295 خ)
یک سند تاریخی

چنانکه گفته‌ایم چون در تهران مشروطه داده شد عین‌الدوله نگزاشت خبر آن بشهرها برسد و می‌خواست آن نوزاد را در گاهواره‌اش خفه گرداند و آنچه مشروطه را بهمه جا رسانید جنبش تبریز بود که یک ماه و نیم پس از تاریخ فرمان مشروطه رخ داد. این تلگراف در نتیجه‌ی جنبش تبریز به مشروطه‌خواهان آنجا رسیده و در واقع دومین فرمان مشروطه است.

پرچم روزانه ش 127 : یکشنبه 31 خرداد 1321
ناصرالدین‌شاه
(بدخواهان مشروطه)

می‌خواهیم چندی نیز عکسهایی از بدخواهان مشروطه بچاپ رسانیم تا اینها نیز شناخته گردند. اینست نخستین کس از آنها ، ناصرالدین‌شاه را می‌شماریم. این پادشاه سه بار باروپا سفر کرد و اثر مشروطه و قانون را در آنجا با دیده دید ولی با اینحال در ایران نه تنها آن را اجرا نگردانید از اجرای آن جلو گرفت و تا زنده بود بهیچ کوششی راه نداد.

پرچم روزانه ش 128 : دوشنبه 1 تیر 1321
محمدعلی‌میرزا
(بدخواهان مشروطه)

می‌توان گفت بزرگترین بدخواه مشروطه‌ی ایران ، محمدعلی‌میرزا بود. این مرد از ساعتی که بتخت نشست با مجلس شورا و جنبش آزادی بدشمنی برخاست و پس از دو سال کشاکش با دست لیاخوف دارالشورا را بتوپ بست و چند تن از آزادیخواهان را بکشت و سپس سیزده ماه با مشروطه‌خواهان بجنگ و خونریزی پرداخت تا آنگاه که زبون گردید و از تاج و تخت چشم پوشید و بسفارت روس در قُلهَک پناهنده گردید.

پرچم روزانه ش 129 : سه‌شنبه 2 تیر 1321
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 284
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی پنجم ـ پدید آوردن صفت از فعل : خفته ، نشسته ، ایستاده ، فرستاده ، فرشته ، رشته ، مرده ، رسیده ، دوخته ، بسته ، شکسته و صدها بلکه هزارها مانند این.

این کلمه‌ها از گزارش بی‌نیاز است. فرشته و رشته را گفتیم که لهجه‌ی شمال و از فرشتن و رشتن می‌آید.

«بنده» که بمعنی غلام بکار میرود از «بندن» می‌آید که شکل دیگر بستن بوده و چون در زمانهای باستان هر که را در جنگ دستگیر می‌ساختند و دست‌بسته بخانه می‌آوردند به بندگی نگه میداشتند از اینجا آن نام پیدا شده. اما «برده» که آن نیز بهمین معنی است بگمان ما شکل دیگر «بنده» باشد زیرا در پهلوی راء و نون بیک شکل نوشته می‌شود و چه‌بسا که در خواندن بهمدیگر تبدیل می‌یابد چنانکه این حال در ریشه‌ی «کردن» و «میکنم» و «بکن» پیداست که پیاپی نون و راء ‌بهم تبدیل می‌یاید. شکل پهلوی آن کلمه را ما میتوانیم هم «بندک» و هم «بردک» بخوانیم.

«خندق» که ما از عرب می‌گیریم بدانسان که خود قاموس‌نویسان عربی نوشته‌اند اصل آن «کندک» فارسی و از ریشه‌ی «کندن» است.

این معنی هم برای کاف قیاسی است و شاید بیشتر از هر معنای دیگری بکار میرود از اینجاست که کاف در همه جا «ها» گردیده و از خود آن کمتر نشانی بازمانده.
🔶 16ـ کسانی نیکی را تنها از بهر گفتن می‌خواهند
🔸 (گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

کسانی هستند که چون در جایی نشستند و یا بکسی رسیدند از بدیها نکوهش می‌کنند و چون پایش بیفتد خودشان از آنها پرهیز نمی‌جویند.

اینان آن نادانانیند که نیکی را تنها گفتن میدانند. آن بیخردانیند که نمی‌دانند نیکی بکردار است نه بگفتار.

اگر دیگران بد باشند اینان بدترند. باید اینان را خوار داشت و پستی‌شان را برخشان کشید تا گستاختر نگردند.

برخی نیز چنین وامی‌نمایند که چون دیگران بد می‌باشند آنان را از بدیها گزیری نیست ولی این بهانه هرگز پذیرفتنی نیست. از کجا داستان باژگونه نباشد؟! ما اگر این بهانه را بپذیریم هر کس آن را دستاویز خواهد داشت.

اینان می‌خواهند از یکسو در شمار نیکان باشند و از سوی دیگر از بدیها بهره بردارند و این آرزوییست که هرگز پیش نخواهد رفت.

تو هرچه می‌خواهی بگوی. تا نیکی نکنی نیک نخواهی بودن.
✴️ پاسخی از روی ادب به بیفرهنگی برخی روزنامه‌نویسان

🔸 (آسیب ایرانیان از رهگذر شعرهای زیانمند)
(بخش 2 از 2)

شادروان میرزا عبدالحسین‌خان کرمانی معروف به میرزاآقاخان دلسوزترین مردم باین کشور بوده و همواره دلی پردرد و چشمی اشکبار برای ایران و ایرانی داشته و در ایران‌دوستی از حد اعتدال گذشته و تعصبی آمیخته با فداکاری و احساساتی سرشار از ایرانیگری او را بجانبازی در راه کشور واداشت و سرانجام در تبریز با دست محمدعلی‌میرزای ولیعهد وقت در سال 1313 قمری شهید راه میهن گردید و نام جاویدان و پرافتخاری در سر سلسله‌ی شهدای راه آزادی ایران از خود باقی گزاشت.

هر ایرانی پاکدلی که نوشته‌های این نیکمرد را راجع بگرفتاری و بدبختی ایرانیان بدون تعصب با یک نظر بیطرفی و انصاف بخواند تکان خورده و بهیجان می‌آید و اگر رقت قلب هم داشته باشد چند قطره اشک نثار روان مینوجایگاهش می‌نماید.

میرزاآقاخان سرچشمه‌ی بیچارگی ایرانی را پس از سالها مطالعه و مسافرت بممالک اسلامی و اروپا دریافته و با یک عبارات جانسوزی در کتاب خویش بنام «صد خطابه» شرح میدهد بنحوی که تا اعماق روح خواننده اثر می‌کند. با آنکه بر طبق نوشته‌ی تاریخ بیداری میرزاآقاخان شاعر بوده و اشعاری هم مبنی بر اتحاد اسلام خطاب بناصرالدین شاه و تهدید او سروده که با این شعر آغاز می‌شود :
تو تا باشی ای خسرو نامدار مرنجان کسی را که دارد هنر
و بیت دیگرش این است :
ز کشتن نترسم که آزاده‌ام ز مادر همی مرگ را زاده‌ام

ضمن صدها اعتراض نسبت باوضاع شرب‌الیهود ایران از مولوی و حافظ و سعدی و قاآنی انتقاد می‌کند.

از جمله در یکجا که از عظمت آفرینش و توجه فرنگیان بدان بحث می‌کند می‌نویسد : «حافظ این دستگاه بزرگ قدرت حق را که عالم طبیعت و قوه‌ی طبیعی است چاه ظلمانی و جهنم جاودانی و سعیر نیرانی تصور کرده و بسیار تحقیر و پست نموده :
پاک صافی شو و از چاه طبیعت بدرآی که صفایی ندهد آب سراب آلوده[1]
حافظ را گفته‌‌ای دیگر است :
تا بکی در چاه طبعی سرنگون یوسفی یوسف بیا از چه برون

قسم بعظمت و بزرگی خالق این دستگاه و قوه‌ی طبیعی که این شاعران را بقدر طفل چهارده ساله که فیلسوف فطریست قوه‌ی متفکره و حاکمه و عاقله و معتدله نبوده و الا دستگاه قدرتِ الله را آنقدر حقیر و پست نمی‌شمردند»

در جای دیگر که نسبت بازدواج زمان خویش و ساده‌بازی مردان انتقاد می‌کند می‌نویسد : «سعدی شیرازی و قاآنی وقیح و شعرای دیگر ایران دیوانهای بزرگ در اثبات سخن ما دارند که محتاج به برهان دیگر نیست». باید در اینجا متذکر شوم که آقای قریب در مقدمه‌ی گلستان تصحیح خودشان باب هفتمِ[؟ـ پنجم] گلستان (عشق و جوانی) را با نظر خرده‌گیری یا خرده‌بینی مورد بحث قرار داده و بر اعتراضات مقدره پاسخی نوشته‌اند.

انتقادات میرزاآقاخان را بر شعرا عیناً نقل کردم اینک اضافه می‌نمایم این مرد دانشمند در اواخر سلطنت ناصرالدین شاه درد مذلت‌بار ایرانی را نیک تشخیص داده و آن را مو بمو تشریح کرده و در آن روزهایی که در ایران استبداد ناصری حکمفرمایی داشته و کسی را جرئت کفشک گفتن بکفش ملایی نبوده حقایق را درباره‌ی مذهب و درباره‌ی استبداد و اخلاق اجتماعی ایران عریان و بدون پرده نوشته ولی درمان آن را نیافته که نتیجه بگیرد.

آقای کسروی که همان دلسوزی و غمخواری را نسبت بایران و ایرانی دارند با یک مایه‌ی علمی سرشار و از یک راه خاص دیگری سالیان متمادی در ریشه و انگیزه‌ی بدبختی[ای] که دامنگیر جامعه می‌‌باشد و ایرانی را سست‌عنصر و لاابالی و متلوّن‌العقیده ساخته غور و تفحص و تحقیق نموده و با تعمق در این نکته که از آزادی و مشروطیت هم نتیجه آنکه همه انتظارش را داشتند نگرفتیم و توسعه‌ی تعلیم و تربیتِ ده پانزده سال اخیر هم بهره و اثر محسوس نبخشید ، مانند پزشک حاذقی نقطه‌ی حساس درد را پیدا کردند و سرّ عقب ماندگی شرقیان بویژه ایرانیان را از ترقیات و پیشرفتهای ملل غربی شناخته و داروی نیکبختی آن را هم کشف نموده و بدرمان توده‌ی بیمار پرداختند.

من تصدیق می‌کنم دارویی که آقای کسروی برای این بیمار روحی تعیین و تجویز کرده برحسب ظاهر تلخ است اما اگر با چشم باز و حقیقت‌بین و با دیده‌ی روشن و دل صاف بدان توجه کنیم در آینده‌ی نزدیکی در نتیجه‌ی این دارو ذائقه‌ی ما را که به حنظل خوردن عادت دارد تغییر داده و طعم شیرین آن را حس خواهیم کرد.
«مینویی»
(پرچم روزانه ش 150)

[1] : در نسخه‌های دیوان حافظ در این مصراع بجای سراب تراب و شراب آمده. گویا لغزش حروفچین بوده که بجای شراب ، سراب چاپ شده.