🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 17
در شمارهی گذشته سخن را بآنجا رسانیدیم که برای نیکی خویها باید روان را نیرومند گردانید و برای نیرومندی روان چیزهایی میباید که یکی از آنها سود و زیان خویهای نیک و بد را چنانکه هست شناختن است و در این باره سخنانی رانده و دنبالهی آن را باین شماره نگه داشتیم.
* * *
برای نیکخوییها و اثر آن در پیشرفت یک توده گواهی بس نیکی در تاریخ قرنهای نزدیک ایران هست که ما روا نمیشماریم آن را در اینجا یاد نکنیم.
هر کسی نام نادرشاه را شنیده و بسیار کسانی تاریخ او را خواندهاند. ولی آنان که او را نیک شناختهاند کم میباشند. این مرد بزرگتر از آنست که مردم میشناسند و آنچه ما میدانیم همیشه کسانی از بیگانگان خواستهاند او را خُرد نشان دهند و از ارجش نزد ایرانیان کاهند. این را همیشه بسود خود دانستهاند.
ما در اینجا گفتگو از کارهای نادر نمیداریم و این اندازه میگوییم که چون افغانان به اسپهان دست یافتند بیکبار رشتهی کارهای ایران از هم گسیخت : از یکسو عثمانیان بر آذربایجان و کردستان و کرمانشاهان و همدان دست یافتند ، و از یکسو روسیان بر قفقاز و گیلان شتافته و آنجاها را بدست گرفتند. اینان ایران را از میان رفته پنداشتند و آن را میان خود به سه بخش کردند و با یکدیگر پیمان بستند. از آنسوی در خراسان و خوزستان و لرستان و بنادر و دیگر جاهای دوردست در هر یکی سرکش دیگری برخاست. اگر کسی کتاب میرزامهدیخان را خوانده میداند چگونه قلندرانی در اینجا و آنجا برخاسته و خود را «صفیمیرزا» یا «ساممیرزا» نامیده و از بازماندگان صفوی خوانده بیرق فرمانروایی بلند میکردهاند. یا اگر کسی نوشتههای محمدعلی حزین را خوانده میداند در شمال و غرب ایران چه آشفتگیها بوده و چه خونها میریخته است.
چندین سال بدینسان گذشت و از آنهمه مردان بنام که سالها از دستگاه صفوی نان خورده و شکوه و دارایی اندوخته بودند یکی نتوانست بداد کشور رسد و آن آشفتگی را بپایان رساند. شاهتهماسب با آنهمه سپاه بر گردِ سر و با صد تن از مردان بنام درباری در پیرامون خویش به هر کجا رو آورد جز شکست و فروماندگی بهره نگرفت. این تنها نادر بود که دست از آستین مردانگی درآورد و چندین سال از خواب و آرامش چشم پوشیده از یکسو افغانان را بجایگاه خودشان برگردانید و دست عثمانی و روس را از ایران برتافت ، از یکسو هم شوریدگیهای درون کشور را بپایان رسانید. سپس نیز باین اندازه بسنده نکرده لشکر بر سر هندوستان برد و خوارزم و بخارا را بگشود و در اندک زمانی ایران را یگانه دولت نیرومند آسیا گردانید.
نادر مرد بسیار دوراندیش و خونسردی بود و بکسانی که دست مییافت از ده تن یکی را نمیکشت و ارج دلیری و کاردانی مردان را شناخته همواره میکوشید از توانایی آنان سود جوید. اگر کسی داستان جنگهای او را با هراتیان خوانده نیک میداند که چندین بار افغانان بتنگی افتاده از نادر زینهار خواستند و چندین بار زینها شکسته و از در ستیز درآمدند. نادر چون دلیری افغانیها را میدید و در دل همیخواست آنان را رام خویش سازد و در جنگها از توانایی و جانفشانی آنان سود جوید از اینرو هیچگاه بر آنان خشم نمیگرفت و پس از دست یافتن با شمشیر کیفر نمیداد. آنان که داستان جنگهای نادر را در بغداد و دیگر جاها خواندهاند و از جانفشانیهای افغانان در آن جنگها آگاهند باید بدانند که آن خونسردیها بیهوده نبوده است.
دربارهی لشکرکشیهای نادر و هنرمندی او جای سخن بسیار است. اگر کسانی میخواهند معنی هنرهای جنگی را بشناسند چه بهتر که تاریخ نادر را نیک خوانند.
ببینید : نیکنهادی این مرد تا کجا بوده است که چون ایران را از دشمنان پیراست و چنین خواست که تاج شاهی بسر گزارد گردنکشانه باین کار برنخاست و بلکه مردم را بدشت مغان خواند و در آنجا از آنان شور طلبید. هر کسی میدانست که باید خود او شاه شود و جز این نبایستی بود. این خود بسیار خطاست که یکی بکاری برخیزد و رنج برد و چون آماده گردید آن را بدست دیگری سپارد. با اینهمه نادر پرده نگه داشت و از مردم شور خواست. اینکه محمدعلی حزین نوشته : «یک دو کس از مشاهیر را ببهانه بقتل آورده اسباب و ادوات سیاست جلوهگر ساخت و در آن مجمع مهیب سخن در امر سلطنت آغاز نهاد ...» و چنین خواسته که پادشاهی نادر را یک کار زورکی بازنماید درست نیست.
این خود اندوهیست که بیکارهای همچون شیخمحمدعلی حزین بگفتگو از نادر پردازد و در کارهای او بداوری برخیزد. اگر در آن روز نادر شاه نشدی که خواستی شد؟!.. دیگران کدام شایستگی را نشان داده بودند که پادشاه شوند؟!.
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 17
در شمارهی گذشته سخن را بآنجا رسانیدیم که برای نیکی خویها باید روان را نیرومند گردانید و برای نیرومندی روان چیزهایی میباید که یکی از آنها سود و زیان خویهای نیک و بد را چنانکه هست شناختن است و در این باره سخنانی رانده و دنبالهی آن را باین شماره نگه داشتیم.
* * *
برای نیکخوییها و اثر آن در پیشرفت یک توده گواهی بس نیکی در تاریخ قرنهای نزدیک ایران هست که ما روا نمیشماریم آن را در اینجا یاد نکنیم.
هر کسی نام نادرشاه را شنیده و بسیار کسانی تاریخ او را خواندهاند. ولی آنان که او را نیک شناختهاند کم میباشند. این مرد بزرگتر از آنست که مردم میشناسند و آنچه ما میدانیم همیشه کسانی از بیگانگان خواستهاند او را خُرد نشان دهند و از ارجش نزد ایرانیان کاهند. این را همیشه بسود خود دانستهاند.
ما در اینجا گفتگو از کارهای نادر نمیداریم و این اندازه میگوییم که چون افغانان به اسپهان دست یافتند بیکبار رشتهی کارهای ایران از هم گسیخت : از یکسو عثمانیان بر آذربایجان و کردستان و کرمانشاهان و همدان دست یافتند ، و از یکسو روسیان بر قفقاز و گیلان شتافته و آنجاها را بدست گرفتند. اینان ایران را از میان رفته پنداشتند و آن را میان خود به سه بخش کردند و با یکدیگر پیمان بستند. از آنسوی در خراسان و خوزستان و لرستان و بنادر و دیگر جاهای دوردست در هر یکی سرکش دیگری برخاست. اگر کسی کتاب میرزامهدیخان را خوانده میداند چگونه قلندرانی در اینجا و آنجا برخاسته و خود را «صفیمیرزا» یا «ساممیرزا» نامیده و از بازماندگان صفوی خوانده بیرق فرمانروایی بلند میکردهاند. یا اگر کسی نوشتههای محمدعلی حزین را خوانده میداند در شمال و غرب ایران چه آشفتگیها بوده و چه خونها میریخته است.
چندین سال بدینسان گذشت و از آنهمه مردان بنام که سالها از دستگاه صفوی نان خورده و شکوه و دارایی اندوخته بودند یکی نتوانست بداد کشور رسد و آن آشفتگی را بپایان رساند. شاهتهماسب با آنهمه سپاه بر گردِ سر و با صد تن از مردان بنام درباری در پیرامون خویش به هر کجا رو آورد جز شکست و فروماندگی بهره نگرفت. این تنها نادر بود که دست از آستین مردانگی درآورد و چندین سال از خواب و آرامش چشم پوشیده از یکسو افغانان را بجایگاه خودشان برگردانید و دست عثمانی و روس را از ایران برتافت ، از یکسو هم شوریدگیهای درون کشور را بپایان رسانید. سپس نیز باین اندازه بسنده نکرده لشکر بر سر هندوستان برد و خوارزم و بخارا را بگشود و در اندک زمانی ایران را یگانه دولت نیرومند آسیا گردانید.
نادر مرد بسیار دوراندیش و خونسردی بود و بکسانی که دست مییافت از ده تن یکی را نمیکشت و ارج دلیری و کاردانی مردان را شناخته همواره میکوشید از توانایی آنان سود جوید. اگر کسی داستان جنگهای او را با هراتیان خوانده نیک میداند که چندین بار افغانان بتنگی افتاده از نادر زینهار خواستند و چندین بار زینها شکسته و از در ستیز درآمدند. نادر چون دلیری افغانیها را میدید و در دل همیخواست آنان را رام خویش سازد و در جنگها از توانایی و جانفشانی آنان سود جوید از اینرو هیچگاه بر آنان خشم نمیگرفت و پس از دست یافتن با شمشیر کیفر نمیداد. آنان که داستان جنگهای نادر را در بغداد و دیگر جاها خواندهاند و از جانفشانیهای افغانان در آن جنگها آگاهند باید بدانند که آن خونسردیها بیهوده نبوده است.
دربارهی لشکرکشیهای نادر و هنرمندی او جای سخن بسیار است. اگر کسانی میخواهند معنی هنرهای جنگی را بشناسند چه بهتر که تاریخ نادر را نیک خوانند.
ببینید : نیکنهادی این مرد تا کجا بوده است که چون ایران را از دشمنان پیراست و چنین خواست که تاج شاهی بسر گزارد گردنکشانه باین کار برنخاست و بلکه مردم را بدشت مغان خواند و در آنجا از آنان شور طلبید. هر کسی میدانست که باید خود او شاه شود و جز این نبایستی بود. این خود بسیار خطاست که یکی بکاری برخیزد و رنج برد و چون آماده گردید آن را بدست دیگری سپارد. با اینهمه نادر پرده نگه داشت و از مردم شور خواست. اینکه محمدعلی حزین نوشته : «یک دو کس از مشاهیر را ببهانه بقتل آورده اسباب و ادوات سیاست جلوهگر ساخت و در آن مجمع مهیب سخن در امر سلطنت آغاز نهاد ...» و چنین خواسته که پادشاهی نادر را یک کار زورکی بازنماید درست نیست.
این خود اندوهیست که بیکارهای همچون شیخمحمدعلی حزین بگفتگو از نادر پردازد و در کارهای او بداوری برخیزد. اگر در آن روز نادر شاه نشدی که خواستی شد؟!.. دیگران کدام شایستگی را نشان داده بودند که پادشاه شوند؟!.
✴️ حقایق نیرومندتر از آنست که یاوهگویان بتوانند جلوش را بگیرند
آقای کسروی دارندهی نامهی گرامی پرچم :
اگرچه سلیقهی شما اینست که به پاسخ یاوهگویان کمتر میپردازید زیرا که وقت شما گرانبهاتر از آنست که با مجادلهی اشخاص نادان تلف شود ـ حتا میدانم که به بیشتر گفتارهایی که از هواداران پرچم در پاسخ بدگویان میرسد اجازه نمیدهید که در پرچم چاپ شود. در عین حال آرزومندم این چند سطر در آن نامه چاپ شود تا خفاشصفتانی که تاب دیدن روشنایی حقیقت را ندارند باشتباه خود پی برده و بدانند که توده آنها را خوب شناخته دیگر فریب لفاظی و مغالطهکاری آنان را نخواهد خورد.
حقیقتاً جای بسی تأسف است که نیروی گرانبهای راستیپژوهی که از فضایل عالیهی انسانی است در برخی کسان باندازهای سست گردیده که گاهی با بدیهیات و محسوسات نیز معارضه نموده بجای پذیرفتن حقایق بمقام جسارت و فضولی برآمده زبان بفحش و ناسزا میگشایند.
در صورتی که اگر آنان بهرهای از این نعمت خدادادی داشته باشند باید نوشتههای شما را که سرتاسر حقیقت و بسود توده و کشور ایرانست پذیرفته و در پیشرفت آنها مردانه بکوشند و اگر چنانچه برخلاف حقیقت تشخیص دادند پاسخی توأم با دلیل و منطق نوشته قضاوت را بنظر جامعه موکول کنند ، ولی این بیچارگان از فرط درماندگی نه حوصلهی پذیرفتن حقایق را دارند و نه در برابر نوشتههای شما پاسخ حسابی ، از اینسو هم خوی پلید رشک و خودخواهی آنان را ناراحت کرده وادارشان میسازد که خود را در نظر خاص و عام رسوا گردانند.
آقای کسروی ما میدانیم که یاوهگوییهای اینگونه اشخاص مغرض در کوششهای شما بقدر کاهی تأثیر نخواهد داشت ، شما بنویسید حقایق را انتشار دهید ، خدا پشتیبان شماست و خردمندان و پاکدلان در هر جا که باشند با شما همداستانند.
کوششهای خستگیناپذیر شما را در راه نشر حقایق و بیداری توده ، تاریخ هرگز فراموش نخواهد کرد. کسانی که در برابر افکار بلند شما ایستادگی میکنند دیر یا زود از کردهی خود پشیمان خواهند شد مگر تیرهدلانی که یک عمر با متلکگویی و مسخرهبازی بسر برده و از این راه به نان و نوایی رسیدهاند و میخواهند دیگران نیز زندگی را با گمراهی بسر برند. البته آنها در نادانی خود پافشاری کرده ولی بجز رسوایی بهرهای نخواهند برد.
آری آنان که از راه پیچیدگی بمردم بوسیلهی ورقپارههای سیاه و ننگین خود روزی میخورند حق دارند که در برابر گفتههای شما جار و جنجال راه بیندازند زیرا آنان همیشه از کردارهای زشت و ناشایست خود نگران بوده و میترسند که بزودی نامهی حقگوی پرچم پرده از روی سیاهکاریهای آنان بردارد اینک بجلو افتاده میخواهند با هیاهو و هوچیگری خلط مبحث کنند اینگونه عناصر ناپاک که از روزنامهنویسی مقصودی جز نان خوردن ندارند (آن هم بطور نامشروع) چه حق دارند که در برابر مقاصد عالیهی شما عرض اندام کنند اگر آنان هدفی جز این دارند بگویند که در مدت نویسندگی خود چه مقصدی را تعقیب کرده و چه کسانی را با خود هماندیشه گردانیدهاند چون اینان در عالم اجتماع وظیفهای برای خود قائل نیستند اینست که در راه کشور و توده هرگز بکوشش برنخاسته و تا میتوانند بکوششهای دیگران نیز رشک برده و بکارشکنی میپردازند.
اگر خار و خاشاک تواند جلو سیل را بگیرد دسیسههای اینان نیز خواهد توانست در برابر تعلیمات سودمند شما ایستادگی کند.
تبریز ـ نوشتهی آقای اسلامی
(پرچم روزانه ش 140)
آقای کسروی دارندهی نامهی گرامی پرچم :
اگرچه سلیقهی شما اینست که به پاسخ یاوهگویان کمتر میپردازید زیرا که وقت شما گرانبهاتر از آنست که با مجادلهی اشخاص نادان تلف شود ـ حتا میدانم که به بیشتر گفتارهایی که از هواداران پرچم در پاسخ بدگویان میرسد اجازه نمیدهید که در پرچم چاپ شود. در عین حال آرزومندم این چند سطر در آن نامه چاپ شود تا خفاشصفتانی که تاب دیدن روشنایی حقیقت را ندارند باشتباه خود پی برده و بدانند که توده آنها را خوب شناخته دیگر فریب لفاظی و مغالطهکاری آنان را نخواهد خورد.
حقیقتاً جای بسی تأسف است که نیروی گرانبهای راستیپژوهی که از فضایل عالیهی انسانی است در برخی کسان باندازهای سست گردیده که گاهی با بدیهیات و محسوسات نیز معارضه نموده بجای پذیرفتن حقایق بمقام جسارت و فضولی برآمده زبان بفحش و ناسزا میگشایند.
در صورتی که اگر آنان بهرهای از این نعمت خدادادی داشته باشند باید نوشتههای شما را که سرتاسر حقیقت و بسود توده و کشور ایرانست پذیرفته و در پیشرفت آنها مردانه بکوشند و اگر چنانچه برخلاف حقیقت تشخیص دادند پاسخی توأم با دلیل و منطق نوشته قضاوت را بنظر جامعه موکول کنند ، ولی این بیچارگان از فرط درماندگی نه حوصلهی پذیرفتن حقایق را دارند و نه در برابر نوشتههای شما پاسخ حسابی ، از اینسو هم خوی پلید رشک و خودخواهی آنان را ناراحت کرده وادارشان میسازد که خود را در نظر خاص و عام رسوا گردانند.
آقای کسروی ما میدانیم که یاوهگوییهای اینگونه اشخاص مغرض در کوششهای شما بقدر کاهی تأثیر نخواهد داشت ، شما بنویسید حقایق را انتشار دهید ، خدا پشتیبان شماست و خردمندان و پاکدلان در هر جا که باشند با شما همداستانند.
کوششهای خستگیناپذیر شما را در راه نشر حقایق و بیداری توده ، تاریخ هرگز فراموش نخواهد کرد. کسانی که در برابر افکار بلند شما ایستادگی میکنند دیر یا زود از کردهی خود پشیمان خواهند شد مگر تیرهدلانی که یک عمر با متلکگویی و مسخرهبازی بسر برده و از این راه به نان و نوایی رسیدهاند و میخواهند دیگران نیز زندگی را با گمراهی بسر برند. البته آنها در نادانی خود پافشاری کرده ولی بجز رسوایی بهرهای نخواهند برد.
آری آنان که از راه پیچیدگی بمردم بوسیلهی ورقپارههای سیاه و ننگین خود روزی میخورند حق دارند که در برابر گفتههای شما جار و جنجال راه بیندازند زیرا آنان همیشه از کردارهای زشت و ناشایست خود نگران بوده و میترسند که بزودی نامهی حقگوی پرچم پرده از روی سیاهکاریهای آنان بردارد اینک بجلو افتاده میخواهند با هیاهو و هوچیگری خلط مبحث کنند اینگونه عناصر ناپاک که از روزنامهنویسی مقصودی جز نان خوردن ندارند (آن هم بطور نامشروع) چه حق دارند که در برابر مقاصد عالیهی شما عرض اندام کنند اگر آنان هدفی جز این دارند بگویند که در مدت نویسندگی خود چه مقصدی را تعقیب کرده و چه کسانی را با خود هماندیشه گردانیدهاند چون اینان در عالم اجتماع وظیفهای برای خود قائل نیستند اینست که در راه کشور و توده هرگز بکوشش برنخاسته و تا میتوانند بکوششهای دیگران نیز رشک برده و بکارشکنی میپردازند.
اگر خار و خاشاک تواند جلو سیل را بگیرد دسیسههای اینان نیز خواهد توانست در برابر تعلیمات سودمند شما ایستادگی کند.
تبریز ـ نوشتهی آقای اسلامی
(پرچم روزانه ش 140)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ٤٦ـ چگونه بعدلیه بازگشتم (تکهی دو از دو)
به هر حال داور از رفتار شهربانی سخت رنجیده و چون برخی همچشمیهای دیگر میانهی او و سرتیپ محمدخان درگاهی ، رئیس شهربانی میبوده ، بنام کینهجویی چنین خواسته که دیوان جنایی آدمکشیهای هفتگانهی محمدباقر را «ثابت» نشناسد و بدینسان تیشه بریشهی خودنماییهای شهربانی بزند. دیوان جنایی در این زمینه کار میکرد. عنوانشان هم این میبود که در شهربانی به محمدباقر شکنجهها کردهاند و پرونده در نتیجهی زور و فشار پدید آمده ، و برای آنکه این عنوان را پایهدار گردانند ، برای محمدباقر یکی از زبردستترین وکیلان را که آقای سیدهاشم میبود برگزیده ، به محمدباقر که خود مردی سخندان و سخنگو میبود ، دل داده بودند که آزادانه سخن گوید. دادگاه محاکمه را درازتر میگردانید که از یکسو فرصتی باشد و محمدباقر و وکیلش ، بدرفتاریهای شهربانی را بهتر بازنمایند و از یکسو در نتیجهی گذشت زمان ، خشم مردم فرونشیند و زمینه برای «تبرئه» آماده گردد.
اینها رازهاییست که سپس دانستهام. آن روزها نمیدانستم و از رفتار دادگاه در شگفت میبودم. روزی در اتاق «مشاوره» گفتگو میرفت. من با دیگران همداستانی ننمودم و گفتم : با این پرونده نمیتوان محمدباقر را بیگناه شناخت. گرفتم که شکنجهاش کردهاند. نتیجهی آن ، این خواهد بود که ما به «اقرارهایش» ارج نگزاریم. بدلیلهای دیگر چه خواهیم گفت؟. آقای زرینکفش رئیس دادگاه چون دانست من با آنان هماندیشه نمیباشم و نخواست مرا برنجاند ، به این عنوان که از نشست نخست در دادگاه نبودهام ، مرا از همراهی در رأی برکنار گردانید. من نیز خشنودی نمودم. ولی همین کار یک داستانی بس شگفت پیدا کرد.
چگونگی آنکه چون دادگاه رأی «تبرئه» داد ، شهربانی سخت رنجید و چون یک دستهی بزرگی بدخواه دولت میبودند ، از این پیشامد فرصت جسته چنین خواستند بنام پشتیبانی از شهربانی بریختن آبروی دولت کوشند و به برخی نمایشها پرداختند. ولی سرتیپ محمدخان به راز دلهای ایشان پی برده خود بجلوگیری پرداخت. از جمله وکیلی از همان بدخواهان دولت در حیاط عدلیه مردم را بسر خود گرد آورده و بآنان سخن رانده چنین گفته بود : «این عدلیه برای انگلیسها ساخته شده. محمدباقر را با دستور داور تبرئه کردهاند. بهمین جهت کسروی در رأی شرکت نکرده. خود او میگفت که داور دستور داده».
این سخنان او را یک بازجوی شهربانی شنیده و بیدرنگ راپورت داده بود. من چون شنیدم دلآزرده شدم. زیرا بسیار جا داشت که داور این دروغ را راست پندارد و از آنکه من راز دادگاه را بدیگران گفته یا چنان نکوهشی از عدلیه کردهام برنجد. از اینرو از رفتار بیآزرمانهی آن وکیل بسیار رنجیدم.
لیکن در اینجا نیز سرتیپ محمدخان رفتار بسیار خردمندانه و جوانمردانه کرد ، و آن اینکه بداور تلفن کرده گفته بود : «گفتگوی مهمی هست که باید با بودن کسروی و فلان وکیل با شما بکنم. فردا آنها بخانهی شما بیایند ، من هم خواهم آمد». داور آگاهی داد و من هم رفتم. داستان بسیار شیرین و درازی رخ داد. سرتیپ گفت : «آقای داور این آقای ... را که میبینید اینجا نشسته یکی از هوچیهای بزرگ این شهر است. اینها دشمنان دولتند و چون موضوع تبرئهی محمدباقر پیش آمد ، اینها خواستند از آب گلآلود ماهی بگیرند ...». یک رشته از کارهای آنها را شمرد. سپس گفت : «دیروز هم که در حیاط عدلیه کنفرانس داده و نام آقای کسروی را برده شما یقین بدانید دروغ گفته. من این آقای کسروی را تا امروز ندیده بودم ولی میشناختم. مدعیالعمومهای شما هر یکی همانکه مدعیالعموم میشود بنزد من میآید و چاپلوسی میکند. ولی این آقا که دو سال پیش مدعیالعموم بود ، بدیدن من نیامد. من هم نرنجیدم. بلکه به ایشان علاقه پیدا کردم. امروز هم بنام همان علاقه ، درخواست کردم که این جلسه باشد و من قضایا را بگویم تا شما دربارهی ایشان بدگمان نباشید». این را گفت و باز بسخنان دراز دیگری از نیرنگبازیهای آن وکیل و دستهی ایشان پرداخت. در آن میان که او سخن میگفت ، وکیل بدنهاد تاب نیاورده میخواست از خود «دفاع» کند. ولی او فرصت نداده میگفت : «خاموش باش ، تو بیشرفی ، تو پستی». سپس داور بسخن پرداخت. او نیز نکوهشهایی کرد که چنان دروغی را ساخته سپس بگفتگو رنگ شوخی داده گفت : «گلهی بیشتر من از آنست که با این آقا تازه آشتی کردهایم. شما خواستهاید دوباره میان ما را بهم بزنید».
دو ساعت بیشتر این سخنان میرفت تا برخاستیم. من از جوانمردی سرتیپ محمدخان بسیار خشنود شدم. اکنون هم که پانزده سال بیشتر از آن هنگام گذشته من سپاسگزار جوانمردی او میباشم.
🔸 ٤٦ـ چگونه بعدلیه بازگشتم (تکهی دو از دو)
به هر حال داور از رفتار شهربانی سخت رنجیده و چون برخی همچشمیهای دیگر میانهی او و سرتیپ محمدخان درگاهی ، رئیس شهربانی میبوده ، بنام کینهجویی چنین خواسته که دیوان جنایی آدمکشیهای هفتگانهی محمدباقر را «ثابت» نشناسد و بدینسان تیشه بریشهی خودنماییهای شهربانی بزند. دیوان جنایی در این زمینه کار میکرد. عنوانشان هم این میبود که در شهربانی به محمدباقر شکنجهها کردهاند و پرونده در نتیجهی زور و فشار پدید آمده ، و برای آنکه این عنوان را پایهدار گردانند ، برای محمدباقر یکی از زبردستترین وکیلان را که آقای سیدهاشم میبود برگزیده ، به محمدباقر که خود مردی سخندان و سخنگو میبود ، دل داده بودند که آزادانه سخن گوید. دادگاه محاکمه را درازتر میگردانید که از یکسو فرصتی باشد و محمدباقر و وکیلش ، بدرفتاریهای شهربانی را بهتر بازنمایند و از یکسو در نتیجهی گذشت زمان ، خشم مردم فرونشیند و زمینه برای «تبرئه» آماده گردد.
اینها رازهاییست که سپس دانستهام. آن روزها نمیدانستم و از رفتار دادگاه در شگفت میبودم. روزی در اتاق «مشاوره» گفتگو میرفت. من با دیگران همداستانی ننمودم و گفتم : با این پرونده نمیتوان محمدباقر را بیگناه شناخت. گرفتم که شکنجهاش کردهاند. نتیجهی آن ، این خواهد بود که ما به «اقرارهایش» ارج نگزاریم. بدلیلهای دیگر چه خواهیم گفت؟. آقای زرینکفش رئیس دادگاه چون دانست من با آنان هماندیشه نمیباشم و نخواست مرا برنجاند ، به این عنوان که از نشست نخست در دادگاه نبودهام ، مرا از همراهی در رأی برکنار گردانید. من نیز خشنودی نمودم. ولی همین کار یک داستانی بس شگفت پیدا کرد.
چگونگی آنکه چون دادگاه رأی «تبرئه» داد ، شهربانی سخت رنجید و چون یک دستهی بزرگی بدخواه دولت میبودند ، از این پیشامد فرصت جسته چنین خواستند بنام پشتیبانی از شهربانی بریختن آبروی دولت کوشند و به برخی نمایشها پرداختند. ولی سرتیپ محمدخان به راز دلهای ایشان پی برده خود بجلوگیری پرداخت. از جمله وکیلی از همان بدخواهان دولت در حیاط عدلیه مردم را بسر خود گرد آورده و بآنان سخن رانده چنین گفته بود : «این عدلیه برای انگلیسها ساخته شده. محمدباقر را با دستور داور تبرئه کردهاند. بهمین جهت کسروی در رأی شرکت نکرده. خود او میگفت که داور دستور داده».
این سخنان او را یک بازجوی شهربانی شنیده و بیدرنگ راپورت داده بود. من چون شنیدم دلآزرده شدم. زیرا بسیار جا داشت که داور این دروغ را راست پندارد و از آنکه من راز دادگاه را بدیگران گفته یا چنان نکوهشی از عدلیه کردهام برنجد. از اینرو از رفتار بیآزرمانهی آن وکیل بسیار رنجیدم.
لیکن در اینجا نیز سرتیپ محمدخان رفتار بسیار خردمندانه و جوانمردانه کرد ، و آن اینکه بداور تلفن کرده گفته بود : «گفتگوی مهمی هست که باید با بودن کسروی و فلان وکیل با شما بکنم. فردا آنها بخانهی شما بیایند ، من هم خواهم آمد». داور آگاهی داد و من هم رفتم. داستان بسیار شیرین و درازی رخ داد. سرتیپ گفت : «آقای داور این آقای ... را که میبینید اینجا نشسته یکی از هوچیهای بزرگ این شهر است. اینها دشمنان دولتند و چون موضوع تبرئهی محمدباقر پیش آمد ، اینها خواستند از آب گلآلود ماهی بگیرند ...». یک رشته از کارهای آنها را شمرد. سپس گفت : «دیروز هم که در حیاط عدلیه کنفرانس داده و نام آقای کسروی را برده شما یقین بدانید دروغ گفته. من این آقای کسروی را تا امروز ندیده بودم ولی میشناختم. مدعیالعمومهای شما هر یکی همانکه مدعیالعموم میشود بنزد من میآید و چاپلوسی میکند. ولی این آقا که دو سال پیش مدعیالعموم بود ، بدیدن من نیامد. من هم نرنجیدم. بلکه به ایشان علاقه پیدا کردم. امروز هم بنام همان علاقه ، درخواست کردم که این جلسه باشد و من قضایا را بگویم تا شما دربارهی ایشان بدگمان نباشید». این را گفت و باز بسخنان دراز دیگری از نیرنگبازیهای آن وکیل و دستهی ایشان پرداخت. در آن میان که او سخن میگفت ، وکیل بدنهاد تاب نیاورده میخواست از خود «دفاع» کند. ولی او فرصت نداده میگفت : «خاموش باش ، تو بیشرفی ، تو پستی». سپس داور بسخن پرداخت. او نیز نکوهشهایی کرد که چنان دروغی را ساخته سپس بگفتگو رنگ شوخی داده گفت : «گلهی بیشتر من از آنست که با این آقا تازه آشتی کردهایم. شما خواستهاید دوباره میان ما را بهم بزنید».
دو ساعت بیشتر این سخنان میرفت تا برخاستیم. من از جوانمردی سرتیپ محمدخان بسیار خشنود شدم. اکنون هم که پانزده سال بیشتر از آن هنگام گذشته من سپاسگزار جوانمردی او میباشم.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
یکی از «مارمولکبازیها» در کار ملایان آنست که هر جا به جلوگیری برخورند که راه چاره را نمیدانند ، بجای آنکه معترف شوند باید همچون دیگر مردم بکوشند تا یاد گیرند ، بجای آنکه با راستگویی سرمشق خوبی برای دیگران باشند ، «نشانی غلط» میدهند.
شیخک بجای آنکه بگوید ما ملایان بیش از مردم عادی از اقتصاد چیزی نمیفهمیم ، این روزگار دیگر زمان امام علی نیست که اقتصاد نوین را جایگاهی نبوده ، امروز در این زمینه کارشناسان فن باید بچاره کوشند ، «دستِ بالا» را گرفته چنین وامینماید که نابسامانیهای بیشمار اقتصادی کشور در این چهل و اند سال حکومت ملایی از رهگذر آن بوده که دولتها قرآن و «فقه اهل بیت» را راهنما نگرفتهاند ـ لیکن در نزد ما از روشنترین دانستههاست.
باید پرسید : آیا در این دیرگاه دست شما را از قرآن و فقه کوتاه کرده بودند که به آنها «مراجعه» نتوانستید؟! چرا مبهم سخن میگویی ، در کجای قرآن برای این گرفتاریها راه نشان داده شده؟! چرا آن را روشن نمیگردانی؟!
اگر میدانی و آشکار نمیگردانی ، پس با تودهات دشمنی و فریبکاری!
چنانکه کسروی آن یگانهمرد گفته :
امروز قرآن افزاری در دست فریبکاران و سودجویان گردیده.
شیخک بجای آنکه بگوید ما ملایان بیش از مردم عادی از اقتصاد چیزی نمیفهمیم ، این روزگار دیگر زمان امام علی نیست که اقتصاد نوین را جایگاهی نبوده ، امروز در این زمینه کارشناسان فن باید بچاره کوشند ، «دستِ بالا» را گرفته چنین وامینماید که نابسامانیهای بیشمار اقتصادی کشور در این چهل و اند سال حکومت ملایی از رهگذر آن بوده که دولتها قرآن و «فقه اهل بیت» را راهنما نگرفتهاند ـ لیکن در نزد ما از روشنترین دانستههاست.
باید پرسید : آیا در این دیرگاه دست شما را از قرآن و فقه کوتاه کرده بودند که به آنها «مراجعه» نتوانستید؟! چرا مبهم سخن میگویی ، در کجای قرآن برای این گرفتاریها راه نشان داده شده؟! چرا آن را روشن نمیگردانی؟!
اگر میدانی و آشکار نمیگردانی ، پس با تودهات دشمنی و فریبکاری!
چنانکه کسروی آن یگانهمرد گفته :
امروز قرآن افزاری در دست فریبکاران و سودجویان گردیده.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
«یک زیان شیعیگری که میباید جداگانه شمارم ، گستاخی پیروان آن کیش بدروغگوییست. دروغگویی که از بدترین گناهانست اینان در راه کیش خود پرهیز ندارند و آن را گناه نشمارند. از نخست چنین میبوده و اکنون نیز چنانست.
...
چون در پندار شیعیان ، امامان همهکارهی دستگاه خدایند ، هر گونه گزافگویی و گزافاندیشی دربارهی آنان سزاست. هر کاری از آنان شدنیست. (بگفتهی ملایان ممکنالوقوع است).» (کتاب داوری)
کوشاد تلگرام : از این دروغها که ملایان برای گرمی دکان خود میسازند بدتر دروغ و تهمت بستن به دشمنانشان است. چنین زشتکاری را بد ندانسته برایش فلسفه هم بافتهاند. خوانندگان توانند گفتار زیر را که در این زمینه است بخوانند :
https://t.me/kasravi_ahmad/753
...
چون در پندار شیعیان ، امامان همهکارهی دستگاه خدایند ، هر گونه گزافگویی و گزافاندیشی دربارهی آنان سزاست. هر کاری از آنان شدنیست. (بگفتهی ملایان ممکنالوقوع است).» (کتاب داوری)
کوشاد تلگرام : از این دروغها که ملایان برای گرمی دکان خود میسازند بدتر دروغ و تهمت بستن به دشمنانشان است. چنین زشتکاری را بد ندانسته برایش فلسفه هم بافتهاند. خوانندگان توانند گفتار زیر را که در این زمینه است بخوانند :
https://t.me/kasravi_ahmad/753
🔶 زیانهایی که از شیعیگری برمیخیزد
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی ششم)
از گفتن بینیاز است که چنین مردمی ، با این بیپروایی به آمیغهای [=حقایق] زندگانی و بیگانگی بزمان خود ، سرنوشتی جز درماندگی و بدبختی نتوانند داشت ، و این سزای نادانی و گمراهی ایشانست که همیشه توسریخورِ بیگانگان باشند. اگر راستی را بخواهیم شیعیان با این گرفتاریهاشان مردم زمان خود نیستند ، بلکه مردگان هزاروسیصد سالهاند که به زندگان درآمیختهاند. اینست راه زندگانی را نمیشناسند.
اگر مثلی خواهیم باید گفت داستان اینان داستان آن مردیست که چشمش نادرست باشد که پیرامون خود و زیر پایش را نبیند ولی در یک فرسخی دیهی را تواند دید و بکارهای آنجا تماشا تواند کرد. پیداست که چنین مردی با آن چشم شگفتی ، زندگی نتواند کرد. زیرا چون پیرامون خود را نمیبیند بهنگامی که در یک فرسخی بتماشای آن دیه سرگرم است ، ناگهان لغزیده از پا خواهد افتاد و یا بچاهی فروخواهد رفت. این بدبختیها که امروز گریبانگیر شرقیان میباشد و آنان را بزیردستی غربیان کشانیده نتیجهی همین نادانی و مانندههای آنهاست.
میدانم کسانی ایراد گرفته خواهند گفت : در زمان صفویان که ایرانیان همگی در کیش شیعی میبودند پس چگونه بآن جنگهای بزرگ برخاستند و کشور را نگه داشتند؟!. چگونه بآن فیروزیها رسیدند؟..
میگویم : نخست : در زمان صفویان شیعیان شیفتهی روضهخوانی و زیارتِ تنها نمیبودند ، و بکارهای کشور نیز میپرداختند و دلیلش همانست که در راه نگهداری آن بجانفشانی برمیخاستند.
دوم : زمان صفویان جز از زمان ماست. در آن زمانها تودهها را اختیاری نبودی و پادشاهان توانستندی آنان را چنانکه میخواهند راه برند و به هر کاری وادارند. در آن زمان نیز جُربُزه [=استعداد] و غیرت شاهاسماعیل و شاهتهماسب و شاهعباس میبود که از ایرانیان شیعی جنگجویان پدید میآورد. آنگاه چنانکه در جای دیگری بگشادی نوشتهایم ، شاهاسماعیل و جانشینان او ، نه از ایرانیان ، بلکه از ایلهای ترک سود میجستند که مردانِ بیابانیِ جنگجویِ غیرتمندی میبودند و از شیعیگری جز جنگ با سنیان را یاد نگرفته بودند.
سوم : در زمان صفویان ایرانیان در برابر خود ، عثمانیان و ازبکان را میداشتند که چندان برتر نمیبودند. ولی امروز در برابرشان اروپاییان را میدارند که بسیار برتری پیدا کردهاند.
چهارم : در زمان صفویان جهان حال دیگری میداشت و امروز حال دیگری میدارد. امروز زندگانی تنها با جنگ و شمشیر زدن نیست و هر تودهای باید در همهی کارهای زندگی دلبستگی از خود نشان دهد و همهی هوش و پروای خود را در راه نیکی زندگانی بکار اندازد ، وگرنه از دیگران پس افتاده نابود خواهد گردید. زمان صفویان با این زمان از هر باره جداست.
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی ششم)
از گفتن بینیاز است که چنین مردمی ، با این بیپروایی به آمیغهای [=حقایق] زندگانی و بیگانگی بزمان خود ، سرنوشتی جز درماندگی و بدبختی نتوانند داشت ، و این سزای نادانی و گمراهی ایشانست که همیشه توسریخورِ بیگانگان باشند. اگر راستی را بخواهیم شیعیان با این گرفتاریهاشان مردم زمان خود نیستند ، بلکه مردگان هزاروسیصد سالهاند که به زندگان درآمیختهاند. اینست راه زندگانی را نمیشناسند.
اگر مثلی خواهیم باید گفت داستان اینان داستان آن مردیست که چشمش نادرست باشد که پیرامون خود و زیر پایش را نبیند ولی در یک فرسخی دیهی را تواند دید و بکارهای آنجا تماشا تواند کرد. پیداست که چنین مردی با آن چشم شگفتی ، زندگی نتواند کرد. زیرا چون پیرامون خود را نمیبیند بهنگامی که در یک فرسخی بتماشای آن دیه سرگرم است ، ناگهان لغزیده از پا خواهد افتاد و یا بچاهی فروخواهد رفت. این بدبختیها که امروز گریبانگیر شرقیان میباشد و آنان را بزیردستی غربیان کشانیده نتیجهی همین نادانی و مانندههای آنهاست.
میدانم کسانی ایراد گرفته خواهند گفت : در زمان صفویان که ایرانیان همگی در کیش شیعی میبودند پس چگونه بآن جنگهای بزرگ برخاستند و کشور را نگه داشتند؟!. چگونه بآن فیروزیها رسیدند؟..
میگویم : نخست : در زمان صفویان شیعیان شیفتهی روضهخوانی و زیارتِ تنها نمیبودند ، و بکارهای کشور نیز میپرداختند و دلیلش همانست که در راه نگهداری آن بجانفشانی برمیخاستند.
دوم : زمان صفویان جز از زمان ماست. در آن زمانها تودهها را اختیاری نبودی و پادشاهان توانستندی آنان را چنانکه میخواهند راه برند و به هر کاری وادارند. در آن زمان نیز جُربُزه [=استعداد] و غیرت شاهاسماعیل و شاهتهماسب و شاهعباس میبود که از ایرانیان شیعی جنگجویان پدید میآورد. آنگاه چنانکه در جای دیگری بگشادی نوشتهایم ، شاهاسماعیل و جانشینان او ، نه از ایرانیان ، بلکه از ایلهای ترک سود میجستند که مردانِ بیابانیِ جنگجویِ غیرتمندی میبودند و از شیعیگری جز جنگ با سنیان را یاد نگرفته بودند.
سوم : در زمان صفویان ایرانیان در برابر خود ، عثمانیان و ازبکان را میداشتند که چندان برتر نمیبودند. ولی امروز در برابرشان اروپاییان را میدارند که بسیار برتری پیدا کردهاند.
چهارم : در زمان صفویان جهان حال دیگری میداشت و امروز حال دیگری میدارد. امروز زندگانی تنها با جنگ و شمشیر زدن نیست و هر تودهای باید در همهی کارهای زندگی دلبستگی از خود نشان دهد و همهی هوش و پروای خود را در راه نیکی زندگانی بکار اندازد ، وگرنه از دیگران پس افتاده نابود خواهد گردید. زمان صفویان با این زمان از هر باره جداست.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
چون آن مردگان را «گرامیداشتگان» خدا شناخته دستگاه آفرش را بسر آنان میگردانند ، همه بزمان آنان پرداخته بزمان خود ارج نمیگزارند. در پندار شیعیان دورهی بهتر جهان گذشته و آنچه بازمانده دورههای بیارج آن میباشد. خدا بجهان آنچه بایستی بکند کرده است : پیغمبرهایش را برانگیزیده ، علی و حسن و حسین و جعفر را که گلهای سرسبد آفرش بودهاند آورده ، دستگاه کربلایش را راه انداخته ، برای روز رستاخیز میانجیانی اندوخته گردانیده ، امام زمانش را در جابُلقا و جابُلسا آماده نگه داشته ، دیگر کاری که بکند نمانده و این دورههایی که میگذرد زمانهای بیهودهی جهانست که هیچ ارجی نباید گزاشت ، و تنها کاری که باید کرد آنست که بزیارت رفت ، گریه کرد ، داستان فدک را فراموش نساخت ، دست از گریبان ابوبکر و عمر برنداشت ، تا بدینسان امامان را از خود خشنود گردانید و روز رستاخیز از میانجیگری آنان بیبهره نمانْد. در نتیجهی همینست که هر بدبختی که بتوده و کشور پیش آید و هر گرفتاری که رخ دهد شیعیان پروا ننمایند بجای خود ، که از همان نیز معجزهای برای امامان خود پدید آورده چنین گویند : «اینها علامت آخرالزمان است ، خودشان خبر داده بودند».(کتاب داوری)
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
🔶 زبان ایرانی :305
🔸 شرق ، غرب ، شمال ، جنوب
چنانکه خوانندگان میدانند ما پارسال در روزنامهی پرچم دربارهی نامهای فارسی شمال و جنوب پرسشهایی از خوانندگان کردیم و یک رشته پاسخهایی رسید که در روزنامه بچاپ رسانیدیم. ولی اینکه کدام پاسخ راستتر بود ننوشتیم و اینک نتیجه را در اینجا میآوریم :
شرق : خراسان ، غرب : خوروران (خاور) ، شمال : باختر ، جنوب : نیمروز
اینها نامهاییست که در زمان ساسانیان بکار میرفته و خود یک داستان تاریخی میدارد که باید در جای دیگری بازنماییم. در اینجا سخن آنست که آیا میتوان امروز این چهار نام را در نوشتههای خود بکار برد و شناخته گردانید؟.. چنانکه خوانندگان میدانند اکنون چند دشواری پدید آمده زیرا :
1) خراسان امروز نام یک استانی گردیده که دیگر نتوان آن را در معنی شرق بکار برد.
2) خوروارن یا خاور که نام غرب میبوده فرهنگستان آن را نام شرق گردانیده و در روزنامهها و نوشتههای دولتی باین معنی شناخته گردیده.
3) باختر که نام شمال بوده فرهنگستان در معنی غرب شناخته گردانیده.
4) نیمروز بمعنی نیمهی روز یا ظهر است که ما بآن معنی نیز نیازمندیم. و چون ما بر آنیم که یک واژه را جز در یک معنی بکار نبریم اینست برای جنوب بواژهی دیگری نیاز خواهیم داشت.
باید در این باره بگفتگوی گشاده و درازی پردازیم و اگر خوانندگان هم چیزی میاندیشند بنویسند. در یکی از شمارههای آینده گفتار آقای مسعود مقدم را دربارهی داستان تاریخی این چهار نام خواهیم آورد که سپس دربارهی نامها و اینکه امروز چه باید بکنیم بسخن پردازیم.
(پرچم نیمهماهه ، ش4 ، س154)
پایان
🔸 شرق ، غرب ، شمال ، جنوب
چنانکه خوانندگان میدانند ما پارسال در روزنامهی پرچم دربارهی نامهای فارسی شمال و جنوب پرسشهایی از خوانندگان کردیم و یک رشته پاسخهایی رسید که در روزنامه بچاپ رسانیدیم. ولی اینکه کدام پاسخ راستتر بود ننوشتیم و اینک نتیجه را در اینجا میآوریم :
شرق : خراسان ، غرب : خوروران (خاور) ، شمال : باختر ، جنوب : نیمروز
اینها نامهاییست که در زمان ساسانیان بکار میرفته و خود یک داستان تاریخی میدارد که باید در جای دیگری بازنماییم. در اینجا سخن آنست که آیا میتوان امروز این چهار نام را در نوشتههای خود بکار برد و شناخته گردانید؟.. چنانکه خوانندگان میدانند اکنون چند دشواری پدید آمده زیرا :
1) خراسان امروز نام یک استانی گردیده که دیگر نتوان آن را در معنی شرق بکار برد.
2) خوروارن یا خاور که نام غرب میبوده فرهنگستان آن را نام شرق گردانیده و در روزنامهها و نوشتههای دولتی باین معنی شناخته گردیده.
3) باختر که نام شمال بوده فرهنگستان در معنی غرب شناخته گردانیده.
4) نیمروز بمعنی نیمهی روز یا ظهر است که ما بآن معنی نیز نیازمندیم. و چون ما بر آنیم که یک واژه را جز در یک معنی بکار نبریم اینست برای جنوب بواژهی دیگری نیاز خواهیم داشت.
باید در این باره بگفتگوی گشاده و درازی پردازیم و اگر خوانندگان هم چیزی میاندیشند بنویسند. در یکی از شمارههای آینده گفتار آقای مسعود مقدم را دربارهی داستان تاریخی این چهار نام خواهیم آورد که سپس دربارهی نامها و اینکه امروز چه باید بکنیم بسخن پردازیم.
(پرچم نیمهماهه ، ش4 ، س154)
پایان
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 18
یک نمونهی دیگر از نیکنهادی نادر آنکه چون پادشاهی یافت بآسایش و خوشی نپرداخت و رشتهی کوشش را از دست نهشت و رفتار و کردار دیگر نکرد. در جایی که پادشاه یک کشور بزرگی میبود در همهی کارها و جنگها خود پیشگام میشد و از اینرو بود که همیشه فیروز میگردید.
آن روز که نادر از سفر هند و بخارا و خوارزم بازگشت ایران بزرگترین و نیرومندترین دولت آسیا بود. اگر آن حال پایدار ماندی بیگمان تاریخ شرق براه دیگری افتادی. ولی آنحال پایدار نماند. زیرا نادر رفتار خود را دیگر کرد و این هنگام بجای بخشایش و دوراندیشی با مردم ، دست ستم از آستین برآورد و خونهای بسیار ریخت. چندان که نزدیکانش بر جان خود ترسیدند و او را نابود کردند.
شاید بگویید : این حال چرا رخ داد؟!.. نادرشاه رفتار خویش را چرا دیگر کرد؟!.. این از چیزهاییست که در تاریخ پوشیده مانده. ولی ما آن را نیک جستهایم و برازش پی بردهایم و همین نکته است که میخواهیم در اینجا بازنماییم :
نادر با آن کارهایی که کرد و ایران را بسامان آورد و بزرگ گردانید از ایرانیان چشم ارجشناسی میداشت و هم بایستی داشته باشد. ولی مردم چندان ارجشناسی ننمودند و دستههایی از در نمکناشناسی درآمدند.
در آن روز هم ایرانیان گرفتار رشک میبودند و این از پلیدترین بیماریهاست. رشکبران بجای آنکه از دیدن مردان بزرگ و کارهای بزرگ شادمان گردند و ارج شناسند و به یاری و پشتیبانی برخیزند سخت خشمناک گردند و زبان بدگویی باز کنند و بکارشکنی برخیزند. در هر توده که این بیماری فزون شد آن توده کمتر رهایی یابد و بجایی رسد. زیرا هر کسی که دامن بکمر زند و برهایی آن کوشد و کارهای بزرگی انجام دهد مردم او را برنتابند و بجای یاری و پشتیبانی از در کارشکنی درآیند و او را از پا اندازند. اینگونه توده است که «بیمار پزشککش» نامیده شوند.
دربارهی نادر نیز کسان انبوهی بجای آنکه از فیروزیهای گرانبهای او خشنود گردند و یاری و همراهی دریغ نگویند رشکبرانه سخت دلگیر میشدند و کارهای بزرگ او را برنمیتافتند. هنگامی که افغانان به اسپهان درآمدند و آن آشفتگی در ایران پدیدار شد هزاران مردان بنام هر یکی خود را بگوشهای کشیدند و زبون و درمانده خاموش نشستند ، و چون نادر بکوشش برخاست تا زمان رنج و تلاش میبود همچنان خاموش ماندند و تکانی از خود نشان ندادند. ولی چون آن زمان سپری شد و هنگام شکوه و برخورداری رسید این زمان بیرون آمدند و به نادر و نزدیکان او رشک برده به زباندرازی پرداختند و مردم را بَرو شورانیدند.
اینان آن را برنمیتافتند که نادر که بیست سال پیش از شمار دیگران میبوده اکنون پادشاه ایران باشد و هیچ بیاد نمیآوردند که او باین جایگاه در سایهی کوششهای بسیار گرانبهایی رسیده ـ کوششهایی که مایهی زندگی ایران گردیده.
در دشت مغان چون گفتگوی پادشاهی نادر پیش آمد و او نخست نمیپذیرفت و سپس آن را بگردن گرفت شرطهایی با مردم کرد که یکی چشم پوشیدن از خاندان کهن صفوی بود. این شرط بسیار بجا بود. زیرا صفویان از شایستگی افتاده و جز مایهی ویرانی ایران نبودند. چنانکه داستان سلطانحسین و پسرش تهماسب بهترین گواه این گفته میباشد.
ولی رشکبران برای کارشکنی ، آن خاندان را دستاویز میگرفتند و اگر کسی را بنام ساممیرزا و یا عباسمیرزا پیدا میکردند ، گو که قلندر ویلگردی میبود و بدروغ خود را بخاندان صفوی میبست گرد او را گرفته درفش شورش میافراشتند و همه جا را پرهیاهو میساختند. مردانی که در پیرامون نادر به نوایی رسیده و از دست او فرمانروایی یافته بودند هواداری از صفویان را بهانه ساخته نمکناشناسانه بگردنکشی برمیخاستند. همین پیشامدها حال نادر را دیگرگون ساخت و او را بخونریزی واداشت.
یک دسته مردمی که خود هیچ کاری نتوانند و با اینهمه برخاستن مردان بزرگ را برنتابند و بر آنان رشک برند و پستنهادانه از در بدگویی و کارشکنی درآیند جز کشتن چه سزای دیگر دارند؟!.. تاریخنگاران آدمکشیهای نادر را مینگارند و از ستمهای او مینالند. من که چگونگی را نیک فهمیدهام او را ستمدیده میبینم و دلم بر آن مرد بزرگ میسوزد. کسی که برخاسته و آن کارها را بانجام رسانیده و از مردم بجای ارجشناسی و پشتیبانی جز کارشکنی و دشمنی ندیده ـ آیا چه ستمی بالاتر از این خواهد بود؟!..
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 18
یک نمونهی دیگر از نیکنهادی نادر آنکه چون پادشاهی یافت بآسایش و خوشی نپرداخت و رشتهی کوشش را از دست نهشت و رفتار و کردار دیگر نکرد. در جایی که پادشاه یک کشور بزرگی میبود در همهی کارها و جنگها خود پیشگام میشد و از اینرو بود که همیشه فیروز میگردید.
آن روز که نادر از سفر هند و بخارا و خوارزم بازگشت ایران بزرگترین و نیرومندترین دولت آسیا بود. اگر آن حال پایدار ماندی بیگمان تاریخ شرق براه دیگری افتادی. ولی آنحال پایدار نماند. زیرا نادر رفتار خود را دیگر کرد و این هنگام بجای بخشایش و دوراندیشی با مردم ، دست ستم از آستین برآورد و خونهای بسیار ریخت. چندان که نزدیکانش بر جان خود ترسیدند و او را نابود کردند.
شاید بگویید : این حال چرا رخ داد؟!.. نادرشاه رفتار خویش را چرا دیگر کرد؟!.. این از چیزهاییست که در تاریخ پوشیده مانده. ولی ما آن را نیک جستهایم و برازش پی بردهایم و همین نکته است که میخواهیم در اینجا بازنماییم :
نادر با آن کارهایی که کرد و ایران را بسامان آورد و بزرگ گردانید از ایرانیان چشم ارجشناسی میداشت و هم بایستی داشته باشد. ولی مردم چندان ارجشناسی ننمودند و دستههایی از در نمکناشناسی درآمدند.
در آن روز هم ایرانیان گرفتار رشک میبودند و این از پلیدترین بیماریهاست. رشکبران بجای آنکه از دیدن مردان بزرگ و کارهای بزرگ شادمان گردند و ارج شناسند و به یاری و پشتیبانی برخیزند سخت خشمناک گردند و زبان بدگویی باز کنند و بکارشکنی برخیزند. در هر توده که این بیماری فزون شد آن توده کمتر رهایی یابد و بجایی رسد. زیرا هر کسی که دامن بکمر زند و برهایی آن کوشد و کارهای بزرگی انجام دهد مردم او را برنتابند و بجای یاری و پشتیبانی از در کارشکنی درآیند و او را از پا اندازند. اینگونه توده است که «بیمار پزشککش» نامیده شوند.
دربارهی نادر نیز کسان انبوهی بجای آنکه از فیروزیهای گرانبهای او خشنود گردند و یاری و همراهی دریغ نگویند رشکبرانه سخت دلگیر میشدند و کارهای بزرگ او را برنمیتافتند. هنگامی که افغانان به اسپهان درآمدند و آن آشفتگی در ایران پدیدار شد هزاران مردان بنام هر یکی خود را بگوشهای کشیدند و زبون و درمانده خاموش نشستند ، و چون نادر بکوشش برخاست تا زمان رنج و تلاش میبود همچنان خاموش ماندند و تکانی از خود نشان ندادند. ولی چون آن زمان سپری شد و هنگام شکوه و برخورداری رسید این زمان بیرون آمدند و به نادر و نزدیکان او رشک برده به زباندرازی پرداختند و مردم را بَرو شورانیدند.
اینان آن را برنمیتافتند که نادر که بیست سال پیش از شمار دیگران میبوده اکنون پادشاه ایران باشد و هیچ بیاد نمیآوردند که او باین جایگاه در سایهی کوششهای بسیار گرانبهایی رسیده ـ کوششهایی که مایهی زندگی ایران گردیده.
در دشت مغان چون گفتگوی پادشاهی نادر پیش آمد و او نخست نمیپذیرفت و سپس آن را بگردن گرفت شرطهایی با مردم کرد که یکی چشم پوشیدن از خاندان کهن صفوی بود. این شرط بسیار بجا بود. زیرا صفویان از شایستگی افتاده و جز مایهی ویرانی ایران نبودند. چنانکه داستان سلطانحسین و پسرش تهماسب بهترین گواه این گفته میباشد.
ولی رشکبران برای کارشکنی ، آن خاندان را دستاویز میگرفتند و اگر کسی را بنام ساممیرزا و یا عباسمیرزا پیدا میکردند ، گو که قلندر ویلگردی میبود و بدروغ خود را بخاندان صفوی میبست گرد او را گرفته درفش شورش میافراشتند و همه جا را پرهیاهو میساختند. مردانی که در پیرامون نادر به نوایی رسیده و از دست او فرمانروایی یافته بودند هواداری از صفویان را بهانه ساخته نمکناشناسانه بگردنکشی برمیخاستند. همین پیشامدها حال نادر را دیگرگون ساخت و او را بخونریزی واداشت.
یک دسته مردمی که خود هیچ کاری نتوانند و با اینهمه برخاستن مردان بزرگ را برنتابند و بر آنان رشک برند و پستنهادانه از در بدگویی و کارشکنی درآیند جز کشتن چه سزای دیگر دارند؟!.. تاریخنگاران آدمکشیهای نادر را مینگارند و از ستمهای او مینالند. من که چگونگی را نیک فهمیدهام او را ستمدیده میبینم و دلم بر آن مرد بزرگ میسوزد. کسی که برخاسته و آن کارها را بانجام رسانیده و از مردم بجای ارجشناسی و پشتیبانی جز کارشکنی و دشمنی ندیده ـ آیا چه ستمی بالاتر از این خواهد بود؟!..
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ٤٧ـ چگونه به «ریاست محاکم» گمارده شدم
بدینسان در دیوان جنایی میگذرانیدم. ولی با داور گفتگویی نکرده یکدل نمیبودم. در همان روزها تیمورتاش وزیر دربار از اروپا بازگشته بود و من بدیدنش نرفته بودم. روزی جوانی میرزا مصطفا نام که از استانبول آمده بود با من دیدار کرد و چنین گفت : «وزیر دربار که از اروپا بازمیگشت به استانبول آمد. ما یک دسته بدیدنش رفتیم. چون دانست ما تبریزی هستیم بسخن پرداخت ، گفت : در این سفر در اروپا دو نفر باعث غرور ملی من شدند که هر دو تبریزی بودند. یکی میرزا حسین قلیخان امین ، دیگری سید احمد کسروی. دربارهی شما گفت : بسیاری از شرقشناسان او را از من میپرسیدند. از نوشتههایش ستایش میکردند. شنیدم در چند انجمن علمی عضویت پیدا کرده».
اینها را که از میرزا مصطفا شنیدم ، بیاد مهربانیهای پیش تیمورتاش افتاده روزی بدیدنش رفتم. با خوشرویی بسیار پذیرفت. گفت : «شما بکاری میپردازید که دیگران هم میتوانند و کاری را که تنها شما توانید ، رها کردهاید. قضاوت را همه کس میتواند ، شما باید به همان رشتهی تحقیقات تاریخی و زبانی پردازید. من تصمیم گرفتهام بشما پشتیبانی (پاتروناژ) کنم. با وزارت فرهنگ گفتگو خواهم کرد که شما را بپذیرند و حقوقی بشما دهند که بنشینید و بتألیف پردازید». گفتم : قضاوت یا کار عدلیه جلوگیر من از کارهای دانشی نیست. من تاکنون هرچه خوانده و نوشتهام در ساعتهای بیکاریم بوده. من تنها آن میخواهم که عدلیه با من بدرفتاری نکند. گفت : «اگر از من بشنوید آن بهتر است که گفتم. شما هفتهی دیگر اینجا بیایید نتیجه را بشما خواهم گفت».
من دیگر سخنی نگفته برخاستم. هفتهی دیگر که رفتم در حیاط ایستاده بود. گفت : «آقا ، در هیئت[وزراء] با وزیر فرهنگ گفتگو میکردم ، رفیق ما داور نگزاشت. او میخواهد شما در عدلیه بمانید». هنگامی که این جملهها را میگفت داور از دور پدیدار شد که میخواست به «هیئت وزراء» برود. تیمورتاش آوازش داد. چون آمد با همان شیوهی مشدیانهی خود گفت : «آقای داور ، این رفیق ما را یا راضی کن در عدلیه نگهدار ، یا رها کن برود بوزارت فرهنگ». داور گفت : «ما در عدلیه به ایشان بیشتر احتیاج داریم». من گفتم : «آقای داور همه چیز بماند. من در عدلیه پیش دارای رتبهی شش میبودم که در این قانون رتبهی هشت میشود. شما بمن کار رتبهی هفت دادهاید». گفت : «آن چارهاش آسانست. شما را رئیس محاکم بدایت میگردانیم و حقوق آن را در بودجهی حقوق رتبهی هشت منظور میگردانیم که در آن ضمن از مجلس گذشته قانون میشود».
من با خاموشی خرسندی خود را بازنمودم. داور دستی داد و گفت : «امیدوارم پس از این باهم خوش باشیم. این را گفت و راه افتاد. من نیز بآقای وزیر دربار بدرود گفته بازگشتم.
دو روز پس از آن حکم «ریاست کل محاکم بدایت» با «حقوق رتبهی هشت» برایم آوردند و از فردای آن که ٢٩ دیماه ١٣٠٧ میبود ، به شعبهی یکم بدایت رفته بکار پرداختم. هجده ماه و چند روز در این شعبه میبودم خود داستانهای بسیار میدارد که اگر بنویسم باید کتابی جداگانه پردازم.
این هجده ماه روزهایی میبود که روان من در جنب و جوش سختی میبود و حال دیگری میداشتم. از جمله از کار فرسوده نمیگردیدم. از نبرد با ستم و بدی لذت بسیار میبردم. با آنکه همچنان زبان ارمنی را میخواندم و رشتهی دانشی را دنبال میکردم ، و در همان روزها بود که بنوشتن کتاب «شهریاران گمنام» پرداختم و بخش یکم و دوم آن را بچاپ رسانیدم ، در دادگاه نیز بهمهی کارهای خود میرسیدم. یکی از خوشیهای من بودن آقای بهرامی در وزارت عدلیه میبود. کسانی که این مرد توانا و کاردان را از نزدیک نشناختهاند و رفتار ساده و مهرآمیز او را ـ بویژه با دوستانش ـ از نزدیک ندیدهاند ، با گفتن نخواهند دانست.
به هر حال هجده ماه در آن دادگاه بسر بردم که از ارجدارترین روزهای زندگانی منست و برای آنکه این گفتهی خود را روشن گردانم اینک چند نکتهای را بدیده گرفته از یکایک آنها سخن میرانم.
🔸 ٤٧ـ چگونه به «ریاست محاکم» گمارده شدم
بدینسان در دیوان جنایی میگذرانیدم. ولی با داور گفتگویی نکرده یکدل نمیبودم. در همان روزها تیمورتاش وزیر دربار از اروپا بازگشته بود و من بدیدنش نرفته بودم. روزی جوانی میرزا مصطفا نام که از استانبول آمده بود با من دیدار کرد و چنین گفت : «وزیر دربار که از اروپا بازمیگشت به استانبول آمد. ما یک دسته بدیدنش رفتیم. چون دانست ما تبریزی هستیم بسخن پرداخت ، گفت : در این سفر در اروپا دو نفر باعث غرور ملی من شدند که هر دو تبریزی بودند. یکی میرزا حسین قلیخان امین ، دیگری سید احمد کسروی. دربارهی شما گفت : بسیاری از شرقشناسان او را از من میپرسیدند. از نوشتههایش ستایش میکردند. شنیدم در چند انجمن علمی عضویت پیدا کرده».
اینها را که از میرزا مصطفا شنیدم ، بیاد مهربانیهای پیش تیمورتاش افتاده روزی بدیدنش رفتم. با خوشرویی بسیار پذیرفت. گفت : «شما بکاری میپردازید که دیگران هم میتوانند و کاری را که تنها شما توانید ، رها کردهاید. قضاوت را همه کس میتواند ، شما باید به همان رشتهی تحقیقات تاریخی و زبانی پردازید. من تصمیم گرفتهام بشما پشتیبانی (پاتروناژ) کنم. با وزارت فرهنگ گفتگو خواهم کرد که شما را بپذیرند و حقوقی بشما دهند که بنشینید و بتألیف پردازید». گفتم : قضاوت یا کار عدلیه جلوگیر من از کارهای دانشی نیست. من تاکنون هرچه خوانده و نوشتهام در ساعتهای بیکاریم بوده. من تنها آن میخواهم که عدلیه با من بدرفتاری نکند. گفت : «اگر از من بشنوید آن بهتر است که گفتم. شما هفتهی دیگر اینجا بیایید نتیجه را بشما خواهم گفت».
من دیگر سخنی نگفته برخاستم. هفتهی دیگر که رفتم در حیاط ایستاده بود. گفت : «آقا ، در هیئت[وزراء] با وزیر فرهنگ گفتگو میکردم ، رفیق ما داور نگزاشت. او میخواهد شما در عدلیه بمانید». هنگامی که این جملهها را میگفت داور از دور پدیدار شد که میخواست به «هیئت وزراء» برود. تیمورتاش آوازش داد. چون آمد با همان شیوهی مشدیانهی خود گفت : «آقای داور ، این رفیق ما را یا راضی کن در عدلیه نگهدار ، یا رها کن برود بوزارت فرهنگ». داور گفت : «ما در عدلیه به ایشان بیشتر احتیاج داریم». من گفتم : «آقای داور همه چیز بماند. من در عدلیه پیش دارای رتبهی شش میبودم که در این قانون رتبهی هشت میشود. شما بمن کار رتبهی هفت دادهاید». گفت : «آن چارهاش آسانست. شما را رئیس محاکم بدایت میگردانیم و حقوق آن را در بودجهی حقوق رتبهی هشت منظور میگردانیم که در آن ضمن از مجلس گذشته قانون میشود».
من با خاموشی خرسندی خود را بازنمودم. داور دستی داد و گفت : «امیدوارم پس از این باهم خوش باشیم. این را گفت و راه افتاد. من نیز بآقای وزیر دربار بدرود گفته بازگشتم.
دو روز پس از آن حکم «ریاست کل محاکم بدایت» با «حقوق رتبهی هشت» برایم آوردند و از فردای آن که ٢٩ دیماه ١٣٠٧ میبود ، به شعبهی یکم بدایت رفته بکار پرداختم. هجده ماه و چند روز در این شعبه میبودم خود داستانهای بسیار میدارد که اگر بنویسم باید کتابی جداگانه پردازم.
این هجده ماه روزهایی میبود که روان من در جنب و جوش سختی میبود و حال دیگری میداشتم. از جمله از کار فرسوده نمیگردیدم. از نبرد با ستم و بدی لذت بسیار میبردم. با آنکه همچنان زبان ارمنی را میخواندم و رشتهی دانشی را دنبال میکردم ، و در همان روزها بود که بنوشتن کتاب «شهریاران گمنام» پرداختم و بخش یکم و دوم آن را بچاپ رسانیدم ، در دادگاه نیز بهمهی کارهای خود میرسیدم. یکی از خوشیهای من بودن آقای بهرامی در وزارت عدلیه میبود. کسانی که این مرد توانا و کاردان را از نزدیک نشناختهاند و رفتار ساده و مهرآمیز او را ـ بویژه با دوستانش ـ از نزدیک ندیدهاند ، با گفتن نخواهند دانست.
به هر حال هجده ماه در آن دادگاه بسر بردم که از ارجدارترین روزهای زندگانی منست و برای آنکه این گفتهی خود را روشن گردانم اینک چند نکتهای را بدیده گرفته از یکایک آنها سخن میرانم.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
دولت بما پاسخ دهد.pdf
1.5 MB
🔶 دولت بما پاسخ دهد
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : دعوی حکومت نمودن ملایان و درخواست از دولت برای اقدام جدی و تعیین تکلیف خود با آنان در این زمینه
📊 شمار ساتها : ۴۲
کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : دعوی حکومت نمودن ملایان و درخواست از دولت برای اقدام جدی و تعیین تکلیف خود با آنان در این زمینه
📊 شمار ساتها : ۴۲
کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
«من بکی او ابکی او تباکی علی الحسین وجبت له الجنه» (هر که بر حسین بگرید یا خود را گریان نمایاند بهشت برو بایا گردد).
آیا این کفرگویی نیست؟. این شرک نیست؟ آیین خدا و جهان (دین) را بر هم زدن نیست؟ حرام و حلال را از میان بردن نیست؟
دلخوشی شیعیان به اینست که دیگر کیشها «گناه پاککن» ندارند و ایشان با گریه بر امام حسین آن را دارند. لیکن باید بدانند اینها پنداشتههای بیپای ایشانست. دین (به معنی درست آن) برای اینست که مردم به چنین گمراهیهایی آلوده نگردند و از راه نیکی و نیکوکاری با چنین بدآموزیها و فریبکاریهایی بدر نشوند.
شیعیان باید بدانند آنچه ایشان دارند نه دین بلکه بیدینیست.
آیا این کفرگویی نیست؟. این شرک نیست؟ آیین خدا و جهان (دین) را بر هم زدن نیست؟ حرام و حلال را از میان بردن نیست؟
دلخوشی شیعیان به اینست که دیگر کیشها «گناه پاککن» ندارند و ایشان با گریه بر امام حسین آن را دارند. لیکن باید بدانند اینها پنداشتههای بیپای ایشانست. دین (به معنی درست آن) برای اینست که مردم به چنین گمراهیهایی آلوده نگردند و از راه نیکی و نیکوکاری با چنین بدآموزیها و فریبکاریهایی بدر نشوند.
شیعیان باید بدانند آنچه ایشان دارند نه دین بلکه بیدینیست.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
اینکه گفتهاند : «هر که بگرید و بگریاند و خود را گریان وانماید بهشت بَرو بایا گردد» بایستی پرسید : چرا؟!.. گریستن یا گریانیدن چیست که خدا بآنها چنین پاداش بزرگی دهد؟!.. آنگاه شما این سخن را از کجا میگویید؟!.. شما را بخدا چه راهی بوده؟!.. ای بیخردان مگر خدا اسکندر ماكدونی است که یک هِفَستیونی را دوست دارد و چون او مُرد ، مردم را چند ماه بسوگواری وادارد؟!..
برگزیده پنداشتن شیعیان و از آب و گِل والاتری نشان دادن ایشان ، خود ایراد جداگانهایست. سران شیعه که خود را از گوهر والاتری پنداشتهاند ، شیعیان را از بازماندهی آن آب و گِل وانمودهاند.[ أَنَّ شِيْعَتَنَا خُلِقُوا مِنْ فَاضِلِ طِيْنَتِنَا.] كسی که شیعی میگردد و «ولایت علی» را میپذیرد از آنست که گوهر پاکی دارد و آنکه نمیپذیرد برای آنست که گوهرش ناپاک میباشد. شیعیان گروه برگزیدهای هستند و در آنجهان یکسره ببهشت خواهند رفت.(داوری)
برگزیده پنداشتن شیعیان و از آب و گِل والاتری نشان دادن ایشان ، خود ایراد جداگانهایست. سران شیعه که خود را از گوهر والاتری پنداشتهاند ، شیعیان را از بازماندهی آن آب و گِل وانمودهاند.[ أَنَّ شِيْعَتَنَا خُلِقُوا مِنْ فَاضِلِ طِيْنَتِنَا.] كسی که شیعی میگردد و «ولایت علی» را میپذیرد از آنست که گوهر پاکی دارد و آنکه نمیپذیرد برای آنست که گوهرش ناپاک میباشد. شیعیان گروه برگزیدهای هستند و در آنجهان یکسره ببهشت خواهند رفت.(داوری)
🔶 زیانهایی که از شیعیگری برمیخیزد
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی هفتم)
سوم : یک زیان شیعیگری که میباید جداگانه شمارم ، گستاخی پیروان آن کیش بدروغگوییست. دروغگویی که از بدترین گناهانست اینان در راه کیش خود پرهیز ندارند و آن را گناه نشمارند. از نخست چنین میبوده و اکنون نیز چنانست.
مثلاً دربارهی امام ناپیدا گذشته از دروغهای دیگر ، چنین گفتهاند : «دو شهری هست به نام جابُلقا و جابُلسا ، یکی در مشرق و دیگری در مغرب ، و امام ناپیدا در آن دو شهر میباشد». اکنون که همه جای کرهی زمین شناخته شده شما از ملایان بپرسید جابُلقا و جابُلسا کجاست؟!.. از شهرهای کدام کشورهاست؟!.
امام ناپیدا که میدانیم داستانش چیست ، کسان بسیاری گفتهاند که او را دیدهاند و هر یکی داستانی سرودهاند. یکی از ملایان نیز (حاجیمیرزا حسین نوری) آنها را گرد آورده و کتابی ساخته ـ کتابی که سراپا دروغست.
از گنبدهای امامان در کربلا و نجف و مشهد بارها دعوای «معجزه» کردهاند. پیش از زمان مشروطه در هر چند سال یک بار ، از کربلا یا نجف آگاهی رسیدی : فلان شب نورباران شده ، فلان کور بینا گردیده ، فلان لنگ پا گرفته. اینها را با تلگراف آگاهی دادندی و در شهرهای ایران چراغان رفتی. باید از جنبش مشروطهخواهی در ایران و عثمانی خشنود بود که جلو این «معجزه»سازیها را گرفت.
هر کسی که از ایرانیان یا از دیگران بکربلا رود و بیاید کمتر رخ دهد که دروغهایی همراه نیاورد. زمانی که خردسال میبودم بارها شنیده بودم : در کربلا مرغی هست آشکاره گوید : «کشته شد حسین». دروغی باین آشکاری بسر زبانها بود و کنون هم هست.
در مشهد بارها دیده شده دو سه تن خودشان سنگی را غلتانیده بصحن آورده و آنگاه گفتهاند : «سنگ بزیارت آمده» این بازی را بارها بمیان آورند و کسی از ملایان و دیگران ایراد نگیرد. زیرا چنین گویند : «باعث استحکام عقیدهی عوامست».
در سال 1307 (خورشیدی) که یک ماه در مشهد میزیستم بارها این بازی را با دیده دیدم. روزی پرسیدم : «این سنگ خودش آمده است؟..» پاسخ دادند : «آری خودش بزیارت آمده. خیلی سنگها میآیند». گفتم : از کدام در آمد؟!. آیا بزمین میغلتید یا در هوا میپرید؟!. در اینجا درماندند و یکی از ایشان چنین گفت : «ما آنهاش ندیدیم. اینجا دیدیم بزیارت آمده». چون ژاندارمی پشت سرم میایستاد چنین پاسخی دادند ، وگرنه رفتار دیگری کردندی.
این شیوهی ایشانست که «معجزه» سازند و اگر کسی نپذیرفت و بچون و چرا پرداخت ، «ایمان» او را سست دانند و یا نام «بابی» برویش گزارند و بآزارش کوشند. در اندیشهی آنان هرچه دربارهی امامان گفته شود باید پذیرفت. بایای شیعیگری درست ، همینست.
در سال١٣٣٠[ق] که روسیان توپ بگنبد مشهد بستند و جاهای گلوله تا دیرگاهی میمانْد كه من خود آنها را دیدم در بسیاری از شهرها چنین میگفتند : «گلولهها بازگشته بمیان خودشان افتاده است». هنوز این دروغ از میان نرفته است و باز هم توان شنید.
تاکنون بارها این دروغ را بمیان انداختهاند : «روز عاشورا یا فلان شب قتل ، فلان مرد که با بَهمان زن درآمیخته بود بهم چسبیدهاند و جدا نمیتوانند شد. این را کوششی در راه کیش خود میپندارند که چنین دروغهایی را بسازند و بپراکنند. آنچه من بیاد میدارم یک بار این دروغ را ، در محرم در باکو بمیان انداختند. من خردسال میبودم ، داستانش را در تبریز شنیدم : «حاجیرضا نامی با یک زن روسی روز عاشورا درآمیخته و هر دو بهم چسبیدهاند». شیعیان بیكدیگر مژده میدادند و داستان را با پر و بال بیشتری بازمیگفتند. شکوهی مراغهای همین داستان را بشعر کشیده و چاپ کرده است. یک بار نیز امسال در رمضان در تهران آن را بمیان آوردند : «یک سرباز هندی یا آمریکایی در شهرِنو با یک زن بدکاره شب بیستویکم رمضان درآمیخته و بامداد که بیدار شدهاند هر دو بهم چسبیده بودهاند که ناچار به بیمارستان بردهاند».
این دروغ را چندان پراکندند که در روزنامهها نوشته شد و گروه انبوهی در برابر بیمارستان گرد آمدند و هرچه گفته میشد دروغست و چنان چیزی نبوده باور نمیکردند. بدتر از همه این میبود که بیشتر کسانی که از جلو بیمارستان بازمیگشتند اگر کسی میپرسید ، میگفتند : «آری بوده است. من خودم دیدم». دروغی باین آشکاری را میگفتند و شرمنده نمیشدند.
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی هفتم)
سوم : یک زیان شیعیگری که میباید جداگانه شمارم ، گستاخی پیروان آن کیش بدروغگوییست. دروغگویی که از بدترین گناهانست اینان در راه کیش خود پرهیز ندارند و آن را گناه نشمارند. از نخست چنین میبوده و اکنون نیز چنانست.
مثلاً دربارهی امام ناپیدا گذشته از دروغهای دیگر ، چنین گفتهاند : «دو شهری هست به نام جابُلقا و جابُلسا ، یکی در مشرق و دیگری در مغرب ، و امام ناپیدا در آن دو شهر میباشد». اکنون که همه جای کرهی زمین شناخته شده شما از ملایان بپرسید جابُلقا و جابُلسا کجاست؟!.. از شهرهای کدام کشورهاست؟!.
امام ناپیدا که میدانیم داستانش چیست ، کسان بسیاری گفتهاند که او را دیدهاند و هر یکی داستانی سرودهاند. یکی از ملایان نیز (حاجیمیرزا حسین نوری) آنها را گرد آورده و کتابی ساخته ـ کتابی که سراپا دروغست.
از گنبدهای امامان در کربلا و نجف و مشهد بارها دعوای «معجزه» کردهاند. پیش از زمان مشروطه در هر چند سال یک بار ، از کربلا یا نجف آگاهی رسیدی : فلان شب نورباران شده ، فلان کور بینا گردیده ، فلان لنگ پا گرفته. اینها را با تلگراف آگاهی دادندی و در شهرهای ایران چراغان رفتی. باید از جنبش مشروطهخواهی در ایران و عثمانی خشنود بود که جلو این «معجزه»سازیها را گرفت.
هر کسی که از ایرانیان یا از دیگران بکربلا رود و بیاید کمتر رخ دهد که دروغهایی همراه نیاورد. زمانی که خردسال میبودم بارها شنیده بودم : در کربلا مرغی هست آشکاره گوید : «کشته شد حسین». دروغی باین آشکاری بسر زبانها بود و کنون هم هست.
در مشهد بارها دیده شده دو سه تن خودشان سنگی را غلتانیده بصحن آورده و آنگاه گفتهاند : «سنگ بزیارت آمده» این بازی را بارها بمیان آورند و کسی از ملایان و دیگران ایراد نگیرد. زیرا چنین گویند : «باعث استحکام عقیدهی عوامست».
در سال 1307 (خورشیدی) که یک ماه در مشهد میزیستم بارها این بازی را با دیده دیدم. روزی پرسیدم : «این سنگ خودش آمده است؟..» پاسخ دادند : «آری خودش بزیارت آمده. خیلی سنگها میآیند». گفتم : از کدام در آمد؟!. آیا بزمین میغلتید یا در هوا میپرید؟!. در اینجا درماندند و یکی از ایشان چنین گفت : «ما آنهاش ندیدیم. اینجا دیدیم بزیارت آمده». چون ژاندارمی پشت سرم میایستاد چنین پاسخی دادند ، وگرنه رفتار دیگری کردندی.
این شیوهی ایشانست که «معجزه» سازند و اگر کسی نپذیرفت و بچون و چرا پرداخت ، «ایمان» او را سست دانند و یا نام «بابی» برویش گزارند و بآزارش کوشند. در اندیشهی آنان هرچه دربارهی امامان گفته شود باید پذیرفت. بایای شیعیگری درست ، همینست.
در سال١٣٣٠[ق] که روسیان توپ بگنبد مشهد بستند و جاهای گلوله تا دیرگاهی میمانْد كه من خود آنها را دیدم در بسیاری از شهرها چنین میگفتند : «گلولهها بازگشته بمیان خودشان افتاده است». هنوز این دروغ از میان نرفته است و باز هم توان شنید.
تاکنون بارها این دروغ را بمیان انداختهاند : «روز عاشورا یا فلان شب قتل ، فلان مرد که با بَهمان زن درآمیخته بود بهم چسبیدهاند و جدا نمیتوانند شد. این را کوششی در راه کیش خود میپندارند که چنین دروغهایی را بسازند و بپراکنند. آنچه من بیاد میدارم یک بار این دروغ را ، در محرم در باکو بمیان انداختند. من خردسال میبودم ، داستانش را در تبریز شنیدم : «حاجیرضا نامی با یک زن روسی روز عاشورا درآمیخته و هر دو بهم چسبیدهاند». شیعیان بیكدیگر مژده میدادند و داستان را با پر و بال بیشتری بازمیگفتند. شکوهی مراغهای همین داستان را بشعر کشیده و چاپ کرده است. یک بار نیز امسال در رمضان در تهران آن را بمیان آوردند : «یک سرباز هندی یا آمریکایی در شهرِنو با یک زن بدکاره شب بیستویکم رمضان درآمیخته و بامداد که بیدار شدهاند هر دو بهم چسبیده بودهاند که ناچار به بیمارستان بردهاند».
این دروغ را چندان پراکندند که در روزنامهها نوشته شد و گروه انبوهی در برابر بیمارستان گرد آمدند و هرچه گفته میشد دروغست و چنان چیزی نبوده باور نمیکردند. بدتر از همه این میبود که بیشتر کسانی که از جلو بیمارستان بازمیگشتند اگر کسی میپرسید ، میگفتند : «آری بوده است. من خودم دیدم». دروغی باین آشکاری را میگفتند و شرمنده نمیشدند.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
شیعیان مردگان هزاروسیصدسالهاند که به زندگان درآمیختهاند (سخنان احمد کسروی)
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 19
نادرشاه با پتر بزرگ امپراتور روس و با شارل دوازده پادشاه سوید نزدیک بوده. کنون شما داستان آن دو پادشاه را بخوانید و از ارجشناسیای که مردم روس و سوید از ایشان نمودند آگاه شوید و آن را با داستان نادرشاه و ارجناشناسی ایرانیان بسنجید تا بدانید مایهی بدبختی این کشور چیست. تا بدانید اثر نیکخویی و بدخویی یک توده در پیشرفت و پسرفت تا کجاست.
پتر ، روسیان را که در راه زندگانی بسیار پس افتاده بودند پیش آورد و از روسستان که سرزمین پراکندهی ناتوانی بود یک کشور نیرومند و توانا پدید آورد و بروسیان چیزهای بسیار آموخته آنان را از دُژآگاهی [=وحشیگری] بیرون آورد. روسیان نیز با همهی رنجشی که از کارهای او پیدا میکردند چون نتیجهی آنها را دیدند ارجشناسی کردند. اگر نادانان بدشمنی او برمیخاستند دانایان از پشتیبانی بازنایستادند ، و چون او مُرد خاندانش را نگه داشتند و آرزوهایی را که دربارهی بزرگی کشور میداشت همه بکار بستند و امپراتوری تا میبود در خاندان او میبود.
شارل دوازده مرد بسیار دلیر و جنگجو بود و غیرت و مردانگی او درخور ستایش بسیار است ، و چون از شانزده سالگی بلشکرکشی برخاست و شهرگشایی کرد ، آواز او در سراسر اروپا پیچید و مردمان در همه جا او را بزرگ داشتند. با اینهمه شارل جز زیان سودی بکشور خود نرسانید. زیرا اگر چه پولند [=لهستان] را بگشود و رشتهی آنجا را بدست گرفت و این خود کار بزرگی بود لیکن چون لشکر بخاک روس برد در جنگ خونین پالتاوا [Poltava] از پتر بزرگ شکست یافت و بیکبار همهی نیروی خود را از دست هشت.
این جنگ پالتاوا یکی از «کارزارهای برندهی» (1) تاریخ بشمار است و شارل در این سفر هشتادهزار سپاه بر گرد سر و در پشت سر خود میداشت و بیشتر ایشان جنگجویان دلیر سوید بودند که همهی اروپاییان دلیری و آزمودگی ایشان را میشناختند. شارل همهی اینها را از دست داد و جز با چند صد تنی از خاک روس بیرون نرفت. سپس نیز چون به بندر عثمانی پناهنده شد پنج سال در آنجا بیهوده نشست و نتیجهی اینکارها آن شد که سوید بخش بزرگی از خاک خود را از دست هِشت و کشوری که تا آن زمان از نیرومندترین کشورها بشمار میرفت و سراسر اروپا از آن میترسید در نتیجهی این گزندها یکی از کشورهای ناتوان و کوچک گردید.
با اینهمه چون شارل پنج سال در خاک عثمانی نشست ، سویدیان چشم ازو نپوشیدند و با آن فشار و تنگی که میدیدند دیگری را بجای او برگزیدند و چون پس از پنج سال شارل ناگهان و تنها بخاک سوید رسید سویدیان شادیها نمودند و آنچه میتوانستند نوازش و پشتیبانی دریغ نگفتند و دوباره لشکر و پول باو دادند و دوباره در زیر درفش او جنگ کردند و سپس چون شارل کشته شد خاندانش را نگه داشتند و خواهرش را بپادشاهی برداشتند.
پابرگیها :
1ـ یک رشته جنگهایی روی داده که چون هر یکی نتیجههای بزرگی را پشت سر داشته و گردش تاریخ را از راه خود برگردانیده ، تاریخنگاران اروپایی نامی بآنها دادهاند که میتوان در فارسی «سنگهای سرپیچ تاریخ» ترجمه نمود. ولی چون در عربی آنها را «جنگهای بُرنده» نامیدهاند ما نیز پیروی از نویسندگان عرب کردیم. آن جنگها را تا بیست میشمارند و جنگ پالتاوا یکی از آنهاست. ناپلئون هنگامی که در سنتهلن بوده و یادداشتهایی کرده یکی هم از این جنگ سخن رانده است.
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 19
نادرشاه با پتر بزرگ امپراتور روس و با شارل دوازده پادشاه سوید نزدیک بوده. کنون شما داستان آن دو پادشاه را بخوانید و از ارجشناسیای که مردم روس و سوید از ایشان نمودند آگاه شوید و آن را با داستان نادرشاه و ارجناشناسی ایرانیان بسنجید تا بدانید مایهی بدبختی این کشور چیست. تا بدانید اثر نیکخویی و بدخویی یک توده در پیشرفت و پسرفت تا کجاست.
پتر ، روسیان را که در راه زندگانی بسیار پس افتاده بودند پیش آورد و از روسستان که سرزمین پراکندهی ناتوانی بود یک کشور نیرومند و توانا پدید آورد و بروسیان چیزهای بسیار آموخته آنان را از دُژآگاهی [=وحشیگری] بیرون آورد. روسیان نیز با همهی رنجشی که از کارهای او پیدا میکردند چون نتیجهی آنها را دیدند ارجشناسی کردند. اگر نادانان بدشمنی او برمیخاستند دانایان از پشتیبانی بازنایستادند ، و چون او مُرد خاندانش را نگه داشتند و آرزوهایی را که دربارهی بزرگی کشور میداشت همه بکار بستند و امپراتوری تا میبود در خاندان او میبود.
شارل دوازده مرد بسیار دلیر و جنگجو بود و غیرت و مردانگی او درخور ستایش بسیار است ، و چون از شانزده سالگی بلشکرکشی برخاست و شهرگشایی کرد ، آواز او در سراسر اروپا پیچید و مردمان در همه جا او را بزرگ داشتند. با اینهمه شارل جز زیان سودی بکشور خود نرسانید. زیرا اگر چه پولند [=لهستان] را بگشود و رشتهی آنجا را بدست گرفت و این خود کار بزرگی بود لیکن چون لشکر بخاک روس برد در جنگ خونین پالتاوا [Poltava] از پتر بزرگ شکست یافت و بیکبار همهی نیروی خود را از دست هشت.
این جنگ پالتاوا یکی از «کارزارهای برندهی» (1) تاریخ بشمار است و شارل در این سفر هشتادهزار سپاه بر گرد سر و در پشت سر خود میداشت و بیشتر ایشان جنگجویان دلیر سوید بودند که همهی اروپاییان دلیری و آزمودگی ایشان را میشناختند. شارل همهی اینها را از دست داد و جز با چند صد تنی از خاک روس بیرون نرفت. سپس نیز چون به بندر عثمانی پناهنده شد پنج سال در آنجا بیهوده نشست و نتیجهی اینکارها آن شد که سوید بخش بزرگی از خاک خود را از دست هِشت و کشوری که تا آن زمان از نیرومندترین کشورها بشمار میرفت و سراسر اروپا از آن میترسید در نتیجهی این گزندها یکی از کشورهای ناتوان و کوچک گردید.
با اینهمه چون شارل پنج سال در خاک عثمانی نشست ، سویدیان چشم ازو نپوشیدند و با آن فشار و تنگی که میدیدند دیگری را بجای او برگزیدند و چون پس از پنج سال شارل ناگهان و تنها بخاک سوید رسید سویدیان شادیها نمودند و آنچه میتوانستند نوازش و پشتیبانی دریغ نگفتند و دوباره لشکر و پول باو دادند و دوباره در زیر درفش او جنگ کردند و سپس چون شارل کشته شد خاندانش را نگه داشتند و خواهرش را بپادشاهی برداشتند.
پابرگیها :
1ـ یک رشته جنگهایی روی داده که چون هر یکی نتیجههای بزرگی را پشت سر داشته و گردش تاریخ را از راه خود برگردانیده ، تاریخنگاران اروپایی نامی بآنها دادهاند که میتوان در فارسی «سنگهای سرپیچ تاریخ» ترجمه نمود. ولی چون در عربی آنها را «جنگهای بُرنده» نامیدهاند ما نیز پیروی از نویسندگان عرب کردیم. آن جنگها را تا بیست میشمارند و جنگ پالتاوا یکی از آنهاست. ناپلئون هنگامی که در سنتهلن بوده و یادداشتهایی کرده یکی هم از این جنگ سخن رانده است.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ٤٨ـ سختگیری با وکیلان زورورز
همان روزهایی که بدادگاه رفتم ، در گام نخست با دو چیز روبرو گردیدم : یکی پروندههای شناسنامهای ، دیگری رفتار وکیلان زورورز که از هر کدام جداگانه سخن میرانم :
در عدلیه وکیلانی میبودند که چون دوستی با داور میداشتند و یا بعنوان دیگری ، گردن بسامان و قانون نگزارده خود را آزاد از آنها میشماردندی. یکی از آنها فاضلالملک (یا آقای همراز) است که گذشته از دوستی با داور ، از یکسو وکیل دربار و از یکسو نمایندهی مجلس (1) میبود ، و چون دست گشاده نیز میداشت بیشتر داوران و کارمندان عدلیه زیردست و یا نمکخوردهی او میبودند. دیگری شریعتزاده (یا آقای مشاور) است که گذشته از دوستی با داور همراز او میبود که هر کاری که داور در آن سودی یا دلخوشی داشتی وکالتش به این واگزارده شدی. آنگاه این نیز نمایندهی پارلمان میبود.
فاضلالملک شیوهاش این میبود که همانکه بدادگاه درآمدی و نشستی ، سخن را بدینسان آغاز کردی : «دیروز شرفیاب شده بودم. اعلیحضرت فرمودند : خُب وکیلباشی ، کارهای ما در عدلیه چطور است؟. عرض کردم خوبست ما که دعوای ناحق نداریم ...».
شریعتزاده هم همانکه رسیدی و کاری داشتی چنین گفتی : «دیشب با حضرت اشرف بودیم. مخصوصاً در همین موضوع نظر ایشان را هم جلب کردم ...».
راستی را عدلیه دکانی برای این دو وکیل و برخی دیگر میبود و من میبایست از گام نخست ، راهِ رفتار خود را با اینان صاف گردانم.
در آن زمان وزارت عدلیه برای وکیلان رخت یکرنگ و یکسانی هَکانیده (2) و بدادگاهها دستور داده بود که هیچ وکیلی را بیآن رخت نپذیرند و اگر محاکمه دارد او را «غایب» شناسند.
این دستور میبایست بکار بسته شود. همان روز نخست که من خود برای محاکمه نشسته بودم ، وکیل کوچکی بیآن رخت آمد و من او را نپذیرفته ، ولی چون میدانستم نبسیجیدن (3) رخت یکسان از تهیدستی اوست ، نخواستم زیانی رسانم. غایبش نشناخته از وکیل سوی دیگر خواهش کردم و با خرسندی او محاکمه را بزمان دیگر انداختم.
فردا یا پسفردای آن روز آقای فاضلالملک آمد. نخست بمن «تبریک» گفت و سپس سخن از شاه راند. ولی هنگامی که خواست بروی صندلی محاکمه بنشیند ، من گفتم : «چون رخت رسمی نمیدارید نمیتوانم پذیرفت». از این سخن یکه خورد و گفت : «آقای وزیر بمن اجازه دادهاند». گفتم : «چیزی بما ننوشتهاند». گفت : «بعلاوه من نمایندهی مجلس هستم. یک ساعت بعدلیه میآیم و یک ساعت بمجلس میروم. من که نمیتوانم ساعت بساعت رخت خود عوض کنم». گفتم : «این راستست. ولی عذر ما نتواند بود». چون دید من در گفتهی خود استوارم با خشم برخاست و رفت. فردایش همان داستان با شریعتزاده رخ داد که او نیز رنجیده بیرون رفت.
من چون دانستم اینها شکایت به داور خواهند برد ، خودم پیش افتاده بنزد آقای بهرامی رفتم. گفتم : «من بدستورهای وزارت عدلیه احترام میگزارم و در پیشرفت آنها پایداری و استواری نشان میدهم. ولی این در جایست که فاضلالملک و شریعتزاده در برابر من نایستند و نگویند حضرت اشرف اجازه داده. من فلان وکیل بیچیز را بنام آنکه رخت یکسان ندارد بمحاکمه نمیپذیرم. فاضلالملک و شریعتزاده را چگونه پذیرم؟!. چه عذری برای کار خود تراشم».
آقای بهرامی همان روز با داور گفتگو کرده بود و داور به هر دوشان نامه فرستاده بود که «من خواهش میکنم لباس رسمی وکالت تهیه کنید». سه چهار روز پس از آن فاضلالملک با رخت یکسان بدادگاه آمد و از در که رسید ایستاد و گلهمندانه گفت : «حالا از من راضی شدید؟!...» من خشنودی نمودم و بدلجویی برخاسته خواهش کردم نشست که چای آوردند و باهم خوردیم. آقای شریعتزاده هم رخت بسیجیده بود. پس از چندی حاجی معینالسادات که از مکه بازگشته بود همین داستان با او پیش آمد. چه او نیز از زورورزان میبود. با داور دوستی نمیداشت ولی در سایهی پولداری و پولبخشی و نرمخویی هواداران بسیار درمیانهی داوران استیناف و تمیز میداشت. او را نیز نپذیرفتم تا ناچار شد و رخت رسمی پوشید. پیداست که از همینجا آزردگی در دلهای این وکیلان پدید آمد و کینه سرچشمه گرفت. از وکیلان زورورز دیگر ، سخن خواهم راند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ از ریشخندها به دمکراسی یکی هم اینست که وکیل مردم همزمان وکیل دربار یا وکیل فلان وزیر هم باشد.
2ـ هکانیدن (همچون تکانیدن) = تعیین کردن
3ـ بسیجیدن = تدارک کردن / دیدن
🔸 ٤٨ـ سختگیری با وکیلان زورورز
همان روزهایی که بدادگاه رفتم ، در گام نخست با دو چیز روبرو گردیدم : یکی پروندههای شناسنامهای ، دیگری رفتار وکیلان زورورز که از هر کدام جداگانه سخن میرانم :
در عدلیه وکیلانی میبودند که چون دوستی با داور میداشتند و یا بعنوان دیگری ، گردن بسامان و قانون نگزارده خود را آزاد از آنها میشماردندی. یکی از آنها فاضلالملک (یا آقای همراز) است که گذشته از دوستی با داور ، از یکسو وکیل دربار و از یکسو نمایندهی مجلس (1) میبود ، و چون دست گشاده نیز میداشت بیشتر داوران و کارمندان عدلیه زیردست و یا نمکخوردهی او میبودند. دیگری شریعتزاده (یا آقای مشاور) است که گذشته از دوستی با داور همراز او میبود که هر کاری که داور در آن سودی یا دلخوشی داشتی وکالتش به این واگزارده شدی. آنگاه این نیز نمایندهی پارلمان میبود.
فاضلالملک شیوهاش این میبود که همانکه بدادگاه درآمدی و نشستی ، سخن را بدینسان آغاز کردی : «دیروز شرفیاب شده بودم. اعلیحضرت فرمودند : خُب وکیلباشی ، کارهای ما در عدلیه چطور است؟. عرض کردم خوبست ما که دعوای ناحق نداریم ...».
شریعتزاده هم همانکه رسیدی و کاری داشتی چنین گفتی : «دیشب با حضرت اشرف بودیم. مخصوصاً در همین موضوع نظر ایشان را هم جلب کردم ...».
راستی را عدلیه دکانی برای این دو وکیل و برخی دیگر میبود و من میبایست از گام نخست ، راهِ رفتار خود را با اینان صاف گردانم.
در آن زمان وزارت عدلیه برای وکیلان رخت یکرنگ و یکسانی هَکانیده (2) و بدادگاهها دستور داده بود که هیچ وکیلی را بیآن رخت نپذیرند و اگر محاکمه دارد او را «غایب» شناسند.
این دستور میبایست بکار بسته شود. همان روز نخست که من خود برای محاکمه نشسته بودم ، وکیل کوچکی بیآن رخت آمد و من او را نپذیرفته ، ولی چون میدانستم نبسیجیدن (3) رخت یکسان از تهیدستی اوست ، نخواستم زیانی رسانم. غایبش نشناخته از وکیل سوی دیگر خواهش کردم و با خرسندی او محاکمه را بزمان دیگر انداختم.
فردا یا پسفردای آن روز آقای فاضلالملک آمد. نخست بمن «تبریک» گفت و سپس سخن از شاه راند. ولی هنگامی که خواست بروی صندلی محاکمه بنشیند ، من گفتم : «چون رخت رسمی نمیدارید نمیتوانم پذیرفت». از این سخن یکه خورد و گفت : «آقای وزیر بمن اجازه دادهاند». گفتم : «چیزی بما ننوشتهاند». گفت : «بعلاوه من نمایندهی مجلس هستم. یک ساعت بعدلیه میآیم و یک ساعت بمجلس میروم. من که نمیتوانم ساعت بساعت رخت خود عوض کنم». گفتم : «این راستست. ولی عذر ما نتواند بود». چون دید من در گفتهی خود استوارم با خشم برخاست و رفت. فردایش همان داستان با شریعتزاده رخ داد که او نیز رنجیده بیرون رفت.
من چون دانستم اینها شکایت به داور خواهند برد ، خودم پیش افتاده بنزد آقای بهرامی رفتم. گفتم : «من بدستورهای وزارت عدلیه احترام میگزارم و در پیشرفت آنها پایداری و استواری نشان میدهم. ولی این در جایست که فاضلالملک و شریعتزاده در برابر من نایستند و نگویند حضرت اشرف اجازه داده. من فلان وکیل بیچیز را بنام آنکه رخت یکسان ندارد بمحاکمه نمیپذیرم. فاضلالملک و شریعتزاده را چگونه پذیرم؟!. چه عذری برای کار خود تراشم».
آقای بهرامی همان روز با داور گفتگو کرده بود و داور به هر دوشان نامه فرستاده بود که «من خواهش میکنم لباس رسمی وکالت تهیه کنید». سه چهار روز پس از آن فاضلالملک با رخت یکسان بدادگاه آمد و از در که رسید ایستاد و گلهمندانه گفت : «حالا از من راضی شدید؟!...» من خشنودی نمودم و بدلجویی برخاسته خواهش کردم نشست که چای آوردند و باهم خوردیم. آقای شریعتزاده هم رخت بسیجیده بود. پس از چندی حاجی معینالسادات که از مکه بازگشته بود همین داستان با او پیش آمد. چه او نیز از زورورزان میبود. با داور دوستی نمیداشت ولی در سایهی پولداری و پولبخشی و نرمخویی هواداران بسیار درمیانهی داوران استیناف و تمیز میداشت. او را نیز نپذیرفتم تا ناچار شد و رخت رسمی پوشید. پیداست که از همینجا آزردگی در دلهای این وکیلان پدید آمد و کینه سرچشمه گرفت. از وکیلان زورورز دیگر ، سخن خواهم راند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ از ریشخندها به دمکراسی یکی هم اینست که وکیل مردم همزمان وکیل دربار یا وکیل فلان وزیر هم باشد.
2ـ هکانیدن (همچون تکانیدن) = تعیین کردن
3ـ بسیجیدن = تدارک کردن / دیدن