🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 50ـ رنجشهایی که «مستشاران تمیز» پیدا کردند (تکهی یک از دو)
این را بنویسم که آلودهترین بخش عدلیه «دیوان تمیز» میبود. راستست که «مستشاران» آنجا در بیرون پاکدامن شناخته شده بودند. ولی در نهان ناپاکتر از دیگران میبودند و در راه سود خود بقانون و دادگستری ارجی نگزاردندی. نخست آنان افزار دست وزیران میبودند که دستورهای دلخواهانهی آنان را بجای قانون بکار بستندی. وزیران نیز ارجشناسی نموده به ایشان پولها میرسانیدندی. مثلاً ببازرسی فرستادندی و «خرج سفرِ» گزاف میپرداختندی. پسرها و خویشانشان را بکارهای بزرگ برمیگماردندی ، یا آنان را با پول دولت به اروپا فرستادندی. داور که قانون «حَکَمیت» را گذرانید ، بیش از همه برای این بود که بکسانی که میخواهد از آن راه سودهایی رساند. از جمله بدادگاهها سپرده بود که «حَکَم» را جز از داوران تمیز و چند کس دیگر از دوستان او برنگزینند. دوم همان «مستشاران» رشوه هم میگرفتندی. چیزی که هست استادی بکار بردندی که بزبانها نیفتد. من اینک داستانی برایتان مینویسم :
بازرگانی در تبریز بنام دیلمَقانی یکصدوهشتادهزار تومان (که بحساب امروز بیشتر از هجده میلیون ریال بلکه دو سه برابر آنست) کلاه بازار تبریز را برداشته و ورشکستگی آشکار گردانیده بود. طلبکاران بجوش آمدند و هنگامهای شد که سالیان دراز کوشش و کشاکش درمیان میبود و بجایی نرسید ، چرا که «مستشاران تمیز» پشتیبانی آشکار به دیلمقانی مینمودند. طلبکاران چند سال رنج برده و دویده و حکمی بدست میآوردند. دیلمقانی تمیز میخواست و مستشاران چشم رویهم گزارده ببهانهای آن را میشکستند. سه بار بیشتر این کار را کردند و نتیجه آن بود که دیلمقانی یک شاهی بطلبکاران نداد.
چرا این کار را میکردند؟.. من اینک برایتان بگویم : روزی رفته بودم بدیدن میرزا رضاخان نایینی مدعیالعموم. خواست از پاکدامنی خودش سخن راند و گفت : «حکایت عجیبیست : چندی پیش دیدم رئیس کابینه آمد که تاجری از تبریز آمده که فرش کهنه میخرد ، میخواهید بیاید فرشهای شما را ببیند؟. گفتم بیاید. فردا جمعه دیدم در زدند و همان تاجر آمد. فرشهای ما را دید و پسندید. ولی من میدیدم قیمتی که میگزارد گزاف است. مثلاً فرشی که در نظر من بیش از پانصد تومان قیمت ندارد ، او دوهزار تومان قیمت میگزاشت. من گفتم شاید ناشی است. به هر حال فرشها را دید و رفت. فردا صبح دیدم در زدند و گفته شد همان تاجر دیروزیست. میگوید پول آوردهام فرشها را ببرم. من چون در تعجب بودم ، گفتم بپرسید اسم شما چیست؟!. آمدند که میگوید اسم من حاجی محمد دیلمقانی است. من فوری بیاد افتادم که این مرد دوسیهی بزرگی در دیوان تمیز دارد و این معاملهی فرش برای رشوه دادنست. گفتم : بگویید لازم نیست ، من معامله نمیکنم. بعد که تحقیق کردهام معلوم شد بخانهی صدرالاشراف هم رفته ...». نایینی این داستان را میگفت و در آن میان میفهمانید که صدرالاشراف و دیگران فرشهاشان فروختهاند.
اینست یک نمونه از سودجوییهای تمیزیان. اینست که بیشتر آنان آخوند لاتی بوده که بعدلیه آمده و پس از چند سال دارایی هنگفت اندوختهاند که اکنون هم میدارند. همان نایینی که آن ستایش را از پاکدامنی خود مینمود هنگامی که مُرد ، آقای بهرامی در شگفت میبود و میگفت : «این از نایین با دست تهی آمده بود و حالا که مرده ثروت هنگفتی از خود بازگزارده».
🔸 50ـ رنجشهایی که «مستشاران تمیز» پیدا کردند (تکهی یک از دو)
این را بنویسم که آلودهترین بخش عدلیه «دیوان تمیز» میبود. راستست که «مستشاران» آنجا در بیرون پاکدامن شناخته شده بودند. ولی در نهان ناپاکتر از دیگران میبودند و در راه سود خود بقانون و دادگستری ارجی نگزاردندی. نخست آنان افزار دست وزیران میبودند که دستورهای دلخواهانهی آنان را بجای قانون بکار بستندی. وزیران نیز ارجشناسی نموده به ایشان پولها میرسانیدندی. مثلاً ببازرسی فرستادندی و «خرج سفرِ» گزاف میپرداختندی. پسرها و خویشانشان را بکارهای بزرگ برمیگماردندی ، یا آنان را با پول دولت به اروپا فرستادندی. داور که قانون «حَکَمیت» را گذرانید ، بیش از همه برای این بود که بکسانی که میخواهد از آن راه سودهایی رساند. از جمله بدادگاهها سپرده بود که «حَکَم» را جز از داوران تمیز و چند کس دیگر از دوستان او برنگزینند. دوم همان «مستشاران» رشوه هم میگرفتندی. چیزی که هست استادی بکار بردندی که بزبانها نیفتد. من اینک داستانی برایتان مینویسم :
بازرگانی در تبریز بنام دیلمَقانی یکصدوهشتادهزار تومان (که بحساب امروز بیشتر از هجده میلیون ریال بلکه دو سه برابر آنست) کلاه بازار تبریز را برداشته و ورشکستگی آشکار گردانیده بود. طلبکاران بجوش آمدند و هنگامهای شد که سالیان دراز کوشش و کشاکش درمیان میبود و بجایی نرسید ، چرا که «مستشاران تمیز» پشتیبانی آشکار به دیلمقانی مینمودند. طلبکاران چند سال رنج برده و دویده و حکمی بدست میآوردند. دیلمقانی تمیز میخواست و مستشاران چشم رویهم گزارده ببهانهای آن را میشکستند. سه بار بیشتر این کار را کردند و نتیجه آن بود که دیلمقانی یک شاهی بطلبکاران نداد.
چرا این کار را میکردند؟.. من اینک برایتان بگویم : روزی رفته بودم بدیدن میرزا رضاخان نایینی مدعیالعموم. خواست از پاکدامنی خودش سخن راند و گفت : «حکایت عجیبیست : چندی پیش دیدم رئیس کابینه آمد که تاجری از تبریز آمده که فرش کهنه میخرد ، میخواهید بیاید فرشهای شما را ببیند؟. گفتم بیاید. فردا جمعه دیدم در زدند و همان تاجر آمد. فرشهای ما را دید و پسندید. ولی من میدیدم قیمتی که میگزارد گزاف است. مثلاً فرشی که در نظر من بیش از پانصد تومان قیمت ندارد ، او دوهزار تومان قیمت میگزاشت. من گفتم شاید ناشی است. به هر حال فرشها را دید و رفت. فردا صبح دیدم در زدند و گفته شد همان تاجر دیروزیست. میگوید پول آوردهام فرشها را ببرم. من چون در تعجب بودم ، گفتم بپرسید اسم شما چیست؟!. آمدند که میگوید اسم من حاجی محمد دیلمقانی است. من فوری بیاد افتادم که این مرد دوسیهی بزرگی در دیوان تمیز دارد و این معاملهی فرش برای رشوه دادنست. گفتم : بگویید لازم نیست ، من معامله نمیکنم. بعد که تحقیق کردهام معلوم شد بخانهی صدرالاشراف هم رفته ...». نایینی این داستان را میگفت و در آن میان میفهمانید که صدرالاشراف و دیگران فرشهاشان فروختهاند.
اینست یک نمونه از سودجوییهای تمیزیان. اینست که بیشتر آنان آخوند لاتی بوده که بعدلیه آمده و پس از چند سال دارایی هنگفت اندوختهاند که اکنون هم میدارند. همان نایینی که آن ستایش را از پاکدامنی خود مینمود هنگامی که مُرد ، آقای بهرامی در شگفت میبود و میگفت : «این از نایین با دست تهی آمده بود و حالا که مرده ثروت هنگفتی از خود بازگزارده».
🔶 زیانهایی که از شیعیگری برمیخیزد
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی یازدهم)
چنانکه گفتیم این کارها زیانهایی را درپی میداشت و اینک آنها را فهرستوار بکوتاهی میشماریم :
1ـ داستانی که هزاروسیصد سال پیش رخ داده بآن پرداختن و بگریه و سوگواری برخاستن ، از خرد رو گردانیدن و آن را لگدمال ساختنست. اینکه پنداشتهاند که خدا از این گریه و زاری خشنود گردد و پاداشها دهد نادانی دیگری از آنان میباشد. خدا از کاری خشنود گردد که بخردانه باشد و سود از آن برخیزد. گریه و مویه به یک داستان کهن هزار ساله چه سودی تواند داد؟!.. چرا خدا بآن پاداش دهد؟!..
شگفتست که بازماندگان حسین ، خودشان پس از یکی دو سال ، پیشامد را فراموش ساختند و بزندگی پرداختند. چنانکه گفتیم علیبنالحسین با یزید آشتی کرد و با او دوستی نمود. سکینه دختر حسین که بگفتهی روضهخوانان در ویرانهی شام مرده است ، و باشد که شیعیان باین مرگ او خروارها اشک ریختهاند ، سالها پس از آن زیسته و زن مصعببنزبیر شده بود که سپس نیز زنعبدالملکبنمروان گردید و با خوشیها زندگی بسر داد.
ولی شیعیان پس از هزاروسیصد سال آن داستان را فراموش نمیکنند و آیا این دلیل روشنی به سبکمغزی و بیخردی یک مردمی شمرده نخواهد بود؟!..
2ـ بسینه زدن ، زنجیر بتن کوفتن ، گل بِرو مالیدن ، خاک بسر ریختن ، سر خود شکافتن ، جَستن و افتادن ، نعرهها کشیدن و اینگونه کارها جز نشان دُژخویی (1) و بیابانیگری[=وحشیگری] نیست. شیعیان اینها را هنری پنداشتندی و اگر درمیان تماشاچیان یک یا چند تن اروپایی بودی بنام خودنمایی بیشتر کوفتندی و زدندی و بلندتر نعرهها کشیدندی. ولی راستی آنست که همین نادانیها و مانندهای آن دستاویز بدست اروپاییان داده که ایرانیان و دیگر شرقیان را «نیمهوحشی» شمارند و بزندگانی آزاد شاینده ندانند.
اروپاییان از سالها کوشیدهاند که شرقیان را در نادانیها و دُژخوییهایی که میداشتهاند و میدارند پایدار گردانند و از این رفتار دو نتیجه خواستهاند : یکی آنکه شرقیان در سایهی همین نادانیها ، ناتوان و درمانده باشند و بآسانی گردن به یوغ چیرگی آنان گزارند. دیگری اینکه بهانه در دست باشد و به «نیکخواهان جهان» که در اروپا نیز فراوانند پاسخی توانند داد.
اینکه از صد سال باز اروپاییان که به ایران و هند آمدهاند داستانها از این نمایشها و نادانیهای شیعیان در کتابهاشان نوشتهاند و پیکرهها برداشته بچاپ رسانیدهاند (2) ، اینکه برخی از شرقشناسان بستایشهایی از شیعیگری و از این نمایشها پرداختهاند ، همه از این راه بوده است.
دو تن از شرقشناسان که یکی مسیو ماربین آلمانی و دیگری دکتر جوزف فرانسهای بوده ، در کتابهای خود از کیش شیعی و از این نمایشهای شیعیان ستایشها نوشتهاند ، و اینها عنوانی بدست ملایان داده که آن دو نوشته را که بفارسی ترجمه شده در دفتری بنام «سیاستالحسینیه» بچاپ رسانیدهاند. ولی ما نیک میدانیم که این شرقشناسان از کارکنان سیاسی میباشند و نوشتههاشان جز از راه فریبکاری نیست.
بگفتهی مسیو ماربین ، نصیرالدین توسی کار بسیار نیکی کرده که در زمان تاخت مغولان و در چنان هنگام گرفتاری ، کینهی شیعی و سنّی را فراموش نساخته و مغولان را بسر بغداد برده و کینه از دشمنان خاندان علی جسته است. این بوده آرزویش که شیعیان همیشه چنان باشند و هیچگاه کینهی سنّیان را از دل بیرون نکرده بکارهای دیگری نپردازند.
بگفتهی دکتر جوزف ، شیعیگری در نتیجهی روضهخوانی پیشرفت بسیاری کرده ، و او آرزومند میبوده که شیعیان در این راه ، پیشرفت را از دست ندهند و بشمارهی شیعیان (که بکار سیاست اروپایی نیک میخورند) بیفزایند.
پابرگیها :
1ـ دژخوی = دارای عادت بد توأم با درشتی. (ویراینده)
2ـ پیكرههایی را كه ما در این كتاب از قمهزنان و قفل بتنان و از جنازهی قاسم و عروس قاسم آوردهایم از مهنامهی «توردوموند» فرانسه است كه هشتاد سال پیش در پاریس بنیاد یافته بود و سالها پراكنده میشد. و آن نیز از كتاب یكی از جهانگردان روسی برداشته. این جهانگرد در قفقاز گردیده و برای آنكه بیابانیگری قفقازیان را نشان دهد از اینگونه پیكرهها برداشته و در كتاب خود بچاپ رسانیده است.
[این سخن دربارهی پیکرههای شمارههای 4 ، 6 ، 10 ، 12 و 13 میباشد که در اصل کتاب بوده. دیگر پیکرهها را ما افزودهایم.]
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی یازدهم)
چنانکه گفتیم این کارها زیانهایی را درپی میداشت و اینک آنها را فهرستوار بکوتاهی میشماریم :
1ـ داستانی که هزاروسیصد سال پیش رخ داده بآن پرداختن و بگریه و سوگواری برخاستن ، از خرد رو گردانیدن و آن را لگدمال ساختنست. اینکه پنداشتهاند که خدا از این گریه و زاری خشنود گردد و پاداشها دهد نادانی دیگری از آنان میباشد. خدا از کاری خشنود گردد که بخردانه باشد و سود از آن برخیزد. گریه و مویه به یک داستان کهن هزار ساله چه سودی تواند داد؟!.. چرا خدا بآن پاداش دهد؟!..
شگفتست که بازماندگان حسین ، خودشان پس از یکی دو سال ، پیشامد را فراموش ساختند و بزندگی پرداختند. چنانکه گفتیم علیبنالحسین با یزید آشتی کرد و با او دوستی نمود. سکینه دختر حسین که بگفتهی روضهخوانان در ویرانهی شام مرده است ، و باشد که شیعیان باین مرگ او خروارها اشک ریختهاند ، سالها پس از آن زیسته و زن مصعببنزبیر شده بود که سپس نیز زنعبدالملکبنمروان گردید و با خوشیها زندگی بسر داد.
ولی شیعیان پس از هزاروسیصد سال آن داستان را فراموش نمیکنند و آیا این دلیل روشنی به سبکمغزی و بیخردی یک مردمی شمرده نخواهد بود؟!..
2ـ بسینه زدن ، زنجیر بتن کوفتن ، گل بِرو مالیدن ، خاک بسر ریختن ، سر خود شکافتن ، جَستن و افتادن ، نعرهها کشیدن و اینگونه کارها جز نشان دُژخویی (1) و بیابانیگری[=وحشیگری] نیست. شیعیان اینها را هنری پنداشتندی و اگر درمیان تماشاچیان یک یا چند تن اروپایی بودی بنام خودنمایی بیشتر کوفتندی و زدندی و بلندتر نعرهها کشیدندی. ولی راستی آنست که همین نادانیها و مانندهای آن دستاویز بدست اروپاییان داده که ایرانیان و دیگر شرقیان را «نیمهوحشی» شمارند و بزندگانی آزاد شاینده ندانند.
اروپاییان از سالها کوشیدهاند که شرقیان را در نادانیها و دُژخوییهایی که میداشتهاند و میدارند پایدار گردانند و از این رفتار دو نتیجه خواستهاند : یکی آنکه شرقیان در سایهی همین نادانیها ، ناتوان و درمانده باشند و بآسانی گردن به یوغ چیرگی آنان گزارند. دیگری اینکه بهانه در دست باشد و به «نیکخواهان جهان» که در اروپا نیز فراوانند پاسخی توانند داد.
اینکه از صد سال باز اروپاییان که به ایران و هند آمدهاند داستانها از این نمایشها و نادانیهای شیعیان در کتابهاشان نوشتهاند و پیکرهها برداشته بچاپ رسانیدهاند (2) ، اینکه برخی از شرقشناسان بستایشهایی از شیعیگری و از این نمایشها پرداختهاند ، همه از این راه بوده است.
دو تن از شرقشناسان که یکی مسیو ماربین آلمانی و دیگری دکتر جوزف فرانسهای بوده ، در کتابهای خود از کیش شیعی و از این نمایشهای شیعیان ستایشها نوشتهاند ، و اینها عنوانی بدست ملایان داده که آن دو نوشته را که بفارسی ترجمه شده در دفتری بنام «سیاستالحسینیه» بچاپ رسانیدهاند. ولی ما نیک میدانیم که این شرقشناسان از کارکنان سیاسی میباشند و نوشتههاشان جز از راه فریبکاری نیست.
بگفتهی مسیو ماربین ، نصیرالدین توسی کار بسیار نیکی کرده که در زمان تاخت مغولان و در چنان هنگام گرفتاری ، کینهی شیعی و سنّی را فراموش نساخته و مغولان را بسر بغداد برده و کینه از دشمنان خاندان علی جسته است. این بوده آرزویش که شیعیان همیشه چنان باشند و هیچگاه کینهی سنّیان را از دل بیرون نکرده بکارهای دیگری نپردازند.
بگفتهی دکتر جوزف ، شیعیگری در نتیجهی روضهخوانی پیشرفت بسیاری کرده ، و او آرزومند میبوده که شیعیان در این راه ، پیشرفت را از دست ندهند و بشمارهی شیعیان (که بکار سیاست اروپایی نیک میخورند) بیفزایند.
پابرگیها :
1ـ دژخوی = دارای عادت بد توأم با درشتی. (ویراینده)
2ـ پیكرههایی را كه ما در این كتاب از قمهزنان و قفل بتنان و از جنازهی قاسم و عروس قاسم آوردهایم از مهنامهی «توردوموند» فرانسه است كه هشتاد سال پیش در پاریس بنیاد یافته بود و سالها پراكنده میشد. و آن نیز از كتاب یكی از جهانگردان روسی برداشته. این جهانگرد در قفقاز گردیده و برای آنكه بیابانیگری قفقازیان را نشان دهد از اینگونه پیكرهها برداشته و در كتاب خود بچاپ رسانیده است.
[این سخن دربارهی پیکرههای شمارههای 4 ، 6 ، 10 ، 12 و 13 میباشد که در اصل کتاب بوده. دیگر پیکرهها را ما افزودهایم.]
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 23 از 23
میتوان باین زمینه از راه دیگری هم درآمد. و آن اینکه داستان نیکخویی و بدخویی چیز جداگانهای نیست ، بلکه با دین و آیین بهم پیوسته است که تا آنها درست نشود و یک بنیاد استواری برای زندگانی توده درمیان نباشد از یکایک مردم چشم نیکخویی نتوان داشتن و هرچه کوشش در این باره شود بیهوده خواهد بود.
مرا شگفت میافتد که میبینم کسانی در این انجمن و آن انجمن سخن از درستکاری و راستگویی و نیکوکاری میرانند ، و یا خامه بدست گرفته گفتار در پیرامون آنها مینویسند. اگرچه بیشتر اینها بهوس خودنمایی است و نتیجهی دیگری از آنها خواسته نمیشود ، لیکن برخی نیز از هوس بدورند و براستی خواهان نیکی مردم میباشند ، در جایی که از این کوششها کوچکترین سودی در دست نتواند بود و زیانها نیز خواهد برخاست. زیرا گذشته از آنکه گفتگو از خویهای نیک و بد باین آسانی نیست و کار هر کسی نمیباشد ، این نکته هم در کار است که در یک توده تا راهی برای زندگانی باز نباشد و مردم امیدی را دنبال نکنند هرگونه کوشش دربارهی نیکی مردم هدر باشد.
روزی یکی با من گفتگو میکرد. چون گلهها از آلودگیهای مردم کرد و سخنان بیجای درازی راند آن زمان چنین گفت : «میباید کتابی در اخلاق نوشت و چاپ کرد». چون از آشنایان بود و از من پاسخ میخواست گفتم : «آن کتاب را نوشته و چاپ شده گیر ، آیا چه سودی خواهد داشت؟!. اینهمه کتابها نوشتهاند یکی هم آن خواهد بود». چون خواست مرا درنیافت ناگزیر شدم بسخن گشادهتری پردازم. گفتم امروز انبوهی از مردم ، جهان را یک دستگاه بیهوده میشمارند و بسامان و دانشی در آن باور نمیدارند و میانهی آدمیان با چهارپایان و ددان جدایی نگزارده بزندگی جز نبرد و کشاکش زندگان معنای دیگری نمیدهند. آیا از چنین کسانی میتوانیم چشم نیکوکاری داشت؟!. بیگمان نمیتوانیم. اگر برخی از آنان با زبان دم از نیکی زنند ، درونشان از آن آگاهی نخواهد داشت. درمیان چنین مردمی اگر چند تنی دربند نیکوکاری و راستگویی باشند آنان نیز بسختی افتند.
یک توده نخست باید دین دارد. دین را بآن معنایی که شما میفهمید نمیگویم : باید مردم معنی جهان و زندگی را شناخته بدانند که اینجهان دستگاه بیهودهای نیست و از روی سامان و دانشی پدید آمده و میگردد. نیز معنی آدمیگری را شناخته بدانند که آدمی برگزیدهی آفریدگار است و هرگز نباید خود را بپای چهارپایان و ددان برد و معنی روان و خرد را دانسته هوادار آنها باشد. نیز راز زندگی را شناخته این بداند که یک توده که در جایی زندگی میکند باید یکایک آنان دربند آسایش همگان باشد و هیچگاه بهرهمندی خود را جلوتر از بهرهمندی توده نگیرد.
باید قانونها و آیین زندگانی نیز بر روی اینها باشد و درستکاری و راستگویی و نیکوکاری نزد انبوه توده ارج دارد و هرگاه کسی از راه پرهیزکاری به نداری افتاد باری پیش مردم خوار نباشد. پس از اینهاست که میتوان بمردم یاد نیکخویی داد. شما که از اینها هیچ آگاهی نمیدارید تنها بآن میکوشید که سخنانی بهم بافته بیرون ریزید.
امروز در ایران چندین چیز بهم درآمیخته : شیعیگری که کیش دیرین مردم میباشد ، صوفیگری که صدها کتاب از آن در دستهاست و اینهمه برواج آن کوشیده میشود ، خراباتیگری که چندین کتاب از آن در دست است و اینهمه هیاهو دربارهی آنها راه انداختهاند. فلسفهی مادّی اروپا که روزانه گفتارها در پیرامون آن پراکنده میکنند. هر یکی از اینها آدمی را برویهی دیگری میخواهد و دستورهای دیگری برای خویها میدهد. شیعیگیری پیشتر از همه این را میخواهد که هر کسی مهر چند تن را در دل خود جا دهد و هر زمان پول پیدا کرد بدیدن بارگاه آنان رود. صوفیگری آن را میخواهد که یک کس گفتههایی را از شبلی و بایزید و مولوی و مانند آن بسینه سپارد و جز بآنها نپردازد و یکی را هم به پیری شناخته نان او را دهد. خراباتیگری آن میخواهد که هر کس از گذشته و آینده چشم پوشد و هرگز درپی هیچ چیزی نباشد و دم را غنیمت دانسته روز با میگساری بسر برد. فلسفهی مادّی اروپا جهان را پوچ و هیچ شناخته جز این نمیآموزد که هر کسی زندگانی را یک میدان نبردی شناخته و تا بتواند همه را زیر پا گزارده خویشتن جلو رود.
اکنون تو که میخواهی کتاب دربارهی نیکخویی نویسی بگو ببینم کدام یکی را پیروی خواهی کرد؟!..
آن بیچاره که اینها را نمیدانست تا بتواند پاسخی دهد و شاید آنچه گفتم نفهمید. همین اندازه پرسید : پس دیگران که کتاب مینویسند چه میکنند؟!.. گفتم : آنان نیز نادانسته گامهایی برمیدارند و چند سخنی از اینجا و از آنجا برداشته بهم میبافند. مگر اینکارها از روی فهم است که شما راه آن را پرسید؟!. کسانی که خود کور و درماندهاند بدیگران راه مینمایند!
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 23 از 23
میتوان باین زمینه از راه دیگری هم درآمد. و آن اینکه داستان نیکخویی و بدخویی چیز جداگانهای نیست ، بلکه با دین و آیین بهم پیوسته است که تا آنها درست نشود و یک بنیاد استواری برای زندگانی توده درمیان نباشد از یکایک مردم چشم نیکخویی نتوان داشتن و هرچه کوشش در این باره شود بیهوده خواهد بود.
مرا شگفت میافتد که میبینم کسانی در این انجمن و آن انجمن سخن از درستکاری و راستگویی و نیکوکاری میرانند ، و یا خامه بدست گرفته گفتار در پیرامون آنها مینویسند. اگرچه بیشتر اینها بهوس خودنمایی است و نتیجهی دیگری از آنها خواسته نمیشود ، لیکن برخی نیز از هوس بدورند و براستی خواهان نیکی مردم میباشند ، در جایی که از این کوششها کوچکترین سودی در دست نتواند بود و زیانها نیز خواهد برخاست. زیرا گذشته از آنکه گفتگو از خویهای نیک و بد باین آسانی نیست و کار هر کسی نمیباشد ، این نکته هم در کار است که در یک توده تا راهی برای زندگانی باز نباشد و مردم امیدی را دنبال نکنند هرگونه کوشش دربارهی نیکی مردم هدر باشد.
روزی یکی با من گفتگو میکرد. چون گلهها از آلودگیهای مردم کرد و سخنان بیجای درازی راند آن زمان چنین گفت : «میباید کتابی در اخلاق نوشت و چاپ کرد». چون از آشنایان بود و از من پاسخ میخواست گفتم : «آن کتاب را نوشته و چاپ شده گیر ، آیا چه سودی خواهد داشت؟!. اینهمه کتابها نوشتهاند یکی هم آن خواهد بود». چون خواست مرا درنیافت ناگزیر شدم بسخن گشادهتری پردازم. گفتم امروز انبوهی از مردم ، جهان را یک دستگاه بیهوده میشمارند و بسامان و دانشی در آن باور نمیدارند و میانهی آدمیان با چهارپایان و ددان جدایی نگزارده بزندگی جز نبرد و کشاکش زندگان معنای دیگری نمیدهند. آیا از چنین کسانی میتوانیم چشم نیکوکاری داشت؟!. بیگمان نمیتوانیم. اگر برخی از آنان با زبان دم از نیکی زنند ، درونشان از آن آگاهی نخواهد داشت. درمیان چنین مردمی اگر چند تنی دربند نیکوکاری و راستگویی باشند آنان نیز بسختی افتند.
یک توده نخست باید دین دارد. دین را بآن معنایی که شما میفهمید نمیگویم : باید مردم معنی جهان و زندگی را شناخته بدانند که اینجهان دستگاه بیهودهای نیست و از روی سامان و دانشی پدید آمده و میگردد. نیز معنی آدمیگری را شناخته بدانند که آدمی برگزیدهی آفریدگار است و هرگز نباید خود را بپای چهارپایان و ددان برد و معنی روان و خرد را دانسته هوادار آنها باشد. نیز راز زندگی را شناخته این بداند که یک توده که در جایی زندگی میکند باید یکایک آنان دربند آسایش همگان باشد و هیچگاه بهرهمندی خود را جلوتر از بهرهمندی توده نگیرد.
باید قانونها و آیین زندگانی نیز بر روی اینها باشد و درستکاری و راستگویی و نیکوکاری نزد انبوه توده ارج دارد و هرگاه کسی از راه پرهیزکاری به نداری افتاد باری پیش مردم خوار نباشد. پس از اینهاست که میتوان بمردم یاد نیکخویی داد. شما که از اینها هیچ آگاهی نمیدارید تنها بآن میکوشید که سخنانی بهم بافته بیرون ریزید.
امروز در ایران چندین چیز بهم درآمیخته : شیعیگری که کیش دیرین مردم میباشد ، صوفیگری که صدها کتاب از آن در دستهاست و اینهمه برواج آن کوشیده میشود ، خراباتیگری که چندین کتاب از آن در دست است و اینهمه هیاهو دربارهی آنها راه انداختهاند. فلسفهی مادّی اروپا که روزانه گفتارها در پیرامون آن پراکنده میکنند. هر یکی از اینها آدمی را برویهی دیگری میخواهد و دستورهای دیگری برای خویها میدهد. شیعیگیری پیشتر از همه این را میخواهد که هر کسی مهر چند تن را در دل خود جا دهد و هر زمان پول پیدا کرد بدیدن بارگاه آنان رود. صوفیگری آن را میخواهد که یک کس گفتههایی را از شبلی و بایزید و مولوی و مانند آن بسینه سپارد و جز بآنها نپردازد و یکی را هم به پیری شناخته نان او را دهد. خراباتیگری آن میخواهد که هر کس از گذشته و آینده چشم پوشد و هرگز درپی هیچ چیزی نباشد و دم را غنیمت دانسته روز با میگساری بسر برد. فلسفهی مادّی اروپا جهان را پوچ و هیچ شناخته جز این نمیآموزد که هر کسی زندگانی را یک میدان نبردی شناخته و تا بتواند همه را زیر پا گزارده خویشتن جلو رود.
اکنون تو که میخواهی کتاب دربارهی نیکخویی نویسی بگو ببینم کدام یکی را پیروی خواهی کرد؟!..
آن بیچاره که اینها را نمیدانست تا بتواند پاسخی دهد و شاید آنچه گفتم نفهمید. همین اندازه پرسید : پس دیگران که کتاب مینویسند چه میکنند؟!.. گفتم : آنان نیز نادانسته گامهایی برمیدارند و چند سخنی از اینجا و از آنجا برداشته بهم میبافند. مگر اینکارها از روی فهم است که شما راه آن را پرسید؟!. کسانی که خود کور و درماندهاند بدیگران راه مینمایند!
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 50ـ رنجشهایی که «مستشاران تمیز» پیدا کردند (تکهی دو از دو)
همان جوان محاسباتی که یاد کردم و گفتم من دعویش را نپذیرفتم ، از رأی من «استیناف» خواست. از روی قانون رأیهایی که دربارهی شناسنامه داده میشد «استیناف و تمیز» نمیداشت. ولی چون داور پافشاری مینمود ، دادگاه «استیناف» قانون را بکنار نهاده و داوران آن دادگاهِ والاتر ، از رأیفروشی بازنایستاده عرضحال او را پذیرفتند و «حُکم» مرا شکسته بدلخواه آن جوان رأی دادند. وکیل «سجل احوال» از آن حُکم تمیز خواست. تمیزیها عرضحال او را نپذیرفته نوشتند : «احکامی که در مورد سجل احوال صادر میشود قابل تمیز نیست». در حالی که چون استیناف ، قانون را بدیده نگرفته از چنان حکمی استیناف پذیرفته و رأی داده بود ، تمیز هم میبایست بپذیرد و آن حکم استیناف را بشکند و از میان بَرَد.
عدلیه که رفتار استینافش و تمیزش و وزیرش این میبود و برای آنکه پسرکی را از نظام وظیفه بازرهاند بدینسان قانون را زیرپا میگزاشت ، چه رویهکاریها میداشت. «محکمهی انتظامی» آن بالا نشسته میپایید که مبادا یک قاضی «تخلفی» کند. ادارهی بازرسی با آن درازا و پهنا در سوی دیگر میایستاد. آقای وزیر به اینها بس نکرده «ادارهی بازرسی نهانی» بنیاد میگزاشت ، ادارهی «بازرسی کل» پدید میآورد. این رویهکاریها (1) که خود «ریشخند کردن بآیین سپهر (2)» یا بهتر بگویم «مشت زدن بکوه» میبود ، مرا سخت میآزرد. گاهی نیز خودداری نمیتوانستم و با گفتار و کردار خود کینهها و دشمنیها را فزونتر میگردانیدم.
«ادارهی بازرسی نهانی» که نامش بردم داستانش اینست : گویا در آغازهای ١٣٠٨ بود که داور درمیان دیگر خودنماییهایش چنین گزیریده (3) بود که گروهی از داوران را که بافهم و دانش میشناخت ، برگزیند و ماهی دو پرونده بنزد هر یکی فرستد که بخواند و اگر بیقانونی رخ داده یا ستمی رفته بنویسد و با پروندهها بنزد وزیر فرستد و این کارها در نهان باشد که جز داور کسی آگاه نگردد و آن بازرسان هر یکی جز خودش را نشناسد. «نظامنامه»ی این در مجله رسمی بچاپ رسید. روزی هم دو پرونده با یک نامه برای من آوردند. دانسته شد من نیز از آن بازرسانم. پروندهها را که باز کردم دیدم از پروندههای «صلحیه» است. هر یکی را خوانده و ایرادهایی گرفته یادداشت کردم ، و چون میخواستم بازگردانم ، در پاسخ نامهی وزیر سخنانی در این زمینه نوشتم : «خشنودم که آقای وزیر بمن خوشگمانی نموده بچنین کاری برگزیدهاند. ولی این از من هنری نیست که بپروندهی فلان امین صلح ایراد گیرم. امین صلحها بیشترشان قاضیان ناآزموده و تازهکارند و لغزش و نفهمیدن از آنها درخور چشمپوشیست. آقای وزیر چرا بپروندههای دیوان عالی تمیز نمیپردازند که آشکاره قانونشکنی میکنند؟. خواهشمندم این بار برای من از پروندههای تمیزی بفرستند».
این نامه بداور برخورده بود و با زبان آقای بهرامی پیام داده بود : «خودش از دوسیههای تمیز دو تا را انتخاب کند و تنظیم راپورت نماید». من پروندهی همان دیلمقانی را با یک پروندهی دیگری (که اکنون بیادم نمانده) برگزیدم و نمرههای آنها را یادداشت کرده فرستادم که این بار آنها را برای من فرستند. ولی دیگر پاسخی نرسید و من ندانستم آیا «بازرسی نهانی» پایان پذیرفت یا تنها مرا برکنار گردانیدند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ رویه (ruye) = صورت ، ظاهر ؛ رویهکاری = ظاهرسازی
2ـ سپهر = طبیعت
3ـ گُزیریدن = تصمیم گرفتن
🔸 50ـ رنجشهایی که «مستشاران تمیز» پیدا کردند (تکهی دو از دو)
همان جوان محاسباتی که یاد کردم و گفتم من دعویش را نپذیرفتم ، از رأی من «استیناف» خواست. از روی قانون رأیهایی که دربارهی شناسنامه داده میشد «استیناف و تمیز» نمیداشت. ولی چون داور پافشاری مینمود ، دادگاه «استیناف» قانون را بکنار نهاده و داوران آن دادگاهِ والاتر ، از رأیفروشی بازنایستاده عرضحال او را پذیرفتند و «حُکم» مرا شکسته بدلخواه آن جوان رأی دادند. وکیل «سجل احوال» از آن حُکم تمیز خواست. تمیزیها عرضحال او را نپذیرفته نوشتند : «احکامی که در مورد سجل احوال صادر میشود قابل تمیز نیست». در حالی که چون استیناف ، قانون را بدیده نگرفته از چنان حکمی استیناف پذیرفته و رأی داده بود ، تمیز هم میبایست بپذیرد و آن حکم استیناف را بشکند و از میان بَرَد.
عدلیه که رفتار استینافش و تمیزش و وزیرش این میبود و برای آنکه پسرکی را از نظام وظیفه بازرهاند بدینسان قانون را زیرپا میگزاشت ، چه رویهکاریها میداشت. «محکمهی انتظامی» آن بالا نشسته میپایید که مبادا یک قاضی «تخلفی» کند. ادارهی بازرسی با آن درازا و پهنا در سوی دیگر میایستاد. آقای وزیر به اینها بس نکرده «ادارهی بازرسی نهانی» بنیاد میگزاشت ، ادارهی «بازرسی کل» پدید میآورد. این رویهکاریها (1) که خود «ریشخند کردن بآیین سپهر (2)» یا بهتر بگویم «مشت زدن بکوه» میبود ، مرا سخت میآزرد. گاهی نیز خودداری نمیتوانستم و با گفتار و کردار خود کینهها و دشمنیها را فزونتر میگردانیدم.
«ادارهی بازرسی نهانی» که نامش بردم داستانش اینست : گویا در آغازهای ١٣٠٨ بود که داور درمیان دیگر خودنماییهایش چنین گزیریده (3) بود که گروهی از داوران را که بافهم و دانش میشناخت ، برگزیند و ماهی دو پرونده بنزد هر یکی فرستد که بخواند و اگر بیقانونی رخ داده یا ستمی رفته بنویسد و با پروندهها بنزد وزیر فرستد و این کارها در نهان باشد که جز داور کسی آگاه نگردد و آن بازرسان هر یکی جز خودش را نشناسد. «نظامنامه»ی این در مجله رسمی بچاپ رسید. روزی هم دو پرونده با یک نامه برای من آوردند. دانسته شد من نیز از آن بازرسانم. پروندهها را که باز کردم دیدم از پروندههای «صلحیه» است. هر یکی را خوانده و ایرادهایی گرفته یادداشت کردم ، و چون میخواستم بازگردانم ، در پاسخ نامهی وزیر سخنانی در این زمینه نوشتم : «خشنودم که آقای وزیر بمن خوشگمانی نموده بچنین کاری برگزیدهاند. ولی این از من هنری نیست که بپروندهی فلان امین صلح ایراد گیرم. امین صلحها بیشترشان قاضیان ناآزموده و تازهکارند و لغزش و نفهمیدن از آنها درخور چشمپوشیست. آقای وزیر چرا بپروندههای دیوان عالی تمیز نمیپردازند که آشکاره قانونشکنی میکنند؟. خواهشمندم این بار برای من از پروندههای تمیزی بفرستند».
این نامه بداور برخورده بود و با زبان آقای بهرامی پیام داده بود : «خودش از دوسیههای تمیز دو تا را انتخاب کند و تنظیم راپورت نماید». من پروندهی همان دیلمقانی را با یک پروندهی دیگری (که اکنون بیادم نمانده) برگزیدم و نمرههای آنها را یادداشت کرده فرستادم که این بار آنها را برای من فرستند. ولی دیگر پاسخی نرسید و من ندانستم آیا «بازرسی نهانی» پایان پذیرفت یا تنها مرا برکنار گردانیدند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ رویه (ruye) = صورت ، ظاهر ؛ رویهکاری = ظاهرسازی
2ـ سپهر = طبیعت
3ـ گُزیریدن = تصمیم گرفتن
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
دادگاه.pdf
1.4 MB
🔶 دادگاه
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : داستان کتابسوزان ، «کمپانی خیانت» و کارهای او در ایران
📊 شمار ساتها : ۷۶
کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : داستان کتابسوزان ، «کمپانی خیانت» و کارهای او در ایران
📊 شمار ساتها : ۷۶
کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 زیانهایی که از شیعیگری برمیخیزد
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی دوازدهم)
3ـ گذشته از آنکه گریه و ناله سَهِشها را فرونشاند و آتش غیرت را خاموش گرداند ، آنهمه روضهخوانیها و دستهبندیها که مردم را سرگرم میساخت بیگفتگوست که از پرداختن بکار زندگانی بازمیداشت. بدبختیهایی که گریبانگیر ایرانیان شده و بدینسان درمانده و زبونشان گردانیده شُوندهای بسیار داشته و بیگمان یکی از آنها این بوده. مردم بجای آنکه از پیشامدهای جهان و از پیشرفتهایی که در دانشها و دیگر زمینهها رخ داده بود آگاه باشند و یا باندیشهی کشور و توده پردازند بآن نمایشهای بیهوده پرداختهاند. این نتیجهی آن سرگرمیست که میبینیم از دست آزمندان اروپا مشت میخورند و از ستم یزید مینالند.
زنان ایران که از همه جا ناآگاهند (1) و کمترین دلبستگی بکشور و زندگانی تودهای نمیدارند ، و از درسخواندگان نیز هوش و فهمی در این باره دیده نمیشود ، شُوندش جز این نبوده که بیشتر زمان را در روضهخوانیها بسر برده و هوش و جُربُزهی[استعداد] خود را در آن راهها بکار انداختهاند.
4ـ این داستان گریه و زیارت با آن پاداشهایی که نوید داده شده زیان بسیار بزرگ دیگری را دربر میدارد ، و آن اینکه شیعیان ببدکاری گستاخ باشند.
باید دانست که مردم عامی دربارهی نیک و بد ، فهم و بینشی را که میبایست ندارند و یک چیز که بد است (مثلاً دزدی) آنان دربارهاش تنها این را دانند که گناهست و مایهی خشم خدا باشد و بدکاره (یا دزد) بدوزخ خواهد رفت ، و یگانه جلوگیرشان همان ترس دوزخ میباشد.
از اینکه بدیها زیان بزندگانی رساند و مایهی نابسامانی آن گردد چیزیست باندیشهی ایشان نرسیده. اینست چون میشنوند که کسی که گریه بحسین کرد و یا بزیارت بارگاه او رفت همهی گناهانش آمرزیده گردد و بهشت باو بایا باشد ، از ترسی که میداشتهاند ایمن شده به هر بدی پا میگزارند.
این چیزیست که از نخست آزموده بود و در این چند سال که بشُوند جنگ در ایران خواروبار کم شد و نرخها بالا رفت آزمایش دیگری بدست آمد. زیرا دیده شد که کسانی که انبارداری کردند یا پیاپی به نرخها افزودند و هزارها خاندان را از پا انداختند ، بیشتر حاجیان «مقدس» و مشهدیان «لبجنبان» میبودند. نیز دیده شد که همان پولهایی را که از راه برانداختن خاندانها بدست آورده بودند برداشتند و با پیشانی باز روانهی کربلا و نجف شدند که زیارت کنند و بملایان پولهایی دهند.
این نامردان که بهانه در دست میدارند و بکشور و توده پروایی نمینمایند و بمیهنپرستی ریشخند میکنند ، بدینسان از بدکاری نیز نمیپرهیزند و در سایهی کیش بیپایی که میدارند خود را به هر «دلخواهی» آزاد میشمارند.
شما اگر زمانی بتودهی عامی پردازید و باورهای آنان را نیک سنجید ، خواهید دید در سایهی سخنانی که همیشه از ملایان و روضهخوانان شنیدهاند چنین میپندارند که آدمی در این جهان ناچار از گناهست و چارهی کار همان گریستن بامام حسین و رفتن بزیارت او و دیگران میباشد. اینست خدا روز «اَلَست» با امام حسین آن پیمان را بسته است.
اگر شما با یک شیعی که بکربلا میرود بسخن پرداخته بپرسید : «چرا بکربلا میروید؟!.» پاسخ خواهد داد : «آقا ، ما گناهکاریم باید برویم و از گناهان پاک شویم». اگر بگویید : «بهتر است گناه نکنی تا نیازمند پاک شدن نباشی» با شگفتی پاسخ خواهد داد : «مگر آدم میتواند گناه نکند؟!..».
در تبریز سخنی هست و بارها از زبانهاشان شنیدهام. میگویند : «سگ که ناپاکست چون به نمکزار افتاد و نمک گردید پاک شود. ما گناهکاریم و ناپاکیم و خود را به نمکزار میاندازیم تا پاک شویم». اگر نیک اندیشید در این باره باورهای شیعیان بیمانندگی بباورهای مسیحیان (دربارهی گناه و کفاره) نمیباشد.
این نکته را میتوان با زبان دیگری نیز بازنمود. چنانکه میدانیم آدمی دارای دو گوهر است : یکی گوهر جان که خواهای (2) بدیهاست ، و دیگری گوهر روان که خواهای نیکیهاست. در بسیاری از مردم گوهر جان بسیار چیره باشد و اینست ایشان خودداری از بدیها نتوانند. لیکن در همان حال روانشان بیکار نمانده آنان را نکوهش کند و فَرجادشان (3) همیشه ناآسوده باشد. (4) چنین کسانی همانکه بشنوند اگر کسی بامامحسین گریست یا بزیارت رفت گناهانش آمرزیده شود ، همچون تشنهای که بآب رسد با خشنودی و شادمانی پذیرند ، و این را یک پاسخی بنکوهشهای فرجاد گرفته خود را آسوده گردانند. بگفتهی عامیان : «کور از خدا چه خواهد؟! دو چشم!». یک آدمکش ، یک انباردار ، یک دزد ، یک زن بدکاره ، یک آخوند فریبکار ، به چه نیازمند است؟.. یک دستگاه آنچنانی که بیرنج و کوشش گناهان خود را بیامرزاند.
👇
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی دوازدهم)
3ـ گذشته از آنکه گریه و ناله سَهِشها را فرونشاند و آتش غیرت را خاموش گرداند ، آنهمه روضهخوانیها و دستهبندیها که مردم را سرگرم میساخت بیگفتگوست که از پرداختن بکار زندگانی بازمیداشت. بدبختیهایی که گریبانگیر ایرانیان شده و بدینسان درمانده و زبونشان گردانیده شُوندهای بسیار داشته و بیگمان یکی از آنها این بوده. مردم بجای آنکه از پیشامدهای جهان و از پیشرفتهایی که در دانشها و دیگر زمینهها رخ داده بود آگاه باشند و یا باندیشهی کشور و توده پردازند بآن نمایشهای بیهوده پرداختهاند. این نتیجهی آن سرگرمیست که میبینیم از دست آزمندان اروپا مشت میخورند و از ستم یزید مینالند.
زنان ایران که از همه جا ناآگاهند (1) و کمترین دلبستگی بکشور و زندگانی تودهای نمیدارند ، و از درسخواندگان نیز هوش و فهمی در این باره دیده نمیشود ، شُوندش جز این نبوده که بیشتر زمان را در روضهخوانیها بسر برده و هوش و جُربُزهی[استعداد] خود را در آن راهها بکار انداختهاند.
4ـ این داستان گریه و زیارت با آن پاداشهایی که نوید داده شده زیان بسیار بزرگ دیگری را دربر میدارد ، و آن اینکه شیعیان ببدکاری گستاخ باشند.
باید دانست که مردم عامی دربارهی نیک و بد ، فهم و بینشی را که میبایست ندارند و یک چیز که بد است (مثلاً دزدی) آنان دربارهاش تنها این را دانند که گناهست و مایهی خشم خدا باشد و بدکاره (یا دزد) بدوزخ خواهد رفت ، و یگانه جلوگیرشان همان ترس دوزخ میباشد.
از اینکه بدیها زیان بزندگانی رساند و مایهی نابسامانی آن گردد چیزیست باندیشهی ایشان نرسیده. اینست چون میشنوند که کسی که گریه بحسین کرد و یا بزیارت بارگاه او رفت همهی گناهانش آمرزیده گردد و بهشت باو بایا باشد ، از ترسی که میداشتهاند ایمن شده به هر بدی پا میگزارند.
این چیزیست که از نخست آزموده بود و در این چند سال که بشُوند جنگ در ایران خواروبار کم شد و نرخها بالا رفت آزمایش دیگری بدست آمد. زیرا دیده شد که کسانی که انبارداری کردند یا پیاپی به نرخها افزودند و هزارها خاندان را از پا انداختند ، بیشتر حاجیان «مقدس» و مشهدیان «لبجنبان» میبودند. نیز دیده شد که همان پولهایی را که از راه برانداختن خاندانها بدست آورده بودند برداشتند و با پیشانی باز روانهی کربلا و نجف شدند که زیارت کنند و بملایان پولهایی دهند.
این نامردان که بهانه در دست میدارند و بکشور و توده پروایی نمینمایند و بمیهنپرستی ریشخند میکنند ، بدینسان از بدکاری نیز نمیپرهیزند و در سایهی کیش بیپایی که میدارند خود را به هر «دلخواهی» آزاد میشمارند.
شما اگر زمانی بتودهی عامی پردازید و باورهای آنان را نیک سنجید ، خواهید دید در سایهی سخنانی که همیشه از ملایان و روضهخوانان شنیدهاند چنین میپندارند که آدمی در این جهان ناچار از گناهست و چارهی کار همان گریستن بامام حسین و رفتن بزیارت او و دیگران میباشد. اینست خدا روز «اَلَست» با امام حسین آن پیمان را بسته است.
اگر شما با یک شیعی که بکربلا میرود بسخن پرداخته بپرسید : «چرا بکربلا میروید؟!.» پاسخ خواهد داد : «آقا ، ما گناهکاریم باید برویم و از گناهان پاک شویم». اگر بگویید : «بهتر است گناه نکنی تا نیازمند پاک شدن نباشی» با شگفتی پاسخ خواهد داد : «مگر آدم میتواند گناه نکند؟!..».
در تبریز سخنی هست و بارها از زبانهاشان شنیدهام. میگویند : «سگ که ناپاکست چون به نمکزار افتاد و نمک گردید پاک شود. ما گناهکاریم و ناپاکیم و خود را به نمکزار میاندازیم تا پاک شویم». اگر نیک اندیشید در این باره باورهای شیعیان بیمانندگی بباورهای مسیحیان (دربارهی گناه و کفاره) نمیباشد.
این نکته را میتوان با زبان دیگری نیز بازنمود. چنانکه میدانیم آدمی دارای دو گوهر است : یکی گوهر جان که خواهای (2) بدیهاست ، و دیگری گوهر روان که خواهای نیکیهاست. در بسیاری از مردم گوهر جان بسیار چیره باشد و اینست ایشان خودداری از بدیها نتوانند. لیکن در همان حال روانشان بیکار نمانده آنان را نکوهش کند و فَرجادشان (3) همیشه ناآسوده باشد. (4) چنین کسانی همانکه بشنوند اگر کسی بامامحسین گریست یا بزیارت رفت گناهانش آمرزیده شود ، همچون تشنهای که بآب رسد با خشنودی و شادمانی پذیرند ، و این را یک پاسخی بنکوهشهای فرجاد گرفته خود را آسوده گردانند. بگفتهی عامیان : «کور از خدا چه خواهد؟! دو چشم!». یک آدمکش ، یک انباردار ، یک دزد ، یک زن بدکاره ، یک آخوند فریبکار ، به چه نیازمند است؟.. یک دستگاه آنچنانی که بیرنج و کوشش گناهان خود را بیامرزاند.
👇
از همینجاست که شما میبینید تیمورلنگ با آن خونخواری و تیرهدلی که در اسپهان در یک روز هفتادهزار آدم کشت و در بغداد از سرهای کشتگان منارهها افراشت ، همیشه در جستجوی پیران صوفی میبوده و چون یکی را مییافته دست بدامنش مییازیده. میبینید صمدخان بآن پلیدیش که افزار سیاست نکولا (5) گردید و کسان بسیاری از آزادیخواهان غیرتمند را کشت ، روضه میخوانانیده و هر ساله چهارصد تومان پول شمع بکربلا میفرستاده. اینها رازش همانست که بازنمودیم.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ باآنكه از برداشتن چادر تا نوشتن این كتاب هشت سال میگذشته و زنان بسیاری بمیان توده درآمده بودند لیكن پیداست از ایشان تا آن هنگام شور و دلبستگیای بكشور پدیدار نگردیده بوده. بیگفتگو اكنون جز از آن سالهاست.
2ـ خواها = همیشه خواهنده (اسم فاعل همیشگی از خواستن ، خواهیدن)
3ـ فرجاد = وجدان
4ـ برای آگاهی کامل از داستان جان و روان کتاب «در پیرامون روان» دیده شود.
5ـ بازپسین امپراتور روس.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ باآنكه از برداشتن چادر تا نوشتن این كتاب هشت سال میگذشته و زنان بسیاری بمیان توده درآمده بودند لیكن پیداست از ایشان تا آن هنگام شور و دلبستگیای بكشور پدیدار نگردیده بوده. بیگفتگو اكنون جز از آن سالهاست.
2ـ خواها = همیشه خواهنده (اسم فاعل همیشگی از خواستن ، خواهیدن)
3ـ فرجاد = وجدان
4ـ برای آگاهی کامل از داستان جان و روان کتاب «در پیرامون روان» دیده شود.
5ـ بازپسین امپراتور روس.
🔶 دردها یا درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 20ـ آریستیدیس و هانیبال ـ تکهی یک از سه
چون در گفتگو از خویهای پاک «راستیپرستی» را گرانمایهترین خوی آدمی ستوده و گفتیم : «این خوی ازآنِ امامعلیابنابیطالب و پسر قُحافه (1) و زادهی خطّابست (2) ... ازآنِ آریستیدیس (3) است ...» کسانی میپرسند آریستیدیس که بوده؟..
میگوییم : آریستیدیس یکی از مردان یونان باستان بوده که در زمان داریوش پادشاه هخامنشی و جانشین او خشایارشا میزیسته.
بارها گفتهایم : گاهی در جهان خردها بالا گرفته و خویهای ستوده رواج یافته. یکی از آنها درمیان یونانیان در همان زمانها بوده. دیگری درمیان رومیان در زمان جمهوریگری روی داده. سومی درمیان مسلمانان در قرنهای نخست اسلامی پیش آمده. چهارمی در اروپا در قرنهای هفدهم و هجدهم انجام گرفته. از اینجاست ما در نگارشهای خود از اینها یاد میکنیم و همیشه گواهیها میآوریم. کسانی اگر تاریخ این چهار دوره را بخوانند خواهند دید چه مردان بخرد و پاکنهادی درمیان بوده و معنی پیشرفت و برتری جهان را خواهند فهمید.
سرگذشت آریستیدیس دراز و کارهای پاکدلانهاش بسیار است و ما اینجا تنها بیک کار او بسنده مینماییم : نام جنگ ماراثون (4) را بسیاری از خوانندگان شنیده و داستان آن را دانستهاند. در کتابهای اروپایی یک رشته از جنگها را فهرست کرده آنها را «سنگهای سرپیچ تاریخ» (5) مینامند. زیرا هر یکی چندان نتیجههایی درپی داشته که تاریخ را از راه خود برگردانیده و آن را براه دیگری انداخته. یکی از آنها این جنگ ماراثون را میشمارند. زیرا فیروزیای که در این جنگ بهرهی یونانیان شد آنان را بایستادگی در برابر پادشاهان نیرومند هخامنشی دلیر گردانید و مایهی فیروزیهای دیگر گردید.
داستان جنگ را در جای دیگری بخوانید. ما آنچه میخواهیم گفتن اینست که آتنیان هر ساله ده تن را بسرداری برمیگزیدند. در آن سال هم ده تن را برگزیدند که یکی از ایشان ملتیادیس (6) و دیگری آریستیدیس و سومی ثمیستوکلیس (7) بود. ده تن بنوبت رشتهی سرداری و فرماندهی را بدست میگرفتند. ولی میان ایشان ملتیادیس از همه کاردانتر و دلیرتر بشمار میرفت. آتنیان از روی قانون ناگزیر بودند ده تن را برگزینند. ولی سود آتن در این بود که جنگ با دست توانای ملتیادیس انجام گیرد. اینبود روزی که نوبت به آریستیدیس رسید پاکدلانه نوبت خود را به ملتیادیس واگزاشت و خویشتن در زیر دست او بسپاهیگری ایستاد. این راستیپژوهی او باعث شد که دیگران نیز همگی نوبت خود را به ملتیادیس واگزاردند. پلوتارخ (8) مینویسد : آریستیدیس با این کار خود بهمگی فهمانید که کهتری نمودن در برابر مردان بزرگ و کاردان نه تنها از ارج کسی نکاهد بلکه خردمندی و پاکدلی او را نشان داده بر ارجش افزاید. مینویسد : آریستیدیس با این رفتار خود همچشمی را از میان سرداران آتن برداشته همه را واداشت که رشتهی اختیار را بدست ملتیادیس سپارند و او را به هر کاری دست و بال گشاده گردانند.
اینست نمونهی راستیپرستی یکی از مردان تاریخی یونان. کسانی که پیشرفت شگفتانگیز یونانیان باستان را در کتابها خواندهاند و در جستجوی راز آن میباشند اینگونه ستودهخوییهای مردان یونانی را فراموش نسازند. با این خویها بود که یک تودهی کوچک آن کارهای بزرگ تاریخی را انجام دادند.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ ابوبکر خلیفهی یکم
2ـ عمر خلیفهی دوم
3ـ Aristides یا Aristeides
4ـ Marathon
5 ـ اروپاییان اینگونه جنگها را «جنگهای قطعی» (Decisive Battles of the World) نامیدهاند. «سنگهای سر پیچ تاریخ» گویا برگردانیدهی «Milestone» باشد.
6ـ Meltiades یا Miltiades
7ـ Themistocles
8ـ Plutarch
🔸 20ـ آریستیدیس و هانیبال ـ تکهی یک از سه
چون در گفتگو از خویهای پاک «راستیپرستی» را گرانمایهترین خوی آدمی ستوده و گفتیم : «این خوی ازآنِ امامعلیابنابیطالب و پسر قُحافه (1) و زادهی خطّابست (2) ... ازآنِ آریستیدیس (3) است ...» کسانی میپرسند آریستیدیس که بوده؟..
میگوییم : آریستیدیس یکی از مردان یونان باستان بوده که در زمان داریوش پادشاه هخامنشی و جانشین او خشایارشا میزیسته.
بارها گفتهایم : گاهی در جهان خردها بالا گرفته و خویهای ستوده رواج یافته. یکی از آنها درمیان یونانیان در همان زمانها بوده. دیگری درمیان رومیان در زمان جمهوریگری روی داده. سومی درمیان مسلمانان در قرنهای نخست اسلامی پیش آمده. چهارمی در اروپا در قرنهای هفدهم و هجدهم انجام گرفته. از اینجاست ما در نگارشهای خود از اینها یاد میکنیم و همیشه گواهیها میآوریم. کسانی اگر تاریخ این چهار دوره را بخوانند خواهند دید چه مردان بخرد و پاکنهادی درمیان بوده و معنی پیشرفت و برتری جهان را خواهند فهمید.
سرگذشت آریستیدیس دراز و کارهای پاکدلانهاش بسیار است و ما اینجا تنها بیک کار او بسنده مینماییم : نام جنگ ماراثون (4) را بسیاری از خوانندگان شنیده و داستان آن را دانستهاند. در کتابهای اروپایی یک رشته از جنگها را فهرست کرده آنها را «سنگهای سرپیچ تاریخ» (5) مینامند. زیرا هر یکی چندان نتیجههایی درپی داشته که تاریخ را از راه خود برگردانیده و آن را براه دیگری انداخته. یکی از آنها این جنگ ماراثون را میشمارند. زیرا فیروزیای که در این جنگ بهرهی یونانیان شد آنان را بایستادگی در برابر پادشاهان نیرومند هخامنشی دلیر گردانید و مایهی فیروزیهای دیگر گردید.
داستان جنگ را در جای دیگری بخوانید. ما آنچه میخواهیم گفتن اینست که آتنیان هر ساله ده تن را بسرداری برمیگزیدند. در آن سال هم ده تن را برگزیدند که یکی از ایشان ملتیادیس (6) و دیگری آریستیدیس و سومی ثمیستوکلیس (7) بود. ده تن بنوبت رشتهی سرداری و فرماندهی را بدست میگرفتند. ولی میان ایشان ملتیادیس از همه کاردانتر و دلیرتر بشمار میرفت. آتنیان از روی قانون ناگزیر بودند ده تن را برگزینند. ولی سود آتن در این بود که جنگ با دست توانای ملتیادیس انجام گیرد. اینبود روزی که نوبت به آریستیدیس رسید پاکدلانه نوبت خود را به ملتیادیس واگزاشت و خویشتن در زیر دست او بسپاهیگری ایستاد. این راستیپژوهی او باعث شد که دیگران نیز همگی نوبت خود را به ملتیادیس واگزاردند. پلوتارخ (8) مینویسد : آریستیدیس با این کار خود بهمگی فهمانید که کهتری نمودن در برابر مردان بزرگ و کاردان نه تنها از ارج کسی نکاهد بلکه خردمندی و پاکدلی او را نشان داده بر ارجش افزاید. مینویسد : آریستیدیس با این رفتار خود همچشمی را از میان سرداران آتن برداشته همه را واداشت که رشتهی اختیار را بدست ملتیادیس سپارند و او را به هر کاری دست و بال گشاده گردانند.
اینست نمونهی راستیپرستی یکی از مردان تاریخی یونان. کسانی که پیشرفت شگفتانگیز یونانیان باستان را در کتابها خواندهاند و در جستجوی راز آن میباشند اینگونه ستودهخوییهای مردان یونانی را فراموش نسازند. با این خویها بود که یک تودهی کوچک آن کارهای بزرگ تاریخی را انجام دادند.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ ابوبکر خلیفهی یکم
2ـ عمر خلیفهی دوم
3ـ Aristides یا Aristeides
4ـ Marathon
5 ـ اروپاییان اینگونه جنگها را «جنگهای قطعی» (Decisive Battles of the World) نامیدهاند. «سنگهای سر پیچ تاریخ» گویا برگردانیدهی «Milestone» باشد.
6ـ Meltiades یا Miltiades
7ـ Themistocles
8ـ Plutarch
✴️ اگر فرانسویها سعدی میداشتند ...
آقای کسروی یکی از دوستان من که با شما نیز دوستی دیرینه دارد اخیراً از تبریز پاسخی به نامهی من نوشته و بمناسبتی از حافظ و سعدی یاد کرده و چنین اظهار داشته است : «در خاتمه امید است این افکار بلندپایگاه جنابعالی و حضرت آقای کسروی مدار ارشاد سایر ملل مترقی عالم شده و آنها هم از نوشتن اشعار و بردن اسم ادبای خود با حضرت عالی همآواز باشند. دیگر بعد از این از آوردن اسم پوشکین شاعر معروف روسی و مروج افکار آزادی و ویکتور هوگو شاعر نامی فرانسه که در بیدار کردن فکر جامعه و توجه توانگران بحال بیچارگان خدمات گرانبهایی نمودهاند خودداری نمایند!»
چنانکه میبینید این هممسلک قدیمی ما را ریشخند کرده و هم از فروبردن نیش سرزنش خودداری نتوانسته است. بناچار پاسخی بنامهی این رفیق دادم که میخواهم خلاصهی آن را بوسیلهی گرامینامهی پرچم محض داوری توده بگفت و گو گزارم اینک بخشی از پاسخ من :
برادر ارجمند : چنانکه بارها در نوشتههای آقای کسروی ملاحظه کردهاید عقیدهی ایشان دربارهی شعر در این جمله خلاصه میشود :
«شعر جز سخن موزون چیز دیگری نیست و سخن را نیز جز در موقع نیاز نباید گفت»
شما که از سالها پیش با نوشتههای آقای کسروی مربوط هستید و از نزدیک این مرد را میشناسید چطور بگفتن چنین تهمتی دربارهی ایشان راضی میشوید؟
آقای کسروی کی ، و در کجا ، سخن موزون را مطلقاً بد دانسته و شعر سرودن را نهی کرده است؟! بهترین مثالی که چندی پیش آقای کسروی دربارهی شعر یاد کرده و در پرچم نیز بچاپ رسیده همانا تشبیه شعر به کرهی قالبی و تشبیه نثر به کرهی معمولی بود. کسی که احتیاج به کره دارد البته کرهی قالبی را بکرهی معمولی ترجیح میدهد ولی بصرف اینکه کره را قالبی کرده و ظاهر خوشایندی بآن دادهاند آیا میتوان شب و روز عوض هر چیز خوراکی بخوردن کره مداومت داد؟
هرگاه آقای کسروی بطور کلی از شعر و شاعری منزجر بودند پس اینهمه قدردانی و ارجشناسی از شادروان صابر طاهرزاده (مؤلف هوپهوپنامه) شاعر ملی آذربایجان برای چیست؟ و همچنین درج یک قسمت از شاهنامهی فردوسی در مهنامهی پیمان روی چه اصلی بوده؟!.
از پوشکین روسها و از ویکتور هوگوی فرانسه نام برده و آرزو دارید حافظ و سعدی را پوشکین و ویکتور هوگوی ایران دانسته و از مفاخر خود بشماریم! گیرم بچنین کاری اقدام و این دو شاعر خراباتی و ستایشگر را از مفاخر خود اعلان نمودیم. آیا با این کار ما حقایق دیگرگون شده و تاریخ نوشتههای خود را عوض مینماید؟! تاریخ دربارهی ویکتور هوگو چنین نوشته :
این مرد آزاده در برابر حکمرانی مطلق ناپلئون سوم قد علم کرده و برای اینکه گردن به یوغ یک پادشاه مستبد ننهد 18 سال تمام از خانه و لانهی خود دست کشیده و بهترین ایام عمر خود را در گوشهی جزیرهای با تنهایی و غربت بسر داد!
همان تاریخ در صفحهی دیگر خود چنین ثبت نموده :
سعدی برای اینکه چند صباح از زندگانی او رنگین شود در مدح آباقاخان مغول که پدرش خاک میهن سعدی را با خون جوانان ایران آغشته بود قصیده گفته و برای حکمران خونخوار مغول هزار سال عمر از خداوند خواسته است.
ویکتور هوگو در تمام زندگانی هشتادساله جز آزادی و سرفرازی ملت خود معشوقهای نداشت و برای نشان دادن عظمت آزادی و بیآبرو ساختن استبداد در نظر ملت فرانسه کتاب «ناپلئون کوچولو» را برشتهی تحریر آورده و تا آخرین نفس در عقیده و ایمان خود ثابت قدم ماند ولی سعدی از یکسو برای مستعصم خلیفهی بغداد مرثیه خوانده و از سوی دیگر بحکمران مغول (پسر قاتل خلیفه) مدیحه گفته و بقای آن را تا هزار سال آرزو کرده است.
هرگاه پوشکین نیز مانند حافظ ملت روس را به میخواری و تنبلی و جبریگری تشویق میکرد یا ویکتور هوگو مانند باب پنجم گلستان یادگاری از خود میگزاشت و ملت فرانسه را به ... بازی و کشتن روح مردی و مردانگی دعوت مینمود یقین بدان که ملت روس و فرانسه نه اینکه آنها را از مفاخر خود حساب نمیکردند بلکه استخوانهای این اشخاص را از خاک درآورده و آتش میزدند.
برادر جان! ارزش و سودمندی هر درختی از میوهی آن شناخته میشود در ظرف این سی و چند سال گذشته که نام حافظ و سعدی و امثال آنها بنا بارادهی دیگران درمیان ما ایرانیان بلندآوازه گردیده آیا از این کار چه سودی نصیب ما شده است؟ جز پرورانیدن یک مشت کسان بیدرد ، لاابالی ، خراباتی نتیجهی دیگر داشته است؟
آقای کسروی یکی از دوستان من که با شما نیز دوستی دیرینه دارد اخیراً از تبریز پاسخی به نامهی من نوشته و بمناسبتی از حافظ و سعدی یاد کرده و چنین اظهار داشته است : «در خاتمه امید است این افکار بلندپایگاه جنابعالی و حضرت آقای کسروی مدار ارشاد سایر ملل مترقی عالم شده و آنها هم از نوشتن اشعار و بردن اسم ادبای خود با حضرت عالی همآواز باشند. دیگر بعد از این از آوردن اسم پوشکین شاعر معروف روسی و مروج افکار آزادی و ویکتور هوگو شاعر نامی فرانسه که در بیدار کردن فکر جامعه و توجه توانگران بحال بیچارگان خدمات گرانبهایی نمودهاند خودداری نمایند!»
چنانکه میبینید این هممسلک قدیمی ما را ریشخند کرده و هم از فروبردن نیش سرزنش خودداری نتوانسته است. بناچار پاسخی بنامهی این رفیق دادم که میخواهم خلاصهی آن را بوسیلهی گرامینامهی پرچم محض داوری توده بگفت و گو گزارم اینک بخشی از پاسخ من :
برادر ارجمند : چنانکه بارها در نوشتههای آقای کسروی ملاحظه کردهاید عقیدهی ایشان دربارهی شعر در این جمله خلاصه میشود :
«شعر جز سخن موزون چیز دیگری نیست و سخن را نیز جز در موقع نیاز نباید گفت»
شما که از سالها پیش با نوشتههای آقای کسروی مربوط هستید و از نزدیک این مرد را میشناسید چطور بگفتن چنین تهمتی دربارهی ایشان راضی میشوید؟
آقای کسروی کی ، و در کجا ، سخن موزون را مطلقاً بد دانسته و شعر سرودن را نهی کرده است؟! بهترین مثالی که چندی پیش آقای کسروی دربارهی شعر یاد کرده و در پرچم نیز بچاپ رسیده همانا تشبیه شعر به کرهی قالبی و تشبیه نثر به کرهی معمولی بود. کسی که احتیاج به کره دارد البته کرهی قالبی را بکرهی معمولی ترجیح میدهد ولی بصرف اینکه کره را قالبی کرده و ظاهر خوشایندی بآن دادهاند آیا میتوان شب و روز عوض هر چیز خوراکی بخوردن کره مداومت داد؟
هرگاه آقای کسروی بطور کلی از شعر و شاعری منزجر بودند پس اینهمه قدردانی و ارجشناسی از شادروان صابر طاهرزاده (مؤلف هوپهوپنامه) شاعر ملی آذربایجان برای چیست؟ و همچنین درج یک قسمت از شاهنامهی فردوسی در مهنامهی پیمان روی چه اصلی بوده؟!.
از پوشکین روسها و از ویکتور هوگوی فرانسه نام برده و آرزو دارید حافظ و سعدی را پوشکین و ویکتور هوگوی ایران دانسته و از مفاخر خود بشماریم! گیرم بچنین کاری اقدام و این دو شاعر خراباتی و ستایشگر را از مفاخر خود اعلان نمودیم. آیا با این کار ما حقایق دیگرگون شده و تاریخ نوشتههای خود را عوض مینماید؟! تاریخ دربارهی ویکتور هوگو چنین نوشته :
این مرد آزاده در برابر حکمرانی مطلق ناپلئون سوم قد علم کرده و برای اینکه گردن به یوغ یک پادشاه مستبد ننهد 18 سال تمام از خانه و لانهی خود دست کشیده و بهترین ایام عمر خود را در گوشهی جزیرهای با تنهایی و غربت بسر داد!
همان تاریخ در صفحهی دیگر خود چنین ثبت نموده :
سعدی برای اینکه چند صباح از زندگانی او رنگین شود در مدح آباقاخان مغول که پدرش خاک میهن سعدی را با خون جوانان ایران آغشته بود قصیده گفته و برای حکمران خونخوار مغول هزار سال عمر از خداوند خواسته است.
ویکتور هوگو در تمام زندگانی هشتادساله جز آزادی و سرفرازی ملت خود معشوقهای نداشت و برای نشان دادن عظمت آزادی و بیآبرو ساختن استبداد در نظر ملت فرانسه کتاب «ناپلئون کوچولو» را برشتهی تحریر آورده و تا آخرین نفس در عقیده و ایمان خود ثابت قدم ماند ولی سعدی از یکسو برای مستعصم خلیفهی بغداد مرثیه خوانده و از سوی دیگر بحکمران مغول (پسر قاتل خلیفه) مدیحه گفته و بقای آن را تا هزار سال آرزو کرده است.
هرگاه پوشکین نیز مانند حافظ ملت روس را به میخواری و تنبلی و جبریگری تشویق میکرد یا ویکتور هوگو مانند باب پنجم گلستان یادگاری از خود میگزاشت و ملت فرانسه را به ... بازی و کشتن روح مردی و مردانگی دعوت مینمود یقین بدان که ملت روس و فرانسه نه اینکه آنها را از مفاخر خود حساب نمیکردند بلکه استخوانهای این اشخاص را از خاک درآورده و آتش میزدند.
برادر جان! ارزش و سودمندی هر درختی از میوهی آن شناخته میشود در ظرف این سی و چند سال گذشته که نام حافظ و سعدی و امثال آنها بنا بارادهی دیگران درمیان ما ایرانیان بلندآوازه گردیده آیا از این کار چه سودی نصیب ما شده است؟ جز پرورانیدن یک مشت کسان بیدرد ، لاابالی ، خراباتی نتیجهی دیگر داشته است؟
از شخص شما که مرد منصفی هستید سئوال میکنم : کسی که اشعار خراباتی و جبریگری حافظ و حکایات زشت باب پنجم گلستان را حفظ کرده و براهی که آنها نشان میدهند مُنسلک بشود[=درآید] آیا چنین کسی یک فرماندهی دلاور و از جان گذشته یا یک مخترع مشهور میتواند بشود؟ آیا فلسفهی جبریگری در روحیات چنین شخصی بیتأثیر مانده و روح مردانگی و شهامت را در او نخواهد کشت؟ آیا کسی که شب و روز مانند :
حاصل کارگه کون و مکان اینهمه نیست
باده پیش آر که اسباب جهان اینهمه نیست
را ورد زبان بکند دیگر میتواند خود را برای انجام کارهای بزرگ و پرخطر آماده نموده و در راه ملت و کشور خود از جان بگذرد؟!
در اینجا نامهی رفیق خود را پایان داده و خطاباً بشخص آقای کسروی میگویم : مردان نیکسرشت و آنهایی که هنوز راستیپرستی در نهادشان باقی بوده و در جستجوی علاج درد ملت هستند گفتههای شما را پذیرفته و در دنبال شما خواهند آمد. گفتنیها را بگویید و از این هیاهوها نترسید که خدا با ما است!
سلطانزادهی تبریزی
(پرچم روزانه ش 156)
حاصل کارگه کون و مکان اینهمه نیست
باده پیش آر که اسباب جهان اینهمه نیست
را ورد زبان بکند دیگر میتواند خود را برای انجام کارهای بزرگ و پرخطر آماده نموده و در راه ملت و کشور خود از جان بگذرد؟!
در اینجا نامهی رفیق خود را پایان داده و خطاباً بشخص آقای کسروی میگویم : مردان نیکسرشت و آنهایی که هنوز راستیپرستی در نهادشان باقی بوده و در جستجوی علاج درد ملت هستند گفتههای شما را پذیرفته و در دنبال شما خواهند آمد. گفتنیها را بگویید و از این هیاهوها نترسید که خدا با ما است!
سلطانزادهی تبریزی
(پرچم روزانه ش 156)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ٥١ـ تندی در کارها (تکهی یک از دو)
یک داستان دیگر تندی در کارهای من میبود. ما روزانه چهار یا پنج محاکمه میکردیم. چهار تن «عضو علیالبدل» میبودند. ولی محاکمهها را من خودم راه میبردم. از پیش پرونده را خوانده و نیک دانسته راپورتی نوشته پرسیدنیها را یادداشت کرده رأیش را نیز آماده میگردانیدمی. محاکمه با چابکی انجام میگرفتی و پایان پذیرفتی و در همانجا رأیش داده شدی. مگر آنهایی که قانون راه ندادی (مثلاً یک بار دعوای دیهی میبود که میبایست قرار کارشناس داده شود که بروند و بهای آن بهکانند).
یکی از محاکمههای بنام ، محاکمهی مولود خانم با ورثهی سپهسالار بود. سپهسالار تنکابنی که نامش را همه شنیدهاند ، چون خودکشی کرد خواهرش مولود خانم بدعوای ارث پدری برخاست (گویا چهارصد هزار تومان). عرضحال داده بود که «چون پدرم حبیباللهخان ساعدالدوله (1) مرد ، من ببرادرم احترام گزاردم و ارث پدری نخواستم. اکنون که برادرم نیز مرده باید سهم پدری من از دارایی او جدا گردانیده شود». دو وکیل میداشت که یکی شیخ عبدالمجید شیرازی میبود. از آنسو ورثهی سپهسالار که دوازده تن میبودند ، چون درمیان خودشان هم کشاکش میبود هر کدام وکیل جداگانه گرفته بودند ، و چون یکی از ایشان «محجور» میبود و دو تن قیم میداشت اینها نیز دو تن وکیل گرفته بودند. آنچه بیاد میدارم رویهمرفته در این پرونده پانزده وکیل دست میداشت. اینها هرکدام «لایحه»ها نوشته «شیوایی و سخندانی» خود را نشان داده بودند. گویا در این پرونده و در لایحه ، آقاشیخ رضا ملکی میبود که سخن را تا «معانی و بیان» کشانیده و از «مطوّل» گواه آورده بودند : «قال التفتازانی فی المطوّل».
من همهی این لایحهها را خوانده و راپورت درازی نوشته رأی را نیز آماده گردانیده بودم. روزی که محاکمه بود وکیلان همه آمدند. دو رده صندلی گزاردیم که روی آنها جا گرفتند. پیدا بود که اگر میدان دهیم این محاکمه ده نشست بیشتر کشیده و سخنان این وکیلان بجایی نخواهد رسید.
محاکمه آغاز یافت. آقای رضا شرافتیان ، آن جوان باآزرم که منشی دادگاه میبود (اکنون هم در عدلیه است) ، راپورت را خواند. کوتاهشدهاش این میبود : «مولود خانم بعنوان مطالبهی ارث پدری ، به ورثهی برادرش سپهسالار اقامه دعوا کرده. وکلای ورثه دفاع کردهاند که مخدره ارث پدری خود را گرفته و صلحنامه ببرادرش سپهسالار داده ، و سندی بر طبق اظهار خود ابراز کردهاند. وکیل مدعیه ، صلح را انکار و مهر سند را تکذیب کرده. وکلای ورثه مُهر مسلمالصدور از مخدره نشان دادهاند که تطبیق شود».
چون راپورت پایان پذیرفت بمنشی گفتم : «بنویس چون دادگاه به استیضاح احتیاج ندارد ، رأی بشرح پایین انشاء میشود».
وکلا به همهمه افتادند. آقاشیخ رضا با تندی گفت : «آقا ما حرف داریم». گفتم : «مگر شما قانون نخواندهاید؟! چون محاکمه عادیست شما میبایست سخنانتان در لایحهها بنویسید که نوشتهاید. فزونتر هم نوشتهاید. سیزده وکیل هر یکی دو بار لایحه دادهاید. این جلسه برای استیضاح محکمه است و محکمه هم استیضاح ندارد». گفت : «محکمههای دیگر چه کار میکنند شما هم بکنید». گفتم : «محکمههای دیگر بقانون پابستگی نمیدارند». این را گفتم و بر سر «انشای رأی» رفتم و آنچه بیادم مانده کوتاهشدهاش نزدیک به این میبود :
«چون وکلای مدعیٌعلیهم در قبال دعوا ، سندی ابراز کردهاند که مدعیه دعوای خود را از بابت ارث پدری ببرادرش صلح کرده و آن سند گذشته از مُهر مدعیه ، مُهر و سجلِ (2) فلان عالم را نیز داراست ، و اینکه وکیل مدعیه مهر را تکذیب کرده ، چون محکمه آن را با مهر مسلمالصدور تطبیق کرده و منطبق است و بعلاوه قراین صحت آن را میرساند ... نظر به این مراتب ، محکمهی دعوا را بیاساس دانسته رأی ببطلان آن میدهد».
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ اصل : ساعدالملک (به اشتباه)
2ـ سِجِل = اینجا به معنی تصدیقنامه است.
🔸 ٥١ـ تندی در کارها (تکهی یک از دو)
یک داستان دیگر تندی در کارهای من میبود. ما روزانه چهار یا پنج محاکمه میکردیم. چهار تن «عضو علیالبدل» میبودند. ولی محاکمهها را من خودم راه میبردم. از پیش پرونده را خوانده و نیک دانسته راپورتی نوشته پرسیدنیها را یادداشت کرده رأیش را نیز آماده میگردانیدمی. محاکمه با چابکی انجام میگرفتی و پایان پذیرفتی و در همانجا رأیش داده شدی. مگر آنهایی که قانون راه ندادی (مثلاً یک بار دعوای دیهی میبود که میبایست قرار کارشناس داده شود که بروند و بهای آن بهکانند).
یکی از محاکمههای بنام ، محاکمهی مولود خانم با ورثهی سپهسالار بود. سپهسالار تنکابنی که نامش را همه شنیدهاند ، چون خودکشی کرد خواهرش مولود خانم بدعوای ارث پدری برخاست (گویا چهارصد هزار تومان). عرضحال داده بود که «چون پدرم حبیباللهخان ساعدالدوله (1) مرد ، من ببرادرم احترام گزاردم و ارث پدری نخواستم. اکنون که برادرم نیز مرده باید سهم پدری من از دارایی او جدا گردانیده شود». دو وکیل میداشت که یکی شیخ عبدالمجید شیرازی میبود. از آنسو ورثهی سپهسالار که دوازده تن میبودند ، چون درمیان خودشان هم کشاکش میبود هر کدام وکیل جداگانه گرفته بودند ، و چون یکی از ایشان «محجور» میبود و دو تن قیم میداشت اینها نیز دو تن وکیل گرفته بودند. آنچه بیاد میدارم رویهمرفته در این پرونده پانزده وکیل دست میداشت. اینها هرکدام «لایحه»ها نوشته «شیوایی و سخندانی» خود را نشان داده بودند. گویا در این پرونده و در لایحه ، آقاشیخ رضا ملکی میبود که سخن را تا «معانی و بیان» کشانیده و از «مطوّل» گواه آورده بودند : «قال التفتازانی فی المطوّل».
من همهی این لایحهها را خوانده و راپورت درازی نوشته رأی را نیز آماده گردانیده بودم. روزی که محاکمه بود وکیلان همه آمدند. دو رده صندلی گزاردیم که روی آنها جا گرفتند. پیدا بود که اگر میدان دهیم این محاکمه ده نشست بیشتر کشیده و سخنان این وکیلان بجایی نخواهد رسید.
محاکمه آغاز یافت. آقای رضا شرافتیان ، آن جوان باآزرم که منشی دادگاه میبود (اکنون هم در عدلیه است) ، راپورت را خواند. کوتاهشدهاش این میبود : «مولود خانم بعنوان مطالبهی ارث پدری ، به ورثهی برادرش سپهسالار اقامه دعوا کرده. وکلای ورثه دفاع کردهاند که مخدره ارث پدری خود را گرفته و صلحنامه ببرادرش سپهسالار داده ، و سندی بر طبق اظهار خود ابراز کردهاند. وکیل مدعیه ، صلح را انکار و مهر سند را تکذیب کرده. وکلای ورثه مُهر مسلمالصدور از مخدره نشان دادهاند که تطبیق شود».
چون راپورت پایان پذیرفت بمنشی گفتم : «بنویس چون دادگاه به استیضاح احتیاج ندارد ، رأی بشرح پایین انشاء میشود».
وکلا به همهمه افتادند. آقاشیخ رضا با تندی گفت : «آقا ما حرف داریم». گفتم : «مگر شما قانون نخواندهاید؟! چون محاکمه عادیست شما میبایست سخنانتان در لایحهها بنویسید که نوشتهاید. فزونتر هم نوشتهاید. سیزده وکیل هر یکی دو بار لایحه دادهاید. این جلسه برای استیضاح محکمه است و محکمه هم استیضاح ندارد». گفت : «محکمههای دیگر چه کار میکنند شما هم بکنید». گفتم : «محکمههای دیگر بقانون پابستگی نمیدارند». این را گفتم و بر سر «انشای رأی» رفتم و آنچه بیادم مانده کوتاهشدهاش نزدیک به این میبود :
«چون وکلای مدعیٌعلیهم در قبال دعوا ، سندی ابراز کردهاند که مدعیه دعوای خود را از بابت ارث پدری ببرادرش صلح کرده و آن سند گذشته از مُهر مدعیه ، مُهر و سجلِ (2) فلان عالم را نیز داراست ، و اینکه وکیل مدعیه مهر را تکذیب کرده ، چون محکمه آن را با مهر مسلمالصدور تطبیق کرده و منطبق است و بعلاوه قراین صحت آن را میرساند ... نظر به این مراتب ، محکمهی دعوا را بیاساس دانسته رأی ببطلان آن میدهد».
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ اصل : ساعدالملک (به اشتباه)
2ـ سِجِل = اینجا به معنی تصدیقنامه است.
🔶 زیانهایی که از شیعیگری برمیخیزد
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی سیزدهم)
پنجم : داستان امام ناپیدا گذشته از ایرادهایش ، زیانهایی نیز بزندگانی دارد. شما با هر شیعی گفتگو از گرفتاریها کنید یا آرزوی نیکی جهان بمیان آورید ، بیدرنگ بپاسخ پرداخته خواهد گفت : «باید خودش بیاید و کارها را درست کند». در تبریز گویند : «فدا اولوم ، گَرَك اوزی گَلسون». (1)
میباید روشن گردانم که چیزهایی که ما گرفتاری میشماریم در پیش شیعیان گرفتاری نیست. مثلاً پس ماندن توده ، چیرگی بیگانگان ، ناتوانی دولت ، نابسامانی کشور ، پستی خیمها و سَهِشها و مانند اینها ، نه چیزهاییست که شیعیان باک دارند و گرفتاری شمارند. یک شیعی تا راه کربلا باز و روضهخوانی آزاد است و دست بکلاه و رخت او زده نمیشود ، بهیچ چیزی ارج نگزارد. در نزد شیعی بیگانگان که بایشان آزادی در کیش میدهند ، بهتر از یک دولت ایرانیست که آزادی از دستشان بگیرد. این چیزیست که بارها بزبان آوردهاند.
در پیش آنان گرفتاری آنست که میبینند بسیاری از جوانان و دیگران سستباور شدهاند و بروضه نمیروند ، و در آرزوی زیارت نمیباشند ، و بملایان ارجی نمیگزارند. اینهاست که آنان گرفتاری میشمارند و در این باره یا در هر بارهی دیگری که گفتگو شود همان پاسخ گذشته را دهند.
بدتر از این آنکه در این ده سال که ما بکوشش برخاستهایم و بخواست خدا در برابر مادّیگری و بیدینی ایستاده دین را بروی بنیاد بسیار استواری نهادهایم و با یکایک گمراهیها و نادانیها نبردیده تیشهها بریشهی هر کدام فرومیآوریم ، این کار ما بشیعیان گران میافتد. زیرا در اندیشهی ایشان باید این کار را امام ناپیدا کند. چنانکه گفتیم شیعیان کسانپرستند ، اینان که آرزومندند امام ناپیدا پیدا شود و جهان را به نیکی آورد ، آن نیکی جهان را چندان نمیخواهند که بودنش را با دست امامشان میخواهند. اینست از کارهای ما دلتنگ میباشند.
داستان اینان داستان آن کودک نادانیست که بلجنزاری افتاده بود و یکی که میخواست دستش را گیرد و بیرون آورد تن درنمیداد و فریاد میزد : «باید مادرم بیاید» ، در حالی که مادرش نیز نمیبود و نتوانستی آمد.
فراموش نمیکنم روزی با یکی از ملایان گفتگو میداشتم و چنین گفتم : شما میگویید مهدی خواهد آمد و یکی از کارهایش این خواهد بود که همهی کیشها و دینها را براندازد و همگی مردم را به یک راه آورد. من میپرسم : این کار را چگونه خواهد کرد؟!.. آیا با «معجزه» خواهد کرد که مردمان شب بخوابند و بامدادان که بیدار شدند همگی شیعی گردیده باشند ، یا با کیشها و دینها به نبرد پرداخته با دلیلها مردمان را بسوی یک دین خواهد خواند ... آیا کدام یکی از اینهاست؟!.. چون چیزی نمیدانست از پاسخ درماند و من دنبالهی سخن را گرفته گفتم : اگر بگویید : «با معجزه خواهد کرد» دروغست. زیرا چنان کاری بیرون از آیین خداست. شما میبینید که پیغمبر اسلام که بالاتر از مهدی پنداری میبود ، به برانداختن گمراهیها جز از راه دلیل آوردن و نبردیدن نکوشید. اگر بگویید «با دلیلها مردمان را به یک راه خواهد خواند» ، این کاریست که ما بآن برخاستهایم و گامهایی نیز پیش رفتهایم و جای شگفتست که شما خشنودی نمینمایید ، و بهمدستی نمیشتابید. جای شگفتست که نتیجهای را که بدست آمده نمیپذیرید و دنبال یک پندار بیپایی را میگیرید.
مرد تیرهمغز بجای آنکه به پرسش من پاسخ دهد با تندی چنین گفت : «پس شما دعوای مهدویت میکنید؟!..». (2)
گفتم : من دعوای مهدیگری نمیکنم بلکه هیچ دعوا نمیکنم. من کجا و دعوا کجا؟!.. من بجای دعوا بکار پرداختهام و آنچه میبایست کنم کردهام. شما به پرسش من پاسخ دهید. چون پاسخی نتوانست ، به درهمگوییهایی پرداخت ، و من جلوش را گرفته گفتگو را بپایان رسانیدم.
اینک نمونهای از زیانهای آن افسانه ، به هر زبونی تن درمیدهند و یوغ بیگانگان را بگردن میگیرند و این برنمیتابند که یک راه رهایی برویشان باز شود ، چرا که دستگاه امام ناپیدا بهم نخورد.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ فدا شوم ، باید خودش بیاید.
2ـ از نشانههای ورشکستگی دشمنان نویسنده سخنان پوچ و دروغیست که بجای دلیلآوری و گردن گزاردن به داوریِ خرد بمیان آوردهاند. بجای آنکه به دلیلهای او پاسخ دهند یا اگر ایرادی در آنها میبینند آن را بگویند ، همه چیز را نادیده گرفته چنین عنوانهای بیخردانهای را پیش کشیدهاند : «دعوای پیغمبری کرده» ، «دین تازه آورده» ، «دعوای مهدویت کرده» ، «به ائمهی اطهار و مقدسات مذهبی ناسزا گفته و جسارت کرده» ، «به مفاخر ملیمان توهین کرده» ، «در خردورزی افراط کرده» ، «با شعر دشمن بوده» ، «آنچه دربارهی ادبیات و تشیع گفته مغرضانه بوده» ، «به بزرگی سعدی و حافظ و مولوی ، غربیان هم معترفند» و مانند اینها.
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی سیزدهم)
پنجم : داستان امام ناپیدا گذشته از ایرادهایش ، زیانهایی نیز بزندگانی دارد. شما با هر شیعی گفتگو از گرفتاریها کنید یا آرزوی نیکی جهان بمیان آورید ، بیدرنگ بپاسخ پرداخته خواهد گفت : «باید خودش بیاید و کارها را درست کند». در تبریز گویند : «فدا اولوم ، گَرَك اوزی گَلسون». (1)
میباید روشن گردانم که چیزهایی که ما گرفتاری میشماریم در پیش شیعیان گرفتاری نیست. مثلاً پس ماندن توده ، چیرگی بیگانگان ، ناتوانی دولت ، نابسامانی کشور ، پستی خیمها و سَهِشها و مانند اینها ، نه چیزهاییست که شیعیان باک دارند و گرفتاری شمارند. یک شیعی تا راه کربلا باز و روضهخوانی آزاد است و دست بکلاه و رخت او زده نمیشود ، بهیچ چیزی ارج نگزارد. در نزد شیعی بیگانگان که بایشان آزادی در کیش میدهند ، بهتر از یک دولت ایرانیست که آزادی از دستشان بگیرد. این چیزیست که بارها بزبان آوردهاند.
در پیش آنان گرفتاری آنست که میبینند بسیاری از جوانان و دیگران سستباور شدهاند و بروضه نمیروند ، و در آرزوی زیارت نمیباشند ، و بملایان ارجی نمیگزارند. اینهاست که آنان گرفتاری میشمارند و در این باره یا در هر بارهی دیگری که گفتگو شود همان پاسخ گذشته را دهند.
بدتر از این آنکه در این ده سال که ما بکوشش برخاستهایم و بخواست خدا در برابر مادّیگری و بیدینی ایستاده دین را بروی بنیاد بسیار استواری نهادهایم و با یکایک گمراهیها و نادانیها نبردیده تیشهها بریشهی هر کدام فرومیآوریم ، این کار ما بشیعیان گران میافتد. زیرا در اندیشهی ایشان باید این کار را امام ناپیدا کند. چنانکه گفتیم شیعیان کسانپرستند ، اینان که آرزومندند امام ناپیدا پیدا شود و جهان را به نیکی آورد ، آن نیکی جهان را چندان نمیخواهند که بودنش را با دست امامشان میخواهند. اینست از کارهای ما دلتنگ میباشند.
داستان اینان داستان آن کودک نادانیست که بلجنزاری افتاده بود و یکی که میخواست دستش را گیرد و بیرون آورد تن درنمیداد و فریاد میزد : «باید مادرم بیاید» ، در حالی که مادرش نیز نمیبود و نتوانستی آمد.
فراموش نمیکنم روزی با یکی از ملایان گفتگو میداشتم و چنین گفتم : شما میگویید مهدی خواهد آمد و یکی از کارهایش این خواهد بود که همهی کیشها و دینها را براندازد و همگی مردم را به یک راه آورد. من میپرسم : این کار را چگونه خواهد کرد؟!.. آیا با «معجزه» خواهد کرد که مردمان شب بخوابند و بامدادان که بیدار شدند همگی شیعی گردیده باشند ، یا با کیشها و دینها به نبرد پرداخته با دلیلها مردمان را بسوی یک دین خواهد خواند ... آیا کدام یکی از اینهاست؟!.. چون چیزی نمیدانست از پاسخ درماند و من دنبالهی سخن را گرفته گفتم : اگر بگویید : «با معجزه خواهد کرد» دروغست. زیرا چنان کاری بیرون از آیین خداست. شما میبینید که پیغمبر اسلام که بالاتر از مهدی پنداری میبود ، به برانداختن گمراهیها جز از راه دلیل آوردن و نبردیدن نکوشید. اگر بگویید «با دلیلها مردمان را به یک راه خواهد خواند» ، این کاریست که ما بآن برخاستهایم و گامهایی نیز پیش رفتهایم و جای شگفتست که شما خشنودی نمینمایید ، و بهمدستی نمیشتابید. جای شگفتست که نتیجهای را که بدست آمده نمیپذیرید و دنبال یک پندار بیپایی را میگیرید.
مرد تیرهمغز بجای آنکه به پرسش من پاسخ دهد با تندی چنین گفت : «پس شما دعوای مهدویت میکنید؟!..». (2)
گفتم : من دعوای مهدیگری نمیکنم بلکه هیچ دعوا نمیکنم. من کجا و دعوا کجا؟!.. من بجای دعوا بکار پرداختهام و آنچه میبایست کنم کردهام. شما به پرسش من پاسخ دهید. چون پاسخی نتوانست ، به درهمگوییهایی پرداخت ، و من جلوش را گرفته گفتگو را بپایان رسانیدم.
اینک نمونهای از زیانهای آن افسانه ، به هر زبونی تن درمیدهند و یوغ بیگانگان را بگردن میگیرند و این برنمیتابند که یک راه رهایی برویشان باز شود ، چرا که دستگاه امام ناپیدا بهم نخورد.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ فدا شوم ، باید خودش بیاید.
2ـ از نشانههای ورشکستگی دشمنان نویسنده سخنان پوچ و دروغیست که بجای دلیلآوری و گردن گزاردن به داوریِ خرد بمیان آوردهاند. بجای آنکه به دلیلهای او پاسخ دهند یا اگر ایرادی در آنها میبینند آن را بگویند ، همه چیز را نادیده گرفته چنین عنوانهای بیخردانهای را پیش کشیدهاند : «دعوای پیغمبری کرده» ، «دین تازه آورده» ، «دعوای مهدویت کرده» ، «به ائمهی اطهار و مقدسات مذهبی ناسزا گفته و جسارت کرده» ، «به مفاخر ملیمان توهین کرده» ، «در خردورزی افراط کرده» ، «با شعر دشمن بوده» ، «آنچه دربارهی ادبیات و تشیع گفته مغرضانه بوده» ، «به بزرگی سعدی و حافظ و مولوی ، غربیان هم معترفند» و مانند اینها.
🔶 دردها یا درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 20ـ آریستیدیس و هانیبال ـ تکهی دو از سه
یک گواهی نیز از تاریخ کارتاژ یاد کنیم. اینجا سود ستودهخویی را نشان دادیم آنجا زیان بدخویی را بازنماییم. شاید بیشتر خوانندگان نام هانیبال سردار کارتاژی را شنیدهاند. شاید از جنگهای تاریخی روم و کارتاژ آگاهی دارند.
دو دولت نیرومند یکی در شمال دریای سفید در ایتالیا (دولت روم) و دیگری در جنوب آن در کنارهی افریقا (دولت کارتاژ) باهم درافتادند و بیستوسه سال (1) در خشکی و دریا رزمهای بس سختی باهم کردند. چندین بار روم شکست یافت و گزند بس سختی دید. چندین بار کارتاژ زبون گشت و زیانهای بزرگی یافت. میگویند پانصد کشتی از کارتاژ و هفتصد کشتی از روم در جنگها نابود گردید. از سپاهیان چندان کشته شد که شمار نداشت. بیستوسه سال بدینسان جنگ پیش میرفت. و سرانجام کارتاژیان از پا افتادند و ناگزیر شده آشتی خواستند و پیمان نهادند سیسیلیا و دیگر جزیرههایی که در دست داشتند به روم بازگزارند و تاوان جنگ را نیز پردازند. اینها را انجام دادند و چنان ناتوان افتادند که دیگر امید برخاستن نداشتند.
سردار غیرتمندی بنام هاملکار (2) این زبونی را بر خود هموار نساخت و چون میدانست دیگر کارتاژ را کشتیها ساختن و با روم در دریا جنگ کردن و کینهی گذشته را از روم بازخواستن در دسترس نخواهد بود ، دور اندیشانه راه دیگری پیش گرفت.
در آن زمان خاک اسپانیا و فرانسه در دست مردمان کنونی نبود. مردمانی که در آن زمان در آنجا نشیمن داشتند دلیر و جنگجو ولی پراکنده و دُژآگاه (3) بودند. هاملقار از دریا گذشته به اسپانیا دست یافت و برآن شد که از مردان آنجا سپاه پدید آورد و کمکم نیرو اندوزد و بآبادی شهرها کوشد. نه سال در این راه میکوشید. و چون درگذشت داماد او هاسْدروبال (4) رشته را دنبال و هشت سال نیز او کوشید. و چون درگذشت رشته بدست هانیبال (پسر هاملقار) افتاد. تا این زمان پیشرفت بسیار در کار اسپانیا رخ داده شهرها آبادتر و سپاهیان جنگآزمودهتر شده بودند. هانیبال خواست آرزوی دیرین پدر خویش را بکار بندد و از روم کینه خواهد و برآن شد از راه خشکی از شمال اسپانیا به ایتالیا تازد. چنین کاری تا آن روز باندیشهی کسی نیامده بود. آنانکه میدانند از اسپانیا تا ایتالیا از راه خشکی دو رشته کوهستان بسی سخت و بلند (پیرینه و آلپ) درمیان است و اینها در آن زمان نشیمن مردمان جنگجویی بوده دشواری کار هانیبال را میشناسند.
ولی هانیبال بسختیها ننگریست و در سال 218 پیش از میلاد با نودهزار پیاده و دوازدههزار سواره و سیوهفت فیل از اسپانیا روانه گردید ولی چند ماه کشید تا خود را بشمال ایتالیا رسانید و در این هنگام بیش از بیستهزار پیاده و ششهزار سواره و هفت فیل نمانده و همگی از گزند راه و جنگ با کوهنشینان و دیگران نابود شده بود. با اینهمه هانیبال خود را نباخت و از آهنگ خود بازنگشت و از مردمان گال (5) که در دامنهی کوههای آلپ نشیمن داشتند و از دولت روم آزرده بودند سپاهیان تازه بسیج کرد. رومیان لشکر بجلو او فرستادند. هانیبال سه بار پیاپی رومیان را در میدان جنگ شکست و هر بار انبوهی را از ایشان کشت.
رومیان چنین روزی را ندیده بودند. کسی بدینسان روم را زبون نساخته بود. پس از آن چیرگیها هانیبال بر سراسر شمال ایتالیا دست یافت و راه پایتخت بروی سپاه او باز گردید. رومیان چشم براه بودند که او را بیرون دروازهی پایتخت دیدار کنند. لیکن هانیبال بر سر آن شهر نرفت و روانهی جنوب ایتالیا گردید باین آهنگ که شهرهای جنوبی را بر روم بشوراند. رومیان ناگزیر شدند بکوششهای سختتری برخیزند و بدانسان که در زمانهای گرفتاری و دشواری کردندی. فابیوس (6) نامی را از بزرگان بدیکتاتوری گماردند و اختیار را بدست او دادند. فابیوس جنگ روبرو را با هانیبال روا نشمرد و آن را کار بیمناکی دانست و یک سال که رشته را در دست داشت از دور و کنار با هانیبال آورد کرد. رومیان این رفتار او را نپسندیدند و رشته را بدست دو قونسول دیگر سپردند و اینان در سال 216[پیش از میلاد] با هشتادهزار سپاه در دشت «کان» (7) با هانیبال روبرو شدند. هانیبال از چند تن سرداران بنام تاریخ است (8) که در سایهی شیوهی رزمیای که بکار میبردند همیشه با دستهی اندکی بر دستههای انبوهی چیره درمیآمدند و اینست در تاریخ سپاهیگری همیشه نامهای ایشان برده میشود. یکی از هنرنماییهای هانیبال این جنگ کان بود. 👇
🔸 20ـ آریستیدیس و هانیبال ـ تکهی دو از سه
یک گواهی نیز از تاریخ کارتاژ یاد کنیم. اینجا سود ستودهخویی را نشان دادیم آنجا زیان بدخویی را بازنماییم. شاید بیشتر خوانندگان نام هانیبال سردار کارتاژی را شنیدهاند. شاید از جنگهای تاریخی روم و کارتاژ آگاهی دارند.
دو دولت نیرومند یکی در شمال دریای سفید در ایتالیا (دولت روم) و دیگری در جنوب آن در کنارهی افریقا (دولت کارتاژ) باهم درافتادند و بیستوسه سال (1) در خشکی و دریا رزمهای بس سختی باهم کردند. چندین بار روم شکست یافت و گزند بس سختی دید. چندین بار کارتاژ زبون گشت و زیانهای بزرگی یافت. میگویند پانصد کشتی از کارتاژ و هفتصد کشتی از روم در جنگها نابود گردید. از سپاهیان چندان کشته شد که شمار نداشت. بیستوسه سال بدینسان جنگ پیش میرفت. و سرانجام کارتاژیان از پا افتادند و ناگزیر شده آشتی خواستند و پیمان نهادند سیسیلیا و دیگر جزیرههایی که در دست داشتند به روم بازگزارند و تاوان جنگ را نیز پردازند. اینها را انجام دادند و چنان ناتوان افتادند که دیگر امید برخاستن نداشتند.
سردار غیرتمندی بنام هاملکار (2) این زبونی را بر خود هموار نساخت و چون میدانست دیگر کارتاژ را کشتیها ساختن و با روم در دریا جنگ کردن و کینهی گذشته را از روم بازخواستن در دسترس نخواهد بود ، دور اندیشانه راه دیگری پیش گرفت.
در آن زمان خاک اسپانیا و فرانسه در دست مردمان کنونی نبود. مردمانی که در آن زمان در آنجا نشیمن داشتند دلیر و جنگجو ولی پراکنده و دُژآگاه (3) بودند. هاملقار از دریا گذشته به اسپانیا دست یافت و برآن شد که از مردان آنجا سپاه پدید آورد و کمکم نیرو اندوزد و بآبادی شهرها کوشد. نه سال در این راه میکوشید. و چون درگذشت داماد او هاسْدروبال (4) رشته را دنبال و هشت سال نیز او کوشید. و چون درگذشت رشته بدست هانیبال (پسر هاملقار) افتاد. تا این زمان پیشرفت بسیار در کار اسپانیا رخ داده شهرها آبادتر و سپاهیان جنگآزمودهتر شده بودند. هانیبال خواست آرزوی دیرین پدر خویش را بکار بندد و از روم کینه خواهد و برآن شد از راه خشکی از شمال اسپانیا به ایتالیا تازد. چنین کاری تا آن روز باندیشهی کسی نیامده بود. آنانکه میدانند از اسپانیا تا ایتالیا از راه خشکی دو رشته کوهستان بسی سخت و بلند (پیرینه و آلپ) درمیان است و اینها در آن زمان نشیمن مردمان جنگجویی بوده دشواری کار هانیبال را میشناسند.
ولی هانیبال بسختیها ننگریست و در سال 218 پیش از میلاد با نودهزار پیاده و دوازدههزار سواره و سیوهفت فیل از اسپانیا روانه گردید ولی چند ماه کشید تا خود را بشمال ایتالیا رسانید و در این هنگام بیش از بیستهزار پیاده و ششهزار سواره و هفت فیل نمانده و همگی از گزند راه و جنگ با کوهنشینان و دیگران نابود شده بود. با اینهمه هانیبال خود را نباخت و از آهنگ خود بازنگشت و از مردمان گال (5) که در دامنهی کوههای آلپ نشیمن داشتند و از دولت روم آزرده بودند سپاهیان تازه بسیج کرد. رومیان لشکر بجلو او فرستادند. هانیبال سه بار پیاپی رومیان را در میدان جنگ شکست و هر بار انبوهی را از ایشان کشت.
رومیان چنین روزی را ندیده بودند. کسی بدینسان روم را زبون نساخته بود. پس از آن چیرگیها هانیبال بر سراسر شمال ایتالیا دست یافت و راه پایتخت بروی سپاه او باز گردید. رومیان چشم براه بودند که او را بیرون دروازهی پایتخت دیدار کنند. لیکن هانیبال بر سر آن شهر نرفت و روانهی جنوب ایتالیا گردید باین آهنگ که شهرهای جنوبی را بر روم بشوراند. رومیان ناگزیر شدند بکوششهای سختتری برخیزند و بدانسان که در زمانهای گرفتاری و دشواری کردندی. فابیوس (6) نامی را از بزرگان بدیکتاتوری گماردند و اختیار را بدست او دادند. فابیوس جنگ روبرو را با هانیبال روا نشمرد و آن را کار بیمناکی دانست و یک سال که رشته را در دست داشت از دور و کنار با هانیبال آورد کرد. رومیان این رفتار او را نپسندیدند و رشته را بدست دو قونسول دیگر سپردند و اینان در سال 216[پیش از میلاد] با هشتادهزار سپاه در دشت «کان» (7) با هانیبال روبرو شدند. هانیبال از چند تن سرداران بنام تاریخ است (8) که در سایهی شیوهی رزمیای که بکار میبردند همیشه با دستهی اندکی بر دستههای انبوهی چیره درمیآمدند و اینست در تاریخ سپاهیگری همیشه نامهای ایشان برده میشود. یکی از هنرنماییهای هانیبال این جنگ کان بود. 👇
زیرا در جایی که شمارهی سپاه او کمتر از آنِ رومیان بود چون سردار رومی از درازای صفها کاسته بر ژرفای آن افزوده هانیبال از خطای او استفاده کرده با یک جنبش استادانه که به سپاه خود داد رومیان را از چپ و راست گرد فروگرفت و بدینسان بر آنان چیره درآمد و چنانکه مینویسند در اندک زمانی هفتادهزار تن از ایشان را بخاک انداخت با اینکه از لشکر خود او بیش از هزار تن کشته نشد. در این شکست هفتاد تن از نمایندگان سناتوس و گروهی از بزرگان روم و یکی از دو قونسول نیز کشته گردید.
شاید کسانی این داستان را گزافهآمیز پندارند و آن را بآسانی باور ندارند. ولی تاریخ روم در این زمان که ما گفتگو میداریم بسیار روشن است و جنگهای هانیبال و هنرنماییهای او را خود تاریخنگاران رومی نوشتهاند و همگی دربارهی این داستان همزبانند. چنانکه گفتیم هانیبال در جنگها هر زمان شاهکار دیگری نشان میداد و در سایهی آن استادیها بود که بدینسان دشمن را از پا میانداخت بیآنکه سپاه خود او گزند بسیاری بیند. (چنانکه همین رفتار را در جنگ زاما سردار رومی در برابر هانیبال کرد و برو چیره درآمد و ما آن را یاد خواهیم کرد).
پابرگیها (بجز شمارهی 8 ، همه از ویراینده) :
1ـ جنگهایFirst Punic War ـ (264 - 241) پیش از میلاد
2ـ Hamilcar Barca
3ـ کسی که آگاهیهایش ناراست و خود فرهنگ نادیده و ناتراشیده باشد ، وحشی
4ـ Hasdrubal
5ـ Gaul
6ـ Fabius
7ـ Cannae یا Canne
8ـ از این سرداران است ناپلئون یکم امپراتور فرانسه و نادرشاه افشار
شاید کسانی این داستان را گزافهآمیز پندارند و آن را بآسانی باور ندارند. ولی تاریخ روم در این زمان که ما گفتگو میداریم بسیار روشن است و جنگهای هانیبال و هنرنماییهای او را خود تاریخنگاران رومی نوشتهاند و همگی دربارهی این داستان همزبانند. چنانکه گفتیم هانیبال در جنگها هر زمان شاهکار دیگری نشان میداد و در سایهی آن استادیها بود که بدینسان دشمن را از پا میانداخت بیآنکه سپاه خود او گزند بسیاری بیند. (چنانکه همین رفتار را در جنگ زاما سردار رومی در برابر هانیبال کرد و برو چیره درآمد و ما آن را یاد خواهیم کرد).
پابرگیها (بجز شمارهی 8 ، همه از ویراینده) :
1ـ جنگهایFirst Punic War ـ (264 - 241) پیش از میلاد
2ـ Hamilcar Barca
3ـ کسی که آگاهیهایش ناراست و خود فرهنگ نادیده و ناتراشیده باشد ، وحشی
4ـ Hasdrubal
5ـ Gaul
6ـ Fabius
7ـ Cannae یا Canne
8ـ از این سرداران است ناپلئون یکم امپراتور فرانسه و نادرشاه افشار