🔶 دردها و درمانها ـ بخش 4 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 کسانی نیکی را تنها با گفتن میدانند
کسانی نیکی را تنها با گفتن میدانند که در راه سود همهی بدیها را میکنند و در نشستها سخن از نیکیها میرانند. اگر «همدست دزد و همراه کاروان» شنیدهاید اینانند.
باید خود نیک بود و به نیکی توده هم کوشید.
🔸 کسانی نیکی را تنها با گفتن میدانند
کسانی نیکی را تنها با گفتن میدانند که در راه سود همهی بدیها را میکنند و در نشستها سخن از نیکیها میرانند. اگر «همدست دزد و همراه کاروان» شنیدهاید اینانند.
باید خود نیک بود و به نیکی توده هم کوشید.
✴️ جوانان دیگر فریب نمیخورند
استاد دانشمند آقای کسروی
علل درماندگی و زبونی شرق بویژه ایران را از دیرگاهی تشخیص داده و بچاره برخاستند بدین جهت در چند سال پیش مهنامهی پیمان را دائر کرده و انگیزهی بدبختی و تیرهروزی ایرانیان را که در نتیجهی کیشهای پانزدهگانهی خردناپذیر و بدآموزیهای شعرای متملق و چاپلوس حاصل شده با دلایل عقلی و علمی در آن مهنامه تشریح کرده و زیان هر کدام آنها را باثبات رسانیدند و در ضمن حقایق را جایگزین آن خرافات و موهومات گردانیدند و در این راه صد گونه گزند و آسیب بخود هموار کرده و با مخالفتهای شدید پیشوایان کیشها و طرفداران شعرا مواجه شدند.
ولی با یک ارادهی تزلزلناپذیر در برابر هر گونه مانع و عایقی مقاومت کرده و گفتههای خود را یکان یکان با دلیل روشن نموده گام بگام پیش رفتند چون منظورشان از این کوشش استفادهی شخصی نبوده و جز سرفرازی صدملیون تودههای شرق آرزو نمیکردند بنابراین یک دسته از جوانان نیکسرشت و مردان پاکنهاد دریافتند که آقای کسروی از جنس این نویسندگان (عادی) و گفتارش از سنخ گفتار آنها نیست و با ایشان همراه گردیده و بحقایق گفتههاشان گردن گزاشتند و این فیروزی خود حسد و همچشمی یکمشت پستنهادان را تحریک نموده و بیشتر باعث لجاجت و عنادشان گردید.
زیرا دیدند کسی بسخن آنان وقعی نمینهد و گفتههاشان را به پشیزی نمیخرد برعکس پیشرفت پیمان سریعتر و شمارهی خوانندگانش روز بروز بیشتر میگردد به هیاهو برخاستند و جار و جنجال راه انداختند اما نتیجه نگرفتند.
در سال گذشته بجهت پیشامد شهریورماه آقای کسروی ناگزیر بودند بکارهای کشور دخالت کرده و راهنماییهای لازمه را بتوده بنمایند و با مشورت یاران روزنامهی پرچم را بنیاد نهادند. پس از چندی یکی از همراهان راجع به شعر سئوالی کرده بود ، آقای کسروی برای اینکه پاسخ او را مشروحتر بدهند گفتار مبسوطی در پرچم نوشتند و با دلایل و براهین محکم و امثال متعدد معنی حقیقی شعر را روشن گردانیده و نفع و زیان آن را بیان نمودند باز یک دسته به هوچیگری برخاسته و این دفعه بسخنان خود رنگ دیگری داده (از قبیل بمفاخر ملی توهین شده) زبان به هرزهدرایی گشوده و قلم را بزشتگویی بیالودند.
در اواخر روزنامهی آزاد پیشنهاد کرده بود بعلت توهین بمفاخر ملی (مقصودش شعرای قلندرمآب و ستایشگر بیگانگان بوده) باید دارندهی پرچم «محاکمهی ملی» شود.
آقای کسروی این پیشنهاد را با طیب خاطر پذیرفته و یک ستونی در پرچم جهت داوری توده اختصاص دادند. عدهی زیادی هم چه از مرکز و چه از شهرستانها عقیدهی خود را راجع به شعرا و زیان گفتههای آنان نوشته و فرستادند در ستون مخصوص مرتب بچاپ رسید و تاکنون هم دنبالهی آن خاتمه نیافته. با این ترتیب احتمال میرفت دیگر برای کسی جای تعرضی باقی نمانده و قضیه کاملاً روشن و یک طرفه گردیده است.
بدبختانه باز یک آقایی خود را به نفهمی زده در یکی از جراید مرکز در تحت عنوان (ادب و ادبیات) گفتار مینویسد و ابراز احساسات میکند و سنگ هواداری مفاخر ملی را بسینه میزند. شگفتتر آنکه بجوانان هم نصیحت میدهد که از پذیرفتن سخنان خردپذیر دارندهی پرچم احتراز و اجتناب نمایند.
من از آن آقا میپرسم شما از کجا بخودتان این حق را میدهید که بجوانان رهنمایی کنید و دیگر جوانان آن اندازه درمانده نیستند براهنمایی شما آقایان نیازمند باشند. جوانان خودشان اشعار مبتذل و ننگین خیام و حافظ و سعدی و غیره را خوانده و زیان آن را درک کردهاند.
جوانان علت زبونی و خواری خود را دریافته و میدانند تا بدآموزیهای کیشها و درس تنبلی و می خوری و جبریگری شعرا از میان نرود دردشان چارهپذیر نیست.
جوانان دیگر فریب الفاظ پا در هوای «مفاخر ملی ـ روح بزرگ خواجه ـ روح حساس شیخ» شماها را نخورده و بدنبال مربی حقیقی (آقای کسروی) رفته بیاری خدا کشور خود و تودههای شرق را از این درماندگی و پراکندگی نجات خواهند بخشید.
محمدباقر رحیمی
گفتار دیگری در همین زمینه 👇👇
استاد دانشمند آقای کسروی
علل درماندگی و زبونی شرق بویژه ایران را از دیرگاهی تشخیص داده و بچاره برخاستند بدین جهت در چند سال پیش مهنامهی پیمان را دائر کرده و انگیزهی بدبختی و تیرهروزی ایرانیان را که در نتیجهی کیشهای پانزدهگانهی خردناپذیر و بدآموزیهای شعرای متملق و چاپلوس حاصل شده با دلایل عقلی و علمی در آن مهنامه تشریح کرده و زیان هر کدام آنها را باثبات رسانیدند و در ضمن حقایق را جایگزین آن خرافات و موهومات گردانیدند و در این راه صد گونه گزند و آسیب بخود هموار کرده و با مخالفتهای شدید پیشوایان کیشها و طرفداران شعرا مواجه شدند.
ولی با یک ارادهی تزلزلناپذیر در برابر هر گونه مانع و عایقی مقاومت کرده و گفتههای خود را یکان یکان با دلیل روشن نموده گام بگام پیش رفتند چون منظورشان از این کوشش استفادهی شخصی نبوده و جز سرفرازی صدملیون تودههای شرق آرزو نمیکردند بنابراین یک دسته از جوانان نیکسرشت و مردان پاکنهاد دریافتند که آقای کسروی از جنس این نویسندگان (عادی) و گفتارش از سنخ گفتار آنها نیست و با ایشان همراه گردیده و بحقایق گفتههاشان گردن گزاشتند و این فیروزی خود حسد و همچشمی یکمشت پستنهادان را تحریک نموده و بیشتر باعث لجاجت و عنادشان گردید.
زیرا دیدند کسی بسخن آنان وقعی نمینهد و گفتههاشان را به پشیزی نمیخرد برعکس پیشرفت پیمان سریعتر و شمارهی خوانندگانش روز بروز بیشتر میگردد به هیاهو برخاستند و جار و جنجال راه انداختند اما نتیجه نگرفتند.
در سال گذشته بجهت پیشامد شهریورماه آقای کسروی ناگزیر بودند بکارهای کشور دخالت کرده و راهنماییهای لازمه را بتوده بنمایند و با مشورت یاران روزنامهی پرچم را بنیاد نهادند. پس از چندی یکی از همراهان راجع به شعر سئوالی کرده بود ، آقای کسروی برای اینکه پاسخ او را مشروحتر بدهند گفتار مبسوطی در پرچم نوشتند و با دلایل و براهین محکم و امثال متعدد معنی حقیقی شعر را روشن گردانیده و نفع و زیان آن را بیان نمودند باز یک دسته به هوچیگری برخاسته و این دفعه بسخنان خود رنگ دیگری داده (از قبیل بمفاخر ملی توهین شده) زبان به هرزهدرایی گشوده و قلم را بزشتگویی بیالودند.
در اواخر روزنامهی آزاد پیشنهاد کرده بود بعلت توهین بمفاخر ملی (مقصودش شعرای قلندرمآب و ستایشگر بیگانگان بوده) باید دارندهی پرچم «محاکمهی ملی» شود.
آقای کسروی این پیشنهاد را با طیب خاطر پذیرفته و یک ستونی در پرچم جهت داوری توده اختصاص دادند. عدهی زیادی هم چه از مرکز و چه از شهرستانها عقیدهی خود را راجع به شعرا و زیان گفتههای آنان نوشته و فرستادند در ستون مخصوص مرتب بچاپ رسید و تاکنون هم دنبالهی آن خاتمه نیافته. با این ترتیب احتمال میرفت دیگر برای کسی جای تعرضی باقی نمانده و قضیه کاملاً روشن و یک طرفه گردیده است.
بدبختانه باز یک آقایی خود را به نفهمی زده در یکی از جراید مرکز در تحت عنوان (ادب و ادبیات) گفتار مینویسد و ابراز احساسات میکند و سنگ هواداری مفاخر ملی را بسینه میزند. شگفتتر آنکه بجوانان هم نصیحت میدهد که از پذیرفتن سخنان خردپذیر دارندهی پرچم احتراز و اجتناب نمایند.
من از آن آقا میپرسم شما از کجا بخودتان این حق را میدهید که بجوانان رهنمایی کنید و دیگر جوانان آن اندازه درمانده نیستند براهنمایی شما آقایان نیازمند باشند. جوانان خودشان اشعار مبتذل و ننگین خیام و حافظ و سعدی و غیره را خوانده و زیان آن را درک کردهاند.
جوانان علت زبونی و خواری خود را دریافته و میدانند تا بدآموزیهای کیشها و درس تنبلی و می خوری و جبریگری شعرا از میان نرود دردشان چارهپذیر نیست.
جوانان دیگر فریب الفاظ پا در هوای «مفاخر ملی ـ روح بزرگ خواجه ـ روح حساس شیخ» شماها را نخورده و بدنبال مربی حقیقی (آقای کسروی) رفته بیاری خدا کشور خود و تودههای شرق را از این درماندگی و پراکندگی نجات خواهند بخشید.
محمدباقر رحیمی
گفتار دیگری در همین زمینه 👇👇
✴️ حق پایدار است
دنیا بر خود جنبشهای زیادی دیده است جنگها و نبردها و افکار و عقاید گوناگون در آن ظاهر شده است ـ همه بمرور زمان از شدت و جوش خود افتاده و عاملین بنبردها از بین رفته ناشرین عقاید و افکار رخت بدیار دیگر بستهاند. ولی دستِ گلچین طبیعت حقایق را در دامن خود چون دُر در دل صدف جا داده و حفظ نموده است. اما افکار باطل در طی جذر و مد تاریخ چنان محو و نابود شدهاند که حتا اسمی از ناشر آن هم نمانده است. پس آقای کسروی ، با اتکاء به اینکه حق پایدار است و خداوند پاک طرفدار حق است ـ از نشر حقایق و روشن کردن افکارِ توده منتی بر جوانان بگزارید و اینان تشکر خود را با اشاعهی گفتار و اندیشههای نامهی پرچم در بین مردم تقدیم میدارند. امید است در سایهی سعی و کوشش آزادگان تودهی ایرانی بدردها و گرفتاریهای خود پی برده و دستِ درمانطلب را بدامن گرامینامهی شما دراز کنند و جواب آنهایی که میخواهند پرده بر آفتاب حقیقت بکشند و قلمشان از روی غرض مینویسد بگمراهی و آلودگیشان که دارند و خود بزرگترین بیچارگی است واگزار نمایید.
آنان مثل درخت هستند که بوزش هر باد باهتزاز آمده گاهی بطرف شمال و زمانی بجنوب متوجه شده و هنگامی که محیطْ آرام و نسیمی در بین نیست با داد و فریاد راه انداختن و باین و بآن تعریف و هجو نوشتن ، دیو و پری خلق کردن ، بر مردم معبود درست نمودن مشغول میشوند و حاصل عمر صرف شده در عالم مطبوعاتِ آنها جز گمراهی افکار مردم ـ و خوشگذرانی خود نتیجهای نداده و آنان جز این بهرهای نمیخواستند. چه پیر میکده چنین تعلیمشان داده است :
خوش باش که بعد از من و تو ماه بسی
از سلخ بغره آید و از غره بسلخ
غفار بقال
(پرچم روزانه شمارههای 161 و 163)
دنیا بر خود جنبشهای زیادی دیده است جنگها و نبردها و افکار و عقاید گوناگون در آن ظاهر شده است ـ همه بمرور زمان از شدت و جوش خود افتاده و عاملین بنبردها از بین رفته ناشرین عقاید و افکار رخت بدیار دیگر بستهاند. ولی دستِ گلچین طبیعت حقایق را در دامن خود چون دُر در دل صدف جا داده و حفظ نموده است. اما افکار باطل در طی جذر و مد تاریخ چنان محو و نابود شدهاند که حتا اسمی از ناشر آن هم نمانده است. پس آقای کسروی ، با اتکاء به اینکه حق پایدار است و خداوند پاک طرفدار حق است ـ از نشر حقایق و روشن کردن افکارِ توده منتی بر جوانان بگزارید و اینان تشکر خود را با اشاعهی گفتار و اندیشههای نامهی پرچم در بین مردم تقدیم میدارند. امید است در سایهی سعی و کوشش آزادگان تودهی ایرانی بدردها و گرفتاریهای خود پی برده و دستِ درمانطلب را بدامن گرامینامهی شما دراز کنند و جواب آنهایی که میخواهند پرده بر آفتاب حقیقت بکشند و قلمشان از روی غرض مینویسد بگمراهی و آلودگیشان که دارند و خود بزرگترین بیچارگی است واگزار نمایید.
آنان مثل درخت هستند که بوزش هر باد باهتزاز آمده گاهی بطرف شمال و زمانی بجنوب متوجه شده و هنگامی که محیطْ آرام و نسیمی در بین نیست با داد و فریاد راه انداختن و باین و بآن تعریف و هجو نوشتن ، دیو و پری خلق کردن ، بر مردم معبود درست نمودن مشغول میشوند و حاصل عمر صرف شده در عالم مطبوعاتِ آنها جز گمراهی افکار مردم ـ و خوشگذرانی خود نتیجهای نداده و آنان جز این بهرهای نمیخواستند. چه پیر میکده چنین تعلیمشان داده است :
خوش باش که بعد از من و تو ماه بسی
از سلخ بغره آید و از غره بسلخ
غفار بقال
(پرچم روزانه شمارههای 161 و 163)
✴️ پشتیبانان پیمان
در این چهار سال آزادمردانی در تهران و دیگر شهرها بپشتیبانی پیمان برخاستهاند و هر یكی باندازهی توانایی خود كوشش در راه رواج مهنامه بكار بردهاند تا آنجا كه یك تن جوانمرد گرجی این پشتیبانی را بعهده گرفته و چون با این شماره ، پیمان یك دوری را بپایان میرساند و ما امیدواریم از سال پنجم یك دورهی نوین دیگری باز شود در اینجا میبایست فهرستی از آن آزادمردان بنگاریم و سپاس بر ایشان گزاریم. بویژه كه كسانی این را خواستارند تا آنان را بشناسند. با اینحال ما چون میخواهیم كوششهای پاكدلانهی آنان همچنان بیآلایش بماند و با هیچ چیز دیگری درنیامیزد اینست از بردن نامها خودداری مینماییم و برای آنكه شناسایی درمیانهی ایشان باشد بهتر میدانیم كارتی چاپ كرده به هر یكی بفرستیم. به هر حال از خدا خواهانیم ایشان را هماره خرسند و سرفراز گرداند و بایشان پاداش رساند.
(411642)
🔸نامهای ماندگار در تاریخچهی پیمان
کوشاد تلگرام : کسانی که از نخستین سالهای کوشش کسروی با وی همراهی و پشتیبانی کردند مردان ارجمندی هستند که باید نامهاشان در تاریخ جاویدان بماند.
خوانندگانی در همان سالها میخواستهاند نویسندگان و همراهان مهنامهی پیمان را بشناسند. چنانکه در بالا شرحش آمد ، پیمان نخست برآن بوده که از آنان تنها خصوصی ارجشناسی شود. لیکن سپس چون گفته شده که کمترین سودِ شناخته شدن این نیکومردان آنست که در نوشتن تاریخچهی مهنامه به آن نیاز هست ، اینبوده که مهنامه در سالهای بعد یاوران و پشتیبانان آن را نیز رفتهرفته شناسانیده است.
مهنامه در سال چهارم انتشار خود ، با آوردن پیکرهی زیر راهبران پیمان را نشان داده.
در این چهار سال آزادمردانی در تهران و دیگر شهرها بپشتیبانی پیمان برخاستهاند و هر یكی باندازهی توانایی خود كوشش در راه رواج مهنامه بكار بردهاند تا آنجا كه یك تن جوانمرد گرجی این پشتیبانی را بعهده گرفته و چون با این شماره ، پیمان یك دوری را بپایان میرساند و ما امیدواریم از سال پنجم یك دورهی نوین دیگری باز شود در اینجا میبایست فهرستی از آن آزادمردان بنگاریم و سپاس بر ایشان گزاریم. بویژه كه كسانی این را خواستارند تا آنان را بشناسند. با اینحال ما چون میخواهیم كوششهای پاكدلانهی آنان همچنان بیآلایش بماند و با هیچ چیز دیگری درنیامیزد اینست از بردن نامها خودداری مینماییم و برای آنكه شناسایی درمیانهی ایشان باشد بهتر میدانیم كارتی چاپ كرده به هر یكی بفرستیم. به هر حال از خدا خواهانیم ایشان را هماره خرسند و سرفراز گرداند و بایشان پاداش رساند.
(411642)
🔸نامهای ماندگار در تاریخچهی پیمان
کوشاد تلگرام : کسانی که از نخستین سالهای کوشش کسروی با وی همراهی و پشتیبانی کردند مردان ارجمندی هستند که باید نامهاشان در تاریخ جاویدان بماند.
خوانندگانی در همان سالها میخواستهاند نویسندگان و همراهان مهنامهی پیمان را بشناسند. چنانکه در بالا شرحش آمد ، پیمان نخست برآن بوده که از آنان تنها خصوصی ارجشناسی شود. لیکن سپس چون گفته شده که کمترین سودِ شناخته شدن این نیکومردان آنست که در نوشتن تاریخچهی مهنامه به آن نیاز هست ، اینبوده که مهنامه در سالهای بعد یاوران و پشتیبانان آن را نیز رفتهرفته شناسانیده است.
مهنامه در سال چهارم انتشار خود ، با آوردن پیکرهی زیر راهبران پیمان را نشان داده.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ٦٠ـ داستان اوین
اوین دیهی بزرگ و آباد در پیرامون تهران است. چنانکه گفته میشد این دیه وقف بدستگاه مشهد (یا بگفتهی خودشان آستان قدس) میبوده. ولی در سایهی آشفتگی آن دستگاه و سستی کارکنانش ، این دیه فراموش گردیده هشتاد سال بیشتر در آنجا رفتار «مالکانه» میشده. کشاورزان زمینها را ازآنِ خود دانسته میخریدهاند و میفروختهاند ، درخت میکاشتهاند ، خانه برویش میساختهاند.
بدینسان میبوده تا رضاشاه بروی کار آمد ، و بنام آنکه متولی وقفهای آستانه در هر زمان شاه آن زمانست ، دست بکارهای آنجا انداخته و از جمله ببازگردانیدن وقفهای فراموش شده برخاسته.
دربارهی اوین فاضلالملک وکیل دربار در عدلیه عرضحال داده. ولیکن بجای آنکه «همهی خردهمالکان» را که صد تن بیشتر میبودند بمحاکمه بخواند ، برای آسانی کار خود تنها ده تن را بمحاکمه خوانده بود. عرضحال او به شعبهی یکم آمده (پیش از زمان من) و چندی در گردش میبوده و محاکمه میرفته تا دادگاه بعنوان آنکه «وقفیت رَقَبه مسلم است» حکمی بزیان آن ده تن داده که چون از استیناف نیز گذشته خواستهاند اجرا کنند و در اینجا با انگیزش فاضلالملک به زورورزی برخاسته حکمی را که دربارهی ده تن داده شده بود ، دربارهی همه بکار بستهاند و زمینها را از دست همه گرفتهاند. کشاورزان که از هشتاد سال زمینها را ازآنِ خود شناخته بآبادیش کوشیده بودند از این رفتار برآشفته و دسته بسته بشهر آمده بودند.
بویژه که در آن میان داستانی رخ داده بوده ، و آن اینکه خالصیزاده آن آخوند هوچی که از عراق آمده و بنام آنکه مرا انگلیسیها بیرون راندهاند ، در تهران دستگاه هوچیگری بزرگی درچیده بود ، رضاشاه برای اینکه او را خاموش گرداند ، دیههای وقفی مشهد را هرچه در پیرامونهای تهران میبود به اجاره به او سپرده بود. این آخوند در این هنگام فرصت یافته و با چند تن ژاندارم به اوین رفته و در آنجا نشیمن گرفته و بنام آنکه «حقوق حقهی آستان مقدس امام» را زنده میگردانم ، دست ستم بکشاورزان بازگردانیده بود که این درد دیگری بآنان میبود.
دربار ، گذشته از آنکه زمینها را از دستشان میگرفت ، بدرختهایی که کاشته و خانههایی که بنیاد گزارده بودند بهایی نمیداد. آنگاه با آزمندی رضاشاه و ستمگری خالصیزاده ، بیم آن میرفت که اجارهی سالهای گذشته را نیز بطلبند. کشاورزان از هر باره در بیم و سختی میبودند.
اینان در شهر بمجلس و دیگر جاها رفته و دادخواهی کرده و از همه جا پاسخ شنیده بودند : «اگر تظلمی دارید بروید عدلیه». این پاسخی میبود که به هر ستمدیدهای داده شدی. لیکن کدام عدلیه؟!. آیا هست عدلیهای که بتواند درمیان درباری با آن چیرگی با یک مشت کشاورزان بیچاره دادگری کند؟!.
چون از همه جا آن پاسخ را شنیده بودند بنزد نقیبزادهی تبریزی (آقای مشایخ) رفته و او را وکیل گرفته بودند و او بنام اینکه رفتار اجرا بیرون از قانون بوده ، عرضحال بزیان دربار بعنوان «رفع مزاحمت» به صلحیه داده بود. امین صلح عرضحال را پذیرفته و بگردش انداخته و پس از رسیدگی ، حکم غلطی داده دلیل غلطتری یاد کرده بود. حکم در این زمینه میبود : «چون عمل اجرا مستند بحکم محکمهی شعبهی اول بدایت است ، شکایت مدعیان وارد نیست و اگر ایرادی بآن حکم دارند باید عرضحال اعتراض ثالث بمحکمهی صالحهاش بدهند». این حکم که سرچشمهاش جز ترس و بیچارگی قاضی نمیبود داده شده و نقیبزاده از آن استیناف خواسته و پرونده بدادگاه ما آمده بود ، که روزی که من آن را دیدم و خواندم رو بآقایان احمدی و شرافتیان برگردانیده گفتم : «چنین پیداست که رفتن من در اینجا نزدیک شده».
شُوندش را پرسیدند گفتم : پروندهایست دربارهی دربار که بغلط رأی داده شده. من آن را شکسته بزیان دربار رأی خواهم داد و بیگفتگوست که مرا از اینجا خواهند برداشت ، بویژه با آن رنجشهایی که داور و دیگران میدارند. شرافتیان دلسوزانه گفت : «کاری کنید که خودتان رأی ندهید» ، گفتم : چه کار کنم؟... اگر بخواهم خودم رأی ندهم باید بگردن یکی از «قضات علیالبدل» اندازم. در حالی که آنان ناتوانتر از منند. هر یکی از آنان که باشد خُردش کنند. ولی مرا بآسانی خرد نتوانند کرد. تنها آن خواهد بود که مرا بیکار گردانند. گفت : «اگر شما نباشید دیگری رأی بر علیه دربار نمیدهد». گفتم : آن گریز از بایای خود (فرار از وظیفه) است. سپس گفتم : آدمی تواند گیاه خورد و زندگی کند. این چه ترسیست که ما را فراگرفته؟!.
چون آقایان احمدی و شرافتیان گواه این سخنانند در اینجا نوشتم.
🔸 ٦٠ـ داستان اوین
اوین دیهی بزرگ و آباد در پیرامون تهران است. چنانکه گفته میشد این دیه وقف بدستگاه مشهد (یا بگفتهی خودشان آستان قدس) میبوده. ولی در سایهی آشفتگی آن دستگاه و سستی کارکنانش ، این دیه فراموش گردیده هشتاد سال بیشتر در آنجا رفتار «مالکانه» میشده. کشاورزان زمینها را ازآنِ خود دانسته میخریدهاند و میفروختهاند ، درخت میکاشتهاند ، خانه برویش میساختهاند.
بدینسان میبوده تا رضاشاه بروی کار آمد ، و بنام آنکه متولی وقفهای آستانه در هر زمان شاه آن زمانست ، دست بکارهای آنجا انداخته و از جمله ببازگردانیدن وقفهای فراموش شده برخاسته.
دربارهی اوین فاضلالملک وکیل دربار در عدلیه عرضحال داده. ولیکن بجای آنکه «همهی خردهمالکان» را که صد تن بیشتر میبودند بمحاکمه بخواند ، برای آسانی کار خود تنها ده تن را بمحاکمه خوانده بود. عرضحال او به شعبهی یکم آمده (پیش از زمان من) و چندی در گردش میبوده و محاکمه میرفته تا دادگاه بعنوان آنکه «وقفیت رَقَبه مسلم است» حکمی بزیان آن ده تن داده که چون از استیناف نیز گذشته خواستهاند اجرا کنند و در اینجا با انگیزش فاضلالملک به زورورزی برخاسته حکمی را که دربارهی ده تن داده شده بود ، دربارهی همه بکار بستهاند و زمینها را از دست همه گرفتهاند. کشاورزان که از هشتاد سال زمینها را ازآنِ خود شناخته بآبادیش کوشیده بودند از این رفتار برآشفته و دسته بسته بشهر آمده بودند.
بویژه که در آن میان داستانی رخ داده بوده ، و آن اینکه خالصیزاده آن آخوند هوچی که از عراق آمده و بنام آنکه مرا انگلیسیها بیرون راندهاند ، در تهران دستگاه هوچیگری بزرگی درچیده بود ، رضاشاه برای اینکه او را خاموش گرداند ، دیههای وقفی مشهد را هرچه در پیرامونهای تهران میبود به اجاره به او سپرده بود. این آخوند در این هنگام فرصت یافته و با چند تن ژاندارم به اوین رفته و در آنجا نشیمن گرفته و بنام آنکه «حقوق حقهی آستان مقدس امام» را زنده میگردانم ، دست ستم بکشاورزان بازگردانیده بود که این درد دیگری بآنان میبود.
دربار ، گذشته از آنکه زمینها را از دستشان میگرفت ، بدرختهایی که کاشته و خانههایی که بنیاد گزارده بودند بهایی نمیداد. آنگاه با آزمندی رضاشاه و ستمگری خالصیزاده ، بیم آن میرفت که اجارهی سالهای گذشته را نیز بطلبند. کشاورزان از هر باره در بیم و سختی میبودند.
اینان در شهر بمجلس و دیگر جاها رفته و دادخواهی کرده و از همه جا پاسخ شنیده بودند : «اگر تظلمی دارید بروید عدلیه». این پاسخی میبود که به هر ستمدیدهای داده شدی. لیکن کدام عدلیه؟!. آیا هست عدلیهای که بتواند درمیان درباری با آن چیرگی با یک مشت کشاورزان بیچاره دادگری کند؟!.
چون از همه جا آن پاسخ را شنیده بودند بنزد نقیبزادهی تبریزی (آقای مشایخ) رفته و او را وکیل گرفته بودند و او بنام اینکه رفتار اجرا بیرون از قانون بوده ، عرضحال بزیان دربار بعنوان «رفع مزاحمت» به صلحیه داده بود. امین صلح عرضحال را پذیرفته و بگردش انداخته و پس از رسیدگی ، حکم غلطی داده دلیل غلطتری یاد کرده بود. حکم در این زمینه میبود : «چون عمل اجرا مستند بحکم محکمهی شعبهی اول بدایت است ، شکایت مدعیان وارد نیست و اگر ایرادی بآن حکم دارند باید عرضحال اعتراض ثالث بمحکمهی صالحهاش بدهند». این حکم که سرچشمهاش جز ترس و بیچارگی قاضی نمیبود داده شده و نقیبزاده از آن استیناف خواسته و پرونده بدادگاه ما آمده بود ، که روزی که من آن را دیدم و خواندم رو بآقایان احمدی و شرافتیان برگردانیده گفتم : «چنین پیداست که رفتن من در اینجا نزدیک شده».
شُوندش را پرسیدند گفتم : پروندهایست دربارهی دربار که بغلط رأی داده شده. من آن را شکسته بزیان دربار رأی خواهم داد و بیگفتگوست که مرا از اینجا خواهند برداشت ، بویژه با آن رنجشهایی که داور و دیگران میدارند. شرافتیان دلسوزانه گفت : «کاری کنید که خودتان رأی ندهید» ، گفتم : چه کار کنم؟... اگر بخواهم خودم رأی ندهم باید بگردن یکی از «قضات علیالبدل» اندازم. در حالی که آنان ناتوانتر از منند. هر یکی از آنان که باشد خُردش کنند. ولی مرا بآسانی خرد نتوانند کرد. تنها آن خواهد بود که مرا بیکار گردانند. گفت : «اگر شما نباشید دیگری رأی بر علیه دربار نمیدهد». گفتم : آن گریز از بایای خود (فرار از وظیفه) است. سپس گفتم : آدمی تواند گیاه خورد و زندگی کند. این چه ترسیست که ما را فراگرفته؟!.
چون آقایان احمدی و شرافتیان گواه این سخنانند در اینجا نوشتم.
🔶 پرسش و پاسخ (رشتهی یکم)
🔸 تکهی 5
ب ـ ما که مطلب را باین نحو نمیدانستیم. من نمیدانم این ملاها چه میگویند؟! چه ایرادی بشما دارند؟!. اگر دعوی پیغمبری این است زیانش چیست؟!.
ج ـ من با چیزهای دیگر کار ندارم. این مقصود شما که میخواهید اختلاف را از میان ایرانیها بردارید بسیار بزرگست. من مدتی در خارجه بودهام ، در تفلیس و استامبول همیشه بما سرکوفت میکنند که هفتاد و دو ملت در ایران جمعست. اگر شما بتوانید همهی ایران را به یک دین بیاورید منّت بگردن همهی ماها گزاردهاید.
د ـ گاهی کسانی میآیند و چنین میگویند : «بکارهای شما ایرادی نیست ولی شما بایستی آنها را بنام اسلام کنید.»
میگویم : مقصود شما را نمیفهمم. چگونه بایستی بنام اسلام کنم؟. مثلاً ما اکنون با پیروان فلسفهی مادّی دربارهی روان گفتگو میکنیم. پیروان فلسفهی مادّی هستی روان را نمیپذیرند. میگویند : آدمی همین کالبد مادّی محسوس است و چیز دیگری درو نیست. ما دلیلها آورده نشان میدهیم که جز از این تن و جان مادّی گوهری در آدمی هست که روان اوست. در این باره صدها سخن میرانیم. چگونه اینها را بنام اسلام کنیم؟!. آیا بگوییم اینها را از قرآن برداشتهایم؟!. اینها که در قرآن نیست.
در زمان پیغمبر اسلام گرفتاری مردم بتپرستی بود و قرآن نیز در آن باره آیههای بسیاری را دربر دارد و ما هنگامی که سخن از مردهپرستیها برانیم بهتر است که از آن آیهها یاد کنیم. ولی در آن زمان کسی اشکال دربارهی روان نداشت و قرآن نیز دربارهی روان به استدلالی نپرداخته. پس ما چگونه بگوییم اینها از قرآنست؟!. چگونه آن سخنان را بنام اسلام رانیم؟!. این را برای مثل میگویم. موضوعهای دیگر از اینگونه بسیار است.
گاهی کسانی راهش را یاد داده میگویند : «یک آیه از قرآن عنوان کنید و از خودتان هرچه میخواهید بگویید». میگویم : چه خوش دستور میدهید. از این صورتسازی چه سودی تواند بود؟!. آنگاه چه شده که شما تاب تحمل حقیقت را ندارید؟!. چه شده که میخواهید ما پرده را بروی حقیقت بکشیم؟!.
شما اگر براستی علاقه باسلام دارید ، من از روزی که برخاستم میانهی آن دین و کارهای خود جدایی نگزاردم. از همهی دینها بویژه از اسلام بهواداری آشکار برخاستم. بکسانی که زباندرازیها به بنیادگزار اسلام یا بدیگر برانگیختگان میکردند پاسخها دادم.
هنگامی که من کوشش آغاز کردم دینها در برابر مادّیگری شکست خورده و میانهی آنها با دانشها فاصلهی بسیار بزرگی باز شده بود و این کوششهای من بوده که دین را در برابر مادّیگری برانگیزانیده و فاصلهی میان آنها با دانشها را برداشته است. شما یا چندان درمانده و بیمایهاید که اینها را نمیدانید و یا چندان بدخواه و تیرهدلید که دانسته و فهمیده نمیخواهید (1) چشم پوشید.
تاکنون بارها گفتهایم : دینها همه یک راه را پیمودهاند و همهی آنها مقاصدشان یکی بوده. بارها گفتهایم : دین یک رشته حقایقیست که همیشه هست و خواهد بود.
ما که این کوششها را میکنیم و با گمراهیها به نبرد پرداخته میخواهیم همهی جهانیان را به یک راه آوریم و نام خدا را در جهان بلند میگردانیم و مردمان را از کشاکش با یکدیگر دور گردانیده آیین خردمندانهای برای زندگانی آنها بنیاد میگزاریم. اینها همان مقاصدیست که اسلام و دیگر دینها داشتهاند. چنانکه بارها گفتهایم همین کوششهای ما اسلام را زنده میگرداند.
ولی شما باینها خشنود نیستید و بجای همراهی دشمنی و کارشکنی مینمایید. شما جز پایداری دستگاه خود را نمیخواهید و اسلام را بهانه ساختهاید. شما اسلام بآن دستگاه مفتخواری خود میگویید.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ از گمراهیهایی که دچارش میباشید.
🔸 تکهی 5
ب ـ ما که مطلب را باین نحو نمیدانستیم. من نمیدانم این ملاها چه میگویند؟! چه ایرادی بشما دارند؟!. اگر دعوی پیغمبری این است زیانش چیست؟!.
ج ـ من با چیزهای دیگر کار ندارم. این مقصود شما که میخواهید اختلاف را از میان ایرانیها بردارید بسیار بزرگست. من مدتی در خارجه بودهام ، در تفلیس و استامبول همیشه بما سرکوفت میکنند که هفتاد و دو ملت در ایران جمعست. اگر شما بتوانید همهی ایران را به یک دین بیاورید منّت بگردن همهی ماها گزاردهاید.
د ـ گاهی کسانی میآیند و چنین میگویند : «بکارهای شما ایرادی نیست ولی شما بایستی آنها را بنام اسلام کنید.»
میگویم : مقصود شما را نمیفهمم. چگونه بایستی بنام اسلام کنم؟. مثلاً ما اکنون با پیروان فلسفهی مادّی دربارهی روان گفتگو میکنیم. پیروان فلسفهی مادّی هستی روان را نمیپذیرند. میگویند : آدمی همین کالبد مادّی محسوس است و چیز دیگری درو نیست. ما دلیلها آورده نشان میدهیم که جز از این تن و جان مادّی گوهری در آدمی هست که روان اوست. در این باره صدها سخن میرانیم. چگونه اینها را بنام اسلام کنیم؟!. آیا بگوییم اینها را از قرآن برداشتهایم؟!. اینها که در قرآن نیست.
در زمان پیغمبر اسلام گرفتاری مردم بتپرستی بود و قرآن نیز در آن باره آیههای بسیاری را دربر دارد و ما هنگامی که سخن از مردهپرستیها برانیم بهتر است که از آن آیهها یاد کنیم. ولی در آن زمان کسی اشکال دربارهی روان نداشت و قرآن نیز دربارهی روان به استدلالی نپرداخته. پس ما چگونه بگوییم اینها از قرآنست؟!. چگونه آن سخنان را بنام اسلام رانیم؟!. این را برای مثل میگویم. موضوعهای دیگر از اینگونه بسیار است.
گاهی کسانی راهش را یاد داده میگویند : «یک آیه از قرآن عنوان کنید و از خودتان هرچه میخواهید بگویید». میگویم : چه خوش دستور میدهید. از این صورتسازی چه سودی تواند بود؟!. آنگاه چه شده که شما تاب تحمل حقیقت را ندارید؟!. چه شده که میخواهید ما پرده را بروی حقیقت بکشیم؟!.
شما اگر براستی علاقه باسلام دارید ، من از روزی که برخاستم میانهی آن دین و کارهای خود جدایی نگزاردم. از همهی دینها بویژه از اسلام بهواداری آشکار برخاستم. بکسانی که زباندرازیها به بنیادگزار اسلام یا بدیگر برانگیختگان میکردند پاسخها دادم.
هنگامی که من کوشش آغاز کردم دینها در برابر مادّیگری شکست خورده و میانهی آنها با دانشها فاصلهی بسیار بزرگی باز شده بود و این کوششهای من بوده که دین را در برابر مادّیگری برانگیزانیده و فاصلهی میان آنها با دانشها را برداشته است. شما یا چندان درمانده و بیمایهاید که اینها را نمیدانید و یا چندان بدخواه و تیرهدلید که دانسته و فهمیده نمیخواهید (1) چشم پوشید.
تاکنون بارها گفتهایم : دینها همه یک راه را پیمودهاند و همهی آنها مقاصدشان یکی بوده. بارها گفتهایم : دین یک رشته حقایقیست که همیشه هست و خواهد بود.
ما که این کوششها را میکنیم و با گمراهیها به نبرد پرداخته میخواهیم همهی جهانیان را به یک راه آوریم و نام خدا را در جهان بلند میگردانیم و مردمان را از کشاکش با یکدیگر دور گردانیده آیین خردمندانهای برای زندگانی آنها بنیاد میگزاریم. اینها همان مقاصدیست که اسلام و دیگر دینها داشتهاند. چنانکه بارها گفتهایم همین کوششهای ما اسلام را زنده میگرداند.
ولی شما باینها خشنود نیستید و بجای همراهی دشمنی و کارشکنی مینمایید. شما جز پایداری دستگاه خود را نمیخواهید و اسلام را بهانه ساختهاید. شما اسلام بآن دستگاه مفتخواری خود میگویید.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ از گمراهیهایی که دچارش میباشید.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 4 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 نیکویی و نیکرفتاری برای خود تکیهگاه یا پشتیبان خواهد
... چنانکه گفتیم انبوه درسخواندگان گرفتار گمراهیند. یک دسته از اینان مادیگری را یک چیز بیچون و چرا میشناسند و راستی را جز آن نمیدانند و اینست بنیاد زندگانی خود را بروی آن گزاردهاند و آشکاره از آن هواداری مینمایند ، و اگر گاهی بگفتگو از راستی و درستی و نیکوکاری برخیزند جز برای فریب دیگران و یا بنام ریشخند نمیباشد. یک دستهی دیگری با زبان هواداری از آن نمینمایند و باشد که هیچ آگاهی روشنی از آن نمیدارند ولی در نتیجهی هیاهو نافهمیده بآن گرویدهاند و بنیاد رفتار و کردارشان بر آن میباشد و جز بخوشی خود نمیکوشند. یک دستهی دیگری با زبان نکوهش از آن مینمایند و خود را خواهان راستی و درستی و نیکوکاری نشان میدهند و باشد که دروغ نمیگویند ولی در سایهی برخورد با بدآموزیهای مادیگری خواه و ناخواه تکانی پیدا کردهاند و دلبستگی که براستی و درستی نشان میدهند چندان استوار نیست که جلو آز و هوس را گیرد و اینست اگر پایش افتد هم ایشان از دزدی و دغلکاری بازنخواهند ایستاد.
بسیاری از کسانی که با گفتن یا بنوشتن بمردم پند راستگویی و درستکاری میدهند و یا درس غیرت و میهندوستی میآموزند خود باوری بآنها ندارند و این چیزها را پوچ و فریب میشمارند و اینست همینکه دو یا سه تن باهم نشسته بدرد دل پردازند سخنشان جز آن نخواهد بود که باید زیرک بود و از هر راهیست پول بدست آورد. زندگانی نبرد است راستی و درستی چیست؟!.. مگر با اینها زندگی توان کرد؟!.. نمیبینید فلان کس از نیرنگبازی بکجا رسیده و بهمان مرد از چاپلوسی چه دارایی اندوخته؟!.. اینها سخنانیست که روزانه هزار بار گفته میشود و بگوشها برمیخورد. کار بجاییست که اگر کسی دربند درستکاری باشد و از یک سودی چشم پوشد و یا یک زیانی را بخود هموار گرداند بجای ستایش ازو آشکاره نکوهش کنند و او را نافهم و بیخرد خوانند. اگر کسی در نتیجهی درستکاری کمچیز باشد و رخت و کلاه گرانبها نپوشد پاسش ندارند و ارجش کم کنند.
صدها کسان را توان شناخت که خود مردان نیکند و همیشه هواداری از نیکی نمایند ولی چون پایش افتد خود از نادرستی بازنتوانند ایستاد و از ناتوانی و سستیای که در باورهاشان میباشد همچون دیگران آلودهی دزدی و پستی شوند. مرا دوستی بود از اینگونه ، روزی به یک نادرستی برخاست و نزد من بهانه میآورد : «ای آقا ! مگر میشود با درستی راه رفت؟!.. داروین راست گفته که زندگانی نبرد است».
در جای دیگری هم گفتهام نیکویی و نیکرفتاری برای خود تکیهگاه یا پشتیبان خواهد. در یک توده هنگامی نیکی رواج گیرد که زندگی بروی نیکی بنیاد نهاده شود و مردم براستی نیکی را خواهند و نیکان را ارجمند شمارند و از بدی بیزاری جویند و بدان را خوار دارند. کسی که اگر دروغی گوید و یا ستمی روا دارد بسودی رسد یک چیزی باید ، تا او از آن سود چشم پوشد و از دروغگویی و یا ستمگری بازایستد وگرنه چگونه از یک سود چشم پوشد؟!..این راست است که آدمی سرشت روانی دارد و این سرشت خود خواستار نیکوکاریست ، ولی فراموش نباید کرد که در پهلوی آن ، سرشت جانی نیز هست که آز و هوس و کینه و خشم و مانند اینها را با خود دارد و این سرشت خواستار سودجوییست. آری در یک دسته از آدمیان سرشت روانی چندان نیرومند باشد که سرشت جانی را بر آن چیرگی نتواند بود و اینان بیآنکه چیزی از کنار وادارشان کند خود خواهان نیکیها باشند. چیزی که هست این دسته بسیار کمند و چنانکه بارها گفتهایم انبوه مردمان نه چنانند و اینست برای آنکه نیک باشند به یک تکیهگاهی نیاز دارند و باری این خواهند که چون نیکی میکنند نزد مردم ارجمند باشند و اگر در نتیجهی نیکوکرداری و پرهیزکاری به کمچیزی افتادند و یا رختهای گرانبها نداشتند به دیدهها خوار نباشند ، وگرنه هرگز نشدنیست که اینان از آز و هوس و کینه و خشم و دیگر خویهای ناستوده که دارند خود را بازدارند و از سودجویی و هوسبازی و کینهخواهی بازایستند.
👇
🔸 نیکویی و نیکرفتاری برای خود تکیهگاه یا پشتیبان خواهد
... چنانکه گفتیم انبوه درسخواندگان گرفتار گمراهیند. یک دسته از اینان مادیگری را یک چیز بیچون و چرا میشناسند و راستی را جز آن نمیدانند و اینست بنیاد زندگانی خود را بروی آن گزاردهاند و آشکاره از آن هواداری مینمایند ، و اگر گاهی بگفتگو از راستی و درستی و نیکوکاری برخیزند جز برای فریب دیگران و یا بنام ریشخند نمیباشد. یک دستهی دیگری با زبان هواداری از آن نمینمایند و باشد که هیچ آگاهی روشنی از آن نمیدارند ولی در نتیجهی هیاهو نافهمیده بآن گرویدهاند و بنیاد رفتار و کردارشان بر آن میباشد و جز بخوشی خود نمیکوشند. یک دستهی دیگری با زبان نکوهش از آن مینمایند و خود را خواهان راستی و درستی و نیکوکاری نشان میدهند و باشد که دروغ نمیگویند ولی در سایهی برخورد با بدآموزیهای مادیگری خواه و ناخواه تکانی پیدا کردهاند و دلبستگی که براستی و درستی نشان میدهند چندان استوار نیست که جلو آز و هوس را گیرد و اینست اگر پایش افتد هم ایشان از دزدی و دغلکاری بازنخواهند ایستاد.
بسیاری از کسانی که با گفتن یا بنوشتن بمردم پند راستگویی و درستکاری میدهند و یا درس غیرت و میهندوستی میآموزند خود باوری بآنها ندارند و این چیزها را پوچ و فریب میشمارند و اینست همینکه دو یا سه تن باهم نشسته بدرد دل پردازند سخنشان جز آن نخواهد بود که باید زیرک بود و از هر راهیست پول بدست آورد. زندگانی نبرد است راستی و درستی چیست؟!.. مگر با اینها زندگی توان کرد؟!.. نمیبینید فلان کس از نیرنگبازی بکجا رسیده و بهمان مرد از چاپلوسی چه دارایی اندوخته؟!.. اینها سخنانیست که روزانه هزار بار گفته میشود و بگوشها برمیخورد. کار بجاییست که اگر کسی دربند درستکاری باشد و از یک سودی چشم پوشد و یا یک زیانی را بخود هموار گرداند بجای ستایش ازو آشکاره نکوهش کنند و او را نافهم و بیخرد خوانند. اگر کسی در نتیجهی درستکاری کمچیز باشد و رخت و کلاه گرانبها نپوشد پاسش ندارند و ارجش کم کنند.
صدها کسان را توان شناخت که خود مردان نیکند و همیشه هواداری از نیکی نمایند ولی چون پایش افتد خود از نادرستی بازنتوانند ایستاد و از ناتوانی و سستیای که در باورهاشان میباشد همچون دیگران آلودهی دزدی و پستی شوند. مرا دوستی بود از اینگونه ، روزی به یک نادرستی برخاست و نزد من بهانه میآورد : «ای آقا ! مگر میشود با درستی راه رفت؟!.. داروین راست گفته که زندگانی نبرد است».
در جای دیگری هم گفتهام نیکویی و نیکرفتاری برای خود تکیهگاه یا پشتیبان خواهد. در یک توده هنگامی نیکی رواج گیرد که زندگی بروی نیکی بنیاد نهاده شود و مردم براستی نیکی را خواهند و نیکان را ارجمند شمارند و از بدی بیزاری جویند و بدان را خوار دارند. کسی که اگر دروغی گوید و یا ستمی روا دارد بسودی رسد یک چیزی باید ، تا او از آن سود چشم پوشد و از دروغگویی و یا ستمگری بازایستد وگرنه چگونه از یک سود چشم پوشد؟!..این راست است که آدمی سرشت روانی دارد و این سرشت خود خواستار نیکوکاریست ، ولی فراموش نباید کرد که در پهلوی آن ، سرشت جانی نیز هست که آز و هوس و کینه و خشم و مانند اینها را با خود دارد و این سرشت خواستار سودجوییست. آری در یک دسته از آدمیان سرشت روانی چندان نیرومند باشد که سرشت جانی را بر آن چیرگی نتواند بود و اینان بیآنکه چیزی از کنار وادارشان کند خود خواهان نیکیها باشند. چیزی که هست این دسته بسیار کمند و چنانکه بارها گفتهایم انبوه مردمان نه چنانند و اینست برای آنکه نیک باشند به یک تکیهگاهی نیاز دارند و باری این خواهند که چون نیکی میکنند نزد مردم ارجمند باشند و اگر در نتیجهی نیکوکرداری و پرهیزکاری به کمچیزی افتادند و یا رختهای گرانبها نداشتند به دیدهها خوار نباشند ، وگرنه هرگز نشدنیست که اینان از آز و هوس و کینه و خشم و دیگر خویهای ناستوده که دارند خود را بازدارند و از سودجویی و هوسبازی و کینهخواهی بازایستند.
👇
این چیزیست که بیچون و چرا میباید پذیرفت ، و کنون شما ببینید که فلسفهی مادی میگوید زندگانی نبرد است و هر کسی باید تنها دربند خوشیهای خود باشد و در این راه از هیچ کاری نپرهیزد و هیچ کس را بدیده نگیرد ، و باور بخدا و جهان دیگر و پاداش و کیفر را بیپا میشمارد ، و خرد و روان را نمیپذیرد ، و یک کلمه گویم از هر راه باد بآتش خویهای جانوری آدمی میزند و هر چیزی که مایهی نگهداری آدمی از بدیها تواند بود از کار میاندازد و باین بدآموزیهای خود رنگ دانش و فلسفه میدهد و بدانسان با آب و تاب در دلها جایگزین میگرداند ، با چنین گمراهیای از مردم چه چشم نیکی توان داشت؟!.. ببینید در جایی که به نیکوکاری ارجی گزارده نمیشود و کسی که در سایهی پرهیزکاری کمچیز گردیده همه خوارش میدارند و زباندرازیها میکنند به نیکی چه امیدی توان بست؟!.. ببینید بآن اندرزهای سست که از دلهای تهی از باور بیرون میآید چه ارجی توان نهاد؟!..
از شگفتیهاست کسی که امروز به پندآموزی برخاسته و مثلاً بمردم سخنی از راستگویی و پرهیزکاری و مانند اینها میراند فردا میبینی بیاد دادن بدآموزیهای مادیگری برخاسته سخن را تا بآنجا میرساند که شرم یک بیماریست و باید بدرمانش کوشید. بدینسان سستباوری و نادانی خود را بهمه نشان میدهد. ببینید چگونه سررشته گم شده؟!.. ببینید کار درماندگی بکجا کشیده؟!..
از شگفتیهاست کسی که امروز به پندآموزی برخاسته و مثلاً بمردم سخنی از راستگویی و پرهیزکاری و مانند اینها میراند فردا میبینی بیاد دادن بدآموزیهای مادیگری برخاسته سخن را تا بآنجا میرساند که شرم یک بیماریست و باید بدرمانش کوشید. بدینسان سستباوری و نادانی خود را بهمه نشان میدهد. ببینید چگونه سررشته گم شده؟!.. ببینید کار درماندگی بکجا کشیده؟!..
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 61ـ حکمی که به زیان دربار دادم (تکهی یک از دو)
چنانکه گفتم رأی امین صلح گذشته از آنکه از روی ترس میبود ، منطق غلطی را در برمیداشت. زیرا چنانکه گفتم این یکی از غلطفهمیهای عدلیه میبود که حکمی بزیان کسی میدادندی و خانه یا زمینی را از دست دارندهاش که در آن محاکمه پا درمیان نداشته درمیآوردندی و آنگاه میگفتندی «برو بعدلیه و بعنوان اعتراض ثالث عرضحال بده» ، و گفتم که این غلط میبود. از آن گذشته چنانکه نوشتم در محاکمهی اوین تنها ده تن از خردهمالکان بدادگاه آمده و پیداست که حکم تنها دربارهی زمینهایی میبوده که آنان در دست میداشتهاند. بزمینهای دیگران همبستگی نمیداشته. اینست کار اجرا که همهی زمینها را از دست کشاورزان گرفته بود از هر باره بیرون از قانون بشمار میرفت.
راه نزدیکترش آن بودی که دادخواهان از کار اجرا به «رئیس کل بدایت» که من میبودم شکایت کنند و بازگردانیدن آن را بخواهند. ولی چون آن راه را ندانسته و بعنوان «رفع مزاحمت» به صلحیه شکایت کرده بودند جلوگیری از قانون نمیداشت که امین صلح برسیدگی درآید و رأی به «رفع مزاحمت» دهد. حکمی که از شعبهی یک داده شده بود جلوگیر چنان رأیی نتوانستی بود.
به هر حال من دیدم گذشته از آنکه خود داستان وقف دانسته نیست و اگرهم دانستهاش گیریم تازه کاری بیخردانه بوده که از کسی سر زده و اکنون نتیجهی آن اینست که مشتی از کشاورزان و رنجبران که زمینهایی را آباد گردانیدهاند و میکارند و میدروند که هم بتوده یاوری میکنند و خوراک میبسیجند و هم خودشان با خانوادههاشان با دلی خرسند و خوش میزیند ، زمینهاشان از دستهاشان گرفته شود و بنام اجارهدار ، سالانه بخشی از دسترنج آنان بهرهی مفتخوران مشهد گردد ـ با چشمپوشی از آنها شیوهی محاکمه و اجرای حکم از راه قانون نبوده. از اینرو راهی ندیدم جز اینکه رأی صلحیه را بشکنم و خود رأی به «رفع مزاحمت» دهم ، و چون چنان رأیی دادم دانسته شد ادارهی اجرا نمیخواهد آن را بکار بندد. اینبود هنگام عصر خود همراه مأمور اجرا به اوین رفتم و آنجا میبودم تا حکم بکار بسته شد. در آن روز میان نقیبزاده و خالصیزاده گفتگوهایی رفت و نیشهایی بهم زدند که بسیار شیرین میبود. ولی اینجا فرصت نوشتن نیست.
چنانکه نوشتم این حکم همچون توپ ترکید. فردایش شنیدیم هم وزارت عدلیه و هم دربار سخت خشمناک گردیده. فاضلالملک بدادگاه آمد و چنین گفت : «اعلیحضرت بسیار عصبانیست. بوزیر عدلیه ، بوزیر دربار ، بمن ، به اسدی ، پرخاش بسیار فرمودند». گفتم : چرا؟. گفت : «بخاطر حکمی که دادهاید و خودتان بمحل رفته اجرا کردهاید». من پاسخی نداده تنها گفتم : «خواهشمندم آقای وزیر دربار وقت دهند و من ایشان را ببینم».
🔸 61ـ حکمی که به زیان دربار دادم (تکهی یک از دو)
چنانکه گفتم رأی امین صلح گذشته از آنکه از روی ترس میبود ، منطق غلطی را در برمیداشت. زیرا چنانکه گفتم این یکی از غلطفهمیهای عدلیه میبود که حکمی بزیان کسی میدادندی و خانه یا زمینی را از دست دارندهاش که در آن محاکمه پا درمیان نداشته درمیآوردندی و آنگاه میگفتندی «برو بعدلیه و بعنوان اعتراض ثالث عرضحال بده» ، و گفتم که این غلط میبود. از آن گذشته چنانکه نوشتم در محاکمهی اوین تنها ده تن از خردهمالکان بدادگاه آمده و پیداست که حکم تنها دربارهی زمینهایی میبوده که آنان در دست میداشتهاند. بزمینهای دیگران همبستگی نمیداشته. اینست کار اجرا که همهی زمینها را از دست کشاورزان گرفته بود از هر باره بیرون از قانون بشمار میرفت.
راه نزدیکترش آن بودی که دادخواهان از کار اجرا به «رئیس کل بدایت» که من میبودم شکایت کنند و بازگردانیدن آن را بخواهند. ولی چون آن راه را ندانسته و بعنوان «رفع مزاحمت» به صلحیه شکایت کرده بودند جلوگیری از قانون نمیداشت که امین صلح برسیدگی درآید و رأی به «رفع مزاحمت» دهد. حکمی که از شعبهی یک داده شده بود جلوگیر چنان رأیی نتوانستی بود.
به هر حال من دیدم گذشته از آنکه خود داستان وقف دانسته نیست و اگرهم دانستهاش گیریم تازه کاری بیخردانه بوده که از کسی سر زده و اکنون نتیجهی آن اینست که مشتی از کشاورزان و رنجبران که زمینهایی را آباد گردانیدهاند و میکارند و میدروند که هم بتوده یاوری میکنند و خوراک میبسیجند و هم خودشان با خانوادههاشان با دلی خرسند و خوش میزیند ، زمینهاشان از دستهاشان گرفته شود و بنام اجارهدار ، سالانه بخشی از دسترنج آنان بهرهی مفتخوران مشهد گردد ـ با چشمپوشی از آنها شیوهی محاکمه و اجرای حکم از راه قانون نبوده. از اینرو راهی ندیدم جز اینکه رأی صلحیه را بشکنم و خود رأی به «رفع مزاحمت» دهم ، و چون چنان رأیی دادم دانسته شد ادارهی اجرا نمیخواهد آن را بکار بندد. اینبود هنگام عصر خود همراه مأمور اجرا به اوین رفتم و آنجا میبودم تا حکم بکار بسته شد. در آن روز میان نقیبزاده و خالصیزاده گفتگوهایی رفت و نیشهایی بهم زدند که بسیار شیرین میبود. ولی اینجا فرصت نوشتن نیست.
چنانکه نوشتم این حکم همچون توپ ترکید. فردایش شنیدیم هم وزارت عدلیه و هم دربار سخت خشمناک گردیده. فاضلالملک بدادگاه آمد و چنین گفت : «اعلیحضرت بسیار عصبانیست. بوزیر عدلیه ، بوزیر دربار ، بمن ، به اسدی ، پرخاش بسیار فرمودند». گفتم : چرا؟. گفت : «بخاطر حکمی که دادهاید و خودتان بمحل رفته اجرا کردهاید». من پاسخی نداده تنها گفتم : «خواهشمندم آقای وزیر دربار وقت دهند و من ایشان را ببینم».
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا.pdf
503.1 KB
🔸 پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا
🖌 احمد کسروی
🖌 احمد کسروی
Adliye 7-10.pdf
553 KB
🔸 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔹 7ـ یک نمونه از بدخواهی سررشتهداران
🔹 8ـ آزمایش داوران
🔹 9ـ سفر زنجان
🔹 10ـ گردنستبران زنجان
🔹 7ـ یک نمونه از بدخواهی سررشتهداران
🔹 8ـ آزمایش داوران
🔹 9ـ سفر زنجان
🔹 10ـ گردنستبران زنجان
🔶 پرسش و پاسخ (رشتهی یکم)
🔸 تکهی 6
گاهی هم کسانی میگویند : «شما در کتابهای خود مینویسید : من باین کار بخواست خدا برخاستم. این معنایش پیغمبریست». میگویم : چه گناه بزرگی از من گرفتهاید!. پس بگویید که تاب شنیدن نام خدا را ندارید!. بگویید شنیدن نام پاکخداست که شما را ناآسوده گردانیده!.
ببینید گرفتاری تا چه اندازه است. در چنین زمانی که خداناشناسی و بیدینی جهان را فراگرفته و انبوه مردمان هستی خدا را نمیپذیرند و سالانه هزارها کتاب در توهین بخدا و دین انتشار مییابد ، کسی اگر بالا افرازد و با پیشانی باز از هستی خدا سخن راند و دست او را در کارهای جهان نشان دهد گناهی بزرگ کرده است!.
من اگر گفته بودم اینها را در خواب از فلان امام شنیدهام و کارهای خود را بفلان مرده منسوب داشته معجزههایی نیز برایش یاد کرده بودم گناهی نداشت. ولی چون نام خدا را میبرم گناهی بزرگ کردهام!.
من در این باره دفاعی ندارم. اگر پیغمبری همینست مرا از آن بیزاری نیست. بار دیگر میگویم : من این کارها را با خواست خدا کردم.
شگفتتر از اینها آنست که کسانی میآیند و بمن راهنماییها میکنند. یکی میآید و میگوید : «شما اصل اسلام را بگیرید. اسلام را اصلاح کنید». میگویم : آن را هم شما کنید. همهی کارها را که نباید یک تن کند. میگوید : «آخر ما اهلش نیستیم». میگویم : چیزی که اهلش نیستید چگونه دستورش میدهید؟!.
این در کجاست که بیماران به پزشک دستور دهند؟!.
دیگری میآید و میگوید : «شما بگویید من مصلحم ، نام خود را مصلح گزارید». میگویم : من بهیچ نامی نیاز ندارم. اینها چیزهاییست که شما میاندیشید. شما دین را بازیچه گردانیده برایش این تشریفات را قائل شدهاید. دین در پیش ما شناختن حقایق زندگانی و زیستن از راه خرد است. باینگونه چیزها که شما میاندیشید نیازی نیست.
بجای اینها شما بکوشید و حقایق زندگانی را دریابید. بکوشید و این گمراهیهای گوناگون را از خود دور گردانید. بکوشید و آن سیزده کیش را از میان خود بیرون رانید.
شما اینهمه نام خدا را میبرید ، در حالی که او را نشناختهاید و در توی بتپرستیها و نادانیها دست و پا میزنید. بسیار نادانیست که اینها را گزارده و آنهمه گرفتاریها را بروی خود نیاورده تنها درپی این باشید که نام من چیست و عنوان کارم چه خواهد بود.
داستان شما داستان آن کسانیست که در توی لجنزاری افتاده و تا گلو فرورفته باشند و کسی که دست برای رهایی آنان مییازد با او بگفتگوهای فلسفی پردازند و از نام و عنوانش جستجو کنند و یا در آن کوششی که برهایی آنان میکند دستورهایی دهند ـ بجای بیرون جستن از آن گودال باین خودنماییها پردازند.
شما امروز گرفتارترین مردمانید و باید بیش از همه در اندیشهی رهایی و رستگاری خود باشید.
اگر این غوغاهای شما با من بر سر دین است شما هنوز معنی دین را نمیدانید و نخست چیزی که بر شما واجبست آنست که معنی دین را شناسید.
🔸 تکهی 6
گاهی هم کسانی میگویند : «شما در کتابهای خود مینویسید : من باین کار بخواست خدا برخاستم. این معنایش پیغمبریست». میگویم : چه گناه بزرگی از من گرفتهاید!. پس بگویید که تاب شنیدن نام خدا را ندارید!. بگویید شنیدن نام پاکخداست که شما را ناآسوده گردانیده!.
ببینید گرفتاری تا چه اندازه است. در چنین زمانی که خداناشناسی و بیدینی جهان را فراگرفته و انبوه مردمان هستی خدا را نمیپذیرند و سالانه هزارها کتاب در توهین بخدا و دین انتشار مییابد ، کسی اگر بالا افرازد و با پیشانی باز از هستی خدا سخن راند و دست او را در کارهای جهان نشان دهد گناهی بزرگ کرده است!.
من اگر گفته بودم اینها را در خواب از فلان امام شنیدهام و کارهای خود را بفلان مرده منسوب داشته معجزههایی نیز برایش یاد کرده بودم گناهی نداشت. ولی چون نام خدا را میبرم گناهی بزرگ کردهام!.
من در این باره دفاعی ندارم. اگر پیغمبری همینست مرا از آن بیزاری نیست. بار دیگر میگویم : من این کارها را با خواست خدا کردم.
شگفتتر از اینها آنست که کسانی میآیند و بمن راهنماییها میکنند. یکی میآید و میگوید : «شما اصل اسلام را بگیرید. اسلام را اصلاح کنید». میگویم : آن را هم شما کنید. همهی کارها را که نباید یک تن کند. میگوید : «آخر ما اهلش نیستیم». میگویم : چیزی که اهلش نیستید چگونه دستورش میدهید؟!.
این در کجاست که بیماران به پزشک دستور دهند؟!.
دیگری میآید و میگوید : «شما بگویید من مصلحم ، نام خود را مصلح گزارید». میگویم : من بهیچ نامی نیاز ندارم. اینها چیزهاییست که شما میاندیشید. شما دین را بازیچه گردانیده برایش این تشریفات را قائل شدهاید. دین در پیش ما شناختن حقایق زندگانی و زیستن از راه خرد است. باینگونه چیزها که شما میاندیشید نیازی نیست.
بجای اینها شما بکوشید و حقایق زندگانی را دریابید. بکوشید و این گمراهیهای گوناگون را از خود دور گردانید. بکوشید و آن سیزده کیش را از میان خود بیرون رانید.
شما اینهمه نام خدا را میبرید ، در حالی که او را نشناختهاید و در توی بتپرستیها و نادانیها دست و پا میزنید. بسیار نادانیست که اینها را گزارده و آنهمه گرفتاریها را بروی خود نیاورده تنها درپی این باشید که نام من چیست و عنوان کارم چه خواهد بود.
داستان شما داستان آن کسانیست که در توی لجنزاری افتاده و تا گلو فرورفته باشند و کسی که دست برای رهایی آنان مییازد با او بگفتگوهای فلسفی پردازند و از نام و عنوانش جستجو کنند و یا در آن کوششی که برهایی آنان میکند دستورهایی دهند ـ بجای بیرون جستن از آن گودال باین خودنماییها پردازند.
شما امروز گرفتارترین مردمانید و باید بیش از همه در اندیشهی رهایی و رستگاری خود باشید.
اگر این غوغاهای شما با من بر سر دین است شما هنوز معنی دین را نمیدانید و نخست چیزی که بر شما واجبست آنست که معنی دین را شناسید.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 4 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 امروز پایهای برای نیک و بد درمیان نیست
در جای دیگری هم گفتهایم ، یکی از گرفتاریها اینست که پایهای برای نیک و بد درمیان نیست و هر کسی بدلخواه چیزهایی را نیک یا بد میشمارند و جز سود و هوس خود را بدیده نمیگیرند و در این باره دیندار و بیدین یکسانند و هر دسته بنادانیهای دیگری گرفتار میباشند. این خود دلیل است که آدمیان بسر خود رستگار نگردند و نیک از بد و سود از زیان بازنشناسند. ببینید در همهی کیشها کسی یا کسانی میباشند که باید دوستشان گیرند و نامهایشان همیشه بر زبان دارند و بدیدن بارگاههای ایشان روند ، و مایهی رستگاری همینها را میشمارند. ما میپرسیم اینها برای چیست و چه سودی از آنها تواند بود؟!.. خواهند گفت : خدا آنان را برگزیده و دوستاریشان را مایهی رستگاری گردانیده. میگوییم همین سخن پوچ است. همین سخن بیفرهنگی با خداست. چنان کاری اگر از یک آدمی سر زند کمی او باشد ، چه رسد بخدای فرزانه که هیچ کار او بیانگیزه و بیسود نیست. ببینید اگر فرمانروایی با زیردستانْ دربندِ نیکوکاری و بدکرداری آنان نباشد ، و بآبادی و ویرانی شهرشان نپردازد و بآنان چنین گوید : «شما باید فلان خویشاوند مرا دوست دارید و همیشه نام او را بر زبان رانید. اگر این کار کنید من بشما پاداشها دهم و اگر نکنید بکیفر رسانم» ، آنان بچنان فرمانروایی چه گویند؟!. آیا او را جز دیوانهی بلهوس شمارند؟!. اسکندر پسر فیلیپ در دوهزار سال پیش یک چنین نادانی از خود نموده و در مرگ یک دوستی بنام هیفاستیون یال و دم اسبها و استرها را بُرانیده و دیرزمانی مردم را بسوگواری برانگیخته و از زدن نای و سرنا بازداشته ، هنوز این نادانی ازو بر سر زبانهاست و هر شنوندهای از نکوهش و سرزنش بازنمیایستد. نادان شما که چنین کاری را بخدا میبندید و زشتی این گستاخی و بیفرهنگی را نمیشناسید.
آری کسی که در راه غیرت کشته گردیده باید او را دوست داشت و به ستمدیدگیش دل سوزانید. ولی این رفتار را باید با همه نمود و تنها به مسیح و حسینبنعلی بس نکرد ، و به هر حال این جز از آنست که مسیحیان و شیعیان میدارند و دوست داشتن اینان و گریستن بایشان را بتنهایی سرمایهی رستگاری میشمارند.
🔸 امروز پایهای برای نیک و بد درمیان نیست
در جای دیگری هم گفتهایم ، یکی از گرفتاریها اینست که پایهای برای نیک و بد درمیان نیست و هر کسی بدلخواه چیزهایی را نیک یا بد میشمارند و جز سود و هوس خود را بدیده نمیگیرند و در این باره دیندار و بیدین یکسانند و هر دسته بنادانیهای دیگری گرفتار میباشند. این خود دلیل است که آدمیان بسر خود رستگار نگردند و نیک از بد و سود از زیان بازنشناسند. ببینید در همهی کیشها کسی یا کسانی میباشند که باید دوستشان گیرند و نامهایشان همیشه بر زبان دارند و بدیدن بارگاههای ایشان روند ، و مایهی رستگاری همینها را میشمارند. ما میپرسیم اینها برای چیست و چه سودی از آنها تواند بود؟!.. خواهند گفت : خدا آنان را برگزیده و دوستاریشان را مایهی رستگاری گردانیده. میگوییم همین سخن پوچ است. همین سخن بیفرهنگی با خداست. چنان کاری اگر از یک آدمی سر زند کمی او باشد ، چه رسد بخدای فرزانه که هیچ کار او بیانگیزه و بیسود نیست. ببینید اگر فرمانروایی با زیردستانْ دربندِ نیکوکاری و بدکرداری آنان نباشد ، و بآبادی و ویرانی شهرشان نپردازد و بآنان چنین گوید : «شما باید فلان خویشاوند مرا دوست دارید و همیشه نام او را بر زبان رانید. اگر این کار کنید من بشما پاداشها دهم و اگر نکنید بکیفر رسانم» ، آنان بچنان فرمانروایی چه گویند؟!. آیا او را جز دیوانهی بلهوس شمارند؟!. اسکندر پسر فیلیپ در دوهزار سال پیش یک چنین نادانی از خود نموده و در مرگ یک دوستی بنام هیفاستیون یال و دم اسبها و استرها را بُرانیده و دیرزمانی مردم را بسوگواری برانگیخته و از زدن نای و سرنا بازداشته ، هنوز این نادانی ازو بر سر زبانهاست و هر شنوندهای از نکوهش و سرزنش بازنمیایستد. نادان شما که چنین کاری را بخدا میبندید و زشتی این گستاخی و بیفرهنگی را نمیشناسید.
آری کسی که در راه غیرت کشته گردیده باید او را دوست داشت و به ستمدیدگیش دل سوزانید. ولی این رفتار را باید با همه نمود و تنها به مسیح و حسینبنعلی بس نکرد ، و به هر حال این جز از آنست که مسیحیان و شیعیان میدارند و دوست داشتن اینان و گریستن بایشان را بتنهایی سرمایهی رستگاری میشمارند.