🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 بیماریها تکهی 7
یک مرد دیگری چند ماه پیش گفتاری آورده و از من خواهش میکند که آن را بخوانم و اگر غلطی دارد درست گردانم. میپرسم در چه زمینه است؟ میگوید دربارهی مدرسهی مستنصریهی بغداد. گفتم : یک مدرسه چه ارجی دارد که تو در پیرامون آن گفتار نگاری و من نیز غلطهای آن را درست گردانم؟!.. گفت : «چه میفرمایید؟!.. یک بنیاد بس بزرگی بوده که پانصد طلبه در آن جا میگرفتهاند. در پهلویش خانقاهی بوده که پانصد صوفی در آن نشیمن داشتهاند و همگی اینان روزی خود را از مدرسه میگرفتهاند. یک دانشکدهی تاریخی بس ارجداری بوده است. شما که خودتان بتاریخ ارج میگزارید و آن را میپسندید ...» دیدم خواست مرا درنیافته گفتم : بهتر است که کمی با شما سخن رانم. داستان این مدرسه را بارها خواندهام و چون یک بنیاد بس شومی بوده اینست از شنیدن نامش آزرده میشوم.
هنگامی که چنگیزخان به ایران آمد و در ماوراءالنهر و خراسان آن کشتارها را کرد خلیفهی بغداد الناصر لدینالله تکانی بخود نداد. مردم بغداد نیز همه خاموش نشستند. با آنکه آن زمان همگی اینها یک کشور شمرده میشد. سپس چون ناصر لدینالله مرد و پسرش ظاهر نیز پس از اندکی باو پیوست و مستنصر خلیفه گردید و در این میان مغولان نیز بسراسر ایران دست یافتند و بخود عراق بیم سختی میرفت مستنصر در جایی که میبایست هرچه در گنجینه میداشت به شمشیر و نیزه و افزار جنگ دهد و لشکر آراید و آمادهی پیکار گردد و همهی مردم از فقیه و صوفی و دیگران از درس و سختیکشی و دیگر کارها دست برداشته جنگجویی یاد گیرند و برای نگهداری زنان و فرزندان خود آماده ایستند ـ بجای اینهاست که خلیفه مستنصر بساختن آن مدرسه پرداخته و پول بس هنگفتی در راه آن بیرون ریخته است که بگفتهی ابنعبری بنیاد بیمانندی بود و سیصد فقیه در آن درس میگفتند.
این خود نمونه است که چگونه مردم معنی دین را نمیفهمیدهاند و چگونه غیرت و مردانگی را پایمال نادانیهای خود میساختهاند. چند سال پس از آن هنگامی که هلاکو به بغداد دست یافت کوچکترین سودی از آن مدرسه و از فقیهان و طالبانش دیده نشد و خود نتوانستی دیده شود. چنین بنیاد شومی است که تو تاریخچهی آن را نوشتهای و میخواهی من نیز آن را درست گردانم و من نمیدانم چه نتیجهای را از این کار خود میخواهی؟!.. پاسخی که داد این بود : «اینها درست است ولی من هم رنجی بردهام و ناچارم این را چاپ کنم.».
از این گفت و شنیدها فراوان است. یک زشتی دیگر آنان اینست که چون خود سرگرم این بیهودهکاریها هستند همه را نیز از ردهی خود میشمارند. بارها این گله را کردهام که در نگارش پیمان یکی از ناآسودگیهای ما همینست که کسانی این نامه را نیز از شمار دیگر نامهها میگیرند و مرا که دارنده و نگارندهی آن میباشم نویسندهای همچون یکی از خودشان میپندارند و نتیجهی این نادانیشان آنست که دستهای از در رشک و همچشمی درمیآیند و دستهای بآرزوی همدستی میافتند. در این چند سال هر کس که اندکبهره از خرد داشته این فهمیده که ما به باز کردن یک راهی بروی شرق برخاستهایم و این نگارشها سراسر کوششهاییست که در آن راه مینماییم. در این پنج سال ما یک جمله را بهوس و دلخواه ننگاشتهایم و هرچه گفتهایم بر روی آن ایستادگی نموده و پروای نیرومندترین کسان را نکردهایم و چندین زمینه را که دنبال کردهایم در همگی دیگران بهیاهو برخاستهاند و در همگی گفتههای ما راست بوده و پس از دیری همان هیاهوکنندگان خودشان آنها را پذیرفتهاند. آیا اینها نویسندگیست؟!.. کدام نویسنده تاکنون چنین بوده است؟!..
🔸 بیماریها تکهی 7
یک مرد دیگری چند ماه پیش گفتاری آورده و از من خواهش میکند که آن را بخوانم و اگر غلطی دارد درست گردانم. میپرسم در چه زمینه است؟ میگوید دربارهی مدرسهی مستنصریهی بغداد. گفتم : یک مدرسه چه ارجی دارد که تو در پیرامون آن گفتار نگاری و من نیز غلطهای آن را درست گردانم؟!.. گفت : «چه میفرمایید؟!.. یک بنیاد بس بزرگی بوده که پانصد طلبه در آن جا میگرفتهاند. در پهلویش خانقاهی بوده که پانصد صوفی در آن نشیمن داشتهاند و همگی اینان روزی خود را از مدرسه میگرفتهاند. یک دانشکدهی تاریخی بس ارجداری بوده است. شما که خودتان بتاریخ ارج میگزارید و آن را میپسندید ...» دیدم خواست مرا درنیافته گفتم : بهتر است که کمی با شما سخن رانم. داستان این مدرسه را بارها خواندهام و چون یک بنیاد بس شومی بوده اینست از شنیدن نامش آزرده میشوم.
هنگامی که چنگیزخان به ایران آمد و در ماوراءالنهر و خراسان آن کشتارها را کرد خلیفهی بغداد الناصر لدینالله تکانی بخود نداد. مردم بغداد نیز همه خاموش نشستند. با آنکه آن زمان همگی اینها یک کشور شمرده میشد. سپس چون ناصر لدینالله مرد و پسرش ظاهر نیز پس از اندکی باو پیوست و مستنصر خلیفه گردید و در این میان مغولان نیز بسراسر ایران دست یافتند و بخود عراق بیم سختی میرفت مستنصر در جایی که میبایست هرچه در گنجینه میداشت به شمشیر و نیزه و افزار جنگ دهد و لشکر آراید و آمادهی پیکار گردد و همهی مردم از فقیه و صوفی و دیگران از درس و سختیکشی و دیگر کارها دست برداشته جنگجویی یاد گیرند و برای نگهداری زنان و فرزندان خود آماده ایستند ـ بجای اینهاست که خلیفه مستنصر بساختن آن مدرسه پرداخته و پول بس هنگفتی در راه آن بیرون ریخته است که بگفتهی ابنعبری بنیاد بیمانندی بود و سیصد فقیه در آن درس میگفتند.
این خود نمونه است که چگونه مردم معنی دین را نمیفهمیدهاند و چگونه غیرت و مردانگی را پایمال نادانیهای خود میساختهاند. چند سال پس از آن هنگامی که هلاکو به بغداد دست یافت کوچکترین سودی از آن مدرسه و از فقیهان و طالبانش دیده نشد و خود نتوانستی دیده شود. چنین بنیاد شومی است که تو تاریخچهی آن را نوشتهای و میخواهی من نیز آن را درست گردانم و من نمیدانم چه نتیجهای را از این کار خود میخواهی؟!.. پاسخی که داد این بود : «اینها درست است ولی من هم رنجی بردهام و ناچارم این را چاپ کنم.».
از این گفت و شنیدها فراوان است. یک زشتی دیگر آنان اینست که چون خود سرگرم این بیهودهکاریها هستند همه را نیز از ردهی خود میشمارند. بارها این گله را کردهام که در نگارش پیمان یکی از ناآسودگیهای ما همینست که کسانی این نامه را نیز از شمار دیگر نامهها میگیرند و مرا که دارنده و نگارندهی آن میباشم نویسندهای همچون یکی از خودشان میپندارند و نتیجهی این نادانیشان آنست که دستهای از در رشک و همچشمی درمیآیند و دستهای بآرزوی همدستی میافتند. در این چند سال هر کس که اندکبهره از خرد داشته این فهمیده که ما به باز کردن یک راهی بروی شرق برخاستهایم و این نگارشها سراسر کوششهاییست که در آن راه مینماییم. در این پنج سال ما یک جمله را بهوس و دلخواه ننگاشتهایم و هرچه گفتهایم بر روی آن ایستادگی نموده و پروای نیرومندترین کسان را نکردهایم و چندین زمینه را که دنبال کردهایم در همگی دیگران بهیاهو برخاستهاند و در همگی گفتههای ما راست بوده و پس از دیری همان هیاهوکنندگان خودشان آنها را پذیرفتهاند. آیا اینها نویسندگیست؟!.. کدام نویسنده تاکنون چنین بوده است؟!..
🔶 داستان بیرون آمدن من از عدلیه
🔸 تکهی 6
اما آمدیم بر سر حکم محکمهی انتظامی که میگویند مرا سه رتبه تنزیل داده ، آن دو سال و نیم پس از این کارها بوده و داستانش اینست :
روزی که از عدلیه بیرون آمدم دو چیز مرا میآزرد : یکی بیکاری خودم که جواز وکالت نیز نمیدادند. دیگری بیکاری آقای ابوالقاسم احمدی که بگناه مهرورزی با من از عدلیه بیرون رانده شده بود.
دو سه ماه بدینسان گذشت و چون داستان لغو امتیاز دارسی پیش آمد داور باروپا رفت ، و آقای بهرامی که از چندی پیش بوزارت دارایی رفته بود بوزارت عدلیه بازگشته کفیل گردید. من روزی بدیدنشان رفتم. گفتگو از پیشامد رفت و او دلسوزیها نمود. سپس گفت : «شما را بعدلیه نتوانم آورد. جز آن هر خواهشی دارید انجام دهم». گفتم : من هم نمیخواهم بعدلیه بازگردم. شما بمن جواز وکالت دهید. یکی هم احمدی را بعدلیه بازخوانید. گفت : «جواز میدهیم. احمدی را هم میخوانیم. ولی باید تا داور بازنگشته دست و پایی کند و خود را بوزارتخانهی دیگری انتقال دهد».
این کارها انجام گرفت. من بوکالت پرداختم احمدی نیز خود را بوزارت خارجه انتقال داد که اکنون هم در آنجاست. پس از چند ماه که داور بازگشت روزی مرا بوزارتخانه خواندند و آقای زرینکفش که معاون میبود چنین گفت : «حضرت اشرف راضی نیست شما وکالت کنید. میفرمایند او قاضی است و باید در تحت اختیار وزارت عدلیه باشد. میخواهند بشما کار بدهند به دو شرط : یکی آنکه بخارج بروید. شما را رئیس استیناف فارس خواهیم کرد. دوم آنکه خودتان بدربار رفته از آقای تیمورتاش استرضای خاطر بعمل آورید».
گفتم : بحضرت اشرف سلام برسانید. من کاری از عدلیه نخواهم پذیرفت. اگر بوکالت راهم ندهید بکار دیگری در بازار خواهم پرداخت.
همهی این پیشامدها در سال 1309 بود که شد و پایان پذیرفت و دو سال و نیم از رویش گذشت. در زمستان سال 1311 روزی کربلایی حسینآقا فشنگچی (مدیر روزنامهی تبریز) که با من از سالها دوستی داشته و آن روزها در پیش رضاشاه از نزدیکان بشمار میرفت بخانهی من آمد و گفت : «امروز که نمایندگان مجلس به پیش اعلیحضرت آمدند اعلیحضرت بایشان فرمودند : من میخواهم عیبهای مملکت را بدانم و اصلاح کنم ولی شماها نمیخواهید عیبها را بمن خبر دهید ... در این زمینه گلهها کردند. من آمدم از شما خواهش کنم که اطلاعات و نظر خود را دربارهی عدلیه باعلیحضرت بنویسید».
چون در خواهش خود پافشاری نشان میداد گفتم : چیزی نوشته میفرستم. فردای آن روز نامهای بشاه نوشتم در این زمینه که «عدلیه یک دستگاه بیهودهای بیش نیست. مردم سودی از آن نمیبرند از یکسو قانونها بیخردانه است از یکسو داور و دوستان او عدلیه را دکانی برای خود میدانند و سود و دلخواه خود را بهمه چیز برتری مینهند ...» در این زمینه سخنانی نوشتم.
چون میخواستم نامه بدست خود شاه برسد ، خودم بدفتر مخصوص رفته با معاون دفتر (آقای میرزا رحیمخان) گفتگو کرده نامه را باو سپاردم و جای شگفت بود که همان نامه یا رونویسش بنزد داور فرستاده شده بود.
🔸 تکهی 6
اما آمدیم بر سر حکم محکمهی انتظامی که میگویند مرا سه رتبه تنزیل داده ، آن دو سال و نیم پس از این کارها بوده و داستانش اینست :
روزی که از عدلیه بیرون آمدم دو چیز مرا میآزرد : یکی بیکاری خودم که جواز وکالت نیز نمیدادند. دیگری بیکاری آقای ابوالقاسم احمدی که بگناه مهرورزی با من از عدلیه بیرون رانده شده بود.
دو سه ماه بدینسان گذشت و چون داستان لغو امتیاز دارسی پیش آمد داور باروپا رفت ، و آقای بهرامی که از چندی پیش بوزارت دارایی رفته بود بوزارت عدلیه بازگشته کفیل گردید. من روزی بدیدنشان رفتم. گفتگو از پیشامد رفت و او دلسوزیها نمود. سپس گفت : «شما را بعدلیه نتوانم آورد. جز آن هر خواهشی دارید انجام دهم». گفتم : من هم نمیخواهم بعدلیه بازگردم. شما بمن جواز وکالت دهید. یکی هم احمدی را بعدلیه بازخوانید. گفت : «جواز میدهیم. احمدی را هم میخوانیم. ولی باید تا داور بازنگشته دست و پایی کند و خود را بوزارتخانهی دیگری انتقال دهد».
این کارها انجام گرفت. من بوکالت پرداختم احمدی نیز خود را بوزارت خارجه انتقال داد که اکنون هم در آنجاست. پس از چند ماه که داور بازگشت روزی مرا بوزارتخانه خواندند و آقای زرینکفش که معاون میبود چنین گفت : «حضرت اشرف راضی نیست شما وکالت کنید. میفرمایند او قاضی است و باید در تحت اختیار وزارت عدلیه باشد. میخواهند بشما کار بدهند به دو شرط : یکی آنکه بخارج بروید. شما را رئیس استیناف فارس خواهیم کرد. دوم آنکه خودتان بدربار رفته از آقای تیمورتاش استرضای خاطر بعمل آورید».
گفتم : بحضرت اشرف سلام برسانید. من کاری از عدلیه نخواهم پذیرفت. اگر بوکالت راهم ندهید بکار دیگری در بازار خواهم پرداخت.
همهی این پیشامدها در سال 1309 بود که شد و پایان پذیرفت و دو سال و نیم از رویش گذشت. در زمستان سال 1311 روزی کربلایی حسینآقا فشنگچی (مدیر روزنامهی تبریز) که با من از سالها دوستی داشته و آن روزها در پیش رضاشاه از نزدیکان بشمار میرفت بخانهی من آمد و گفت : «امروز که نمایندگان مجلس به پیش اعلیحضرت آمدند اعلیحضرت بایشان فرمودند : من میخواهم عیبهای مملکت را بدانم و اصلاح کنم ولی شماها نمیخواهید عیبها را بمن خبر دهید ... در این زمینه گلهها کردند. من آمدم از شما خواهش کنم که اطلاعات و نظر خود را دربارهی عدلیه باعلیحضرت بنویسید».
چون در خواهش خود پافشاری نشان میداد گفتم : چیزی نوشته میفرستم. فردای آن روز نامهای بشاه نوشتم در این زمینه که «عدلیه یک دستگاه بیهودهای بیش نیست. مردم سودی از آن نمیبرند از یکسو قانونها بیخردانه است از یکسو داور و دوستان او عدلیه را دکانی برای خود میدانند و سود و دلخواه خود را بهمه چیز برتری مینهند ...» در این زمینه سخنانی نوشتم.
چون میخواستم نامه بدست خود شاه برسد ، خودم بدفتر مخصوص رفته با معاون دفتر (آقای میرزا رحیمخان) گفتگو کرده نامه را باو سپاردم و جای شگفت بود که همان نامه یا رونویسش بنزد داور فرستاده شده بود.
دردها و درمانها ب4 دنباله.pdf
334.1 KB
🔶 دردها و درمانها (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
(بخش 4) ـ تکهی دو از دو
گفتارهای زیر همه در یک فایل :
🔹 اندیشه راه فهم است
🔹 به پیمان چه یاری توانید کرد؟..
🔹 کسانی نیکی را تنها با گفتن میدانند
🔹 نیکویی و نیکرفتاری برای خود تکیهگاه یا پشتیبان خواهد
🔹 امروز پایهای برای نیک و بد درمیان نیست
(بخش 4) ـ تکهی دو از دو
گفتارهای زیر همه در یک فایل :
🔹 اندیشه راه فهم است
🔹 به پیمان چه یاری توانید کرد؟..
🔹 کسانی نیکی را تنها با گفتن میدانند
🔹 نیکویی و نیکرفتاری برای خود تکیهگاه یا پشتیبان خواهد
🔹 امروز پایهای برای نیک و بد درمیان نیست
🔶 پرسش و پاسخ (رشتهی یکم)
🔸 تکهی 14
یک گمراهی بزرگ دیگر نکوهشهاییست که از جهان میکنند. چنین وامینمایند که خدا اینجهان را دشمن داشته است و مرد خداشناس و نیکوکار کسیست که باینجهان و زندگانی آن ارج نگزارد و دامن از خوشیهایش درچیند.
جای حیرت است که چنین نسبتی را بخدا میدهند. تو گویی اینجهان را خدا نیافریده و یا او آفریده و پشیمان گردیده. وگرنه بهر چه آن را دشمن میدارد؟!.
این گمراهی چندان بزرگ است که من اگر بخواهم زیان آن را شرح دهم باید دو ساعت بیشتر سخن رانم. این نتیجهی همانست که ما میبینیم ایرانیان بجهان با دیدهی تحقیر مینگرند. نمیگویم آن را ترک میکنند و یا از خوشیهایش دامن میچینند. خیر ، این کار نشدنیست. میگویم آن را خوار میدارند و بیپروایی مینمایند و بکارهای بزرگ برنمیخیزند. داستان آنان داستان کسی است که در خانهای عاریتی نشیند که بآبادی آنجا نپردازد و به روز گذرانیدن قناعت نماید.
در این چند روزه سخنی شنیدهام که چون مثل نیکی باین گفتگوی ماست میخواهم آن را یاد کنم :
در هفتهی گذشته که من در بیمارستان دکتر رضانور بودم و سه روز در آنجا ماندم در آن سه روز ، دیدن بیمارستان و کارهای آن برای من مایهی دلخوشی و شادمانی بود و میتوانم گفت که از رنج و دردم میکاست. جوانی باروپا رفته و ١٥ سال درس خوانده و دانش اندوخته و چون خواسته بازگردد یک رشته ماشینها و افزارها که ما نداشته و یا کم داشتهایم با خود آورده و سرمایه ریخته و چنین دستگاهی برپا گردانیده که میتوانیم ما نیز از پیشرفتهایی که در زمینهی پزشکی و چارهی بیماریها رخ داده استفاده کنیم. میتوانیم از معجزههای دانش بهره یابیم. میتوانیم بهنگام گرفتاری رو به بیمارستان آورده پس از چند روزی آسوده و تندرست بخانههای خود بازگردیم.
در آن چند روز با آشنایانی که بدیدنم میآمدند بارها باین گفتگو پرداختیم و به بلندی اندیشه و روشنی فهم پدر دکتر که او را برای درس خواندن باروپا فرستاده و سپس با فروش املاک خود سرمایه برای تأسیس بیمارستان داده آفرین خواندیم.
بارها بجوانان میگفتم : کارهای نیک اینهاست ، آن کارهایی که مایهی خشنودی خدا تواند بود این کارهاست.
میگفتم : مادری که با دلی لرزان و هراسان ، دست فرزند ناتندرست خود را گرفته باین بیمارستان میآورد و پس از چند روزی که فرزندش بهبود مییابد با دلی پر از شادی و خشنودی دست او را گرفته از بیمارستان بیرون میرود ، من در جهان لذّتی بالاتر و بهتر از دیدن این شادی و خشنودی آن مادر نمیشناسم. زهی مردی که از دانش خود چنین دستگیریهایی بمردم تواند کرد.
این بود سَهِشهای[=احساسات] من در آن چند روز. پس از بازگشتن از بیمارستان که دو روز پیش از این برای گرفتن دستور دوباره بآنجا رفتم چون نشستم دوباره آن سخنان بمیان آمد. یکی از پزشکان بیمارستان (آقای دکتر تقوی) چنین گفت :
«اینها احساسات شماست. دیگران میآیند و این دستگاه را میبینند و بجای تشویق بدلسرد گردانیدن ما میکوشند. میآیند و استفادههاشان میکنند و هنگام رفتن بگفتهی عوام یک چیز هم طلبکار میشوند. همین امروز در اینجا داستانی رخ داده. یک حاجی آخوندی از تبریز آمده بود. در اینجا خوابید و معالجه شد و شفا یافت و امروز که میخواست برود با من بسخن پرداخته چنین گفت : اینها شکوه و جلال مجازیست. شکوه و جلال حقیقی در آن دنیا در بهشت است.
سپس آغاز کرد بتوصیف بهشت. از جمله چنین میگفت : آدم روی تخت میلمد و استراحت میکند ، از درختها و دیوارها آواز موسیقی میشنود ، شیر و عسل از نهرها جاریست ، دست میاندازی چند تا حوری میگیری و به بغل خود میچسبانی. این دنیا برای کفار است ، برای ماها نیست ، «اَلدُّنیا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْکافِرِ». (1)
معنی این حرفهای حاجی آخوند آن بود که ما که درس خواندهایم و پزشک شدهایم و در اینجا به بیماران معالجه میکنیم و با امراض مبارزه مینماییم اینها کارهای دنیاییست و پیش خدا ارزشی ندارد و ما در آخرت بیبهره خواهیم بود.
این بود بیانات آقای دکتر تقوی که من از شنیدن آن نزد خود شرمنده گردیدم. ببینید بخدا چه نسبتهایی میدهند. ببینید تا چه اندازه از حقایق زندگانی بیبهرهاند. «اینجهان برای کافرانست برای ما نیست». یکی نمیپرسد چرا؟!. شما این را از کجا میگویید؟!.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ معنی : این جهان زندان دیندار (مؤمن) و بهشت بیدین (کافر) است.
🔸 تکهی 14
یک گمراهی بزرگ دیگر نکوهشهاییست که از جهان میکنند. چنین وامینمایند که خدا اینجهان را دشمن داشته است و مرد خداشناس و نیکوکار کسیست که باینجهان و زندگانی آن ارج نگزارد و دامن از خوشیهایش درچیند.
جای حیرت است که چنین نسبتی را بخدا میدهند. تو گویی اینجهان را خدا نیافریده و یا او آفریده و پشیمان گردیده. وگرنه بهر چه آن را دشمن میدارد؟!.
این گمراهی چندان بزرگ است که من اگر بخواهم زیان آن را شرح دهم باید دو ساعت بیشتر سخن رانم. این نتیجهی همانست که ما میبینیم ایرانیان بجهان با دیدهی تحقیر مینگرند. نمیگویم آن را ترک میکنند و یا از خوشیهایش دامن میچینند. خیر ، این کار نشدنیست. میگویم آن را خوار میدارند و بیپروایی مینمایند و بکارهای بزرگ برنمیخیزند. داستان آنان داستان کسی است که در خانهای عاریتی نشیند که بآبادی آنجا نپردازد و به روز گذرانیدن قناعت نماید.
در این چند روزه سخنی شنیدهام که چون مثل نیکی باین گفتگوی ماست میخواهم آن را یاد کنم :
در هفتهی گذشته که من در بیمارستان دکتر رضانور بودم و سه روز در آنجا ماندم در آن سه روز ، دیدن بیمارستان و کارهای آن برای من مایهی دلخوشی و شادمانی بود و میتوانم گفت که از رنج و دردم میکاست. جوانی باروپا رفته و ١٥ سال درس خوانده و دانش اندوخته و چون خواسته بازگردد یک رشته ماشینها و افزارها که ما نداشته و یا کم داشتهایم با خود آورده و سرمایه ریخته و چنین دستگاهی برپا گردانیده که میتوانیم ما نیز از پیشرفتهایی که در زمینهی پزشکی و چارهی بیماریها رخ داده استفاده کنیم. میتوانیم از معجزههای دانش بهره یابیم. میتوانیم بهنگام گرفتاری رو به بیمارستان آورده پس از چند روزی آسوده و تندرست بخانههای خود بازگردیم.
در آن چند روز با آشنایانی که بدیدنم میآمدند بارها باین گفتگو پرداختیم و به بلندی اندیشه و روشنی فهم پدر دکتر که او را برای درس خواندن باروپا فرستاده و سپس با فروش املاک خود سرمایه برای تأسیس بیمارستان داده آفرین خواندیم.
بارها بجوانان میگفتم : کارهای نیک اینهاست ، آن کارهایی که مایهی خشنودی خدا تواند بود این کارهاست.
میگفتم : مادری که با دلی لرزان و هراسان ، دست فرزند ناتندرست خود را گرفته باین بیمارستان میآورد و پس از چند روزی که فرزندش بهبود مییابد با دلی پر از شادی و خشنودی دست او را گرفته از بیمارستان بیرون میرود ، من در جهان لذّتی بالاتر و بهتر از دیدن این شادی و خشنودی آن مادر نمیشناسم. زهی مردی که از دانش خود چنین دستگیریهایی بمردم تواند کرد.
این بود سَهِشهای[=احساسات] من در آن چند روز. پس از بازگشتن از بیمارستان که دو روز پیش از این برای گرفتن دستور دوباره بآنجا رفتم چون نشستم دوباره آن سخنان بمیان آمد. یکی از پزشکان بیمارستان (آقای دکتر تقوی) چنین گفت :
«اینها احساسات شماست. دیگران میآیند و این دستگاه را میبینند و بجای تشویق بدلسرد گردانیدن ما میکوشند. میآیند و استفادههاشان میکنند و هنگام رفتن بگفتهی عوام یک چیز هم طلبکار میشوند. همین امروز در اینجا داستانی رخ داده. یک حاجی آخوندی از تبریز آمده بود. در اینجا خوابید و معالجه شد و شفا یافت و امروز که میخواست برود با من بسخن پرداخته چنین گفت : اینها شکوه و جلال مجازیست. شکوه و جلال حقیقی در آن دنیا در بهشت است.
سپس آغاز کرد بتوصیف بهشت. از جمله چنین میگفت : آدم روی تخت میلمد و استراحت میکند ، از درختها و دیوارها آواز موسیقی میشنود ، شیر و عسل از نهرها جاریست ، دست میاندازی چند تا حوری میگیری و به بغل خود میچسبانی. این دنیا برای کفار است ، برای ماها نیست ، «اَلدُّنیا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْکافِرِ». (1)
معنی این حرفهای حاجی آخوند آن بود که ما که درس خواندهایم و پزشک شدهایم و در اینجا به بیماران معالجه میکنیم و با امراض مبارزه مینماییم اینها کارهای دنیاییست و پیش خدا ارزشی ندارد و ما در آخرت بیبهره خواهیم بود.
این بود بیانات آقای دکتر تقوی که من از شنیدن آن نزد خود شرمنده گردیدم. ببینید بخدا چه نسبتهایی میدهند. ببینید تا چه اندازه از حقایق زندگانی بیبهرهاند. «اینجهان برای کافرانست برای ما نیست». یکی نمیپرسد چرا؟!. شما این را از کجا میگویید؟!.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ معنی : این جهان زندان دیندار (مؤمن) و بهشت بیدین (کافر) است.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 بیماریها تکهی 8
در سال نخست پیمان چون از اروپاییگری سخن میراندیم کسان بسیاری گفتار در آن باره فرستادند و سخنان شگفتی بقالب زدند. جوانی از گیلان شعرهای بس درازی در نکوهش اروپاییان سرود و آن را «اروپانامه» نامیده پیش ما فرستاد که چاپ نماییم. پاسخ دادیم که خواست ما نکوهش اروپاییان نیست ما از آیین زندگانی گفتگو میداریم و به هر حال این سخن نه چنانست که شاعر نیز بآن پردازد. جوان بلهوس تا چندین بار پاسخ نشنید مگر دست برداشت؟!..
بارها یادآوری کردیم که راستیپرستی گُهریترین[=اصیلترین] خوی آدمیست. اینکه یکی براهنمایی جهان برخیزد و دیگران پاکدلانه و جوانمردانه باو یاری نمایند و پشتیبانی دریغ نگویند این پاکدلی و جوانمردی خود جایگاه بس بلندی دارد و بهترین دلیل بر بزرگی روان و خرد آن کسان باشد. شما نیز از این در بیایید و پاکی گهر خود را نشان دهید. در همه جا راه این بوده و تنها از این راهست که یک توده پیش رود.
این چیست که بسخنانی که ما برخاستهایم شما هنوز نیکنخوانده و نفهمیده بآرزوی همچشمی افتید و یک رشته سخنان پوچی را بقالب زده پا پیش گزارید؟!.. چه سودی از این تواند بود؟!.. آخر چه شده که شما تا این اندازه از خوی و دریافت مردمی دور شدهاید؟!. چه شده که در راه آدمیگری بدانسان پیاده و پا شکسته و در راه پستی و نادانی بدینسان چابکسوار میباشید؟!.
بارها این یادآوریها را کردیم و کمتر سودی دیدیم. یک دسته نیز چنین پنداشتند که چون نویسندهاند باید بنگارشهای ما پاسخ نگارند و بیآنکه نوشتههای ما را نیک بخوانند و بفهمند به یک رشته سخنان بسیار پست رسوایی برخاستند. گفتههایی را که خود اروپاییان میپذیرفتند (1) اینان نافهمیده هیاهو در پیرامون آن برانگیختند.
اینها نمونهایست که چگونه اینان در سایهی آلودگی بهیچ راستی سر فرود نیاورند و پروای هیچ چیز را نکنند. بگفتهی عامیان : از بهر یک دستمال ، قیصریه را آتش زنند.
اینکه ما از سرگذشتهای خود مثل میآوریم از بهر آنست که اینها را نیک آگاهیم و بهتر و آسانتر توانیم نگاشت. خوانندگان نپندارند که از راه دلتنگی و کینهجویی اینها را مینگاریم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ اشاره به بخشهای از کتاب «آیین» است که ترجمه شده بوده و کسانی از اروپاییان خود آنها را خوانده میپذیرفتند.
🔸 بیماریها تکهی 8
در سال نخست پیمان چون از اروپاییگری سخن میراندیم کسان بسیاری گفتار در آن باره فرستادند و سخنان شگفتی بقالب زدند. جوانی از گیلان شعرهای بس درازی در نکوهش اروپاییان سرود و آن را «اروپانامه» نامیده پیش ما فرستاد که چاپ نماییم. پاسخ دادیم که خواست ما نکوهش اروپاییان نیست ما از آیین زندگانی گفتگو میداریم و به هر حال این سخن نه چنانست که شاعر نیز بآن پردازد. جوان بلهوس تا چندین بار پاسخ نشنید مگر دست برداشت؟!..
بارها یادآوری کردیم که راستیپرستی گُهریترین[=اصیلترین] خوی آدمیست. اینکه یکی براهنمایی جهان برخیزد و دیگران پاکدلانه و جوانمردانه باو یاری نمایند و پشتیبانی دریغ نگویند این پاکدلی و جوانمردی خود جایگاه بس بلندی دارد و بهترین دلیل بر بزرگی روان و خرد آن کسان باشد. شما نیز از این در بیایید و پاکی گهر خود را نشان دهید. در همه جا راه این بوده و تنها از این راهست که یک توده پیش رود.
این چیست که بسخنانی که ما برخاستهایم شما هنوز نیکنخوانده و نفهمیده بآرزوی همچشمی افتید و یک رشته سخنان پوچی را بقالب زده پا پیش گزارید؟!.. چه سودی از این تواند بود؟!.. آخر چه شده که شما تا این اندازه از خوی و دریافت مردمی دور شدهاید؟!. چه شده که در راه آدمیگری بدانسان پیاده و پا شکسته و در راه پستی و نادانی بدینسان چابکسوار میباشید؟!.
بارها این یادآوریها را کردیم و کمتر سودی دیدیم. یک دسته نیز چنین پنداشتند که چون نویسندهاند باید بنگارشهای ما پاسخ نگارند و بیآنکه نوشتههای ما را نیک بخوانند و بفهمند به یک رشته سخنان بسیار پست رسوایی برخاستند. گفتههایی را که خود اروپاییان میپذیرفتند (1) اینان نافهمیده هیاهو در پیرامون آن برانگیختند.
اینها نمونهایست که چگونه اینان در سایهی آلودگی بهیچ راستی سر فرود نیاورند و پروای هیچ چیز را نکنند. بگفتهی عامیان : از بهر یک دستمال ، قیصریه را آتش زنند.
اینکه ما از سرگذشتهای خود مثل میآوریم از بهر آنست که اینها را نیک آگاهیم و بهتر و آسانتر توانیم نگاشت. خوانندگان نپندارند که از راه دلتنگی و کینهجویی اینها را مینگاریم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ اشاره به بخشهای از کتاب «آیین» است که ترجمه شده بوده و کسانی از اروپاییان خود آنها را خوانده میپذیرفتند.
🔶 داستان بیرون آمدن من از عدلیه
🔸 تکهی 7
این را از درون وزارتخانه بمن آگاهی دادند و دانستم که باز کینهجوییها درمیان خواهد بود. ولی پروا ننمودم. چندی پس از آن روزی آقای علی هیئت که مدعیالعموم استیناف میبود پیام داده مرا خواسته بود. رفتم اتاق را خلوت کرد و گفت : «دیروز رفته بودم بدیوان تمیز ، رفتم باتاق آقای سلطان احمد راد وکیل عمومی دیوان تمیز ، دیدم دوسیهای در جلوش باز کرده ، مرا که دید با حال عصبانی گفت : وزارت عدلیه برای قضات خود پاپوش میدوزد. این دوسیه را دادهاند بمن که از روی آن ادعانامه تنظیم کرده بمحکمهی انتظامی فرستم و من چون میخوانم میبینم مقصودشان لکهدار کردن یک قاضی زبردستیست که این دوسیه را برایش تشکیل دادهاند. ولی من زیر بار نخواهم رفت. پرسیدم دربارهی کیست؟!. گفت : دربارهی کسرویست که رئیس کل بدایت بوده. گفتم او از دوستان قدیم ماست. من موضوع دوسیه را از زبانها شنیده بودم. ولی باین بیاساسی که شما میفرمایید نمیدانستم. گفت کاملاً بیاساس است».
آقای هیئت این را که گفت پرسید : «دوباره چه شده که باز دوسیهی کهنه را بمیان انداختهاند؟...». من داستان نامه نوشتن بشاه را بازگفتم. گفت : «آقای راد میگفت شما بآن پرونده هم نامههای درشت و سخت نوشتهاید. من عقیده دارم که حالا برای آنها نامهای با زبان عذرخواهی به داور بنویسید که من خودم ببرم و ایشان را ببینم و از خشم پایین آورم».
گفتم : این نشدنیست. زیرا من کار [بد]ی نکردهام که از کسی آمرزش بخواهم. کار بد من آن خواهد بود که از داور آمرزش طلبم. آنگاه داور یا محکمهی انتظامی چه زیانی بمن توانند رسانید؟!. من که در عدلیه نیستم بیکارم گردانند. محکمهی انتظامی اگر همهی هشت رتبه را که میداشتم از من بگیرد کمترین اثری در زندگانی من نخواهد داشت.
پس از سخنان بسیاری برخاستم. آقای راد را من تا آن روز نمیشناختم و سپس هم شنیدم او پرونده را از خود بازگردانیده و در پای پرونده جملههایی نوشته که بداور و بوزارتخانه برخورده. این آقای راد اکنون زنده است همانست که سفیر ایران در مصر میبود و چندی پیش گفتگوی معاون بودنش در وزارت فرهنگ میرفت. این نامها را میبرم تا دانسته شود که سخنانی که مینویسم گواهان بسیار میدارد.
به هر حال پرونده بمحکمهی انتظامی رفت. ادعانامهای بمن فرستاده بودند که پاسخی ندادم. زیرا گذشته از آنکه درخور پاسخ نمیبود میدانستم که با آن کینهی داور و همچنین کینهی رئیس محکمهی انتظامی ، پاسخ سودی نخواهد داشت.
پس از چندی دیدم حکمی آوردند که مرا بسه رتبه تنزیل محکوم گردانیدهاند. من باز میخواستم همچنان بیپروایی کنم. ولی با فشار برخی دوستان تجدید نظر خواستم. در تجدید نظر چون از یکسو پرونده بسیار پوچ میبود و از یکسو از داور میترسیدند سه رتبه را یک رتبه گردانیدند. باینمعنی یک رتبه تنزیل را تنفیذ گردانیدند. این هم داستان محکمهی انتظامی و تنزیل رتبه است که بمن دادهاند.
چیزی که در پایان باید بگویم آنست که من بآن یک رتبه نیز گردن نگزاردم و اکنون که بمن حقوق تَقاعُد[=بازنشستگی] میدهند از روی همان رتبهی هشت است.
🔸 تکهی 7
این را از درون وزارتخانه بمن آگاهی دادند و دانستم که باز کینهجوییها درمیان خواهد بود. ولی پروا ننمودم. چندی پس از آن روزی آقای علی هیئت که مدعیالعموم استیناف میبود پیام داده مرا خواسته بود. رفتم اتاق را خلوت کرد و گفت : «دیروز رفته بودم بدیوان تمیز ، رفتم باتاق آقای سلطان احمد راد وکیل عمومی دیوان تمیز ، دیدم دوسیهای در جلوش باز کرده ، مرا که دید با حال عصبانی گفت : وزارت عدلیه برای قضات خود پاپوش میدوزد. این دوسیه را دادهاند بمن که از روی آن ادعانامه تنظیم کرده بمحکمهی انتظامی فرستم و من چون میخوانم میبینم مقصودشان لکهدار کردن یک قاضی زبردستیست که این دوسیه را برایش تشکیل دادهاند. ولی من زیر بار نخواهم رفت. پرسیدم دربارهی کیست؟!. گفت : دربارهی کسرویست که رئیس کل بدایت بوده. گفتم او از دوستان قدیم ماست. من موضوع دوسیه را از زبانها شنیده بودم. ولی باین بیاساسی که شما میفرمایید نمیدانستم. گفت کاملاً بیاساس است».
آقای هیئت این را که گفت پرسید : «دوباره چه شده که باز دوسیهی کهنه را بمیان انداختهاند؟...». من داستان نامه نوشتن بشاه را بازگفتم. گفت : «آقای راد میگفت شما بآن پرونده هم نامههای درشت و سخت نوشتهاید. من عقیده دارم که حالا برای آنها نامهای با زبان عذرخواهی به داور بنویسید که من خودم ببرم و ایشان را ببینم و از خشم پایین آورم».
گفتم : این نشدنیست. زیرا من کار [بد]ی نکردهام که از کسی آمرزش بخواهم. کار بد من آن خواهد بود که از داور آمرزش طلبم. آنگاه داور یا محکمهی انتظامی چه زیانی بمن توانند رسانید؟!. من که در عدلیه نیستم بیکارم گردانند. محکمهی انتظامی اگر همهی هشت رتبه را که میداشتم از من بگیرد کمترین اثری در زندگانی من نخواهد داشت.
پس از سخنان بسیاری برخاستم. آقای راد را من تا آن روز نمیشناختم و سپس هم شنیدم او پرونده را از خود بازگردانیده و در پای پرونده جملههایی نوشته که بداور و بوزارتخانه برخورده. این آقای راد اکنون زنده است همانست که سفیر ایران در مصر میبود و چندی پیش گفتگوی معاون بودنش در وزارت فرهنگ میرفت. این نامها را میبرم تا دانسته شود که سخنانی که مینویسم گواهان بسیار میدارد.
به هر حال پرونده بمحکمهی انتظامی رفت. ادعانامهای بمن فرستاده بودند که پاسخی ندادم. زیرا گذشته از آنکه درخور پاسخ نمیبود میدانستم که با آن کینهی داور و همچنین کینهی رئیس محکمهی انتظامی ، پاسخ سودی نخواهد داشت.
پس از چندی دیدم حکمی آوردند که مرا بسه رتبه تنزیل محکوم گردانیدهاند. من باز میخواستم همچنان بیپروایی کنم. ولی با فشار برخی دوستان تجدید نظر خواستم. در تجدید نظر چون از یکسو پرونده بسیار پوچ میبود و از یکسو از داور میترسیدند سه رتبه را یک رتبه گردانیدند. باینمعنی یک رتبه تنزیل را تنفیذ گردانیدند. این هم داستان محکمهی انتظامی و تنزیل رتبه است که بمن دادهاند.
چیزی که در پایان باید بگویم آنست که من بآن یک رتبه نیز گردن نگزاردم و اکنون که بمن حقوق تَقاعُد[=بازنشستگی] میدهند از روی همان رتبهی هشت است.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
گفت و شنید (پرچم) .pdf
121.8 KB
🔸 گفت و شنید (پرچم)
🖌 احمد کسروی
گفتارها
🖌 احمد کسروی
گفتارها
🔶 پرسش و پاسخ (رشتهی یکم)
🔸 تکهی 15
ب ـ مگر «اَلدُّنیا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْکافِرِ» حدیث نیست؟ پیغمبر نفرموده؟
د ـ بیگمان پیغمبر چنین سخنی نفرموده. پیغمبر اگر دنیا را برای کافران میدانسته پس آن کوششها برای نیکی زندگانی مسلمانان و آسایش آنان بهر چه بوده؟!. پس آن جنگها و کشورگیریها چه معنایی داشته؟!.
ج ـ مذمّت دنیا در قرآن هم آمده است.
د ـ آنچه در قرآن آمده نکوهش از آزمندیست. مقصود آنست که مردم درپی پولاندوزی نباشند و جلو آز خود را گیرند. همین امروز آزمندان بسیاری هستند که کارخانه دارند و یا ببازرگانی میپردازند و یا دهداری میکنند و آرزوشان جز پولاندوزی نیست. بجای آنکه از کار و پیشهی خود پیشرفت زندگانی تودهای را بخواهند و دربند آسایش مردم باشند جز دربند پول انباشتن نمیباشند و در راه آز ، هزارها خاندان را لگدمال میگردانند. اینها آسیبی برای زندگانی هستند و درخور نکوهش میباشند. در قرآن و دیگر کتابهای دینی نیز از آنها نکوهش رفته است.
ولی این جز از نکوهش جهان و زندگانیست که بزبان ملاها افتاده است. این جز از آنست که کسی به بیمارستان و پزشکی و کارهای بسیار ارجدار پزشکان ارج نگزارد و بدانسان سخنپردازی و زباندرازی کند.
اینها چون خودشان بکارهای نیک نمیپردازند و جز مفتخواری و شکمپروری هنری ندارند میخواهند دیگران را هم از نیکوکاری بازدارند.
آمدیم بر سر اعتقاد بآخرت ، در آن زمینه هم ایرانیان دچار گمراهیهای بسیارند که اگر من بخواهم در آن باره سخن رانم دو سه ساعت خواهد کشید. یک موضوع را برای نمونه یاد میکنم :
در زمانهای باستان که دینی در جهان نبود و مردم گرفتار بتپرستی بودند یکی از گمراهیهای ایشان این بود که میپنداشتند کسی که مرد و او را بگور سپاردند در زیر خاک با همان تنش زنده گردد و در همان گور بزندگانی پردازد. آخرت یا جهان دیگر را در زیر خاک میپنداشتند.
در نتیجهی این گمراهی بود که چون کسی میمرد ظروف و دیگر افزارها با او بخاک میسپردند ، خوردنیها جا میدادند ، با پادشاهان جواهرات و زینتافزارهای آنان را همراه میگردانیدند. اکنون که کاوشهایی میشود گاهی از برخی گورها چندان جواهر و افزار بدست میآید که باید آن را گنجینه نامید.
در برخی تودهها گمراهی شکل بدتری داشت. زیرا چون پادشاهی میمرد زنها و کنیزان و غلامانش را کشته با او بزیر خاک میسپردند و با اسبهایش همان رفتار را میکردند ، چرا که پادشاه در آنجهان زیر خاکی تنها نباشد و پیاده نماند و اسب و خدم و حشم داشته باشد.
مغولان این رفتار زشت را داشتند که چون به ایران آمدند همین رفتار بسیار زشت را در اینجا نیز بهنگام مرگ یکی از پادشاهانشان (گویا هُلاکو باشد) بکار بستند و زنان و مردان بیگناهی را در دخمهی او جا داده زنده بگور گردانیدند.
هنگامی که کلمبوس آمریکا را کشف کرد این عادت درمیان برخی از بومیان آنجا رواج داشت. هواناقاپاق (1) پادشاه نیمهوحشی پرو که مرده بود بیش از هزار تن را کشته با او زیر خاک سپرده بودند.
همچنان هشتاد سال پیش از این که اروپاییها تازه به آفریقا چیره میشدند این عادت را درمیان برخی از قبایل وحشی آنجا با شکل بسیار فجیعی در جریان یافتند.
پیداست که اینها جز نتیجهی نادانی و گمراهی نیست. زیرا بیگفتگوست که کسی که زندگانیش در اینجهان پایان یافته میمیرد تن او لاشه میگردد که چه در زیر خاک باشد و چه در روی خاک عفونت پیدا کرده از هم پاشیده میشود. آنچه زنده تواند ماند روان اوست و هر کاری که ـ از پاداش یا کیفر ـ تواند بود روان را تواند بود. روان هم در اینجهان مادّی نیست. از خوردنیها و پوشیدنیهای اینجهان مادّی بیکبار دور است. دینها که از روان گفتگو کردهاند از خوشیهای او در جهان دیگر گفتگو کردهاند.
پابرگی از ویراینده :
1- Wayna Qhapaq (Huayna Capac)
🔸 تکهی 15
ب ـ مگر «اَلدُّنیا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْکافِرِ» حدیث نیست؟ پیغمبر نفرموده؟
د ـ بیگمان پیغمبر چنین سخنی نفرموده. پیغمبر اگر دنیا را برای کافران میدانسته پس آن کوششها برای نیکی زندگانی مسلمانان و آسایش آنان بهر چه بوده؟!. پس آن جنگها و کشورگیریها چه معنایی داشته؟!.
ج ـ مذمّت دنیا در قرآن هم آمده است.
د ـ آنچه در قرآن آمده نکوهش از آزمندیست. مقصود آنست که مردم درپی پولاندوزی نباشند و جلو آز خود را گیرند. همین امروز آزمندان بسیاری هستند که کارخانه دارند و یا ببازرگانی میپردازند و یا دهداری میکنند و آرزوشان جز پولاندوزی نیست. بجای آنکه از کار و پیشهی خود پیشرفت زندگانی تودهای را بخواهند و دربند آسایش مردم باشند جز دربند پول انباشتن نمیباشند و در راه آز ، هزارها خاندان را لگدمال میگردانند. اینها آسیبی برای زندگانی هستند و درخور نکوهش میباشند. در قرآن و دیگر کتابهای دینی نیز از آنها نکوهش رفته است.
ولی این جز از نکوهش جهان و زندگانیست که بزبان ملاها افتاده است. این جز از آنست که کسی به بیمارستان و پزشکی و کارهای بسیار ارجدار پزشکان ارج نگزارد و بدانسان سخنپردازی و زباندرازی کند.
اینها چون خودشان بکارهای نیک نمیپردازند و جز مفتخواری و شکمپروری هنری ندارند میخواهند دیگران را هم از نیکوکاری بازدارند.
آمدیم بر سر اعتقاد بآخرت ، در آن زمینه هم ایرانیان دچار گمراهیهای بسیارند که اگر من بخواهم در آن باره سخن رانم دو سه ساعت خواهد کشید. یک موضوع را برای نمونه یاد میکنم :
در زمانهای باستان که دینی در جهان نبود و مردم گرفتار بتپرستی بودند یکی از گمراهیهای ایشان این بود که میپنداشتند کسی که مرد و او را بگور سپاردند در زیر خاک با همان تنش زنده گردد و در همان گور بزندگانی پردازد. آخرت یا جهان دیگر را در زیر خاک میپنداشتند.
در نتیجهی این گمراهی بود که چون کسی میمرد ظروف و دیگر افزارها با او بخاک میسپردند ، خوردنیها جا میدادند ، با پادشاهان جواهرات و زینتافزارهای آنان را همراه میگردانیدند. اکنون که کاوشهایی میشود گاهی از برخی گورها چندان جواهر و افزار بدست میآید که باید آن را گنجینه نامید.
در برخی تودهها گمراهی شکل بدتری داشت. زیرا چون پادشاهی میمرد زنها و کنیزان و غلامانش را کشته با او بزیر خاک میسپردند و با اسبهایش همان رفتار را میکردند ، چرا که پادشاه در آنجهان زیر خاکی تنها نباشد و پیاده نماند و اسب و خدم و حشم داشته باشد.
مغولان این رفتار زشت را داشتند که چون به ایران آمدند همین رفتار بسیار زشت را در اینجا نیز بهنگام مرگ یکی از پادشاهانشان (گویا هُلاکو باشد) بکار بستند و زنان و مردان بیگناهی را در دخمهی او جا داده زنده بگور گردانیدند.
هنگامی که کلمبوس آمریکا را کشف کرد این عادت درمیان برخی از بومیان آنجا رواج داشت. هواناقاپاق (1) پادشاه نیمهوحشی پرو که مرده بود بیش از هزار تن را کشته با او زیر خاک سپرده بودند.
همچنان هشتاد سال پیش از این که اروپاییها تازه به آفریقا چیره میشدند این عادت را درمیان برخی از قبایل وحشی آنجا با شکل بسیار فجیعی در جریان یافتند.
پیداست که اینها جز نتیجهی نادانی و گمراهی نیست. زیرا بیگفتگوست که کسی که زندگانیش در اینجهان پایان یافته میمیرد تن او لاشه میگردد که چه در زیر خاک باشد و چه در روی خاک عفونت پیدا کرده از هم پاشیده میشود. آنچه زنده تواند ماند روان اوست و هر کاری که ـ از پاداش یا کیفر ـ تواند بود روان را تواند بود. روان هم در اینجهان مادّی نیست. از خوردنیها و پوشیدنیهای اینجهان مادّی بیکبار دور است. دینها که از روان گفتگو کردهاند از خوشیهای او در جهان دیگر گفتگو کردهاند.
پابرگی از ویراینده :
1- Wayna Qhapaq (Huayna Capac)
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 بیماریها تکهی 9
این زیانیست که از بیماری خودنمایی بخود آنان میرسد. زیان دیگر آن هم بتوده است : زیرا اینان که سررشته را بدست هوس سپاردهاند هر یکی آنچه خود پنداشتهاند و یا از اینجا و از آنجا بدست آوردهاند ، چه راست و چه دروغ ، چه نیک و چه بد ، بگوش مردم میرسانند و بدینسان دلها را پر از اندیشههای آشفته و پراکنده میگردانند.
شما همین امروز را بسنجید : یکی گفتگو از این میدارد که «رجعت» راست است و مردگان هزارساله خواهند برگشت و کینه از یکدیگر خواهند جست. آن دیگری گفتههای شوپنهاوِر را دربارهی اینکه جهان سراسر مادّه است و جنبشهای آن ، و هرگز آفریدگاری نیست ترجمه مینماید. سومی گفتههای غزالی را چاپ کرده بدست مردم میدهد. چهارمی سخنان پرپیچ و تاب صوفیان را ببازار میآورد. پنجمی «کلمات قصار» اشک سیزدهم و بهرام سوم را برشتهی نگارش میکشد. ششمی فارقالیت (1) را معنی میکند. همچنین دیگران هر یکی کالای دیگری ببازار میریزد.
اگر کسانی دیدهاند پیش از زمان مشروطه در شهرهای آذربایجان یک روز را پیش از واپسین چهارشنبهی سال بازار میگرفتند که یکی از پرشورترین روزهای سال بشمار میرفت و اگر کسی در آن روز به یک بازار یا میدانی درمیآمد میدید از هر گوشه آواز دیگری برمیخیزد و هر کسی کالای دیگری را بگوش خریداران میرساند. این خودنماییهای اینان به همان آشفتهبازار میماند.
کسانی زیان اینها را نخواهند دانست. ولی میباید گفت یکی از زیانآورترین چیزهاست. زیرا اینان با همین کارهای بلهوسانهی خود مردم را سرگرم داشته نمیگزارند بحال خود باشند و هر کوششی که برای راهنمایی مردم بکار رود و هر آوازی که بلند شود اینان جلو آن را میگیرند. از آنسوی یکی از چیزهایی که یک توده را گیج گرداند و درمانده سازد سخنان آشفته و پریشانست که درمیان ایشان رواج گیرد.
بارها این مثل را زدهایم که اگر سه تن در بیابان بر سر چهارراهی بایستند و یک دسته راهروان که بآنجا میرسند و راهی را پیش میگیرند اینان آواز بردارند که شما راه را گم کردهاید و هر یکی دست بسوی دیگری گرفته و راه دیگری را بایشان نشان دهند ، آن راهروان درمانند و هیچ ندانند بسخن کدام یکی کار بندند و بکدام سو برگردند. در همانجا ایستاده ندانند چه کار کنند ، مگر کسانی خود راهشناس باشند و بسخن هیچ یکی از اینان گوش ندهند.
اگر کسی نیک سنجد از سی و اند سال پیش که در ایران مشروطه برخاسته و روزنامهها فراوان گردیده و اینگونه نویسندگی رواج گرفته زیان بسیاری بر فهمها و دریافتها رسانیده است.
پابرگی از ویراینده :
1ـ گویا همانست که در فرهنگها فارَقَلیط یا پاراکلیتوس (=روحالقدس) نوشتهاند.
🔸 بیماریها تکهی 9
این زیانیست که از بیماری خودنمایی بخود آنان میرسد. زیان دیگر آن هم بتوده است : زیرا اینان که سررشته را بدست هوس سپاردهاند هر یکی آنچه خود پنداشتهاند و یا از اینجا و از آنجا بدست آوردهاند ، چه راست و چه دروغ ، چه نیک و چه بد ، بگوش مردم میرسانند و بدینسان دلها را پر از اندیشههای آشفته و پراکنده میگردانند.
شما همین امروز را بسنجید : یکی گفتگو از این میدارد که «رجعت» راست است و مردگان هزارساله خواهند برگشت و کینه از یکدیگر خواهند جست. آن دیگری گفتههای شوپنهاوِر را دربارهی اینکه جهان سراسر مادّه است و جنبشهای آن ، و هرگز آفریدگاری نیست ترجمه مینماید. سومی گفتههای غزالی را چاپ کرده بدست مردم میدهد. چهارمی سخنان پرپیچ و تاب صوفیان را ببازار میآورد. پنجمی «کلمات قصار» اشک سیزدهم و بهرام سوم را برشتهی نگارش میکشد. ششمی فارقالیت (1) را معنی میکند. همچنین دیگران هر یکی کالای دیگری ببازار میریزد.
اگر کسانی دیدهاند پیش از زمان مشروطه در شهرهای آذربایجان یک روز را پیش از واپسین چهارشنبهی سال بازار میگرفتند که یکی از پرشورترین روزهای سال بشمار میرفت و اگر کسی در آن روز به یک بازار یا میدانی درمیآمد میدید از هر گوشه آواز دیگری برمیخیزد و هر کسی کالای دیگری را بگوش خریداران میرساند. این خودنماییهای اینان به همان آشفتهبازار میماند.
کسانی زیان اینها را نخواهند دانست. ولی میباید گفت یکی از زیانآورترین چیزهاست. زیرا اینان با همین کارهای بلهوسانهی خود مردم را سرگرم داشته نمیگزارند بحال خود باشند و هر کوششی که برای راهنمایی مردم بکار رود و هر آوازی که بلند شود اینان جلو آن را میگیرند. از آنسوی یکی از چیزهایی که یک توده را گیج گرداند و درمانده سازد سخنان آشفته و پریشانست که درمیان ایشان رواج گیرد.
بارها این مثل را زدهایم که اگر سه تن در بیابان بر سر چهارراهی بایستند و یک دسته راهروان که بآنجا میرسند و راهی را پیش میگیرند اینان آواز بردارند که شما راه را گم کردهاید و هر یکی دست بسوی دیگری گرفته و راه دیگری را بایشان نشان دهند ، آن راهروان درمانند و هیچ ندانند بسخن کدام یکی کار بندند و بکدام سو برگردند. در همانجا ایستاده ندانند چه کار کنند ، مگر کسانی خود راهشناس باشند و بسخن هیچ یکی از اینان گوش ندهند.
اگر کسی نیک سنجد از سی و اند سال پیش که در ایران مشروطه برخاسته و روزنامهها فراوان گردیده و اینگونه نویسندگی رواج گرفته زیان بسیاری بر فهمها و دریافتها رسانیده است.
پابرگی از ویراینده :
1ـ گویا همانست که در فرهنگها فارَقَلیط یا پاراکلیتوس (=روحالقدس) نوشتهاند.
🔶 داستان بیرون آمدن من از عدلیه
🔸 تکهی 8
چیز دیگری که میبینم بزبانها افتاده داستان تریاکست که من کشیدهام یا میکشم. این را هم یکی نوشته و دیگران پیاپی ازو برمیدارند و مینویسند. چون دربارهی آن هم یاران پرسیدهاند پاسخ میدهم :
همه میدانید که تریاک در تودهی ما رواج داشته ، من هم با آن برخوردی داشتهام. تریاک چیز بدی است و به تن آدمی زیان آشکار میدارد ، ولی چیزی که سلب شرافت کند و یا ننگی باشد نیست. بدی هر چیزی را باید باندازهی خودش دانست.
نخست بار که من تریاک را دیدم و شناختم در شوشتر در زمان گرفتاری بجنگ میبود. چون ما گرفتار میبودیم و هر روز کارمندان عدلیه بخانهی من آمدندی و در شوادُن (زیرزمینی) باهم بسر بردیمی یکی دو تن از آنان تریاک کشیدندی. چون گاهی بمن نیز تعارف کردندی میپذیرفتم و میگرفتم. سپس که به تهران آمدم چند بار در خانههای ملکالشعرا و وحید دستگردی همان رفتار تکرار شد. یک بار هم در تبریز در خانهی حاجی حسینآقا کمپانی میهمان میبودیم و پس از ناهار دیدم یکی دو تن بیخ گوشی سخن میگویند. دانسته شد برخی میهمانان تریاک خواهند کشید و از من شرم میکنند. گفتم : تریاک چیز شرمآوری نیست ، چیز زیانمندیست. گفتند : گرفتاریایست پیش آمده ، ولی میکوشیم که کم گردانیم و از میان ببریم.
در این جاهاست که کسانی مرا در بزم تریاک یافته و تریاک کشیدنم را دیدهاند و همین دستاویزی شده که پیاپی بنویسند. تو گویی من کاری پنهان کرده بودم که آنان پی بردهاند و میخواهند بآشکار اندازند ، یا تو گویی من میگویم هوسی نداشتهام و کارهای هوسمندانه نکردهام.
من خود میگویم : پیش از آنکه باین راه درآیم هوسبازیها نیز کردهام ، خدا را سپاس که هوسبازیهای من از اینگونه بوده. خدا را سپاس که دشمنان ما که شب و روز میکوشند که برای من ایرادی پیدا کنند بیش از اینها بدستشان نمیرسد.
جای بسیار خشنودی است که در این کشوری که رشوهخواری و ناراستی از در و دیوارش میبارد ، من که در عدلیه در کانون رشوهخواری میبودهام خدا مرا از لغزش دور داشته است. در این کشوری که چاپلوسی و پستی گریبانگیر خرد و بزرگ میباشد من با همهی آمیزش با چاپلوسان و پستنهادان ، آلودهی خوی آنان نگردیدهام.
من اگر بخواهم از آزمایشهایی که چه دربارهی رشوه و چه در دیگر بارهها برایم پیش آمده بگویم باید کتابی پردازم و در اینجا تنها یک داستان را که چون آقای امام که در اینجاست گواه آن میباشد بازمیگویم :
آن سالی که بخوزستان رفتم تازه بشوشتر رسیده بودیم که شبی در زده شد و گفتند : «سید هاشم اسپهانی وکیل عدلیه است». گفتم : ما اتاقی برای میهمان نمیداریم. بگویید فردا بعدلیه بیاید. گفته بودند. دستمالی پر از پول (قران و لیره) داده و گفته بوده : «پانصد تومانست. بآقای رئیس بگویید از بابت فلان اجرائیه است».
در خوزستان تا دو سه سال پیش از آن ، عدلیه بودجهی دولتی نمیداشته و داوران و کارمندان بایستی از درآمد اداره زندگی کنند ، اینبوده که هر اجرائیه که داده میشده گذشته از دهیک قانونی پولی نیز برئیس عدلیه میپرداختهاند.
تا رسیدن من این شیوه همچنان بازمیمانده. و چون یک روز پیش اجرائیهای داده شده بود این پول را از بارهی آن برای من آورده بوده. ما در آن هنگام به ده تومان هم نیاز میداشتیم. با اینحال من نخواستم آن پول را بپذیرم و دستمال را برداشته و خودم بدم در رفته گفتم : «چون شما مرا نمیشناختید و این کار را کردهاید نکوهش نمیکنم. ولی از این پس چنین رفتاری نکنید».
دربارهی تریاک و باده سخن همانست که در «ورجاوندْبنیاد» نوشتهایم. چه تریاک و باده و هرچه از اینگونه است بسته به پزشکیست. پزشکان باید زیان اینها را بازگویند و مردم را آگاه گردانند. آنچه اکنون پزشکان میکنند و در رادیو سخن از بدیهای تریاک میرانند بسیار بجاست.
مردم باید دستور پزشکان را بنیوشند [نیوشیدن (niuwidan) = گوش کردن] و بپذیرند و بکار بندند. باید هر کسی دربند تندرستی خود باشد. ما نیز باید پیروی از پزشکی کنیم. من خود همان رفتار را میکنم و دوست میدارم یاران ما هم بکنند.
«پایان»
🔸 تکهی 8
چیز دیگری که میبینم بزبانها افتاده داستان تریاکست که من کشیدهام یا میکشم. این را هم یکی نوشته و دیگران پیاپی ازو برمیدارند و مینویسند. چون دربارهی آن هم یاران پرسیدهاند پاسخ میدهم :
همه میدانید که تریاک در تودهی ما رواج داشته ، من هم با آن برخوردی داشتهام. تریاک چیز بدی است و به تن آدمی زیان آشکار میدارد ، ولی چیزی که سلب شرافت کند و یا ننگی باشد نیست. بدی هر چیزی را باید باندازهی خودش دانست.
نخست بار که من تریاک را دیدم و شناختم در شوشتر در زمان گرفتاری بجنگ میبود. چون ما گرفتار میبودیم و هر روز کارمندان عدلیه بخانهی من آمدندی و در شوادُن (زیرزمینی) باهم بسر بردیمی یکی دو تن از آنان تریاک کشیدندی. چون گاهی بمن نیز تعارف کردندی میپذیرفتم و میگرفتم. سپس که به تهران آمدم چند بار در خانههای ملکالشعرا و وحید دستگردی همان رفتار تکرار شد. یک بار هم در تبریز در خانهی حاجی حسینآقا کمپانی میهمان میبودیم و پس از ناهار دیدم یکی دو تن بیخ گوشی سخن میگویند. دانسته شد برخی میهمانان تریاک خواهند کشید و از من شرم میکنند. گفتم : تریاک چیز شرمآوری نیست ، چیز زیانمندیست. گفتند : گرفتاریایست پیش آمده ، ولی میکوشیم که کم گردانیم و از میان ببریم.
در این جاهاست که کسانی مرا در بزم تریاک یافته و تریاک کشیدنم را دیدهاند و همین دستاویزی شده که پیاپی بنویسند. تو گویی من کاری پنهان کرده بودم که آنان پی بردهاند و میخواهند بآشکار اندازند ، یا تو گویی من میگویم هوسی نداشتهام و کارهای هوسمندانه نکردهام.
من خود میگویم : پیش از آنکه باین راه درآیم هوسبازیها نیز کردهام ، خدا را سپاس که هوسبازیهای من از اینگونه بوده. خدا را سپاس که دشمنان ما که شب و روز میکوشند که برای من ایرادی پیدا کنند بیش از اینها بدستشان نمیرسد.
جای بسیار خشنودی است که در این کشوری که رشوهخواری و ناراستی از در و دیوارش میبارد ، من که در عدلیه در کانون رشوهخواری میبودهام خدا مرا از لغزش دور داشته است. در این کشوری که چاپلوسی و پستی گریبانگیر خرد و بزرگ میباشد من با همهی آمیزش با چاپلوسان و پستنهادان ، آلودهی خوی آنان نگردیدهام.
من اگر بخواهم از آزمایشهایی که چه دربارهی رشوه و چه در دیگر بارهها برایم پیش آمده بگویم باید کتابی پردازم و در اینجا تنها یک داستان را که چون آقای امام که در اینجاست گواه آن میباشد بازمیگویم :
آن سالی که بخوزستان رفتم تازه بشوشتر رسیده بودیم که شبی در زده شد و گفتند : «سید هاشم اسپهانی وکیل عدلیه است». گفتم : ما اتاقی برای میهمان نمیداریم. بگویید فردا بعدلیه بیاید. گفته بودند. دستمالی پر از پول (قران و لیره) داده و گفته بوده : «پانصد تومانست. بآقای رئیس بگویید از بابت فلان اجرائیه است».
در خوزستان تا دو سه سال پیش از آن ، عدلیه بودجهی دولتی نمیداشته و داوران و کارمندان بایستی از درآمد اداره زندگی کنند ، اینبوده که هر اجرائیه که داده میشده گذشته از دهیک قانونی پولی نیز برئیس عدلیه میپرداختهاند.
تا رسیدن من این شیوه همچنان بازمیمانده. و چون یک روز پیش اجرائیهای داده شده بود این پول را از بارهی آن برای من آورده بوده. ما در آن هنگام به ده تومان هم نیاز میداشتیم. با اینحال من نخواستم آن پول را بپذیرم و دستمال را برداشته و خودم بدم در رفته گفتم : «چون شما مرا نمیشناختید و این کار را کردهاید نکوهش نمیکنم. ولی از این پس چنین رفتاری نکنید».
دربارهی تریاک و باده سخن همانست که در «ورجاوندْبنیاد» نوشتهایم. چه تریاک و باده و هرچه از اینگونه است بسته به پزشکیست. پزشکان باید زیان اینها را بازگویند و مردم را آگاه گردانند. آنچه اکنون پزشکان میکنند و در رادیو سخن از بدیهای تریاک میرانند بسیار بجاست.
مردم باید دستور پزشکان را بنیوشند [نیوشیدن (niuwidan) = گوش کردن] و بپذیرند و بکار بندند. باید هر کسی دربند تندرستی خود باشد. ما نیز باید پیروی از پزشکی کنیم. من خود همان رفتار را میکنم و دوست میدارم یاران ما هم بکنند.
«پایان»
احمد کسروی
زایش : چهارشنبه ۸ مهرماه ۱۲۶۹ در کوی هُکماوار تبریز.
جانسپاری : دوشنبه ۲۰ اسفندماه ۱۳۲۴ در اتاق بازپرسی کاخ دادگستری تهران
* * *
جای بسیار خشنودی است که در این کشوری که رشوهخواری و ناراستی از در و دیوارش میبارد ، من که در عدلیه در کانون رشوهخواری میبودهام خدا مرا از لغزش دور داشته است. در این کشوری که چاپلوسی و پستی گریبانگیر خرد و بزرگ میباشد من با همهی آمیزش با چاپلوسان و پستنهادان ، آلودهی خوی آنان نگردیدهام.
زایش : چهارشنبه ۸ مهرماه ۱۲۶۹ در کوی هُکماوار تبریز.
جانسپاری : دوشنبه ۲۰ اسفندماه ۱۳۲۴ در اتاق بازپرسی کاخ دادگستری تهران
* * *
جای بسیار خشنودی است که در این کشوری که رشوهخواری و ناراستی از در و دیوارش میبارد ، من که در عدلیه در کانون رشوهخواری میبودهام خدا مرا از لغزش دور داشته است. در این کشوری که چاپلوسی و پستی گریبانگیر خرد و بزرگ میباشد من با همهی آمیزش با چاپلوسان و پستنهادان ، آلودهی خوی آنان نگردیدهام.
🔶 پرسش و پاسخ (رشتهی یکم)
🔸 تکهی 16
به هر حال زنده گردیدن تن در زیر خاک و متنعّم شدن آن با لذتهای مادّی جز پندار بسیار بیخردانه نبوده است و نتواند بود و تشریفات برای تن بیروان یا لاشه جز از نافهمی و کوردرونی سر نتواند زد.
چیزیست بسیار آشکار : کسی که مرده تن او لاشه گردیده ، و چنانکه گفتیم جز بدرد گندیدن و از هم دررفتن و فروریختن نخواهد خورد.
اینست دینها دستور دادهاند که آن را در زیر خاک نهان گردانند که هم در بیرون نباشد و آبرویش محفوظ ماند و هم مردم از بوی بد او آزار نبینند و بیماریها پدید نیاید.
دفن مرده یا بزیر خاک سپردن آن معنایش اینست. معنایش او را ببهشت یا بدوزخ فرستادن نیست. اگر بجای آن بسوزانند سوزانیدهاند. از دیدهی دین باکی نیست.
اکنون سخن در آنست که ایرانیان در همین زمینه ، گمراهیهای بیخردانهی بتپرستان باستان را نگه داشتهاند و چنین میپندارند که مردگان در زیر خاک جهانی دارند ، بهشت و دوزخ در آنجاست ، کیفر یا پاداش که خواهد بود به همان تنهاست ، و از بس در این نادانی و گمراهی خود پافشارند دستور دین اسلام را دربارهی دفن مردگان از معنای خود بیرون برده با این گمراهی سفیهانهی خود انطباق دادهاند.
البته ایشان این را نخواهند پذیرفت و این گفتهی ما را تهمتی دربارهی خودشان خواهند پنداشت. ولی رفتارشان حقیقت را نیک نشان میدهد و شما خواهید توانست از سنجش کارهای آنان به ته مغزشان پی برید.
یکی از باورهای ایرانیان دربارهی مردگان اینست که چون یکی را بخاک سپردند دو تن فرشته یکی منکر دیگری نکیر ، با گرزهای آتشین در دستهاشان ، بالای سر او حاضر خواهند شد و برای آنکه اندازهی ایمانش را بفهمند پرسشهایی از او خواهند کرد ، یکایک ارکان دین را خواهند پرسید ، گرزهای آتشین را در برابر چشمش بتکان آورده خواهند پرسید : «من ربک؟ من نبیک؟ من ائمتک؟.. هل الجنة حق؟.. هل النار حق؟.. هل الصراط حق؟.. هل المیزان حق؟..» ـ خدایت کیست؟.. پیغمبرت کیست؟.. امامانت کیست؟.. آیا بهشت راست است؟.. آیا دوزخ راست است؟.. آیا پل صراط راست است؟.. آیا ترازو راستست؟..
وای بحال کسی که ایمانش ضعیف است که از ترس زبانش بند آمده نخواهد دانست چه بگوید و گرزهای آتشین پیاپی بسرش فرود خواهد آمد.
برای کمک باینگونه مردگان ضعیفایمانست که علماء موضوع تلقین را ایجاد کردهاند. کسی که مرده او را تنها نمیگزارند و یک ملا یا شیخ بالا سرش ایستاده باو یاد میدهد :
«یا عبدالله اذا جائک الملکان المقربان و سئلاک من ربک لاتخف و لاتحزن و قل الله ربی و محمد نبیی ..»
🔸 تکهی 16
به هر حال زنده گردیدن تن در زیر خاک و متنعّم شدن آن با لذتهای مادّی جز پندار بسیار بیخردانه نبوده است و نتواند بود و تشریفات برای تن بیروان یا لاشه جز از نافهمی و کوردرونی سر نتواند زد.
چیزیست بسیار آشکار : کسی که مرده تن او لاشه گردیده ، و چنانکه گفتیم جز بدرد گندیدن و از هم دررفتن و فروریختن نخواهد خورد.
اینست دینها دستور دادهاند که آن را در زیر خاک نهان گردانند که هم در بیرون نباشد و آبرویش محفوظ ماند و هم مردم از بوی بد او آزار نبینند و بیماریها پدید نیاید.
دفن مرده یا بزیر خاک سپردن آن معنایش اینست. معنایش او را ببهشت یا بدوزخ فرستادن نیست. اگر بجای آن بسوزانند سوزانیدهاند. از دیدهی دین باکی نیست.
اکنون سخن در آنست که ایرانیان در همین زمینه ، گمراهیهای بیخردانهی بتپرستان باستان را نگه داشتهاند و چنین میپندارند که مردگان در زیر خاک جهانی دارند ، بهشت و دوزخ در آنجاست ، کیفر یا پاداش که خواهد بود به همان تنهاست ، و از بس در این نادانی و گمراهی خود پافشارند دستور دین اسلام را دربارهی دفن مردگان از معنای خود بیرون برده با این گمراهی سفیهانهی خود انطباق دادهاند.
البته ایشان این را نخواهند پذیرفت و این گفتهی ما را تهمتی دربارهی خودشان خواهند پنداشت. ولی رفتارشان حقیقت را نیک نشان میدهد و شما خواهید توانست از سنجش کارهای آنان به ته مغزشان پی برید.
یکی از باورهای ایرانیان دربارهی مردگان اینست که چون یکی را بخاک سپردند دو تن فرشته یکی منکر دیگری نکیر ، با گرزهای آتشین در دستهاشان ، بالای سر او حاضر خواهند شد و برای آنکه اندازهی ایمانش را بفهمند پرسشهایی از او خواهند کرد ، یکایک ارکان دین را خواهند پرسید ، گرزهای آتشین را در برابر چشمش بتکان آورده خواهند پرسید : «من ربک؟ من نبیک؟ من ائمتک؟.. هل الجنة حق؟.. هل النار حق؟.. هل الصراط حق؟.. هل المیزان حق؟..» ـ خدایت کیست؟.. پیغمبرت کیست؟.. امامانت کیست؟.. آیا بهشت راست است؟.. آیا دوزخ راست است؟.. آیا پل صراط راست است؟.. آیا ترازو راستست؟..
وای بحال کسی که ایمانش ضعیف است که از ترس زبانش بند آمده نخواهد دانست چه بگوید و گرزهای آتشین پیاپی بسرش فرود خواهد آمد.
برای کمک باینگونه مردگان ضعیفایمانست که علماء موضوع تلقین را ایجاد کردهاند. کسی که مرده او را تنها نمیگزارند و یک ملا یا شیخ بالا سرش ایستاده باو یاد میدهد :
«یا عبدالله اذا جائک الملکان المقربان و سئلاک من ربک لاتخف و لاتحزن و قل الله ربی و محمد نبیی ..»
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 چهار پایهی نیک و بد (1) تکهی 1
از چیزهایی که میدان را به بدکاران فراخ گردانیده و زبانشان را باز ساخته جدا نبودن نیک از بد و شناخته نبودن آنهاست. زیرا اینان که خود بگناهان زیانآور بزرگی برخاستهاند آنها را بد نمیشمارند و مردم نیز بدی آنها را درنمییابند و اینست با همهی گناهکاری خود را پاک مینمایند و بمردم از در پندآموزی و برتریفروشی درمیآیند و با پیشانی باز زبان گشاده بدیگران خُرده میگیرند. چهبسا رخ میدهد که مردی که گناه بس بزرگی را کرده آن را گناه نشمارده بدستاویز چیزهای خُردی زبان بنکوهش دیگران باز میدارد.
امروز شما چون نیک نگرید خواهید دید پایهای برای نیک و بد میان مردم نمانده و هر گروهی چیزهایی را که خود نمیپسندند یا میپسندند بد یا نیک میشمارند. روشنتر گویم جز از دیدهی سود و دلخواه خود داوری نمینمایند. نیز خواهید دید هر زمان چیزهای دیگری بد یا نیک شمرده میشود و بهیاهو میافتد و سپس فراموش شده چیزهای دیگری بمیان میآید.
این خود گرفتاری بزرگیست که نیک و بد بهم آمیخته و پایهای برای شناختن آنها بازنمانده و با چنین حالی بسیار نابجاست که ما از مردم چشم نیکی داریم. در جایی که نیکیها شناخته نیست مردم چگونه توانند نیک باشند؟!
از روز نخست یکی از خواستهای ماست که باین گرفتاری چاره نماییم و پایهای برای نیک و بد گزاریم. این از کارهاییست که باید دین انجام دهد. اینکه ما همیشه نام «آیین زندگانی» میبریم و آن را از دین میشماریم ، این بازنمودن نیک و بد بخشی از آن خواهد بود و ما باید جداگانه از آن گفتگو داریم. لیکن در اینجا اندکسخنانی میآوریم تا بخواستی که در این یک رشته گفتار دنبال مینماییم یاوری کند.
باید دانست به نیک و بد از چند راه توان درآمد و از چند دیده در آن توان نگریست : یکی از دیدهی آزادگی و پاکی روان ، و دوم از دیدهی آرامش و سامان زندگانی ، و سوم از دیدهی پیشرفت کار جهان ، و چهارم از دیدهی پایداری کشور و سرفرازی توده. زیرا پارهای بدیها آنست که با پاکی روان نسازد و نشان پستی و آلودگی آن باشد و پارهای دیگر سامان و آرامش زندگی را بهم زند و باز برخی کار جهان را از پیشرفت بازدارد و برخی مایهی نابودی توده گردد. ما در گفتار خود همهی اینها را روشن خواهیم گردانید. ولی ما در اینجا بیشتر از بدیها سخن خواهیم راند و بشمردن نیکیها نخواهیم پرداخت.
پابرگی :
1ـ سرسخن اصلی «خردهگیریهای حقیقتگو و پاسخ آن (5)» میباشد که ما بخشی از گفتار را آورده و این سرسخن را نیز خود گزاردهایم. ـ ویراینده
🔸 چهار پایهی نیک و بد (1) تکهی 1
از چیزهایی که میدان را به بدکاران فراخ گردانیده و زبانشان را باز ساخته جدا نبودن نیک از بد و شناخته نبودن آنهاست. زیرا اینان که خود بگناهان زیانآور بزرگی برخاستهاند آنها را بد نمیشمارند و مردم نیز بدی آنها را درنمییابند و اینست با همهی گناهکاری خود را پاک مینمایند و بمردم از در پندآموزی و برتریفروشی درمیآیند و با پیشانی باز زبان گشاده بدیگران خُرده میگیرند. چهبسا رخ میدهد که مردی که گناه بس بزرگی را کرده آن را گناه نشمارده بدستاویز چیزهای خُردی زبان بنکوهش دیگران باز میدارد.
امروز شما چون نیک نگرید خواهید دید پایهای برای نیک و بد میان مردم نمانده و هر گروهی چیزهایی را که خود نمیپسندند یا میپسندند بد یا نیک میشمارند. روشنتر گویم جز از دیدهی سود و دلخواه خود داوری نمینمایند. نیز خواهید دید هر زمان چیزهای دیگری بد یا نیک شمرده میشود و بهیاهو میافتد و سپس فراموش شده چیزهای دیگری بمیان میآید.
این خود گرفتاری بزرگیست که نیک و بد بهم آمیخته و پایهای برای شناختن آنها بازنمانده و با چنین حالی بسیار نابجاست که ما از مردم چشم نیکی داریم. در جایی که نیکیها شناخته نیست مردم چگونه توانند نیک باشند؟!
از روز نخست یکی از خواستهای ماست که باین گرفتاری چاره نماییم و پایهای برای نیک و بد گزاریم. این از کارهاییست که باید دین انجام دهد. اینکه ما همیشه نام «آیین زندگانی» میبریم و آن را از دین میشماریم ، این بازنمودن نیک و بد بخشی از آن خواهد بود و ما باید جداگانه از آن گفتگو داریم. لیکن در اینجا اندکسخنانی میآوریم تا بخواستی که در این یک رشته گفتار دنبال مینماییم یاوری کند.
باید دانست به نیک و بد از چند راه توان درآمد و از چند دیده در آن توان نگریست : یکی از دیدهی آزادگی و پاکی روان ، و دوم از دیدهی آرامش و سامان زندگانی ، و سوم از دیدهی پیشرفت کار جهان ، و چهارم از دیدهی پایداری کشور و سرفرازی توده. زیرا پارهای بدیها آنست که با پاکی روان نسازد و نشان پستی و آلودگی آن باشد و پارهای دیگر سامان و آرامش زندگی را بهم زند و باز برخی کار جهان را از پیشرفت بازدارد و برخی مایهی نابودی توده گردد. ما در گفتار خود همهی اینها را روشن خواهیم گردانید. ولی ما در اینجا بیشتر از بدیها سخن خواهیم راند و بشمردن نیکیها نخواهیم پرداخت.
پابرگی :
1ـ سرسخن اصلی «خردهگیریهای حقیقتگو و پاسخ آن (5)» میباشد که ما بخشی از گفتار را آورده و این سرسخن را نیز خود گزاردهایم. ـ ویراینده