🔶 پرسش و پاسخ (رشتهی یکم)
🔸 تکهی 14
یک گمراهی بزرگ دیگر نکوهشهاییست که از جهان میکنند. چنین وامینمایند که خدا اینجهان را دشمن داشته است و مرد خداشناس و نیکوکار کسیست که باینجهان و زندگانی آن ارج نگزارد و دامن از خوشیهایش درچیند.
جای حیرت است که چنین نسبتی را بخدا میدهند. تو گویی اینجهان را خدا نیافریده و یا او آفریده و پشیمان گردیده. وگرنه بهر چه آن را دشمن میدارد؟!.
این گمراهی چندان بزرگ است که من اگر بخواهم زیان آن را شرح دهم باید دو ساعت بیشتر سخن رانم. این نتیجهی همانست که ما میبینیم ایرانیان بجهان با دیدهی تحقیر مینگرند. نمیگویم آن را ترک میکنند و یا از خوشیهایش دامن میچینند. خیر ، این کار نشدنیست. میگویم آن را خوار میدارند و بیپروایی مینمایند و بکارهای بزرگ برنمیخیزند. داستان آنان داستان کسی است که در خانهای عاریتی نشیند که بآبادی آنجا نپردازد و به روز گذرانیدن قناعت نماید.
در این چند روزه سخنی شنیدهام که چون مثل نیکی باین گفتگوی ماست میخواهم آن را یاد کنم :
در هفتهی گذشته که من در بیمارستان دکتر رضانور بودم و سه روز در آنجا ماندم در آن سه روز ، دیدن بیمارستان و کارهای آن برای من مایهی دلخوشی و شادمانی بود و میتوانم گفت که از رنج و دردم میکاست. جوانی باروپا رفته و ١٥ سال درس خوانده و دانش اندوخته و چون خواسته بازگردد یک رشته ماشینها و افزارها که ما نداشته و یا کم داشتهایم با خود آورده و سرمایه ریخته و چنین دستگاهی برپا گردانیده که میتوانیم ما نیز از پیشرفتهایی که در زمینهی پزشکی و چارهی بیماریها رخ داده استفاده کنیم. میتوانیم از معجزههای دانش بهره یابیم. میتوانیم بهنگام گرفتاری رو به بیمارستان آورده پس از چند روزی آسوده و تندرست بخانههای خود بازگردیم.
در آن چند روز با آشنایانی که بدیدنم میآمدند بارها باین گفتگو پرداختیم و به بلندی اندیشه و روشنی فهم پدر دکتر که او را برای درس خواندن باروپا فرستاده و سپس با فروش املاک خود سرمایه برای تأسیس بیمارستان داده آفرین خواندیم.
بارها بجوانان میگفتم : کارهای نیک اینهاست ، آن کارهایی که مایهی خشنودی خدا تواند بود این کارهاست.
میگفتم : مادری که با دلی لرزان و هراسان ، دست فرزند ناتندرست خود را گرفته باین بیمارستان میآورد و پس از چند روزی که فرزندش بهبود مییابد با دلی پر از شادی و خشنودی دست او را گرفته از بیمارستان بیرون میرود ، من در جهان لذّتی بالاتر و بهتر از دیدن این شادی و خشنودی آن مادر نمیشناسم. زهی مردی که از دانش خود چنین دستگیریهایی بمردم تواند کرد.
این بود سَهِشهای[=احساسات] من در آن چند روز. پس از بازگشتن از بیمارستان که دو روز پیش از این برای گرفتن دستور دوباره بآنجا رفتم چون نشستم دوباره آن سخنان بمیان آمد. یکی از پزشکان بیمارستان (آقای دکتر تقوی) چنین گفت :
«اینها احساسات شماست. دیگران میآیند و این دستگاه را میبینند و بجای تشویق بدلسرد گردانیدن ما میکوشند. میآیند و استفادههاشان میکنند و هنگام رفتن بگفتهی عوام یک چیز هم طلبکار میشوند. همین امروز در اینجا داستانی رخ داده. یک حاجی آخوندی از تبریز آمده بود. در اینجا خوابید و معالجه شد و شفا یافت و امروز که میخواست برود با من بسخن پرداخته چنین گفت : اینها شکوه و جلال مجازیست. شکوه و جلال حقیقی در آن دنیا در بهشت است.
سپس آغاز کرد بتوصیف بهشت. از جمله چنین میگفت : آدم روی تخت میلمد و استراحت میکند ، از درختها و دیوارها آواز موسیقی میشنود ، شیر و عسل از نهرها جاریست ، دست میاندازی چند تا حوری میگیری و به بغل خود میچسبانی. این دنیا برای کفار است ، برای ماها نیست ، «اَلدُّنیا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْکافِرِ». (1)
معنی این حرفهای حاجی آخوند آن بود که ما که درس خواندهایم و پزشک شدهایم و در اینجا به بیماران معالجه میکنیم و با امراض مبارزه مینماییم اینها کارهای دنیاییست و پیش خدا ارزشی ندارد و ما در آخرت بیبهره خواهیم بود.
این بود بیانات آقای دکتر تقوی که من از شنیدن آن نزد خود شرمنده گردیدم. ببینید بخدا چه نسبتهایی میدهند. ببینید تا چه اندازه از حقایق زندگانی بیبهرهاند. «اینجهان برای کافرانست برای ما نیست». یکی نمیپرسد چرا؟!. شما این را از کجا میگویید؟!.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ معنی : این جهان زندان دیندار (مؤمن) و بهشت بیدین (کافر) است.
🔸 تکهی 14
یک گمراهی بزرگ دیگر نکوهشهاییست که از جهان میکنند. چنین وامینمایند که خدا اینجهان را دشمن داشته است و مرد خداشناس و نیکوکار کسیست که باینجهان و زندگانی آن ارج نگزارد و دامن از خوشیهایش درچیند.
جای حیرت است که چنین نسبتی را بخدا میدهند. تو گویی اینجهان را خدا نیافریده و یا او آفریده و پشیمان گردیده. وگرنه بهر چه آن را دشمن میدارد؟!.
این گمراهی چندان بزرگ است که من اگر بخواهم زیان آن را شرح دهم باید دو ساعت بیشتر سخن رانم. این نتیجهی همانست که ما میبینیم ایرانیان بجهان با دیدهی تحقیر مینگرند. نمیگویم آن را ترک میکنند و یا از خوشیهایش دامن میچینند. خیر ، این کار نشدنیست. میگویم آن را خوار میدارند و بیپروایی مینمایند و بکارهای بزرگ برنمیخیزند. داستان آنان داستان کسی است که در خانهای عاریتی نشیند که بآبادی آنجا نپردازد و به روز گذرانیدن قناعت نماید.
در این چند روزه سخنی شنیدهام که چون مثل نیکی باین گفتگوی ماست میخواهم آن را یاد کنم :
در هفتهی گذشته که من در بیمارستان دکتر رضانور بودم و سه روز در آنجا ماندم در آن سه روز ، دیدن بیمارستان و کارهای آن برای من مایهی دلخوشی و شادمانی بود و میتوانم گفت که از رنج و دردم میکاست. جوانی باروپا رفته و ١٥ سال درس خوانده و دانش اندوخته و چون خواسته بازگردد یک رشته ماشینها و افزارها که ما نداشته و یا کم داشتهایم با خود آورده و سرمایه ریخته و چنین دستگاهی برپا گردانیده که میتوانیم ما نیز از پیشرفتهایی که در زمینهی پزشکی و چارهی بیماریها رخ داده استفاده کنیم. میتوانیم از معجزههای دانش بهره یابیم. میتوانیم بهنگام گرفتاری رو به بیمارستان آورده پس از چند روزی آسوده و تندرست بخانههای خود بازگردیم.
در آن چند روز با آشنایانی که بدیدنم میآمدند بارها باین گفتگو پرداختیم و به بلندی اندیشه و روشنی فهم پدر دکتر که او را برای درس خواندن باروپا فرستاده و سپس با فروش املاک خود سرمایه برای تأسیس بیمارستان داده آفرین خواندیم.
بارها بجوانان میگفتم : کارهای نیک اینهاست ، آن کارهایی که مایهی خشنودی خدا تواند بود این کارهاست.
میگفتم : مادری که با دلی لرزان و هراسان ، دست فرزند ناتندرست خود را گرفته باین بیمارستان میآورد و پس از چند روزی که فرزندش بهبود مییابد با دلی پر از شادی و خشنودی دست او را گرفته از بیمارستان بیرون میرود ، من در جهان لذّتی بالاتر و بهتر از دیدن این شادی و خشنودی آن مادر نمیشناسم. زهی مردی که از دانش خود چنین دستگیریهایی بمردم تواند کرد.
این بود سَهِشهای[=احساسات] من در آن چند روز. پس از بازگشتن از بیمارستان که دو روز پیش از این برای گرفتن دستور دوباره بآنجا رفتم چون نشستم دوباره آن سخنان بمیان آمد. یکی از پزشکان بیمارستان (آقای دکتر تقوی) چنین گفت :
«اینها احساسات شماست. دیگران میآیند و این دستگاه را میبینند و بجای تشویق بدلسرد گردانیدن ما میکوشند. میآیند و استفادههاشان میکنند و هنگام رفتن بگفتهی عوام یک چیز هم طلبکار میشوند. همین امروز در اینجا داستانی رخ داده. یک حاجی آخوندی از تبریز آمده بود. در اینجا خوابید و معالجه شد و شفا یافت و امروز که میخواست برود با من بسخن پرداخته چنین گفت : اینها شکوه و جلال مجازیست. شکوه و جلال حقیقی در آن دنیا در بهشت است.
سپس آغاز کرد بتوصیف بهشت. از جمله چنین میگفت : آدم روی تخت میلمد و استراحت میکند ، از درختها و دیوارها آواز موسیقی میشنود ، شیر و عسل از نهرها جاریست ، دست میاندازی چند تا حوری میگیری و به بغل خود میچسبانی. این دنیا برای کفار است ، برای ماها نیست ، «اَلدُّنیا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْکافِرِ». (1)
معنی این حرفهای حاجی آخوند آن بود که ما که درس خواندهایم و پزشک شدهایم و در اینجا به بیماران معالجه میکنیم و با امراض مبارزه مینماییم اینها کارهای دنیاییست و پیش خدا ارزشی ندارد و ما در آخرت بیبهره خواهیم بود.
این بود بیانات آقای دکتر تقوی که من از شنیدن آن نزد خود شرمنده گردیدم. ببینید بخدا چه نسبتهایی میدهند. ببینید تا چه اندازه از حقایق زندگانی بیبهرهاند. «اینجهان برای کافرانست برای ما نیست». یکی نمیپرسد چرا؟!. شما این را از کجا میگویید؟!.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ معنی : این جهان زندان دیندار (مؤمن) و بهشت بیدین (کافر) است.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 بیماریها تکهی 8
در سال نخست پیمان چون از اروپاییگری سخن میراندیم کسان بسیاری گفتار در آن باره فرستادند و سخنان شگفتی بقالب زدند. جوانی از گیلان شعرهای بس درازی در نکوهش اروپاییان سرود و آن را «اروپانامه» نامیده پیش ما فرستاد که چاپ نماییم. پاسخ دادیم که خواست ما نکوهش اروپاییان نیست ما از آیین زندگانی گفتگو میداریم و به هر حال این سخن نه چنانست که شاعر نیز بآن پردازد. جوان بلهوس تا چندین بار پاسخ نشنید مگر دست برداشت؟!..
بارها یادآوری کردیم که راستیپرستی گُهریترین[=اصیلترین] خوی آدمیست. اینکه یکی براهنمایی جهان برخیزد و دیگران پاکدلانه و جوانمردانه باو یاری نمایند و پشتیبانی دریغ نگویند این پاکدلی و جوانمردی خود جایگاه بس بلندی دارد و بهترین دلیل بر بزرگی روان و خرد آن کسان باشد. شما نیز از این در بیایید و پاکی گهر خود را نشان دهید. در همه جا راه این بوده و تنها از این راهست که یک توده پیش رود.
این چیست که بسخنانی که ما برخاستهایم شما هنوز نیکنخوانده و نفهمیده بآرزوی همچشمی افتید و یک رشته سخنان پوچی را بقالب زده پا پیش گزارید؟!.. چه سودی از این تواند بود؟!.. آخر چه شده که شما تا این اندازه از خوی و دریافت مردمی دور شدهاید؟!. چه شده که در راه آدمیگری بدانسان پیاده و پا شکسته و در راه پستی و نادانی بدینسان چابکسوار میباشید؟!.
بارها این یادآوریها را کردیم و کمتر سودی دیدیم. یک دسته نیز چنین پنداشتند که چون نویسندهاند باید بنگارشهای ما پاسخ نگارند و بیآنکه نوشتههای ما را نیک بخوانند و بفهمند به یک رشته سخنان بسیار پست رسوایی برخاستند. گفتههایی را که خود اروپاییان میپذیرفتند (1) اینان نافهمیده هیاهو در پیرامون آن برانگیختند.
اینها نمونهایست که چگونه اینان در سایهی آلودگی بهیچ راستی سر فرود نیاورند و پروای هیچ چیز را نکنند. بگفتهی عامیان : از بهر یک دستمال ، قیصریه را آتش زنند.
اینکه ما از سرگذشتهای خود مثل میآوریم از بهر آنست که اینها را نیک آگاهیم و بهتر و آسانتر توانیم نگاشت. خوانندگان نپندارند که از راه دلتنگی و کینهجویی اینها را مینگاریم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ اشاره به بخشهای از کتاب «آیین» است که ترجمه شده بوده و کسانی از اروپاییان خود آنها را خوانده میپذیرفتند.
🔸 بیماریها تکهی 8
در سال نخست پیمان چون از اروپاییگری سخن میراندیم کسان بسیاری گفتار در آن باره فرستادند و سخنان شگفتی بقالب زدند. جوانی از گیلان شعرهای بس درازی در نکوهش اروپاییان سرود و آن را «اروپانامه» نامیده پیش ما فرستاد که چاپ نماییم. پاسخ دادیم که خواست ما نکوهش اروپاییان نیست ما از آیین زندگانی گفتگو میداریم و به هر حال این سخن نه چنانست که شاعر نیز بآن پردازد. جوان بلهوس تا چندین بار پاسخ نشنید مگر دست برداشت؟!..
بارها یادآوری کردیم که راستیپرستی گُهریترین[=اصیلترین] خوی آدمیست. اینکه یکی براهنمایی جهان برخیزد و دیگران پاکدلانه و جوانمردانه باو یاری نمایند و پشتیبانی دریغ نگویند این پاکدلی و جوانمردی خود جایگاه بس بلندی دارد و بهترین دلیل بر بزرگی روان و خرد آن کسان باشد. شما نیز از این در بیایید و پاکی گهر خود را نشان دهید. در همه جا راه این بوده و تنها از این راهست که یک توده پیش رود.
این چیست که بسخنانی که ما برخاستهایم شما هنوز نیکنخوانده و نفهمیده بآرزوی همچشمی افتید و یک رشته سخنان پوچی را بقالب زده پا پیش گزارید؟!.. چه سودی از این تواند بود؟!.. آخر چه شده که شما تا این اندازه از خوی و دریافت مردمی دور شدهاید؟!. چه شده که در راه آدمیگری بدانسان پیاده و پا شکسته و در راه پستی و نادانی بدینسان چابکسوار میباشید؟!.
بارها این یادآوریها را کردیم و کمتر سودی دیدیم. یک دسته نیز چنین پنداشتند که چون نویسندهاند باید بنگارشهای ما پاسخ نگارند و بیآنکه نوشتههای ما را نیک بخوانند و بفهمند به یک رشته سخنان بسیار پست رسوایی برخاستند. گفتههایی را که خود اروپاییان میپذیرفتند (1) اینان نافهمیده هیاهو در پیرامون آن برانگیختند.
اینها نمونهایست که چگونه اینان در سایهی آلودگی بهیچ راستی سر فرود نیاورند و پروای هیچ چیز را نکنند. بگفتهی عامیان : از بهر یک دستمال ، قیصریه را آتش زنند.
اینکه ما از سرگذشتهای خود مثل میآوریم از بهر آنست که اینها را نیک آگاهیم و بهتر و آسانتر توانیم نگاشت. خوانندگان نپندارند که از راه دلتنگی و کینهجویی اینها را مینگاریم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ اشاره به بخشهای از کتاب «آیین» است که ترجمه شده بوده و کسانی از اروپاییان خود آنها را خوانده میپذیرفتند.
🔶 داستان بیرون آمدن من از عدلیه
🔸 تکهی 7
این را از درون وزارتخانه بمن آگاهی دادند و دانستم که باز کینهجوییها درمیان خواهد بود. ولی پروا ننمودم. چندی پس از آن روزی آقای علی هیئت که مدعیالعموم استیناف میبود پیام داده مرا خواسته بود. رفتم اتاق را خلوت کرد و گفت : «دیروز رفته بودم بدیوان تمیز ، رفتم باتاق آقای سلطان احمد راد وکیل عمومی دیوان تمیز ، دیدم دوسیهای در جلوش باز کرده ، مرا که دید با حال عصبانی گفت : وزارت عدلیه برای قضات خود پاپوش میدوزد. این دوسیه را دادهاند بمن که از روی آن ادعانامه تنظیم کرده بمحکمهی انتظامی فرستم و من چون میخوانم میبینم مقصودشان لکهدار کردن یک قاضی زبردستیست که این دوسیه را برایش تشکیل دادهاند. ولی من زیر بار نخواهم رفت. پرسیدم دربارهی کیست؟!. گفت : دربارهی کسرویست که رئیس کل بدایت بوده. گفتم او از دوستان قدیم ماست. من موضوع دوسیه را از زبانها شنیده بودم. ولی باین بیاساسی که شما میفرمایید نمیدانستم. گفت کاملاً بیاساس است».
آقای هیئت این را که گفت پرسید : «دوباره چه شده که باز دوسیهی کهنه را بمیان انداختهاند؟...». من داستان نامه نوشتن بشاه را بازگفتم. گفت : «آقای راد میگفت شما بآن پرونده هم نامههای درشت و سخت نوشتهاید. من عقیده دارم که حالا برای آنها نامهای با زبان عذرخواهی به داور بنویسید که من خودم ببرم و ایشان را ببینم و از خشم پایین آورم».
گفتم : این نشدنیست. زیرا من کار [بد]ی نکردهام که از کسی آمرزش بخواهم. کار بد من آن خواهد بود که از داور آمرزش طلبم. آنگاه داور یا محکمهی انتظامی چه زیانی بمن توانند رسانید؟!. من که در عدلیه نیستم بیکارم گردانند. محکمهی انتظامی اگر همهی هشت رتبه را که میداشتم از من بگیرد کمترین اثری در زندگانی من نخواهد داشت.
پس از سخنان بسیاری برخاستم. آقای راد را من تا آن روز نمیشناختم و سپس هم شنیدم او پرونده را از خود بازگردانیده و در پای پرونده جملههایی نوشته که بداور و بوزارتخانه برخورده. این آقای راد اکنون زنده است همانست که سفیر ایران در مصر میبود و چندی پیش گفتگوی معاون بودنش در وزارت فرهنگ میرفت. این نامها را میبرم تا دانسته شود که سخنانی که مینویسم گواهان بسیار میدارد.
به هر حال پرونده بمحکمهی انتظامی رفت. ادعانامهای بمن فرستاده بودند که پاسخی ندادم. زیرا گذشته از آنکه درخور پاسخ نمیبود میدانستم که با آن کینهی داور و همچنین کینهی رئیس محکمهی انتظامی ، پاسخ سودی نخواهد داشت.
پس از چندی دیدم حکمی آوردند که مرا بسه رتبه تنزیل محکوم گردانیدهاند. من باز میخواستم همچنان بیپروایی کنم. ولی با فشار برخی دوستان تجدید نظر خواستم. در تجدید نظر چون از یکسو پرونده بسیار پوچ میبود و از یکسو از داور میترسیدند سه رتبه را یک رتبه گردانیدند. باینمعنی یک رتبه تنزیل را تنفیذ گردانیدند. این هم داستان محکمهی انتظامی و تنزیل رتبه است که بمن دادهاند.
چیزی که در پایان باید بگویم آنست که من بآن یک رتبه نیز گردن نگزاردم و اکنون که بمن حقوق تَقاعُد[=بازنشستگی] میدهند از روی همان رتبهی هشت است.
🔸 تکهی 7
این را از درون وزارتخانه بمن آگاهی دادند و دانستم که باز کینهجوییها درمیان خواهد بود. ولی پروا ننمودم. چندی پس از آن روزی آقای علی هیئت که مدعیالعموم استیناف میبود پیام داده مرا خواسته بود. رفتم اتاق را خلوت کرد و گفت : «دیروز رفته بودم بدیوان تمیز ، رفتم باتاق آقای سلطان احمد راد وکیل عمومی دیوان تمیز ، دیدم دوسیهای در جلوش باز کرده ، مرا که دید با حال عصبانی گفت : وزارت عدلیه برای قضات خود پاپوش میدوزد. این دوسیه را دادهاند بمن که از روی آن ادعانامه تنظیم کرده بمحکمهی انتظامی فرستم و من چون میخوانم میبینم مقصودشان لکهدار کردن یک قاضی زبردستیست که این دوسیه را برایش تشکیل دادهاند. ولی من زیر بار نخواهم رفت. پرسیدم دربارهی کیست؟!. گفت : دربارهی کسرویست که رئیس کل بدایت بوده. گفتم او از دوستان قدیم ماست. من موضوع دوسیه را از زبانها شنیده بودم. ولی باین بیاساسی که شما میفرمایید نمیدانستم. گفت کاملاً بیاساس است».
آقای هیئت این را که گفت پرسید : «دوباره چه شده که باز دوسیهی کهنه را بمیان انداختهاند؟...». من داستان نامه نوشتن بشاه را بازگفتم. گفت : «آقای راد میگفت شما بآن پرونده هم نامههای درشت و سخت نوشتهاید. من عقیده دارم که حالا برای آنها نامهای با زبان عذرخواهی به داور بنویسید که من خودم ببرم و ایشان را ببینم و از خشم پایین آورم».
گفتم : این نشدنیست. زیرا من کار [بد]ی نکردهام که از کسی آمرزش بخواهم. کار بد من آن خواهد بود که از داور آمرزش طلبم. آنگاه داور یا محکمهی انتظامی چه زیانی بمن توانند رسانید؟!. من که در عدلیه نیستم بیکارم گردانند. محکمهی انتظامی اگر همهی هشت رتبه را که میداشتم از من بگیرد کمترین اثری در زندگانی من نخواهد داشت.
پس از سخنان بسیاری برخاستم. آقای راد را من تا آن روز نمیشناختم و سپس هم شنیدم او پرونده را از خود بازگردانیده و در پای پرونده جملههایی نوشته که بداور و بوزارتخانه برخورده. این آقای راد اکنون زنده است همانست که سفیر ایران در مصر میبود و چندی پیش گفتگوی معاون بودنش در وزارت فرهنگ میرفت. این نامها را میبرم تا دانسته شود که سخنانی که مینویسم گواهان بسیار میدارد.
به هر حال پرونده بمحکمهی انتظامی رفت. ادعانامهای بمن فرستاده بودند که پاسخی ندادم. زیرا گذشته از آنکه درخور پاسخ نمیبود میدانستم که با آن کینهی داور و همچنین کینهی رئیس محکمهی انتظامی ، پاسخ سودی نخواهد داشت.
پس از چندی دیدم حکمی آوردند که مرا بسه رتبه تنزیل محکوم گردانیدهاند. من باز میخواستم همچنان بیپروایی کنم. ولی با فشار برخی دوستان تجدید نظر خواستم. در تجدید نظر چون از یکسو پرونده بسیار پوچ میبود و از یکسو از داور میترسیدند سه رتبه را یک رتبه گردانیدند. باینمعنی یک رتبه تنزیل را تنفیذ گردانیدند. این هم داستان محکمهی انتظامی و تنزیل رتبه است که بمن دادهاند.
چیزی که در پایان باید بگویم آنست که من بآن یک رتبه نیز گردن نگزاردم و اکنون که بمن حقوق تَقاعُد[=بازنشستگی] میدهند از روی همان رتبهی هشت است.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
گفت و شنید (پرچم) .pdf
121.8 KB
🔸 گفت و شنید (پرچم)
🖌 احمد کسروی
گفتارها
🖌 احمد کسروی
گفتارها
🔶 پرسش و پاسخ (رشتهی یکم)
🔸 تکهی 15
ب ـ مگر «اَلدُّنیا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْکافِرِ» حدیث نیست؟ پیغمبر نفرموده؟
د ـ بیگمان پیغمبر چنین سخنی نفرموده. پیغمبر اگر دنیا را برای کافران میدانسته پس آن کوششها برای نیکی زندگانی مسلمانان و آسایش آنان بهر چه بوده؟!. پس آن جنگها و کشورگیریها چه معنایی داشته؟!.
ج ـ مذمّت دنیا در قرآن هم آمده است.
د ـ آنچه در قرآن آمده نکوهش از آزمندیست. مقصود آنست که مردم درپی پولاندوزی نباشند و جلو آز خود را گیرند. همین امروز آزمندان بسیاری هستند که کارخانه دارند و یا ببازرگانی میپردازند و یا دهداری میکنند و آرزوشان جز پولاندوزی نیست. بجای آنکه از کار و پیشهی خود پیشرفت زندگانی تودهای را بخواهند و دربند آسایش مردم باشند جز دربند پول انباشتن نمیباشند و در راه آز ، هزارها خاندان را لگدمال میگردانند. اینها آسیبی برای زندگانی هستند و درخور نکوهش میباشند. در قرآن و دیگر کتابهای دینی نیز از آنها نکوهش رفته است.
ولی این جز از نکوهش جهان و زندگانیست که بزبان ملاها افتاده است. این جز از آنست که کسی به بیمارستان و پزشکی و کارهای بسیار ارجدار پزشکان ارج نگزارد و بدانسان سخنپردازی و زباندرازی کند.
اینها چون خودشان بکارهای نیک نمیپردازند و جز مفتخواری و شکمپروری هنری ندارند میخواهند دیگران را هم از نیکوکاری بازدارند.
آمدیم بر سر اعتقاد بآخرت ، در آن زمینه هم ایرانیان دچار گمراهیهای بسیارند که اگر من بخواهم در آن باره سخن رانم دو سه ساعت خواهد کشید. یک موضوع را برای نمونه یاد میکنم :
در زمانهای باستان که دینی در جهان نبود و مردم گرفتار بتپرستی بودند یکی از گمراهیهای ایشان این بود که میپنداشتند کسی که مرد و او را بگور سپاردند در زیر خاک با همان تنش زنده گردد و در همان گور بزندگانی پردازد. آخرت یا جهان دیگر را در زیر خاک میپنداشتند.
در نتیجهی این گمراهی بود که چون کسی میمرد ظروف و دیگر افزارها با او بخاک میسپردند ، خوردنیها جا میدادند ، با پادشاهان جواهرات و زینتافزارهای آنان را همراه میگردانیدند. اکنون که کاوشهایی میشود گاهی از برخی گورها چندان جواهر و افزار بدست میآید که باید آن را گنجینه نامید.
در برخی تودهها گمراهی شکل بدتری داشت. زیرا چون پادشاهی میمرد زنها و کنیزان و غلامانش را کشته با او بزیر خاک میسپردند و با اسبهایش همان رفتار را میکردند ، چرا که پادشاه در آنجهان زیر خاکی تنها نباشد و پیاده نماند و اسب و خدم و حشم داشته باشد.
مغولان این رفتار زشت را داشتند که چون به ایران آمدند همین رفتار بسیار زشت را در اینجا نیز بهنگام مرگ یکی از پادشاهانشان (گویا هُلاکو باشد) بکار بستند و زنان و مردان بیگناهی را در دخمهی او جا داده زنده بگور گردانیدند.
هنگامی که کلمبوس آمریکا را کشف کرد این عادت درمیان برخی از بومیان آنجا رواج داشت. هواناقاپاق (1) پادشاه نیمهوحشی پرو که مرده بود بیش از هزار تن را کشته با او زیر خاک سپرده بودند.
همچنان هشتاد سال پیش از این که اروپاییها تازه به آفریقا چیره میشدند این عادت را درمیان برخی از قبایل وحشی آنجا با شکل بسیار فجیعی در جریان یافتند.
پیداست که اینها جز نتیجهی نادانی و گمراهی نیست. زیرا بیگفتگوست که کسی که زندگانیش در اینجهان پایان یافته میمیرد تن او لاشه میگردد که چه در زیر خاک باشد و چه در روی خاک عفونت پیدا کرده از هم پاشیده میشود. آنچه زنده تواند ماند روان اوست و هر کاری که ـ از پاداش یا کیفر ـ تواند بود روان را تواند بود. روان هم در اینجهان مادّی نیست. از خوردنیها و پوشیدنیهای اینجهان مادّی بیکبار دور است. دینها که از روان گفتگو کردهاند از خوشیهای او در جهان دیگر گفتگو کردهاند.
پابرگی از ویراینده :
1- Wayna Qhapaq (Huayna Capac)
🔸 تکهی 15
ب ـ مگر «اَلدُّنیا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْکافِرِ» حدیث نیست؟ پیغمبر نفرموده؟
د ـ بیگمان پیغمبر چنین سخنی نفرموده. پیغمبر اگر دنیا را برای کافران میدانسته پس آن کوششها برای نیکی زندگانی مسلمانان و آسایش آنان بهر چه بوده؟!. پس آن جنگها و کشورگیریها چه معنایی داشته؟!.
ج ـ مذمّت دنیا در قرآن هم آمده است.
د ـ آنچه در قرآن آمده نکوهش از آزمندیست. مقصود آنست که مردم درپی پولاندوزی نباشند و جلو آز خود را گیرند. همین امروز آزمندان بسیاری هستند که کارخانه دارند و یا ببازرگانی میپردازند و یا دهداری میکنند و آرزوشان جز پولاندوزی نیست. بجای آنکه از کار و پیشهی خود پیشرفت زندگانی تودهای را بخواهند و دربند آسایش مردم باشند جز دربند پول انباشتن نمیباشند و در راه آز ، هزارها خاندان را لگدمال میگردانند. اینها آسیبی برای زندگانی هستند و درخور نکوهش میباشند. در قرآن و دیگر کتابهای دینی نیز از آنها نکوهش رفته است.
ولی این جز از نکوهش جهان و زندگانیست که بزبان ملاها افتاده است. این جز از آنست که کسی به بیمارستان و پزشکی و کارهای بسیار ارجدار پزشکان ارج نگزارد و بدانسان سخنپردازی و زباندرازی کند.
اینها چون خودشان بکارهای نیک نمیپردازند و جز مفتخواری و شکمپروری هنری ندارند میخواهند دیگران را هم از نیکوکاری بازدارند.
آمدیم بر سر اعتقاد بآخرت ، در آن زمینه هم ایرانیان دچار گمراهیهای بسیارند که اگر من بخواهم در آن باره سخن رانم دو سه ساعت خواهد کشید. یک موضوع را برای نمونه یاد میکنم :
در زمانهای باستان که دینی در جهان نبود و مردم گرفتار بتپرستی بودند یکی از گمراهیهای ایشان این بود که میپنداشتند کسی که مرد و او را بگور سپاردند در زیر خاک با همان تنش زنده گردد و در همان گور بزندگانی پردازد. آخرت یا جهان دیگر را در زیر خاک میپنداشتند.
در نتیجهی این گمراهی بود که چون کسی میمرد ظروف و دیگر افزارها با او بخاک میسپردند ، خوردنیها جا میدادند ، با پادشاهان جواهرات و زینتافزارهای آنان را همراه میگردانیدند. اکنون که کاوشهایی میشود گاهی از برخی گورها چندان جواهر و افزار بدست میآید که باید آن را گنجینه نامید.
در برخی تودهها گمراهی شکل بدتری داشت. زیرا چون پادشاهی میمرد زنها و کنیزان و غلامانش را کشته با او بزیر خاک میسپردند و با اسبهایش همان رفتار را میکردند ، چرا که پادشاه در آنجهان زیر خاکی تنها نباشد و پیاده نماند و اسب و خدم و حشم داشته باشد.
مغولان این رفتار زشت را داشتند که چون به ایران آمدند همین رفتار بسیار زشت را در اینجا نیز بهنگام مرگ یکی از پادشاهانشان (گویا هُلاکو باشد) بکار بستند و زنان و مردان بیگناهی را در دخمهی او جا داده زنده بگور گردانیدند.
هنگامی که کلمبوس آمریکا را کشف کرد این عادت درمیان برخی از بومیان آنجا رواج داشت. هواناقاپاق (1) پادشاه نیمهوحشی پرو که مرده بود بیش از هزار تن را کشته با او زیر خاک سپرده بودند.
همچنان هشتاد سال پیش از این که اروپاییها تازه به آفریقا چیره میشدند این عادت را درمیان برخی از قبایل وحشی آنجا با شکل بسیار فجیعی در جریان یافتند.
پیداست که اینها جز نتیجهی نادانی و گمراهی نیست. زیرا بیگفتگوست که کسی که زندگانیش در اینجهان پایان یافته میمیرد تن او لاشه میگردد که چه در زیر خاک باشد و چه در روی خاک عفونت پیدا کرده از هم پاشیده میشود. آنچه زنده تواند ماند روان اوست و هر کاری که ـ از پاداش یا کیفر ـ تواند بود روان را تواند بود. روان هم در اینجهان مادّی نیست. از خوردنیها و پوشیدنیهای اینجهان مادّی بیکبار دور است. دینها که از روان گفتگو کردهاند از خوشیهای او در جهان دیگر گفتگو کردهاند.
پابرگی از ویراینده :
1- Wayna Qhapaq (Huayna Capac)
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 بیماریها تکهی 9
این زیانیست که از بیماری خودنمایی بخود آنان میرسد. زیان دیگر آن هم بتوده است : زیرا اینان که سررشته را بدست هوس سپاردهاند هر یکی آنچه خود پنداشتهاند و یا از اینجا و از آنجا بدست آوردهاند ، چه راست و چه دروغ ، چه نیک و چه بد ، بگوش مردم میرسانند و بدینسان دلها را پر از اندیشههای آشفته و پراکنده میگردانند.
شما همین امروز را بسنجید : یکی گفتگو از این میدارد که «رجعت» راست است و مردگان هزارساله خواهند برگشت و کینه از یکدیگر خواهند جست. آن دیگری گفتههای شوپنهاوِر را دربارهی اینکه جهان سراسر مادّه است و جنبشهای آن ، و هرگز آفریدگاری نیست ترجمه مینماید. سومی گفتههای غزالی را چاپ کرده بدست مردم میدهد. چهارمی سخنان پرپیچ و تاب صوفیان را ببازار میآورد. پنجمی «کلمات قصار» اشک سیزدهم و بهرام سوم را برشتهی نگارش میکشد. ششمی فارقالیت (1) را معنی میکند. همچنین دیگران هر یکی کالای دیگری ببازار میریزد.
اگر کسانی دیدهاند پیش از زمان مشروطه در شهرهای آذربایجان یک روز را پیش از واپسین چهارشنبهی سال بازار میگرفتند که یکی از پرشورترین روزهای سال بشمار میرفت و اگر کسی در آن روز به یک بازار یا میدانی درمیآمد میدید از هر گوشه آواز دیگری برمیخیزد و هر کسی کالای دیگری را بگوش خریداران میرساند. این خودنماییهای اینان به همان آشفتهبازار میماند.
کسانی زیان اینها را نخواهند دانست. ولی میباید گفت یکی از زیانآورترین چیزهاست. زیرا اینان با همین کارهای بلهوسانهی خود مردم را سرگرم داشته نمیگزارند بحال خود باشند و هر کوششی که برای راهنمایی مردم بکار رود و هر آوازی که بلند شود اینان جلو آن را میگیرند. از آنسوی یکی از چیزهایی که یک توده را گیج گرداند و درمانده سازد سخنان آشفته و پریشانست که درمیان ایشان رواج گیرد.
بارها این مثل را زدهایم که اگر سه تن در بیابان بر سر چهارراهی بایستند و یک دسته راهروان که بآنجا میرسند و راهی را پیش میگیرند اینان آواز بردارند که شما راه را گم کردهاید و هر یکی دست بسوی دیگری گرفته و راه دیگری را بایشان نشان دهند ، آن راهروان درمانند و هیچ ندانند بسخن کدام یکی کار بندند و بکدام سو برگردند. در همانجا ایستاده ندانند چه کار کنند ، مگر کسانی خود راهشناس باشند و بسخن هیچ یکی از اینان گوش ندهند.
اگر کسی نیک سنجد از سی و اند سال پیش که در ایران مشروطه برخاسته و روزنامهها فراوان گردیده و اینگونه نویسندگی رواج گرفته زیان بسیاری بر فهمها و دریافتها رسانیده است.
پابرگی از ویراینده :
1ـ گویا همانست که در فرهنگها فارَقَلیط یا پاراکلیتوس (=روحالقدس) نوشتهاند.
🔸 بیماریها تکهی 9
این زیانیست که از بیماری خودنمایی بخود آنان میرسد. زیان دیگر آن هم بتوده است : زیرا اینان که سررشته را بدست هوس سپاردهاند هر یکی آنچه خود پنداشتهاند و یا از اینجا و از آنجا بدست آوردهاند ، چه راست و چه دروغ ، چه نیک و چه بد ، بگوش مردم میرسانند و بدینسان دلها را پر از اندیشههای آشفته و پراکنده میگردانند.
شما همین امروز را بسنجید : یکی گفتگو از این میدارد که «رجعت» راست است و مردگان هزارساله خواهند برگشت و کینه از یکدیگر خواهند جست. آن دیگری گفتههای شوپنهاوِر را دربارهی اینکه جهان سراسر مادّه است و جنبشهای آن ، و هرگز آفریدگاری نیست ترجمه مینماید. سومی گفتههای غزالی را چاپ کرده بدست مردم میدهد. چهارمی سخنان پرپیچ و تاب صوفیان را ببازار میآورد. پنجمی «کلمات قصار» اشک سیزدهم و بهرام سوم را برشتهی نگارش میکشد. ششمی فارقالیت (1) را معنی میکند. همچنین دیگران هر یکی کالای دیگری ببازار میریزد.
اگر کسانی دیدهاند پیش از زمان مشروطه در شهرهای آذربایجان یک روز را پیش از واپسین چهارشنبهی سال بازار میگرفتند که یکی از پرشورترین روزهای سال بشمار میرفت و اگر کسی در آن روز به یک بازار یا میدانی درمیآمد میدید از هر گوشه آواز دیگری برمیخیزد و هر کسی کالای دیگری را بگوش خریداران میرساند. این خودنماییهای اینان به همان آشفتهبازار میماند.
کسانی زیان اینها را نخواهند دانست. ولی میباید گفت یکی از زیانآورترین چیزهاست. زیرا اینان با همین کارهای بلهوسانهی خود مردم را سرگرم داشته نمیگزارند بحال خود باشند و هر کوششی که برای راهنمایی مردم بکار رود و هر آوازی که بلند شود اینان جلو آن را میگیرند. از آنسوی یکی از چیزهایی که یک توده را گیج گرداند و درمانده سازد سخنان آشفته و پریشانست که درمیان ایشان رواج گیرد.
بارها این مثل را زدهایم که اگر سه تن در بیابان بر سر چهارراهی بایستند و یک دسته راهروان که بآنجا میرسند و راهی را پیش میگیرند اینان آواز بردارند که شما راه را گم کردهاید و هر یکی دست بسوی دیگری گرفته و راه دیگری را بایشان نشان دهند ، آن راهروان درمانند و هیچ ندانند بسخن کدام یکی کار بندند و بکدام سو برگردند. در همانجا ایستاده ندانند چه کار کنند ، مگر کسانی خود راهشناس باشند و بسخن هیچ یکی از اینان گوش ندهند.
اگر کسی نیک سنجد از سی و اند سال پیش که در ایران مشروطه برخاسته و روزنامهها فراوان گردیده و اینگونه نویسندگی رواج گرفته زیان بسیاری بر فهمها و دریافتها رسانیده است.
پابرگی از ویراینده :
1ـ گویا همانست که در فرهنگها فارَقَلیط یا پاراکلیتوس (=روحالقدس) نوشتهاند.
🔶 داستان بیرون آمدن من از عدلیه
🔸 تکهی 8
چیز دیگری که میبینم بزبانها افتاده داستان تریاکست که من کشیدهام یا میکشم. این را هم یکی نوشته و دیگران پیاپی ازو برمیدارند و مینویسند. چون دربارهی آن هم یاران پرسیدهاند پاسخ میدهم :
همه میدانید که تریاک در تودهی ما رواج داشته ، من هم با آن برخوردی داشتهام. تریاک چیز بدی است و به تن آدمی زیان آشکار میدارد ، ولی چیزی که سلب شرافت کند و یا ننگی باشد نیست. بدی هر چیزی را باید باندازهی خودش دانست.
نخست بار که من تریاک را دیدم و شناختم در شوشتر در زمان گرفتاری بجنگ میبود. چون ما گرفتار میبودیم و هر روز کارمندان عدلیه بخانهی من آمدندی و در شوادُن (زیرزمینی) باهم بسر بردیمی یکی دو تن از آنان تریاک کشیدندی. چون گاهی بمن نیز تعارف کردندی میپذیرفتم و میگرفتم. سپس که به تهران آمدم چند بار در خانههای ملکالشعرا و وحید دستگردی همان رفتار تکرار شد. یک بار هم در تبریز در خانهی حاجی حسینآقا کمپانی میهمان میبودیم و پس از ناهار دیدم یکی دو تن بیخ گوشی سخن میگویند. دانسته شد برخی میهمانان تریاک خواهند کشید و از من شرم میکنند. گفتم : تریاک چیز شرمآوری نیست ، چیز زیانمندیست. گفتند : گرفتاریایست پیش آمده ، ولی میکوشیم که کم گردانیم و از میان ببریم.
در این جاهاست که کسانی مرا در بزم تریاک یافته و تریاک کشیدنم را دیدهاند و همین دستاویزی شده که پیاپی بنویسند. تو گویی من کاری پنهان کرده بودم که آنان پی بردهاند و میخواهند بآشکار اندازند ، یا تو گویی من میگویم هوسی نداشتهام و کارهای هوسمندانه نکردهام.
من خود میگویم : پیش از آنکه باین راه درآیم هوسبازیها نیز کردهام ، خدا را سپاس که هوسبازیهای من از اینگونه بوده. خدا را سپاس که دشمنان ما که شب و روز میکوشند که برای من ایرادی پیدا کنند بیش از اینها بدستشان نمیرسد.
جای بسیار خشنودی است که در این کشوری که رشوهخواری و ناراستی از در و دیوارش میبارد ، من که در عدلیه در کانون رشوهخواری میبودهام خدا مرا از لغزش دور داشته است. در این کشوری که چاپلوسی و پستی گریبانگیر خرد و بزرگ میباشد من با همهی آمیزش با چاپلوسان و پستنهادان ، آلودهی خوی آنان نگردیدهام.
من اگر بخواهم از آزمایشهایی که چه دربارهی رشوه و چه در دیگر بارهها برایم پیش آمده بگویم باید کتابی پردازم و در اینجا تنها یک داستان را که چون آقای امام که در اینجاست گواه آن میباشد بازمیگویم :
آن سالی که بخوزستان رفتم تازه بشوشتر رسیده بودیم که شبی در زده شد و گفتند : «سید هاشم اسپهانی وکیل عدلیه است». گفتم : ما اتاقی برای میهمان نمیداریم. بگویید فردا بعدلیه بیاید. گفته بودند. دستمالی پر از پول (قران و لیره) داده و گفته بوده : «پانصد تومانست. بآقای رئیس بگویید از بابت فلان اجرائیه است».
در خوزستان تا دو سه سال پیش از آن ، عدلیه بودجهی دولتی نمیداشته و داوران و کارمندان بایستی از درآمد اداره زندگی کنند ، اینبوده که هر اجرائیه که داده میشده گذشته از دهیک قانونی پولی نیز برئیس عدلیه میپرداختهاند.
تا رسیدن من این شیوه همچنان بازمیمانده. و چون یک روز پیش اجرائیهای داده شده بود این پول را از بارهی آن برای من آورده بوده. ما در آن هنگام به ده تومان هم نیاز میداشتیم. با اینحال من نخواستم آن پول را بپذیرم و دستمال را برداشته و خودم بدم در رفته گفتم : «چون شما مرا نمیشناختید و این کار را کردهاید نکوهش نمیکنم. ولی از این پس چنین رفتاری نکنید».
دربارهی تریاک و باده سخن همانست که در «ورجاوندْبنیاد» نوشتهایم. چه تریاک و باده و هرچه از اینگونه است بسته به پزشکیست. پزشکان باید زیان اینها را بازگویند و مردم را آگاه گردانند. آنچه اکنون پزشکان میکنند و در رادیو سخن از بدیهای تریاک میرانند بسیار بجاست.
مردم باید دستور پزشکان را بنیوشند [نیوشیدن (niuwidan) = گوش کردن] و بپذیرند و بکار بندند. باید هر کسی دربند تندرستی خود باشد. ما نیز باید پیروی از پزشکی کنیم. من خود همان رفتار را میکنم و دوست میدارم یاران ما هم بکنند.
«پایان»
🔸 تکهی 8
چیز دیگری که میبینم بزبانها افتاده داستان تریاکست که من کشیدهام یا میکشم. این را هم یکی نوشته و دیگران پیاپی ازو برمیدارند و مینویسند. چون دربارهی آن هم یاران پرسیدهاند پاسخ میدهم :
همه میدانید که تریاک در تودهی ما رواج داشته ، من هم با آن برخوردی داشتهام. تریاک چیز بدی است و به تن آدمی زیان آشکار میدارد ، ولی چیزی که سلب شرافت کند و یا ننگی باشد نیست. بدی هر چیزی را باید باندازهی خودش دانست.
نخست بار که من تریاک را دیدم و شناختم در شوشتر در زمان گرفتاری بجنگ میبود. چون ما گرفتار میبودیم و هر روز کارمندان عدلیه بخانهی من آمدندی و در شوادُن (زیرزمینی) باهم بسر بردیمی یکی دو تن از آنان تریاک کشیدندی. چون گاهی بمن نیز تعارف کردندی میپذیرفتم و میگرفتم. سپس که به تهران آمدم چند بار در خانههای ملکالشعرا و وحید دستگردی همان رفتار تکرار شد. یک بار هم در تبریز در خانهی حاجی حسینآقا کمپانی میهمان میبودیم و پس از ناهار دیدم یکی دو تن بیخ گوشی سخن میگویند. دانسته شد برخی میهمانان تریاک خواهند کشید و از من شرم میکنند. گفتم : تریاک چیز شرمآوری نیست ، چیز زیانمندیست. گفتند : گرفتاریایست پیش آمده ، ولی میکوشیم که کم گردانیم و از میان ببریم.
در این جاهاست که کسانی مرا در بزم تریاک یافته و تریاک کشیدنم را دیدهاند و همین دستاویزی شده که پیاپی بنویسند. تو گویی من کاری پنهان کرده بودم که آنان پی بردهاند و میخواهند بآشکار اندازند ، یا تو گویی من میگویم هوسی نداشتهام و کارهای هوسمندانه نکردهام.
من خود میگویم : پیش از آنکه باین راه درآیم هوسبازیها نیز کردهام ، خدا را سپاس که هوسبازیهای من از اینگونه بوده. خدا را سپاس که دشمنان ما که شب و روز میکوشند که برای من ایرادی پیدا کنند بیش از اینها بدستشان نمیرسد.
جای بسیار خشنودی است که در این کشوری که رشوهخواری و ناراستی از در و دیوارش میبارد ، من که در عدلیه در کانون رشوهخواری میبودهام خدا مرا از لغزش دور داشته است. در این کشوری که چاپلوسی و پستی گریبانگیر خرد و بزرگ میباشد من با همهی آمیزش با چاپلوسان و پستنهادان ، آلودهی خوی آنان نگردیدهام.
من اگر بخواهم از آزمایشهایی که چه دربارهی رشوه و چه در دیگر بارهها برایم پیش آمده بگویم باید کتابی پردازم و در اینجا تنها یک داستان را که چون آقای امام که در اینجاست گواه آن میباشد بازمیگویم :
آن سالی که بخوزستان رفتم تازه بشوشتر رسیده بودیم که شبی در زده شد و گفتند : «سید هاشم اسپهانی وکیل عدلیه است». گفتم : ما اتاقی برای میهمان نمیداریم. بگویید فردا بعدلیه بیاید. گفته بودند. دستمالی پر از پول (قران و لیره) داده و گفته بوده : «پانصد تومانست. بآقای رئیس بگویید از بابت فلان اجرائیه است».
در خوزستان تا دو سه سال پیش از آن ، عدلیه بودجهی دولتی نمیداشته و داوران و کارمندان بایستی از درآمد اداره زندگی کنند ، اینبوده که هر اجرائیه که داده میشده گذشته از دهیک قانونی پولی نیز برئیس عدلیه میپرداختهاند.
تا رسیدن من این شیوه همچنان بازمیمانده. و چون یک روز پیش اجرائیهای داده شده بود این پول را از بارهی آن برای من آورده بوده. ما در آن هنگام به ده تومان هم نیاز میداشتیم. با اینحال من نخواستم آن پول را بپذیرم و دستمال را برداشته و خودم بدم در رفته گفتم : «چون شما مرا نمیشناختید و این کار را کردهاید نکوهش نمیکنم. ولی از این پس چنین رفتاری نکنید».
دربارهی تریاک و باده سخن همانست که در «ورجاوندْبنیاد» نوشتهایم. چه تریاک و باده و هرچه از اینگونه است بسته به پزشکیست. پزشکان باید زیان اینها را بازگویند و مردم را آگاه گردانند. آنچه اکنون پزشکان میکنند و در رادیو سخن از بدیهای تریاک میرانند بسیار بجاست.
مردم باید دستور پزشکان را بنیوشند [نیوشیدن (niuwidan) = گوش کردن] و بپذیرند و بکار بندند. باید هر کسی دربند تندرستی خود باشد. ما نیز باید پیروی از پزشکی کنیم. من خود همان رفتار را میکنم و دوست میدارم یاران ما هم بکنند.
«پایان»
احمد کسروی
زایش : چهارشنبه ۸ مهرماه ۱۲۶۹ در کوی هُکماوار تبریز.
جانسپاری : دوشنبه ۲۰ اسفندماه ۱۳۲۴ در اتاق بازپرسی کاخ دادگستری تهران
* * *
جای بسیار خشنودی است که در این کشوری که رشوهخواری و ناراستی از در و دیوارش میبارد ، من که در عدلیه در کانون رشوهخواری میبودهام خدا مرا از لغزش دور داشته است. در این کشوری که چاپلوسی و پستی گریبانگیر خرد و بزرگ میباشد من با همهی آمیزش با چاپلوسان و پستنهادان ، آلودهی خوی آنان نگردیدهام.
زایش : چهارشنبه ۸ مهرماه ۱۲۶۹ در کوی هُکماوار تبریز.
جانسپاری : دوشنبه ۲۰ اسفندماه ۱۳۲۴ در اتاق بازپرسی کاخ دادگستری تهران
* * *
جای بسیار خشنودی است که در این کشوری که رشوهخواری و ناراستی از در و دیوارش میبارد ، من که در عدلیه در کانون رشوهخواری میبودهام خدا مرا از لغزش دور داشته است. در این کشوری که چاپلوسی و پستی گریبانگیر خرد و بزرگ میباشد من با همهی آمیزش با چاپلوسان و پستنهادان ، آلودهی خوی آنان نگردیدهام.
🔶 پرسش و پاسخ (رشتهی یکم)
🔸 تکهی 16
به هر حال زنده گردیدن تن در زیر خاک و متنعّم شدن آن با لذتهای مادّی جز پندار بسیار بیخردانه نبوده است و نتواند بود و تشریفات برای تن بیروان یا لاشه جز از نافهمی و کوردرونی سر نتواند زد.
چیزیست بسیار آشکار : کسی که مرده تن او لاشه گردیده ، و چنانکه گفتیم جز بدرد گندیدن و از هم دررفتن و فروریختن نخواهد خورد.
اینست دینها دستور دادهاند که آن را در زیر خاک نهان گردانند که هم در بیرون نباشد و آبرویش محفوظ ماند و هم مردم از بوی بد او آزار نبینند و بیماریها پدید نیاید.
دفن مرده یا بزیر خاک سپردن آن معنایش اینست. معنایش او را ببهشت یا بدوزخ فرستادن نیست. اگر بجای آن بسوزانند سوزانیدهاند. از دیدهی دین باکی نیست.
اکنون سخن در آنست که ایرانیان در همین زمینه ، گمراهیهای بیخردانهی بتپرستان باستان را نگه داشتهاند و چنین میپندارند که مردگان در زیر خاک جهانی دارند ، بهشت و دوزخ در آنجاست ، کیفر یا پاداش که خواهد بود به همان تنهاست ، و از بس در این نادانی و گمراهی خود پافشارند دستور دین اسلام را دربارهی دفن مردگان از معنای خود بیرون برده با این گمراهی سفیهانهی خود انطباق دادهاند.
البته ایشان این را نخواهند پذیرفت و این گفتهی ما را تهمتی دربارهی خودشان خواهند پنداشت. ولی رفتارشان حقیقت را نیک نشان میدهد و شما خواهید توانست از سنجش کارهای آنان به ته مغزشان پی برید.
یکی از باورهای ایرانیان دربارهی مردگان اینست که چون یکی را بخاک سپردند دو تن فرشته یکی منکر دیگری نکیر ، با گرزهای آتشین در دستهاشان ، بالای سر او حاضر خواهند شد و برای آنکه اندازهی ایمانش را بفهمند پرسشهایی از او خواهند کرد ، یکایک ارکان دین را خواهند پرسید ، گرزهای آتشین را در برابر چشمش بتکان آورده خواهند پرسید : «من ربک؟ من نبیک؟ من ائمتک؟.. هل الجنة حق؟.. هل النار حق؟.. هل الصراط حق؟.. هل المیزان حق؟..» ـ خدایت کیست؟.. پیغمبرت کیست؟.. امامانت کیست؟.. آیا بهشت راست است؟.. آیا دوزخ راست است؟.. آیا پل صراط راست است؟.. آیا ترازو راستست؟..
وای بحال کسی که ایمانش ضعیف است که از ترس زبانش بند آمده نخواهد دانست چه بگوید و گرزهای آتشین پیاپی بسرش فرود خواهد آمد.
برای کمک باینگونه مردگان ضعیفایمانست که علماء موضوع تلقین را ایجاد کردهاند. کسی که مرده او را تنها نمیگزارند و یک ملا یا شیخ بالا سرش ایستاده باو یاد میدهد :
«یا عبدالله اذا جائک الملکان المقربان و سئلاک من ربک لاتخف و لاتحزن و قل الله ربی و محمد نبیی ..»
🔸 تکهی 16
به هر حال زنده گردیدن تن در زیر خاک و متنعّم شدن آن با لذتهای مادّی جز پندار بسیار بیخردانه نبوده است و نتواند بود و تشریفات برای تن بیروان یا لاشه جز از نافهمی و کوردرونی سر نتواند زد.
چیزیست بسیار آشکار : کسی که مرده تن او لاشه گردیده ، و چنانکه گفتیم جز بدرد گندیدن و از هم دررفتن و فروریختن نخواهد خورد.
اینست دینها دستور دادهاند که آن را در زیر خاک نهان گردانند که هم در بیرون نباشد و آبرویش محفوظ ماند و هم مردم از بوی بد او آزار نبینند و بیماریها پدید نیاید.
دفن مرده یا بزیر خاک سپردن آن معنایش اینست. معنایش او را ببهشت یا بدوزخ فرستادن نیست. اگر بجای آن بسوزانند سوزانیدهاند. از دیدهی دین باکی نیست.
اکنون سخن در آنست که ایرانیان در همین زمینه ، گمراهیهای بیخردانهی بتپرستان باستان را نگه داشتهاند و چنین میپندارند که مردگان در زیر خاک جهانی دارند ، بهشت و دوزخ در آنجاست ، کیفر یا پاداش که خواهد بود به همان تنهاست ، و از بس در این نادانی و گمراهی خود پافشارند دستور دین اسلام را دربارهی دفن مردگان از معنای خود بیرون برده با این گمراهی سفیهانهی خود انطباق دادهاند.
البته ایشان این را نخواهند پذیرفت و این گفتهی ما را تهمتی دربارهی خودشان خواهند پنداشت. ولی رفتارشان حقیقت را نیک نشان میدهد و شما خواهید توانست از سنجش کارهای آنان به ته مغزشان پی برید.
یکی از باورهای ایرانیان دربارهی مردگان اینست که چون یکی را بخاک سپردند دو تن فرشته یکی منکر دیگری نکیر ، با گرزهای آتشین در دستهاشان ، بالای سر او حاضر خواهند شد و برای آنکه اندازهی ایمانش را بفهمند پرسشهایی از او خواهند کرد ، یکایک ارکان دین را خواهند پرسید ، گرزهای آتشین را در برابر چشمش بتکان آورده خواهند پرسید : «من ربک؟ من نبیک؟ من ائمتک؟.. هل الجنة حق؟.. هل النار حق؟.. هل الصراط حق؟.. هل المیزان حق؟..» ـ خدایت کیست؟.. پیغمبرت کیست؟.. امامانت کیست؟.. آیا بهشت راست است؟.. آیا دوزخ راست است؟.. آیا پل صراط راست است؟.. آیا ترازو راستست؟..
وای بحال کسی که ایمانش ضعیف است که از ترس زبانش بند آمده نخواهد دانست چه بگوید و گرزهای آتشین پیاپی بسرش فرود خواهد آمد.
برای کمک باینگونه مردگان ضعیفایمانست که علماء موضوع تلقین را ایجاد کردهاند. کسی که مرده او را تنها نمیگزارند و یک ملا یا شیخ بالا سرش ایستاده باو یاد میدهد :
«یا عبدالله اذا جائک الملکان المقربان و سئلاک من ربک لاتخف و لاتحزن و قل الله ربی و محمد نبیی ..»
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 چهار پایهی نیک و بد (1) تکهی 1
از چیزهایی که میدان را به بدکاران فراخ گردانیده و زبانشان را باز ساخته جدا نبودن نیک از بد و شناخته نبودن آنهاست. زیرا اینان که خود بگناهان زیانآور بزرگی برخاستهاند آنها را بد نمیشمارند و مردم نیز بدی آنها را درنمییابند و اینست با همهی گناهکاری خود را پاک مینمایند و بمردم از در پندآموزی و برتریفروشی درمیآیند و با پیشانی باز زبان گشاده بدیگران خُرده میگیرند. چهبسا رخ میدهد که مردی که گناه بس بزرگی را کرده آن را گناه نشمارده بدستاویز چیزهای خُردی زبان بنکوهش دیگران باز میدارد.
امروز شما چون نیک نگرید خواهید دید پایهای برای نیک و بد میان مردم نمانده و هر گروهی چیزهایی را که خود نمیپسندند یا میپسندند بد یا نیک میشمارند. روشنتر گویم جز از دیدهی سود و دلخواه خود داوری نمینمایند. نیز خواهید دید هر زمان چیزهای دیگری بد یا نیک شمرده میشود و بهیاهو میافتد و سپس فراموش شده چیزهای دیگری بمیان میآید.
این خود گرفتاری بزرگیست که نیک و بد بهم آمیخته و پایهای برای شناختن آنها بازنمانده و با چنین حالی بسیار نابجاست که ما از مردم چشم نیکی داریم. در جایی که نیکیها شناخته نیست مردم چگونه توانند نیک باشند؟!
از روز نخست یکی از خواستهای ماست که باین گرفتاری چاره نماییم و پایهای برای نیک و بد گزاریم. این از کارهاییست که باید دین انجام دهد. اینکه ما همیشه نام «آیین زندگانی» میبریم و آن را از دین میشماریم ، این بازنمودن نیک و بد بخشی از آن خواهد بود و ما باید جداگانه از آن گفتگو داریم. لیکن در اینجا اندکسخنانی میآوریم تا بخواستی که در این یک رشته گفتار دنبال مینماییم یاوری کند.
باید دانست به نیک و بد از چند راه توان درآمد و از چند دیده در آن توان نگریست : یکی از دیدهی آزادگی و پاکی روان ، و دوم از دیدهی آرامش و سامان زندگانی ، و سوم از دیدهی پیشرفت کار جهان ، و چهارم از دیدهی پایداری کشور و سرفرازی توده. زیرا پارهای بدیها آنست که با پاکی روان نسازد و نشان پستی و آلودگی آن باشد و پارهای دیگر سامان و آرامش زندگی را بهم زند و باز برخی کار جهان را از پیشرفت بازدارد و برخی مایهی نابودی توده گردد. ما در گفتار خود همهی اینها را روشن خواهیم گردانید. ولی ما در اینجا بیشتر از بدیها سخن خواهیم راند و بشمردن نیکیها نخواهیم پرداخت.
پابرگی :
1ـ سرسخن اصلی «خردهگیریهای حقیقتگو و پاسخ آن (5)» میباشد که ما بخشی از گفتار را آورده و این سرسخن را نیز خود گزاردهایم. ـ ویراینده
🔸 چهار پایهی نیک و بد (1) تکهی 1
از چیزهایی که میدان را به بدکاران فراخ گردانیده و زبانشان را باز ساخته جدا نبودن نیک از بد و شناخته نبودن آنهاست. زیرا اینان که خود بگناهان زیانآور بزرگی برخاستهاند آنها را بد نمیشمارند و مردم نیز بدی آنها را درنمییابند و اینست با همهی گناهکاری خود را پاک مینمایند و بمردم از در پندآموزی و برتریفروشی درمیآیند و با پیشانی باز زبان گشاده بدیگران خُرده میگیرند. چهبسا رخ میدهد که مردی که گناه بس بزرگی را کرده آن را گناه نشمارده بدستاویز چیزهای خُردی زبان بنکوهش دیگران باز میدارد.
امروز شما چون نیک نگرید خواهید دید پایهای برای نیک و بد میان مردم نمانده و هر گروهی چیزهایی را که خود نمیپسندند یا میپسندند بد یا نیک میشمارند. روشنتر گویم جز از دیدهی سود و دلخواه خود داوری نمینمایند. نیز خواهید دید هر زمان چیزهای دیگری بد یا نیک شمرده میشود و بهیاهو میافتد و سپس فراموش شده چیزهای دیگری بمیان میآید.
این خود گرفتاری بزرگیست که نیک و بد بهم آمیخته و پایهای برای شناختن آنها بازنمانده و با چنین حالی بسیار نابجاست که ما از مردم چشم نیکی داریم. در جایی که نیکیها شناخته نیست مردم چگونه توانند نیک باشند؟!
از روز نخست یکی از خواستهای ماست که باین گرفتاری چاره نماییم و پایهای برای نیک و بد گزاریم. این از کارهاییست که باید دین انجام دهد. اینکه ما همیشه نام «آیین زندگانی» میبریم و آن را از دین میشماریم ، این بازنمودن نیک و بد بخشی از آن خواهد بود و ما باید جداگانه از آن گفتگو داریم. لیکن در اینجا اندکسخنانی میآوریم تا بخواستی که در این یک رشته گفتار دنبال مینماییم یاوری کند.
باید دانست به نیک و بد از چند راه توان درآمد و از چند دیده در آن توان نگریست : یکی از دیدهی آزادگی و پاکی روان ، و دوم از دیدهی آرامش و سامان زندگانی ، و سوم از دیدهی پیشرفت کار جهان ، و چهارم از دیدهی پایداری کشور و سرفرازی توده. زیرا پارهای بدیها آنست که با پاکی روان نسازد و نشان پستی و آلودگی آن باشد و پارهای دیگر سامان و آرامش زندگی را بهم زند و باز برخی کار جهان را از پیشرفت بازدارد و برخی مایهی نابودی توده گردد. ما در گفتار خود همهی اینها را روشن خواهیم گردانید. ولی ما در اینجا بیشتر از بدیها سخن خواهیم راند و بشمردن نیکیها نخواهیم پرداخت.
پابرگی :
1ـ سرسخن اصلی «خردهگیریهای حقیقتگو و پاسخ آن (5)» میباشد که ما بخشی از گفتار را آورده و این سرسخن را نیز خود گزاردهایم. ـ ویراینده
🔶 شیخ صفی و تبارش
🔸 دیباچه ـ تکهی یک از دو
در تاریخ ایران کم خاندانی باندازهی صفویان نامدار است. این خاندان تاریخ ایران را برگردانیده و پادشاهان کاردانی همچون شاهاسماعیل و شاهتهماسب و شاهعباس از میان ایشان برخاسته.
این خاندان از پانصد سال باز به سیادت شناخته شده ، و این تبار چندان استوار مینموده که کسی گمان دیگری نبرده ، و سختترین بدخواهان آن خاندان در این باره خردهگیری نیارَستهاند. تاریخنویسان آنروزی عثمانی که جنگهای پیاپی ایران و عثمانی را در زمان صفویان نوشتهاند و بشیوهی خود به بدزبانیهایی برخاستهاند ، میتوان گفت تنها چیزی که از زخم زبان ایشان آسوده مانده همین تبار سیادتست که در این باره بخاموشی گراییدهاند.
از اینسو در ایران همگی کسانی که تاریخ صفویان را نوشتهاند ، ایشان را به سیادت ستوده پیش از هر سخنی بشمردن پدران شیخصفی پرداخته ریشهی او را به موسیالکاظم رسانیدهاند ، و تا آنجا که ما جُستهایم و میدانیم کسی را از ایشان گمان دیگری باندیشه نرسیده و آن را از راستترین تبارها شناختهاند : اسکندربیک در عالمآرا ، «اتفاق جمهور علمای انساب» را ادعا کرده. میرزا ابوالفتح در «تنقیح صَفوَةُالصَّفا» چنین گفته : «در کتب معتبرهی انساب به تفصیل سمت تحریر یافته».
این هم میدانیم که سیادت یکی از افزارهاییست که خاندان صفوی برای پیشرفت کار خود داشتهاند و از این سود بسیار جستهاند. در آن زمانها به سیادت ارج بسیار گزارده میشده و مردم سیدان را بسیار گرامی میداشتهاند. بیگمان یکی از شُوندهای[سبب] آن ، این تبار سیادت میبوده.
با همهی اینها چون من پارسال دربارهی زبان آذری ، یا زبان باستان آذربایجان ، جستجو میکردم و از بَهر دوبیتیهایی که شیخصفی نیای بزرگ صفویان با آن زبان سروده تاریخچهی زندگانی او را میجستم ، ناگهان باین برخوردم که شیخصفی در زمان خود سید نمیبوده. باینمعنی که نه کسی او را به سیدی میشناخته و نه او چنین تباری بخود میبسته. این پس از مرگ او بوده که پسرش صدرالدین بهوس سیدی افتاده و با خواب و کوششِ مریدان چنین تباری برای خود بسیجیده.
نیز باین برخوردم که شاهاسماعیل که با شمشیر ، ایران را از سنیان میپیراست ، شیخصفی نیای بزرگ او سنی میبوده.
همچنین شیخصفی و پدرانش تا آنجا که براستی شناخته میباشند از بومیان آذربایجان و زبان ایشان آذری میبوده و ترکی که شاهاسماعیل با آن شعر سروده سپس در آن خاندان رواج یافته. میباید گفت : از شیخصفی تا شاهاسماعیل که دویست سال کمابیش گذشته در خانوادهی صفوی سه دگرگونی رخ داده :
1) شیخ سید نمیبوده و نبیرگان او سید شدهاند.
2) شیخ سنی میبوده و نبیرهی او شاهاسماعیل ، شیعیِ سنیکش درآمده.
3) شیخ فارسیزبان میبوده و بازماندگان او ترکی را پذیرفتهاند.
دربارهی زبان جای شگفتی نیست. زیرا بشُوَند پیشامدهای تاریخی ، سراسر آذربایجان زبان خود را که آذری میبوده از دست داده این خاندان هم پیروی کردهاند. دربارهی کیش هم ، از زمان مغول در ایران شیعیگری رو برواج میداشته و زمان بزمان فزونتر میگردیده صفویان نیز همرنگی نمودهاند. تنها دشمنی بیاندازهی شاهاسماعیل با سنیان شگفت مینمود و درخور جستجو میبود.
🔸 دیباچه ـ تکهی یک از دو
در تاریخ ایران کم خاندانی باندازهی صفویان نامدار است. این خاندان تاریخ ایران را برگردانیده و پادشاهان کاردانی همچون شاهاسماعیل و شاهتهماسب و شاهعباس از میان ایشان برخاسته.
این خاندان از پانصد سال باز به سیادت شناخته شده ، و این تبار چندان استوار مینموده که کسی گمان دیگری نبرده ، و سختترین بدخواهان آن خاندان در این باره خردهگیری نیارَستهاند. تاریخنویسان آنروزی عثمانی که جنگهای پیاپی ایران و عثمانی را در زمان صفویان نوشتهاند و بشیوهی خود به بدزبانیهایی برخاستهاند ، میتوان گفت تنها چیزی که از زخم زبان ایشان آسوده مانده همین تبار سیادتست که در این باره بخاموشی گراییدهاند.
از اینسو در ایران همگی کسانی که تاریخ صفویان را نوشتهاند ، ایشان را به سیادت ستوده پیش از هر سخنی بشمردن پدران شیخصفی پرداخته ریشهی او را به موسیالکاظم رسانیدهاند ، و تا آنجا که ما جُستهایم و میدانیم کسی را از ایشان گمان دیگری باندیشه نرسیده و آن را از راستترین تبارها شناختهاند : اسکندربیک در عالمآرا ، «اتفاق جمهور علمای انساب» را ادعا کرده. میرزا ابوالفتح در «تنقیح صَفوَةُالصَّفا» چنین گفته : «در کتب معتبرهی انساب به تفصیل سمت تحریر یافته».
این هم میدانیم که سیادت یکی از افزارهاییست که خاندان صفوی برای پیشرفت کار خود داشتهاند و از این سود بسیار جستهاند. در آن زمانها به سیادت ارج بسیار گزارده میشده و مردم سیدان را بسیار گرامی میداشتهاند. بیگمان یکی از شُوندهای[سبب] آن ، این تبار سیادت میبوده.
با همهی اینها چون من پارسال دربارهی زبان آذری ، یا زبان باستان آذربایجان ، جستجو میکردم و از بَهر دوبیتیهایی که شیخصفی نیای بزرگ صفویان با آن زبان سروده تاریخچهی زندگانی او را میجستم ، ناگهان باین برخوردم که شیخصفی در زمان خود سید نمیبوده. باینمعنی که نه کسی او را به سیدی میشناخته و نه او چنین تباری بخود میبسته. این پس از مرگ او بوده که پسرش صدرالدین بهوس سیدی افتاده و با خواب و کوششِ مریدان چنین تباری برای خود بسیجیده.
نیز باین برخوردم که شاهاسماعیل که با شمشیر ، ایران را از سنیان میپیراست ، شیخصفی نیای بزرگ او سنی میبوده.
همچنین شیخصفی و پدرانش تا آنجا که براستی شناخته میباشند از بومیان آذربایجان و زبان ایشان آذری میبوده و ترکی که شاهاسماعیل با آن شعر سروده سپس در آن خاندان رواج یافته. میباید گفت : از شیخصفی تا شاهاسماعیل که دویست سال کمابیش گذشته در خانوادهی صفوی سه دگرگونی رخ داده :
1) شیخ سید نمیبوده و نبیرگان او سید شدهاند.
2) شیخ سنی میبوده و نبیرهی او شاهاسماعیل ، شیعیِ سنیکش درآمده.
3) شیخ فارسیزبان میبوده و بازماندگان او ترکی را پذیرفتهاند.
دربارهی زبان جای شگفتی نیست. زیرا بشُوَند پیشامدهای تاریخی ، سراسر آذربایجان زبان خود را که آذری میبوده از دست داده این خاندان هم پیروی کردهاند. دربارهی کیش هم ، از زمان مغول در ایران شیعیگری رو برواج میداشته و زمان بزمان فزونتر میگردیده صفویان نیز همرنگی نمودهاند. تنها دشمنی بیاندازهی شاهاسماعیل با سنیان شگفت مینمود و درخور جستجو میبود.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
یکم دیماه 1322.pdf
1.7 MB
🔸 یکم دیماه ۱۳۲۲
🖌 احمد کسروی
🔹 اجتماعی
🖌 احمد کسروی
🔹 اجتماعی
🔶 پرسش و پاسخ (رشتهی یکم)
🔸 تکهی 17
این رفتاریست که با هر مردهای میکنند و این درخورِ چند ایراد است :
١) مگر دین تنها گفتن بزبان است که هر کسی همانکه توانست با زبان پاسخ دهد دیندار شناخته گردد؟!. دین مگر اسم شب است؟!. دین مگر جواز دم دروازه است؟!.
٢) دین مگر تنها برای آنجهان است که دم دروازه یادش دهند و روانهاش گردانند؟!. چرا نمیخواهند تا در اینجهانست دیندارش گردانند؟!.. اینان دین را به چه معنی میشناسند که چنین رفتاری میکنند؟!..
٣) تلقین یا دین یاد دادن چرا به عربی؟!.. مگر زبان رسمی آنجهان عربی است؟!.. مگر ترک و کرد و لر و مازندرانی و لاری همانکه مردند عرب میگردند و عربی میفهمند؟!..
٤) مگر پاداش و کیفر با تن است که پرسشها از او میشود؟!.. چرا این پرسشها را از روان نمیکنند؟!.
میگویند : در آن هنگام روان هم به تن بازمیگردد.
میگویم : اگر باز خواستی گشت چرا بیرون رفته بود؟!.. آنگاه دلیل این چیست؟!. شما این را از کجا میگویید؟!..
اینها ایرادهای بزرگی است و در اینجا مقصود ایراد آخری است. این بهترین دلیلست که عقیدهی این مردم دربارهی آخرت چیست و چنانکه گفتیم همچون بتپرستان کهن آخرت یا آنجهان را در گور یا زیر زمین میشناسند. فرشتههای خدا را بآنجا میکشانند ، عذاب نیز در آنجاست. کسی که ایمانش درست است گور برای او بهشتی خواهد گردید و در آنجا بخوشی خواهد پرداخت. کسی که کافر است یا ایمانش نادرست است گور پر از آتش گردیده همیشه او را خواهد سوزانید. این باور همهی ایشانست و انکار هم نتوانند کرد.
یک رفتار زشت ایشان در این زمینه بردن استخوانهای مردگان از اینجا بآنجاست. استخوانها را بار میکنند و کاروان راه میاندازند. اسلام شکافتن گور (یا نبش قبر) را نهی کرده تا آبروی مرده نریزد و بزندگان آزاری نرسد. اینان برای آنکه نادانیهای بتپرستانهی خود را بکار بندند دستور صریح اسلام را نادیده انگاشتهاند. علماشان تجویز کردهاند (بلکه مستحب قریب بوجوب شمردهاند) که گورها را بشکافند و استخوانها را با صد رسوایی و مردمآزاری از شهری بشهری کشند. (1) چرا؟.. این کار را چرا میکنند؟.
برای آنکه تن مرده از فشار گور ایمن باشد ، نکیر و منکر بسرش نتوانند آمد. برای آنکه روز رستاخیز همانکه صور دمیده شد زودتر از دیگران به بهشت رود. درهای بهشت ، یکی از شهر قم ، دیگری از نجف ، دیگری از کربلاست. بهشت در زیر زمین است و درهایش نیز از اینجاهاست.
پابرگی :
1ـ ... از کتاب «کشفالغطاء» [نوشتهی] شیخ جعفر کبیر ... : شیخ از مواردی که بیرون آوردن مرده از گور جایز است بحث میکند و چنین میگوید : ... شیخ کبیر جایز میداند که گورها را باز کنند و استخوان یا گوشت مردگان یا هر دوی آنها را بیرون آورند به نجف یا به کربلا و یا به بارگاه فلان امامزاده یا بَهمان عالم یا درویش نقل کنند. میگوید : اگر نبود که علمای ما آن را واجب ندانستهاند ، من حکم بواجب بودن میکردم. (از کتاب «گفت و شنید»)
🔸 تکهی 17
این رفتاریست که با هر مردهای میکنند و این درخورِ چند ایراد است :
١) مگر دین تنها گفتن بزبان است که هر کسی همانکه توانست با زبان پاسخ دهد دیندار شناخته گردد؟!. دین مگر اسم شب است؟!. دین مگر جواز دم دروازه است؟!.
٢) دین مگر تنها برای آنجهان است که دم دروازه یادش دهند و روانهاش گردانند؟!. چرا نمیخواهند تا در اینجهانست دیندارش گردانند؟!.. اینان دین را به چه معنی میشناسند که چنین رفتاری میکنند؟!..
٣) تلقین یا دین یاد دادن چرا به عربی؟!.. مگر زبان رسمی آنجهان عربی است؟!.. مگر ترک و کرد و لر و مازندرانی و لاری همانکه مردند عرب میگردند و عربی میفهمند؟!..
٤) مگر پاداش و کیفر با تن است که پرسشها از او میشود؟!.. چرا این پرسشها را از روان نمیکنند؟!.
میگویند : در آن هنگام روان هم به تن بازمیگردد.
میگویم : اگر باز خواستی گشت چرا بیرون رفته بود؟!.. آنگاه دلیل این چیست؟!. شما این را از کجا میگویید؟!..
اینها ایرادهای بزرگی است و در اینجا مقصود ایراد آخری است. این بهترین دلیلست که عقیدهی این مردم دربارهی آخرت چیست و چنانکه گفتیم همچون بتپرستان کهن آخرت یا آنجهان را در گور یا زیر زمین میشناسند. فرشتههای خدا را بآنجا میکشانند ، عذاب نیز در آنجاست. کسی که ایمانش درست است گور برای او بهشتی خواهد گردید و در آنجا بخوشی خواهد پرداخت. کسی که کافر است یا ایمانش نادرست است گور پر از آتش گردیده همیشه او را خواهد سوزانید. این باور همهی ایشانست و انکار هم نتوانند کرد.
یک رفتار زشت ایشان در این زمینه بردن استخوانهای مردگان از اینجا بآنجاست. استخوانها را بار میکنند و کاروان راه میاندازند. اسلام شکافتن گور (یا نبش قبر) را نهی کرده تا آبروی مرده نریزد و بزندگان آزاری نرسد. اینان برای آنکه نادانیهای بتپرستانهی خود را بکار بندند دستور صریح اسلام را نادیده انگاشتهاند. علماشان تجویز کردهاند (بلکه مستحب قریب بوجوب شمردهاند) که گورها را بشکافند و استخوانها را با صد رسوایی و مردمآزاری از شهری بشهری کشند. (1) چرا؟.. این کار را چرا میکنند؟.
برای آنکه تن مرده از فشار گور ایمن باشد ، نکیر و منکر بسرش نتوانند آمد. برای آنکه روز رستاخیز همانکه صور دمیده شد زودتر از دیگران به بهشت رود. درهای بهشت ، یکی از شهر قم ، دیگری از نجف ، دیگری از کربلاست. بهشت در زیر زمین است و درهایش نیز از اینجاهاست.
پابرگی :
1ـ ... از کتاب «کشفالغطاء» [نوشتهی] شیخ جعفر کبیر ... : شیخ از مواردی که بیرون آوردن مرده از گور جایز است بحث میکند و چنین میگوید : ... شیخ کبیر جایز میداند که گورها را باز کنند و استخوان یا گوشت مردگان یا هر دوی آنها را بیرون آورند به نجف یا به کربلا و یا به بارگاه فلان امامزاده یا بَهمان عالم یا درویش نقل کنند. میگوید : اگر نبود که علمای ما آن را واجب ندانستهاند ، من حکم بواجب بودن میکردم. (از کتاب «گفت و شنید»)