پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 بیماریها تکه‌ی 9

این زیانیست که از بیماری خودنمایی بخود آنان می‌رسد. زیان دیگر آن هم بتوده است : زیرا اینان که سررشته را بدست هوس سپارده‌اند هر یکی آنچه خود پنداشته‌اند و یا از اینجا و از آنجا بدست آورده‌اند ، چه راست و چه دروغ ، چه نیک و چه بد ، بگوش مردم می‌رسانند و بدینسان دلها را پر از اندیشه‌های آشفته و پراکنده می‌گردانند.

شما همین امروز را بسنجید : یکی گفتگو از این می‌دارد که «رجعت» راست است و مردگان هزارساله خواهند برگشت و کینه از یکدیگر خواهند جست. آن دیگری گفته‌های شوپنهاوِر را درباره‌ی اینکه جهان سراسر مادّه است و جنبشهای آن ، و هرگز آفریدگاری نیست ترجمه می‌نماید. سومی گفته‌های غزالی را چاپ کرده بدست مردم می‌دهد. چهارمی سخنان پرپیچ و تاب صوفیان را ببازار می‌آورد. پنجمی «کلمات قصار» اشک سیزدهم و بهرام سوم را برشته‌ی نگارش می‌کشد. ششمی فارقالیت (1) را معنی می‌کند. همچنین دیگران هر یکی کالای دیگری ببازار می‌ریزد.

اگر کسانی دیده‌اند پیش از زمان مشروطه در شهرهای آذربایجان یک روز را پیش از واپسین چهارشنبه‌ی سال بازار می‌گرفتند که یکی از پرشورترین روزهای سال بشمار می‌رفت و اگر کسی در آن روز به یک بازار یا میدانی درمی‌آمد می‌دید از هر گوشه آواز دیگری برمی‌خیزد و هر کسی کالای دیگری را بگوش خریداران می‌رساند. این خودنماییهای اینان به همان آشفته‌بازار می‌ماند.

کسانی زیان اینها را نخواهند دانست. ولی می‌باید گفت یکی از زیان‌آورترین چیزهاست. زیرا اینان با همین کارهای بلهوسانه‌ی خود مردم را سرگرم داشته نمی‌گزارند بحال خود باشند و هر کوششی که برای راهنمایی مردم بکار رود و هر آوازی که بلند شود اینان جلو آن را می‌گیرند. از آنسوی یکی از چیزهایی که یک توده را گیج گرداند و درمانده سازد سخنان آشفته و پریشانست که درمیان ایشان رواج گیرد.

بارها این مثل را زده‌ایم که اگر سه تن در بیابان بر سر چهارراهی بایستند و یک دسته‌ راهروان که بآنجا می‌رسند و راهی را پیش می‌گیرند اینان آواز بردارند که شما راه را گم کرده‌اید و هر یکی دست بسوی دیگری گرفته و راه دیگری را بایشان نشان دهند ، آن راهروان درمانند و هیچ ندانند بسخن کدام یکی کار بندند و بکدام سو برگردند. در همانجا ایستاده ندانند چه کار کنند ، مگر کسانی خود راهشناس باشند و بسخن هیچ یکی از اینان گوش ندهند.

اگر کسی نیک سنجد از سی و اند سال پیش که در ایران مشروطه برخاسته و روزنامه‌ها فراوان گردیده و اینگونه نویسندگی رواج گرفته زیان بسیاری بر فهمها و دریافتها رسانیده است.

پابرگی از ویراینده :
1ـ گویا همانست که در فرهنگها فارَقَلیط یا پاراکلیتوس (=روح‌القدس) نوشته‌اند.
🔶 داستان بیرون آمدن من از عدلیه
🔸 تکه‌ی 8

چیز دیگری که می‌بینم بزبانها افتاده داستان تریاکست که من ‌کشیده‌ام یا می‌کشم. این را هم یکی نوشته و دیگران پیاپی ازو برمی‌دارند و می‌نویسند. چون درباره‌ی آن هم یاران پرسیده‌اند پاسخ می‌دهم :
همه می‌دانید که تریاک در توده‌ی ما رواج داشته ، من هم با آن برخوردی داشته‌ام. تریاک چیز بدی است و به تن آدمی زیان آشکار می‌دارد ، ولی چیزی که سلب شرافت کند و یا ننگی باشد نیست. بدی هر چیزی را باید باندازه‌ی خودش دانست.

نخست بار که من تریاک را دیدم و شناختم در شوشتر در زمان گرفتاری بجنگ می‌بود. چون ما گرفتار می‌بودیم و هر روز کارمندان عدلیه بخانه‌ی من آمدندی و در شوادُن (زیرزمینی) باهم بسر بردیمی یکی دو تن از آنان تریاک کشیدندی. چون گاهی بمن نیز تعارف کردندی می‌پذیرفتم و می‌گرفتم. سپس که به تهران آمدم چند بار در خانه‌های ملک‌الشعرا و وحید دستگردی همان رفتار تکرار شد. یک بار هم در تبریز در خانه‌ی حاجی حسین‌آقا کمپانی میهمان می‌بودیم و پس از ناهار دیدم یکی دو تن بیخ گوشی سخن می‌گویند. دانسته شد برخی میهمانان تریاک خواهند کشید و از من شرم می‌کنند. گفتم : تریاک چیز شرم‌آوری نیست ، چیز زیانمندیست. گفتند : گرفتاری‌ایست پیش آمده ، ولی می‌کوشیم که کم گردانیم و از میان ببریم.

در این جاهاست که کسانی مرا در بزم تریاک یافته و تریاک کشیدنم را دیده‌اند و همین دستاویزی شده که پیاپی بنویسند. تو گویی من کاری پنهان کرده بودم که آنان پی برده‌اند و می‌خواهند بآشکار اندازند ، یا تو گویی من می‌گویم هوسی نداشته‌ام و کارهای هوسمندانه نکرده‌ام.

من خود می‌گویم : پیش از آنکه باین راه درآیم هوسبازیها نیز کرده‌ام ، خدا را سپاس که هوسبازیهای من از اینگونه بوده. خدا را سپاس که دشمنان ما که شب و روز می‌کوشند که برای من ایرادی پیدا کنند بیش از اینها بدستشان نمی‌رسد.

جای بسیار خشنودی است که در این کشوری که رشوه‌خواری و ناراستی از در و دیوارش می‌بارد ، من که در عدلیه در کانون رشوه‌خواری می‌بوده‌ام خدا مرا از لغزش دور داشته است. در این کشوری که چاپلوسی و پستی گریبانگیر خرد و بزرگ می‌باشد من با همه‌ی آمیزش با چاپلوسان و پستنهادان ، آلوده‌ی خوی آنان نگردیده‌ام.

من اگر بخواهم از آزمایشهایی که چه درباره‌ی رشوه و چه در دیگر باره‌ها برایم پیش آمده بگویم باید کتابی پردازم و در اینجا تنها یک داستان را که چون آقای امام که در اینجاست گواه آن می‌باشد بازمی‌گویم :

آن سالی که بخوزستان رفتم تازه بشوشتر رسیده بودیم که شبی در زده شد و گفتند : «سید هاشم اسپهانی وکیل عدلیه است». گفتم : ما اتاقی برای میهمان نمی‌داریم. بگویید فردا بعدلیه بیاید. گفته بودند. دستمالی پر از پول (قران و لیره) داده و گفته بوده : «پانصد تومانست. بآقای رئیس بگویید از بابت فلان اجرائیه است».

در خوزستان تا دو سه سال پیش از آن ، عدلیه بودجه‌ی دولتی نمی‌داشته و داوران و کارمندان بایستی از درآمد اداره زندگی کنند ، اینبوده که هر اجرائیه که داده می‌شده گذشته از ده‌یک قانونی پولی نیز برئیس عدلیه می‌پرداخته‌اند.

تا رسیدن من این شیوه همچنان بازمی‌مانده. و چون یک روز پیش اجرائیه‌ای داده شده بود این پول را از باره‌ی آن برای من آورده بوده. ما در آن هنگام به ده‌ تومان هم نیاز می‌داشتیم. با اینحال من نخواستم آن پول را بپذیرم و دستمال را برداشته و خودم بدم در رفته گفتم : «چون شما مرا نمی‌شناختید و این کار را کرده‌اید نکوهش نمی‌کنم. ولی از این پس چنین رفتاری نکنید».

درباره‌ی تریاک و باده سخن همانست که در «ورجاوندْبنیاد» نوشته‌ایم. چه تریاک و باده و هرچه از اینگونه است بسته به پزشکیست. پزشکان باید زیان اینها را بازگویند و مردم را آگاه گردانند. آنچه اکنون پزشکان می‌کنند و در رادیو سخن از بدیهای تریاک می‌رانند بسیار بجاست.

مردم باید دستور پزشکان را بنیوشند [نیوشیدن (niuwidan) = گوش کردن] و بپذیرند و بکار بندند. باید هر کسی دربند تندرستی خود باشد. ما نیز باید پیروی از پزشکی کنیم. من خود همان رفتار را می‌کنم و دوست می‌دارم یاران ما هم بکنند.

«پایان»
احمد کسروی

زایش : چهارشنبه ۸ مهرماه ۱۲۶۹ در کوی هُکماوار تبریز.

جانسپاری : دوشنبه ۲۰ اسفندماه ۱۳۲۴ در اتاق بازپرسی کاخ دادگستری تهران

* * *

جای بسیار خشنودی است که در این کشوری که رشوه‌خواری و ناراستی از در و دیوارش می‌بارد ، من که در عدلیه در کانون رشوه‌خواری می‌بوده‌ام خدا مرا از لغزش دور داشته است. در این کشوری که چاپلوسی و پستی گریبانگیر خرد و بزرگ می‌باشد من با همه‌ی آمیزش با چاپلوسان و پستنهادان ، آلوده‌ی خوی آنان نگردیده‌ام.
🔶 پرسش و پاسخ (رشته‌ی یکم)

🔸 تکه‌ی 16

به هر حال زنده گردیدن تن در زیر خاک و متنعّم شدن آن با لذتهای مادّی جز پندار بسیار بیخردانه‌ نبوده است و نتواند بود و تشریفات برای تن بی‌روان یا لاشه جز از نافهمی و کوردرونی سر نتواند زد.

چیزیست بسیار آشکار : کسی که مرده تن او لاشه گردیده ، و چنانکه گفتیم جز بدرد گندیدن و از هم دررفتن و فروریختن نخواهد خورد.

اینست دینها دستور داده‌اند که آن را در زیر خاک نهان گردانند که هم در بیرون نباشد و آبرویش محفوظ ماند و هم مردم از بوی بد او آزار نبینند و بیماریها پدید نیاید.

دفن مرده یا بزیر خاک سپردن آن معنایش اینست. معنایش او را ببهشت یا بدوزخ فرستادن نیست. اگر بجای آن بسوزانند سوزانیده‌اند. از دیده‌ی دین باکی نیست.

اکنون سخن در آنست که ایرانیان در همین زمینه ، گمراهیهای بیخردانه‌ی بت‌پرستان باستان را نگه داشته‌اند و چنین می‌پندارند که مردگان در زیر خاک جهانی دارند ، بهشت و دوزخ در آنجاست ، کیفر یا پاداش که خواهد بود به همان تن‌هاست ، و از بس در این نادانی و گمراهی خود پافشارند دستور دین اسلام را درباره‌ی دفن مردگان از معنای خود بیرون برده با این گمراهی سفیهانه‌ی خود انطباق داده‌اند.

البته ایشان این را نخواهند پذیرفت و این گفته‌ی ما را تهمتی درباره‌ی خودشان خواهند پنداشت. ولی رفتارشان حقیقت را نیک نشان می‌دهد و شما خواهید توانست از سنجش کارهای آنان به ته مغزشان پی برید.

یکی از باورهای ایرانیان درباره‌ی مردگان اینست که چون یکی را بخاک سپردند دو تن فرشته یکی منکر دیگری نکیر ، با گرزهای آتشین در دستهاشان ، بالای سر او حاضر خواهند شد و برای آنکه اندازه‌ی ایمانش را بفهمند پرسشهایی از او خواهند کرد ، یکایک ارکان دین را خواهند پرسید ، گرزهای آتشین را در برابر چشمش بتکان آورده خواهند پرسید : «من ربک؟ من نبیک؟ من ائمتک؟.. هل الجنة حق؟.. هل النار حق؟.. هل الصراط حق؟.. هل المیزان حق؟..» ـ خدایت کیست؟.. پیغمبرت کیست؟.. امامانت کیست؟.. آیا بهشت راست است؟.. آیا دوزخ راست است؟.. آیا پل صراط راست است؟.. آیا ترازو راستست؟..

وای بحال کسی که ایمانش ضعیف است که از ترس زبانش بند آمده نخواهد دانست چه بگوید و گرزهای آتشین پیاپی بسرش فرود خواهد آمد.

برای کمک باینگونه مردگان ضعیف‌ایمانست که علماء موضوع تلقین را ایجاد کرده‌اند. کسی که مرده او را تنها نمی‌گزارند و یک ملا یا شیخ بالا سرش ایستاده باو یاد می‌دهد :

«یا عبدالله اذا جائک الملکان المقربان و سئلاک من ربک لاتخف و لاتحزن و قل الله ربی و محمد نبیی ..»
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 چهار پایه‌ی نیک و بد (1) تکه‌ی 1

از چیزهایی که میدان را به بدکاران فراخ گردانیده و زبانشان را باز ساخته جدا نبودن نیک از بد و شناخته نبودن آنهاست. زیرا اینان که خود بگناهان زیان‌آور بزرگی برخاسته‌اند آنها را بد نمی‌شمارند و مردم نیز بدی آنها را درنمی‌یابند و اینست با همه‌ی گناهکاری خود را پاک می‌نمایند و بمردم از در پندآموزی و برتری‌فروشی درمی‌آیند و با پیشانی باز زبان گشاده بدیگران خُرده می‌گیرند. چه‌بسا رخ می‌دهد که مردی که گناه بس بزرگی را کرده آن را گناه نشمارده بدستاویز چیزهای خُردی زبان بنکوهش دیگران باز می‌دارد.

امروز شما چون نیک نگرید خواهید دید پایه‌ای برای نیک و بد میان مردم نمانده و هر گروهی چیزهایی را که خود نمی‌پسندند یا می‌پسندند بد یا نیک می‌شمارند. روشنتر گویم جز از دیده‌ی سود و دلخواه خود داوری نمی‌نمایند. نیز خواهید دید هر زمان چیزهای دیگری بد یا نیک شمرده می‌شود و بهیاهو می‌افتد و سپس فراموش شده چیزهای دیگری بمیان می‌آید.

این خود گرفتاری بزرگیست که نیک و بد بهم آمیخته و پایه‌ای برای شناختن آنها بازنمانده و با چنین حالی بسیار نابجاست که ما از مردم چشم نیکی داریم. در جایی که نیکیها شناخته نیست مردم چگونه توانند نیک باشند؟!

از روز نخست یکی از خواستهای ماست که باین گرفتاری چاره نماییم و پایه‌ای برای نیک و بد گزاریم. این از کارهاییست که باید دین انجام دهد. اینکه ما همیشه نام «آیین زندگانی» می‌بریم و آن را از دین می‌شماریم ، این بازنمودن نیک و بد بخشی از آن خواهد بود و ما باید جداگانه از آن گفتگو داریم. لیکن در اینجا اندک‌سخنانی می‌آوریم تا بخواستی که در این یک رشته گفتار دنبال می‌نماییم یاوری کند.

باید دانست به نیک و بد از چند راه توان درآمد و از چند دیده در آن توان نگریست : یکی از دیده‌ی آزادگی و پاکی روان ، و دوم از دیده‌ی آرامش و سامان زندگانی ، و سوم از دیده‌ی پیشرفت کار جهان ، و چهارم از دیده‌ی پایداری کشور و سرفرازی توده. زیرا پاره‌ای بدیها آنست که با پاکی روان نسازد و نشان پستی و آلودگی آن باشد و پاره‌ای دیگر سامان و آرامش زندگی را بهم زند و باز برخی کار جهان را از پیشرفت بازدارد و برخی مایه‌ی نابودی توده گردد. ما در گفتار خود همه‌ی اینها را روشن خواهیم گردانید. ولی ما در اینجا بیشتر از بدیها سخن خواهیم راند و بشمردن نیکیها نخواهیم پرداخت.

پابرگی :
1ـ سرسخن اصلی «خرده‌گیریهای حقیقتگو و پاسخ آن (5)» می‌باشد که ما بخشی از گفتار را آورده و این سرسخن را نیز خود گزارده‌ایم. ـ ویراینده
🔶 شیخ صفی و تبارش

🔸 دیباچه ـ تکه‌ی یک از دو

در تاریخ ایران کم خاندانی باندازه‌ی صفویان نامدار است. این خاندان تاریخ ایران را برگردانیده و پادشاهان کاردانی همچون شاه‌اسماعیل و شاه‌تهماسب و شاه‌عباس از میان ایشان برخاسته.

این خاندان از پانصد سال باز به سیادت شناخته شده ، و این تبار چندان استوار می‌نموده که کسی گمان دیگری نبرده ، و سختترین بدخواهان آن خاندان در این باره خرده‌گیری نیارَسته‌اند. تاریخنویسان آنروزی عثمانی که جنگهای پیاپی ایران و عثمانی را در زمان صفویان نوشته‌اند و بشیوه‌ی خود به بدزبانیهایی برخاسته‌اند ، می‌توان گفت تنها چیزی که از زخم زبان ایشان آسوده مانده همین تبار سیادتست که در این باره بخاموشی گراییده‌اند.

از اینسو در ایران همگی کسانی که تاریخ صفویان را نوشته‌اند ، ایشان را به سیادت ستوده پیش از هر سخنی بشمردن پدران شیخ‌صفی پرداخته ریشه‌ی او را به موسی‌الکاظم رسانیده‌اند ، و تا آنجا که ما جُسته‌ایم و می‌دانیم کسی را از ایشان گمان دیگری باندیشه نرسیده و آن را از راستترین تبارها شناخته‌اند : اسکندربیک در عالم‌آرا ، «اتفاق جمهور علمای انساب» را ادعا کرده. میرزا ابوالفتح در «تنقیح صَفوَةُ‌الصَّفا» چنین گفته : «در کتب معتبره‌ی انساب به تفصیل سمت تحریر یافته».

این هم می‌دانیم که سیادت یکی از افزارهاییست که خاندان صفوی برای پیشرفت کار خود داشته‌اند و از این سود بسیار جسته‌اند. در آن زمانها به سیادت ارج بسیار گزارده می‌شده و مردم سیدان را بسیار گرامی می‌داشته‌اند. بیگمان یکی از شُوندهای[سبب] آن ، این تبار سیادت می‌بوده.

با همه‌ی اینها چون من پارسال درباره‌ی زبان آذری ، یا زبان باستان آذربایجان ، جستجو می‌کردم و از بَهر دوبیتی‌هایی که شیخ‌صفی نیای بزرگ صفویان با آن زبان سروده تاریخچه‌ی زندگانی او را می‌جستم ، ناگهان باین برخوردم که شیخ‌صفی در زمان خود سید نمی‌بوده. باینمعنی که نه کسی او را به سیدی می‌شناخته و نه او چنین تباری بخود می‌بسته. این پس از مرگ او بوده که پسرش صدرالدین بهوس سیدی افتاده و با خواب و کوششِ مریدان چنین تباری برای خود بسیجیده.

نیز باین برخوردم که شاه‌‌اسماعیل که با شمشیر ، ایران را از سنیان می‌پیراست ، شیخ‌صفی نیای بزرگ او سنی می‌بوده.

همچنین شیخ‌صفی و پدرانش تا آنجا که براستی شناخته می‌باشند از بومیان آذربایجان و زبان ایشان آذری می‌بوده و ترکی که شاه‌اسماعیل با آن شعر ‌سروده سپس در آن خاندان رواج یافته. می‌باید گفت : از شیخ‌صفی تا شاه‌اسماعیل که دویست سال کمابیش گذشته در خانواده‌ی صفوی سه دگرگونی رخ داده :

1) شیخ سید نمی‌بوده و نبیرگان او سید شده‌اند.

2) شیخ سنی می‌بوده و نبیره‌ی او شاه‌اسماعیل ، شیعیِ سنی‌کش درآمده.

3) شیخ فارسی‌زبان می‌بوده و بازماندگان او ترکی را پذیرفته‌اند.

درباره‌ی زبان جای شگفتی نیست. زیرا بشُوَند پیشامدهای تاریخی ، سراسر آذربایجان زبان خود را که آذری می‌بوده از دست داده این خاندان هم پیروی کرده‌اند. درباره‌ی کیش هم ، از زمان مغول در ایران شیعیگری رو برواج می‌داشته و زمان بزمان فزونتر می‌گردیده صفویان نیز همرنگی نموده‌اند. تنها دشمنی بی‌اندازه‌ی شاه‌اسماعیل با سنیان شگفت می‌نمود و درخور جستجو می‌بود.
🔶 پرسش و پاسخ (رشته‌ی یکم)

🔸 تکه‌ی 17

این رفتاریست که با هر مرده‌ای می‌کنند و این درخورِ چند ایراد است :

١) مگر دین تنها گفتن بزبان است که هر کسی همانکه توانست با زبان پاسخ دهد دیندار شناخته گردد؟!. دین مگر اسم شب است؟!. دین مگر جواز دم دروازه است؟!.

٢) دین مگر تنها برای آنجهان است که دم دروازه یادش دهند و روانه‌اش گردانند؟!. چرا نمی‌خواهند تا در اینجهانست دیندارش گردانند؟!.. اینان دین را به چه معنی می‌شناسند که چنین رفتاری می‌کنند؟!..

٣) تلقین یا دین یاد دادن چرا به عربی؟!.. مگر زبان رسمی آنجهان عربی است؟!.. مگر ترک و کرد و لر و مازندرانی و لاری همانکه مردند عرب می‌گردند و عربی می‌فهمند؟!..

٤) مگر پاداش و کیفر با تن است که پرسشها از او می‌شود؟!.. چرا این پرسشها را از روان نمی‌کنند؟!.
می‌گویند : در آن هنگام روان هم به تن بازمی‌گردد.

می‌گویم : اگر باز خواستی گشت چرا بیرون رفته بود؟!.. آنگاه دلیل این چیست؟!. شما این را از کجا می‌گویید؟!..

اینها ایرادهای بزرگی است و در اینجا مقصود ایراد آخری است. این بهترین دلیلست که عقیده‌ی این مردم درباره‌ی آخرت چیست و چنانکه گفتیم همچون بت‌پرستان کهن آخرت یا آنجهان را در گور یا زیر زمین می‌شناسند. فرشته‌های خدا را بآنجا می‌کشانند ، عذاب نیز در آنجاست. کسی که ایمانش درست است گور برای او بهشتی خواهد گردید و در آنجا بخوشی خواهد پرداخت. کسی که کافر است یا ایمانش نادرست است گور پر از آتش گردیده همیشه او را خواهد سوزانید. این باور همه‌ی ایشانست و انکار هم نتوانند کرد.

یک رفتار زشت ایشان در این زمینه بردن استخوانهای مردگان از اینجا بآنجاست. استخوانها را بار می‌کنند و کاروان راه می‌اندازند. اسلام شکافتن گور (یا نبش قبر) را نهی کرده تا آبروی مرده نریزد و بزندگان آزاری نرسد. اینان برای آنکه نادانیهای بت‌پرستانه‌ی خود را بکار بندند دستور صریح اسلام را نادیده انگاشته‌اند. علماشان تجویز کرده‌اند (بلکه مستحب قریب بوجوب شمرده‌اند) که گورها را بشکافند و استخوانها را با صد رسوایی و مردم‌آزاری از شهری بشهری کشند. (1) چرا؟.. این کار را چرا می‌کنند؟.

برای آنکه تن مرده از فشار گور ایمن باشد ، نکیر و منکر بسرش نتوانند آمد. برای آنکه روز رستاخیز همانکه صور دمیده شد زودتر از دیگران به بهشت رود. درهای بهشت ، یکی از شهر قم ، دیگری از نجف ، دیگری از کربلاست. بهشت در زیر زمین است و درهایش نیز از اینجاهاست.

پابرگی :
1ـ ... از کتاب «کشف‌الغطاء» [نوشته‌ی] شیخ جعفر کبیر ... : شیخ از مواردی که بیرون آوردن مرده از گور جایز است بحث می‌کند و چنین می‌گوید : ... شیخ کبیر جایز می‌داند که گورها را باز کنند و استخوان یا گوشت مردگان یا هر دوی آنها را بیرون آورند به نجف یا به کربلا و یا به بارگاه فلان امامزاده یا بَهمان عالم یا درویش نقل کنند. می‌گوید : اگر نبود که علمای ما آن را واجب ندانسته‌اند ، من حکم بواجب بودن می‌کردم. (از کتاب «گفت و شنید»)
استخوانهای مردگان را بار کرده بکربلا می‌برند
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 5 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 چهار پایه‌ی نیک و بد تکه‌ی 2

1ـ نخست از دیده‌ی آزادگی و پاکروانی سخن می‌رانیم. باید دانست چیزهایی هست که شاید در بیرون[=ظاهر] زیانی از آنها برنخیزد. ولی ما نیک می‌دانیم که با آزادگی مرد و با پاکی روان او نسازد و همیشه با پستی نهاد توأم باشد. مثلاً‏ًً گدایی کردن یا خود را بگردن دیگران انداختن و دلقکی را پیشه گرفتن و اینگونه چیزها شاید در بیرون زیانی از آنها پدید نیاید ولی بیگمان با پستی روان پیوستگی دارد و کسانی که به اینگونه کارها برخیزند دعوی نیکی نتوانند کرد و هیچ کس نیکنهادی از ایشان چشم نتواند داشت. یک مرد نیکنهاد اگرهم از گرسنگی بی‌توان افتد دست بگدایی باز نکند و آبروی خود نریزد. یک مرد آزاده‌ی سرفراز هرگز خود را بگردن دیگران نیندازد و هرگز به پیشه‌های پستی برنخیزد. می‌خواهیم بگوییم : کسانی تا پست نباشند باین کارها برنخیزند و اگر کسی پست نبود و باینها برخاست بیگمان به پستی افتد و روانش آلوده گردد و دیگر هیچ چیزی چاره‌ی آن نتواند کرد.

اینست باید اینها را بد دانست. این شگفت که در این باره سرشت ساده‌ی مردم بهترین داوری را دارد و اینگونه بدیها را آنان نیک فهمند و کمتر خطا کنند. چنین انگارید مردی در دیهی بگدایی برخاسته و سپس آن را رها کرده و بشهر رفته و درس خوانده و دانشمند گردیده و برای ملایی به دیه بازگشته یا از شهر کدخدایی گرفته و بازآمده. روستاییان پستی این کس را از یاد نبرند و همیشه او را بد شمرند و سر هر پیشامدی گدایی و پستیش را به رخش کشند. ولی اگر کسی در پیشامدی به زد و خورد برخاسته و یکی در دست او کشته گردیده با آنکه این خود گناهست و قانون ازو چشم نخواهد پوشید اگر آن کس پشیمانی نماید و بازماندگان کشته‌شده را دل جوید و خشنود گرداند مردم ازو چشم پوشند و اگر آن کس مثلاً ملا گردد و یا کدخدا شود و به دیه بازگردد مردم باو گرایند و گوش به پندآموزی یا دستورهایش دارند و دیگر آن گناه را به رخ او نکشند. با دریافت خدادادی باین آشکاری جدایی میانه‌ی آن گناه و این گناه گزارند.

دروغگویی و دغلکاری و دورویی و سخن‌چینی و چاپلوسی و «هوسهای نامردانه» از این رشته گناهانست. زیرا اینها گذشته از زیانهای دیگری که دارند دلیل پستی روان نیز هستند. ما در اینجا نیازی بگفتگو از آنها نمی‌بینیم و اینست گزارده می‌گذریم. ولی برای داوری توده‌ی ساده درباره‌ی‌ اینگونه بدیها مثل دیگری یاد می‌کنیم :

راهزنی و دزدی هر دو گناهست و اگر از دیده‌ی آرامش و ایمنی نگاه کنیم راهزنی زیان‌آورتر است و چه‌بسا در قانونها کیفر سختتری در برابر آن گزارند. لیکن از دیده‌ی پاکی روان و آلودگی آن بیگمان دزدی بدتر است زیرا این با دروغ و نیرنگ توأم باشد وانگاه در نهان و با ترس و لرز انجام گیرد و کاریست که جز کسان بسیار پستی بآن برنخیزند. اگر مثلی خواهیم باید گفت دزدی کار روباه و راهزنی کار پلنگ است و پیداست که پلنگ بهتر از روباه می‌باشد.

این گوهر آن دو گناه است و شما چون بداوری توده‌ی ساده نگرید خواهید دید آنان نیز جدایی بسیار میان این دو گناه می‌گزارند. اینست کسی که بدزدی برخاسته اگرهم پشیمان شود و بازگردد و سالها از روی آن گذرد مردم چشم از آن نپوشند و پرده‌ی آزرم آن کس را دریده دانسته دیگر دَرو با دیده‌ی پاسداری ننگرند و هرگز او را به بزرگی یا پیشوایی نپذیرند. ولی با راهزن این سختی را ننمایند و اگر او را بدکردار شمارند بدنهاد نشمارند و هرگاه راهزنی بازگردید و به نیکی گرایید چشم از گناه او پوشند و گذشته را برو نگیرند.

این دریافت در توده بسیار گرانمایه است و باید آن را ارجمند شمرده همیشه به پرورش آن کوشید. زیرا یکی از چیزهایی که مردم را از پستیها بازدارد همین دریافت و داوری توده‌ی انبوه می‌باشد.

👇
ولی شما آن را ببینید که گروه درسخوانده و پیش‌افتاده‌ این دریافت را همچون بسیاری از دریافتهای ساده‌ی دیگر از دست داده‌اند و بیخردانه می‌کوشند توده‌ی ساده را نیز بحال خود اندازند. در سه سال پیش هنگامی که ما از یاوه‌بافیهای زمان مغول نکوهش نوشتیم و اینان بهیاهو برخاستند بارها رخ داد کسانی نزد من آمدند و بگفتگو پرداختند و من چون یادآوری کردم که این کسان که شما بزرگ می‌نامید به پستیهای بس زشتی برخاسته‌اند ـ ستایشگری کرده‌اند ، پول از این و از آن خواسته‌اند ، زبان از دشنام و دروغ بازنداشته‌اند ، و بسیاری از ایشان آلوده‌ی هوسهای نامردانه بوده‌اند ، و بدتر از همه آنکه این پستیها و زشتیهای خود را برشته‌ی گفتار کشیده و خود را رسوای جاویدان ساخته‌اند ـ در پاسخ این سخن چنین می‌گفتند : در جهان کیست گناه نکرده؟!.. من ناگزیر بودم بسخن درازی برخاسته بگویم : آری در جهان کسی نیست که گناه نکرده ولی از گناه تا گناه دوری بسیار است. ناگزیر می‌شدم بگویم : ایکاش شما باندازه‌ی مردم ساده‌ی عامی فهم داشتید و این می‌دانستید که این گناهان که اینان کرده‌اند نه تنها گناه بلکه پستی و بی‌آزرمی نیز بوده است و چنین زشتیهایی درخور آمرزش نباشد.
📚 کتابهای سیاسی

📘 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟
📘 افسران ما
📘 امروز چاره چیست؟
📘 امروز چه باید کرد؟
📘 دادگاه
📘 در راه سیاست
📘 دفاعیات احمد کسروی
📘 دولت بما پاسخ دهد
📘 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟
📘 ما و همسایگانمان

👇👇
🔶 شیخ صفی و تبارش

🔸 دیباچه ـ تکه‌ی دو از دو

اما سیدی سراپا شگفت می‌بود و مرا تکانی داد. یک خاندان با آن شناختگی چگونه توانسته‌اند تبار دروغی بخود بندند و تبار راست خود را بیکبار از یادها سُتُرده گردانند؟.. پیدا می‌بود که داستان ساده‌ای نیست و مرا وامی‌داشت که در این باره هم جستجو کنم. رویهم‌رفته تاریخچه‌ی شیخ‌صفی و جانشینان او تا زمان شاه‌اسماعیل نادانسته و خود نیازمند جستجو می‌بود. از آنسو راه گشاده‌ای برای این کار دیده نمی‌شد.

تاریخنویسانی که تاریخ صفویان را نوشته‌اند و کتابهاشان در دسترس ماست ، در زمان پادشاهی این خاندان بوده‌اند و اینان که از شیخ و از پدران او و از جانشینانش بسخن برخاسته‌اند ناچار بچاپلوسی پرداخته‌اند. آنگاه چون زمان گذشته بوده جز بپاره بازگوییهای گزافه‌آمیز ، بلکه دروغ دسترس نمی‌داشته‌اند. رویهم‌رفته از این تاریخها آگاهی راستی درباره‌ی شیخ‌صفی و جانشینان او کم بدست می‌آید. از زمانهای پیش از پادشاهی نیز تنها یک کتاب بنام «صفوة‌الصفا» بازمانده و آن را داستان شگفتی هست که بازخواهیم نمود. اینست معنی آنچه می‌گوییم : راه گشاده‌ای برای جستجو دیده نمی‌شد.

با اینهمه من راهی پیدا کردم. خدا را سپاس که آنچه دشوار می‌نمود با آسانی انجام گرفت. زیرا چه درباره‌ی سیدی آن خاندان و چه در زمینه‌ی سنی‌کشی شاه‌اسماعیل آگاهیهای ارجداری بدست آمد. درباره‌ی راست نبودن سیدی که نخست جز دو سه دلیلی در دست نمی‌بود ، پس از جستجو دلیلهای فراوانی بدست آمد و این بسیار روشن گردید.

از اینرو چنین خواستم آگاهیهای خود را در این زمینه‌ها برشته‌ی نوشتن کشم ، و این کتاب را پدید آورده «شیخ‌صفی‌الدین و تبارش» نام نهادم.

من نمی‌دانم سید بودن و نبودن شاهان صفوی چه هَنایشی در تاریخ ایران تواند داشت. نمی‌دانم آیندگان چه ارجی باین نوشته‌ی من خواهند گزاشت. من دوست داشتم که یک دروغی را از تاریخ دور گردانم ، و این شگفت که آنچه مرا بدروغ بودن تبار سیادت صفویان راه نمود کتاب صفوة‌الصفا بود که دلیلهای نخست از آن کتاب بدست آمد. در حالی که این کتاب در دستها می‌گردیده و این شگفتتر که بیشتر تاریخنویسان تبار سیادت شیخ‌صفی و «سلسله‌ی نسب» او را که تا موسی‌الکاظم می‌رسد ، از همان کتاب برداشته‌اند.

دروغ باین بزرگی در تاریخ ، باشد که بدخواهان تاریخ را دلیر گرداند و همان را دستاویزی بکاستن از ارج تاریخ گیرند. ولی اینکه پس از چند صد سال پرده از روی راستی برداشته شده و چگونگی بآشکار افتاده ، خود پاسخی بآن بدخواهان می‌باشد و ارجمندی تاریخ را می‌رساند.

بیگفتگوست که تاریخ ایران آلوده است. ولی راه پاک گردانیدن آن باز می‌باشد ، و این کتاب نمونه‌ای از آن بشمار است.

تهران ـ سال 1306 ، احمد کسروی
گور و بارگاه شیخ صفی در اردبیل
🔶 پرسش و پاسخ (رشته‌ی یکم)

🔸 تکه‌ی 18

ب ـ من می‌خواستم بگویم اینها عقیده‌ی عوامست و بشما پاسخ دهم. مسئله‌ی تلقین جلوم را گرفت. تلقین را علما در کتابهاشان نوشته‌اند. نقل جنازه هم عادت عمومی است. من نمی‌دانم علما باین مطالب شما چه پاسخ می‌دهند؟!. اینها که تمامش راستست.

د ـ این عادتی شده که ما چون موضوعی را عنوان کرده ایراد می‌گیریم پاسخ داده می‌گویند : «این عقیده‌ی عوام است». این پاسخ از ریشه غلطست. این معنایش آنست که عوام هر عقیده‌ای داشت داشته است و بآنان ایراد نباید گرفت. بسیار نیک این عقیده‌ی عوام است. ما نیز از عوام گفتگو می‌کنیم ، بعقیده‌ی آنهاست که ایراد می‌گیریم. درباره‌ی آنهاست که می‌گوییم گمراهند ، نافهمند ، معنی زندگانی را نمی‌دانند ، باید براهشان آورد ، حقایق زندگانی را یادشان داد.

اگر مقصودشان آنست که اینها در اساس مذهب نیست باز جای ایراد است. زیرا مذهب یک مردم همانست که دارند و بآن کار می‌بندند. دین یا مذهب رخت نیست که دو دست باشد : یکی را در بقچه نگه دارند و دیگری را به تن کنند. مذهب ایرانیها همین پندارها و باورهاست که توده‌ی انبوه یا بگفته‌ی شما عوام در مغزهای خود جا داده‌اند و بآنها دلبستگی دارند و رفتارشان از روی آنهاست.

بارها دیده‌ام کسانی می‌آیند و چنین می‌گویند : فلان ایراد را که شما گرفته‌اید راست نیست. کتاب ما قرآنست. آیا در قرآن چنان اعمالی هست؟. می‌گویم : این سخن شما ماننده‌ی آنست که ما چون براهزنی و تاراجگری شاهسون یا کرد ایراد بگیریم بگویند : «اینها در قانون اساسی نیست. کتاب کشور ما قانون اساسیست. آیا در آن اجازه‌ی دزدی یا راهزنی داده شده است؟!..»

جای حیرتست که رسوایی باین بزرگی را راه انداخته‌اند : گورها را می‌کنند و استخوانهای مرده را بیرون می‌آورند و بار اسب یا استر کرده یا در اتومبیل گزارده صدها فرسنگ راه می‌برند و از مرز گذرانیده بکشورهای بیگانه می‌رسانند و 20 میلیون توده را سرافکنده‌ی جهان می‌گردانند و چون پرسیده می‌شود عذر بدتر از گناه آورده می‌گویند : «آخر خواستیم از فشار قبر و سئوال نکیر و منکر در امان باشد». چنین کار زشت و نادانی پستی را صدها سالست کرده‌اند و می‌کنند و چون ما ایراد می‌گیریم و پاسخی نمی‌توانند داد چنین می‌گویند : «اینها که در قرآن نیست». تو گویی ما بقرآن ایراد گرفته بودیم.

یکی نمی‌گوید : «اگر در قرآن نیست پس چرا می‌کنید؟!.» نمی‌گوید : «در قرآن نیست. ولی در احادیث شما هست ، در کتابهای فقهی‌تان هست ، در کشف‌الغطاء شیخ جعفر کبیرتان هست که میگوید : «اگر اجماع مانع نبود من آن را واجب می‌گردانیدم.»

شما می‌گویید : «من نمی‌دانم علما باین مطالب شما چه پاسخ می‌دهند.» می‌گویم : پاسخی ندارند که بدهند ، چون پاسخی ندارند برای شورانیدن مردم هایهوی راه می‌اندازند که این دعوی پیغمبری کرده ، تهمت می‌بندند که اینها قرآن می‌سوزانند. گاهی یکی برخاسته چند جمله‌ی پوچی را بهم می‌بافد و هیاهو برپا می‌گرداند که پاسخش را دادم ، او را شکستم ، خدا را شکر که این فیروزی نصیب شیراز گردید(1). برای چند سخنی که راه بهیچ جا نتواند برد اینهمه ارزش قائل می‌شوند.

1ـ اشاره به ملایی شیرازیست که به پندار خود به کتاب «شیعیگری» (داوری) پاسخ داده است. ـ ویراینده