پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 7 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 نیک و بد (1) تکه‌ی 17


اینست ما نخستین نیک «راستی‌پرستی» و «نیکی‌دوستی» ، و نخستین بد «گردنکشی» و «پافشاری بر کجی و نادانی» و «رشک» و «خودخواهی» را می‌شماریم. زیرا چنانکه گفتیم بزرگترین و گرانمایه‌ترین خواست ، پیشرفت جهان می‌باشد و آن جز در سایه‌ی راستی‌پرستی و نیکی‌دوستی آدمیان نتواند بود. همیشه راه پیشرفت اینست که یکی برخیزد و با گمراهیها و آلودگیها به نبرد پردازد و دیگران مردانه به یاری او کوشند و براستیها و نیکیها پیشرفت دهند. مردان بزرگ و بنام همیشه از میان اینان برخاسته و هر نیکی در جهان با دست اینان انجام گرفته.

دومین نیک «نبرد کردن با اندیشه‌های پراکنده و پندارهای بیهوده» و دومین بد «پافشاری بروی آن اندیشه‌ها و پندارها» را می‌شماریم.

زیرا چنانکه گفتیم یک خواست گرانمایه‌ی دیگر نیرومندی و آزادی توده می‌باشد و گام نخست در راه آن خواست ، یکی شدن اندیشه‌هاست. یک مردمی را با اندیشه‌های پراکنده توده نتوان نامید و اگرچه شماره‌شان بصدملیونها و دوصدملیونها رسد از آزادی و وارستگی بهره نتوانند یافت.

سومین نیکی «در کردار و رفتار سود توده را بدیده گرفتن» و سومین بد «تنها خود را خواستن و دربند خوشیهای خود بودن» است. زیرا چنانکه گفتیم یک خواست بزرگ دیگر دربند آسایش همگان بودنست و آن جز در نتیجه‌ی از خود گذشتن و سود توده را بسود خود برگزیدن نیست. کنون باین سه چیز بس می‌کنیم. اینها چیزهاییست که بیشتر مردم نمی‌دانند و نامش را هم نشنیده‌اند. ولی اینها دیباچه‌ی نیکیهاست و تا اینها نباشد دیگر کارها همه بیهوده است ، و ما نیز تا اینها را نیک روشن نگردانیم و کوششهایی در راه رواجش نکنیم بگفتگو از نیک و بد دیگری نخواهیم پرداخت.
🔶 راه رستگاری

🔸 گفتار نهم : جاویدانی روان (تکه‌ی دو از دو)


این را باید پذیرفت که آدمی برگزیده‌ی آفریده‌هاست ، و خدا او را برتری داده ، و کوه و دشت و دریا و هوا و همه را رام او ساخته ، و رستنیها و جانوران همه را زیردست او نهاده. پس چه سزاست که بهره‌ی او از زندگی کمتر از جانوران و درختان باشد؟!..

درِ جاویدانی روان مرا تا این اندازه باز شده و می‌نویسم و فزونتر از این را بهنگام خود نگه می‌دارم. سخنان دیگری هست و کنون مرا روشن نیست و بدانها نمی‌پردازم. من در جایی که راهی را باز می‌کنم خود نیز از راهروانم ، و از پی راهنمایی گام بگام پیش می‌روم.

با این بیماری و درماندگی که خردها راست همه راستیها را نتوانند دریافت ، و این ناچاریست که ما در گفتارهای خود اندازه نگه داریم و همه‌ی راستیها را بیکبار ننویسیم. کسانی امروز جهان را از هر باره در پیشرفت می‌شناسند ، ولی نه چنانست. امروز خردها چه در شرق و چه در غرب ، سخت ناتوانست ، و مردمان از دریافت راستیها و پی بردن بسود و زیان بسی دورند.

این را هم باید گفت : کسانی که می‌میرند از اینجهان بیکبار دور می‌افتند و زندگان را با روانهای مردگان از هیچ راه پیوستگی نتواند بود. داستان گفتگو با روانها که از اروپا برخاسته و در همه جا رواج یافته و هزاران کسان بآن گراییده‌اند ، و هزارها کتاب در پیرامون آن نوشته‌اند ، بنیادی از دانش و خرد ندارد و سراپا دروغ و فریب است. ولی این شگفت که کسانی از هواداران دین آن را چیز پایه‌داری شناخته‌اند و از آن دلیلی بجاویدانی روان پدید آورده‌اند. باید گفت کار بیجایی کرده‌اند ، و داستان ایشان داستان آن کسیست که بنیاد خانه را کنده پر از برف و یخ گرداند ، و بیخردانه بخود بالد و این نداند چون تابستان فرارسد آن بنیاد از هم رفته و خانه خواهد برافتاد.

این یکی از گرفتاریهای زمان ماست که بی‌مایگانی بی‌آنکه بدانند دین چیست و از بهر چیست و از چه راهی تواند پیش رفت ، بهواداری آن برخاسته‌اند و هر سخنی که از اروپا می‌شنوند و مانندگی میان آن با دین می‌یابند ، نافهمیده و ناسنجیده و درست از نادرست نشناخته ، فرامی‌گیرند و با دین پیوند می‌دهند. ولی این کار نتیجه‌ی درستی ندارد و جز زیان سودی از آن برنخیزد.

کسی که داستان گفتگو با مردگان را می‌شنود باید نخست درستی و استواری آن را دریابد و آنگاه از آن دلیلی بیاری دین پدید آورد. یک افسانه‌ی بیپایی را گرفتن و از آن دلیل بجاویدانی روان آوردن جز دین را هرچه بی‌ارجتر و نااستوارتر نشان دادن نیست.
Adliye 37-40.pdf
928.6 KB
🔸 زندگانی من (ده سال در عدلیه)

(تکه‌های 37 تا 40 یکجا در یک فایل)

🔹 37ـ داستان شگفتی که رخ داد
🔹 38ـ کار بازرسی که بمن دادند
🔹 39ـ چگونه مدعی‌العموم تهران گردیدم
🔹 40ـ چگونه از تهران دورم راندند
🔶 در پیرامون روان

🔸 نشست سوم : هوده‌های مادّیگری همه بیپاست ـ (تکه‌ی 3)


٢ـ دوم هوده‌ی [=نتیجه‌ی] مادّیگری آدمی را نیکی‌پذیر ندانستن و از نیکی آن نومید بودنست. این دُژفهمی از دو جا برخاسته : یکی آنکه سرچشمه‌ی خواهاکها (1) و کناکهای (2) آدمی را جز خودخواهی ندانسته‌اند و پیداست که با چنان حالی نیکی ازو چشم نتوان داشت. دیگر اینکه آدمی را بپای جانوران برده‌اند و خود پیداست که جانوران نیکی‌ناپذیرند.

از آنسو این بیگفتگوست که آنچه در نهاد کسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود. پستی خیمهای آدمی همانهاست که بوده است و هست و امید دیگر شدن بآنها نتوان بست.

ولی ما باینها پاسخ داده‌ایم. سرچشمه‌ی خواهاکها و کناکهای آدمی تنها خودخواهی نیست. آدمی با جانوران یکسان نمی‌باشد. در این باره جای گفتگو بازنمانده. آمدیم که آنچه در نهاد کسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود. این سخن راستست. ولی دلیل نیکی‌ناپذیری آدمی نتواند بود. بدانسان که ما گفتیم آدمی نیکیها و بدیها هر دو را از نهاد خود می‌دارد.

بدانسان که بازنمودیم آدمی در کالبد خود دارای دو دستگاه است :

یکی دستگاه جان با خیمهای ناستوده‌ی رشک و آز و خشم و کینه و خودنمایی و برتری‌فروشی و ستمگری و چاپلوسی و مانند اینها که بسیار است.

دیگری دستگاه روان با خیمهای ستوده‌ی نیکخواهی و آبادی‌دوستی و آمیغ‌پژوهی و دلسوزی بدیگران و شرم و مانند اینها که کم نیست. چنانکه گفتیم فهم و اندیشه و خرد نیز از بستگان روانست.
اکنون سخن در آنست که این دو دستگاه در کالبد آدمی همیشه باهم در پیکار و کشاکش است و همچون کفه‌ی ترازو همینکه یکی بالا رفت آن دیگری پایین خواهد آمد. همانکه یکی نیرومند بود آن دیگری از نیرو خواهد افتاد. اینست نیکی آدمی از آن راه است که گوهر روانی او نیرومند و توانا گردیده گوهر جانی را بزیر فرمان گیرد و از بدیهای آن جلو گیرد.

این خود جُستار بسیار ارجداریست که آدمی چگونه نیک تواند بود؟. خیمهای او چگونه ستوده تواند گردید؟. در این باره دیگران سخن ارجداری نگفته‌اند. ولی از گفته‌های ما خود روشنست و بگفتگو نیاز نمی‌دارد. آدمی باید روان و خردش نیرومند گردد. برای نیرومندی روان نیز بیش از همه شناختن آمیغها دربایست می‌باشد.

چیزیست آزموده : هنگامی که ما آمیغهایی را بکسانی بازنماییم و آنان را در شناختن جهان و زندگانی بیناتر گردانیم ، خیمهاشان نیز ستوده خواهد گردید. وارونه‌ی آن نیز آزموده گردیده. زیان بدآموزیها از همین راه است. چنانکه گفتیم از روزی که مادّیگری در جهان پراکنده شده و بدآموزیهای آن در مغزها جا باز کرده خیمهای پست آدمیان چیره‌تر و نیرومندتر بوده و بدی در جهان فزونتر شده است.

پابرگی (از ویراینده) :
1ـ خواهاک = هر آنچه خواهند
2ـ کناک = هر آنچه کنند ؛ کار
دو تن از لیمورها
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 7 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 نیک و بد (1) تکه‌ی 18


امروز می‌بینیم کسانی دینداری می‌نمایند و خشنودی خدا را می‌جویند. بآنان باید گفت : خشنودی خدا در اینهاست و شما اگر باینها برنخیزید خدا را بر خود خشمناک گردانیده‌اید و با هیچ کار دیگری خشنودی او را بدست نخواهید آورد. یک مردمی که سر از راستیها درپیچند و گردن بدلیل نگزارند ، یک مردمی که به یازده کیش باشند و هر کیش پندارهای بسیار بیهوده‌ی دیگری را دنبال کنند ، یک مردمی که در اینجهان پرشور و غوغا زندگی خود را فراموش کرده جز بیاد پیشامدهای هزار سال و دوهزار سال پیش دیگران نباشند ، یک مردمی که خدای زنده‌ی جاویدان را کنار نهاده جز بمردگان و درگذشتگان نپردازند ـ چنان کسانی نزد خدا روسیاهند و خدا هرگز بر آنان نخواهد بخشود. اینان خدا را صمدخان (1) پنداشته‌اند که می‌خواهند نزد او میانجی برند و یا با نیایش و زبانداری او را از خود خشنود گردانند! ای گمراهان خدا را به نیایش و ستایش شما چه نیاز است؟!.. خدا از شما راستی‌پرستی و نیکی‌دوستی و کوشیدن بآبادی جهان و آسایش جهانیان می‌خواهد. خدا از شما غیرت و سرفرازی می‌خواهد. یکدلی و یکدستی می‌خواهد. اینهاست که مایه‌ی خرسندی خدا تواند بود (2). اینهاست که مایه‌ی آسایش اینجهان و آنجهان تواند بود.

می‌بینیم کسانی میهن‌دوستی و مردانگی می‌نمایند و خواهان پیشرفت می‌باشند بآنان باید گفت : پیشرفت و سرفرازی در اینهاست و اگر شما باینها برنخیزید هرگز روی پیشرفت نخواهید دید. باید گفت : درخت آرزو بار ندارد و در جهان هیچ چیزی جز از راه کوشش بدست نیاید. راه پیشرفت یک توده جز آن نیست که یک زندگانی ستوده و آبرومندی را بدیده گیرند و یکدل و یکدست برای رسیدن بآن کوشند وگرنه پیشرفت چگونه تواند بود؟!.. دوباره می‌گویم : شما کجا را می‌خواهید تا بسوی آن پیش روید؟!.. شما اگر راستی خواهان پیشرفتید و آرزوی یک زندگی آبرومندی می‌دارید ما آن زندگی را شناخته و راهش را پیدا کرده‌ایم و شما نیز با ما همگام باشید.

می‌بینیم کسانی دانش‌دوستی می‌نمایند و نام «علوم اجتماعی» و مانند آن را همیشه بر زبان میدارند. بآنان باید گفت پایه‌ی دانشها اینهاست و بی‌اینها از هیچ دانشی سود نتوان برداشت. باید گفت : بهترین دانشها آنست که معنی جهان و زندگی را بازنماید و راه رستگاری و فیروزی را نشان دهد. برای یک توده پیش از همه آبرو و سرفرازی درباید و گرانمایه‌ترین دانشها آنست که راه این دربایست (3) گرانمایه را باز نماید. شما اگر براستی خواهان دانشها می‌باشید با ما همراه و همگام شوید.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ حاج‌صمدخان (شجاع‌الدوله) از سرکردگان محمدعلی‌میرزا که بدستور او سپاه بر سر تبریز برد و با آزادیخواهان آنجا جنگهای خونینِ بسیاری کرد ولی کاری از پیش نبرده بشکست. باآنکه تبریزیان پس از فیروزی بر دولتیان و بیرون رفتن محمدعلی‌میرزا از کشور با او مهربانیها کردند و «گذشته را هرگز برویش نکشیدند» ولی آن «درنده‌ی خونخوار» دل از کینه‌ی تبریزیان تهی نساخت. سپس که روسیان در تبریز چیره شدند به پشتگرمی ایشان بدنهادانه و سنگدلانه دست بخون مشروطه‌خواهان آغشته ساخت و بدینسان نام ناپاکی از خود بیادگار گزارد.
2ـ تواند بود (bud) ، سبک شده‌ی تواند بودن است.
3ـ دربایست = آنچه به آن نیاز هست ، مایحتاج
🔶 راه رستگاری

🔸 گفتار دهم : در پیرامون مادیگری (تکه‌ی یک از سه)


خدا را نپذیرفتن ، و بجهان دیگری جز از اینجهان سَتَرسا (1) باور نداشتن ، از باستان زمان میانه‌ی آدمیان بوده ، و پس از پیدایش فلسفه بیشتر گردیده. کسانی با دریافت ساده بچنان راهی کمتر افتند ، ولی از دیگران نه شگفت است. اگر تنها هزار سال گذشته را بگیریم بسیاری از فیلسوفان ، و بیشتری از باطنیان و همه‌ی خراباتیان این راه را داشته‌اند ، و دسته‌های دیگری نیز با آنان بوده‌اند. ولی در هیچ زمانی رواج آن گمراهی باین اندازه نبوده.

از صد سال باز این در اروپا رواج بی‌اندازه یافته ، و چون با اندیشه‌های دیگر توأم است ، و بدانشهایی پیوستگی دارد زمینه‌ی پهناوری پیدا کرده ، و راهی برایش بنام «فلسفه‌ی مادی» باز شده ، و آوازه‌اش بهمه جا رسیده. از بنیادگزاران آن نیتچه و باخنر و شوپنهاور و دیگر دانشمندان بنام بوده‌اند ، و اینان نه تنها خدا را باور نمی‌دارند و جهان هستی را جز از «ماده و نمایشهای آن» نمی‌شناسند ، از روان و خرد نیز در کالبد آدمی ناآگاهی می‌نمایند ، و زندگی را سراسر کشمکش و خودخواهی شناخته و راستی و نیکی در آن امید نمی‌دارند ، و آدمیان را از ددان و چهارپایان جدا نمی‌گیرند.

اندیشه‌های ایشان تکان سختی بجهان داده و در همه جا دین را سخت سست گردانیده و آیین زندگی را از سامان انداخته. چنانکه گفتیم امروز انبوه مردمان بیدین ، و یا میانه‌ی دین و بیدینی آواره‌اند ، و چون جدایی میان آدمیان و جانوران نمی‌گزارند ، و خرد را از هوس بازنمی‌شناسد ، و راستی و نیکی در زندگانی امید نمی‌دارند بیکبار رشته را گسیخته‌اند و از هیچی پرهیز نمی‌نمایند.

پندارهای بیخردانه که با دین درآمیخته بنیاد آن را سست می‌داشته و چون این بدآموزیها از اروپا برخاسته همچون سیل دمانی که بر سرای کهن و سست‌بنیادی افتد بیکبار آن را از بن تکان داده.

نیتچه و یاران او را نیز بیش از همه آلودگی دین برانگیخته. آنان در اروپا با یک رشته زورگوییهایی روبرو بوده‌اند و با هوش بیدار و دانشهایی که داشته‌اند آنها را برنتافته سخت شوریده‌اند ، و بیتابانه بنبرد برخاسته‌اند ، و چون نام زورگوییها دین و آغازِش داستانِ آفرینش و آفریدگار بوده از اینها نیز بیزاری نموده‌اند ، و از بدگمانی جز جهان سترسا بهیچ چیز دیگری گرویدن نتوانسته‌اند.

این خود نه گناه ایشان ، بلکه گناه آن تیره‌دلانی بوده که دین را بازیچه‌ی هوس و یا راه روزی گرفته و آن نادانیها را می‌نمودند. اینان با دشمنی آشکاری که با خدا نموده‌اند نزد خدا سبکبارتر از کشیشان و مانندگان ایشان خواهند بود‌.

با آن پیشرفت دانشها در اروپا این می‌بایست که روزی سیل خشمی برخیزد و بنیاد کهن پندارهای بیخردانه و افسانه‌های پیره‌زنانه را که نام دین می‌داشت براندازد. آن سیل از دلهای نیتچه و یارانش سرچشمه گرفته و کم‌کم چندان پرزور گردیده که نه تنها اروپا بسراسر جهان ریخته و در همه جا باورها را سست گردانیده و پایه‌ی دین را تکان داده. می‌باید گفت : این خواست خدا بوده تا بدینسان پندارهای بیپا از میان برخیزد.

نیتچه و یاران او با دروغ جنگیده‌اند ولیکن در جستجوی راستی نبوده‌اند. همیشه با دروغ جنگیدن و جستجوی راستی کردن از هم جداست. بارها کسانی از دروغ بستوه آیند و با آن بنبرد خیزند و آن را از بن براندازند ، ولی راه براستی نتوانند برد و در میانه سرگردان مانند. بویژه کسانی که از دروغ سخت برآشوبند و خشم پرده بر دیده‌های آنان فروهِلَد که اینان از دیدن راستیها بازمانند.

پابرگی :
1ـ سترسیدن (همچون نترسیدن) = محسوس گردیدن ،‌ سترسا = محسوس ـ ویراینده
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
از تعلیمات پاکدینی یکی اینست : «بیرون از آیین جهان چیزی نتواند بود». برای مثال کسی بی‌پدر بجهان نتواند آمد. اینکه مسیحیان را باور بر اینست که عیسا بی‌پدر از مریم زاده شده ، مسیح مرده را زنده ‌و بیماران را بی‌دارو درمان کرده و ... همه بی‌پاست و این خود نشان خداناشناسی ایشانست چه این آیین را خدا برای اینجهان گزارده است. خدا این آیین را گزارده که کسی بی‌پدر و مادر باینجهان نیاید ، مردگان زنده نگردند ، بیماران بی‌دارو و درمان به نگردند و ...

1ـ جای خشنودیست که این پسر روشن‌بین پیش از آنکه مغزش را با اندیشه‌های فریب‌آمیز پر کنند ، به استواری دانش و درستی راه آن باور یافته است. بدینسان می‌تواند با این سال کم ناراستی تعلیمات ملایان را دریابد.

2ـ باید دانست قصه‌های قرآن جدا از راهنماییها و دستورهای آنست. در این زمینه بسخن گشاده‌تری نیاز هست که خواننده‌ی جویای حقیقت می‌تواند کتاب «در پاسخ بدخواهان» را بخواند.

3ـ کاش صد یک ملایان ما به اندازه‌ی این نوجوان خرد و اندیشه‌ی خود را بکار می‌انداختند تا پوچی و زیانمندی تعلیمات خود را دریابند.
🔶 در پیرامون روان

🔸 نشست سوم : هوده‌های مادّیگری همه بیپاست ـ (تکه‌ی 4)


٣ـ سوم هوده آنست که نیک و بدی در جهان نیست. هر کس هرچه را می‌خواهد و بسود اوست نیک می‌شمارد و هر چیز را نمی‌خواهد و بسود او نیست بد می‌شمارد. برای این دلیل آورده می‌گویند : «سرچشمه‌ی دریافتهای آدمی مغز اوست. مغز نیز مادّه است و هر چیزی از درون و بیرون در آن تواند هَنایید»

ما بیپایی اینها را نیز روشن گردانیدیم. این راست نیست که هر کس هرچه بسود اوست نیک می‌شمارد و هرچه بسود او نیست بد می‌شمارد. ترازوی نیک و بد ، سود و زیان هر کس نیست. ترازوی نیک و بد خرد آدمیست. بسیار چیزهاست که بسود ماست و ما آن را بد می‌شماریم ، بسیار چیزهاست که بزیان ماست و ما آنها را نیک می‌شناسیم.

صدها مثل توان آورد : فلان گرسنه که من در کوچه می‌بینم بزیان منست که پولی یا نانی باو دهم. در همان حال من دادن پول یا نان را باو نیک می‌دانم و از آن خودداری نمی‌کنم. فلان مرد پولی نزد من داشته و مرده و نوشته‌ای در دست نداشته ، بسود منست که وام خود را نپردازم و آن را بروی خود نیاورم. لیکن من آن را بد می‌دانم و بسراغ بازماندگان او می‌روم و وام خود را می‌پردازم. بُختُنَصر پادشاه آسوری چند هزار سال پیش بجهودان بدی کرده. مرا از کارهای او نه زیانست و نه سود و در همان حال آن را بد می‌شمارم.

چنانکه گفتم نیکها و بدها چیزهای پایداریست. آنچه نیکست بهمه نیکست. آنچه بد است بهمه بد است. سود و زیان را در آن هَنایشی نیست.

آری آدمی هنگامی که از چیزی سود دارد بآن گراید و هنگامی که زیان دارد از آن رم خورد. این چیزیست که در هر کسی هست. ولی این گراییدن و این رمیدن ، آن چیز را نیک یا بد نتواند گردانید. در پشت سر آن گرایش و رمش ، داوری خرد هست و نیکی یا بدی بسته بآن داوریست.

هستند کسان بسیاری که ترازوشان برای شناختن نیک و بد ، سود و زیان خودشانست. ولی آنان کسانیند که روانهایشان بیمار و خردهاشان بیکاره است که ما اگر روانهای آنها را توانا گردانیم از آن حال بیرون خواهند آمد.

اما اینکه می‌گویند : «سرچشمه‌ی دریافتهای آدمی مغز اوست و مغز نیز مادّه است و هر چیزی از درون و بیرون در آن تواند هَنایید(1)» ، ما این دلیل را راست نمی‌یابیم. چیزی را که ما بنیکی شناخته باور کرده‌ایم ، هیچ چیزی از درون و بیرون در آن نتواند هَنایید و آن باور را دیگر نتواند گردانید. مثلاً ستمگر بودن بُختُنَصر و بدی کارهای او را که ما باور کرده‌ایم هیچ چیزی از درون و بیرون در آن نخواهد هَنایید و نتواند هَنایید.

پابرگی :
1ـ هناییدن = اثر کردن ـ ویراینده
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 7 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 نیک و بد (1) تکه‌ی 19


باید جلو بیهوده‌گویان را گرفت

بر سر جلوگیر دوم می‌آییم : کسانی که گفتگو از نیک و بد می‌نمایند و آرزوی نیکی از خود نشان می‌دهند و ما گفتیم راستی‌را خواهان نیکی نیستند و آنان را جلوگیر دیگری از نیکی توده شمردیم می‌باید اینان را هم بحال خودشان نگزاشت. بسیاری از اینان بدی کار خود را نمی‌دانند و اینست با پیشانی باز بآن می‌پردازند. می‌باید آنان را بیاگاهانید و بدی کارشان را برخشان کشید. کسانی که در اینجا و آنجا می‌نشینند و زبان بگله و بدگویی از مردم باز می‌کنند و خشم و دلتنگی می‌نمایند باید جلو گفتارشان را گرفت و چنین گفت : «**نیکی تنها با گفتن نیست و باید درپی کردار بودن** ، این کار شما که تنها بگفتگو کردن از نیک و بد و دلتنگی نمودن از بدیهای توده بس می‌کنید نه تنها بیهوده است و هیچ سودی را درپی نمی‌دارد زیانهایی نیز از آن پدید می‌آید. این خود دور از آزادگیست که کسانی همه از درد نالند و درپی درمان نباشند. چنین کاری جز نمونه‌ی پستنهادی نتواند بود. گذشته از این** همیشه درد را گفتن آن را آسان گرداند و در اندیشه‌ها از بزرگیش کاهد و کم‌کم به بیرگی و زبونی کشد. یک درد را باید درمان کردن و اگر نشدنیست باید زمان چاره را بیوسیدن** (1) ».

باید گفت : «نیکی پیش از همه راه می‌خواهد و اینک راهی برایش باز شده و یک دسته پاکدلانه به پیشرفت آن می‌کوشند. شما نیز اگر براستی خواهان نیکی هستید با آنان همراهی کنید وگرنه بیگمان دروغ می‌گویید و این نیکخواهی که می‌نمایید و خشم و دلتنگی که از خود نشان می‌دهید جز از راه خودفروشی نیست».

اگر گویند : «نشود» باید گفت : «این بدی دیگری از شماست. این سخن را بدخواهان باین کشور آورده و بزبانها انداخته‌اند تا بهانه در دست بیدردان باشد و بدینسان سر هر سخنی آن را پیش آورند. آخر چرا نشود؟!.. چه انگیزه‌ای هست که نشود؟!.. شما کی آزمودید و دیدید که نشد؟!.. تاکنون کدام کسانی پاکدلانه به نیکی مردم کوشیده‌اند و نتیجه برنداشته‌اند؟!.. شما بخود پردازید و هوس نادانی را کنار گزارده به نیکی کوشید و هیچگاه اندوهِ شدن و نشدن دیگران را نخورید. پس از همه‌ی اینها ، اگر نشدنیست و شما را به نیکی توده امیدی نیست پس این گله‌ها و دلتنگیها برای چیست؟!.. در یک کاری که کسی را امیدی نیست چرا آن را رها نکند و پی کارهای خود نرود؟!.. آیا همین نمی‌رساند که شما راستی‌را آرزومند نیکی توده نمی‌باشید و آن گفتنها و نالیدنها جز از راه خودفروشی و از روی بیماردلی نیست؟!..

پابرگی :
1ـ بیوسیدن (biusidan ، همچون نیوشیدن) = منتظر بودن ـ ویراینده
🔶 راه رستگاری

🔸 گفتار دهم : در پیرامون مادیگری (تکه‌ی دو از سه)


می‌خواهیم بگوییم : اینان در دشمنی که با زورگوییهای کشیشان و دیگران نموده‌اند رستگار بوده‌اند ، ولی نپذیرفتن خدا و عنوان مادیگری که پیش آورده‌اند جز دنباله‌ی سیل خشم نبوده ، و آنچه خامی اندیشه‌ی ایشان را در این باره روشن می‌گرداند داستان نشناختن روان و خرد ، و جدا نگرفتن آدمی از جانوران ، و مانند اینهاست که با فلسفه‌ی خود توأم گردانیده‌اند. چه ما نشان دادیم که روان و خرد در کالبد آدمی درخور نشناختن نیست ، و آدمی اگرهم از سرشت تن و جان با جانوران یکیست ، از سرشت روان جداست ، و این بدترین گمراهیست که کسی اینها را درنیابد ، بدترین درماندگیست که یکی خود را نشناسد.

شوپنهاور می‌گوید : «سرچشمه‌ی همه‌ی جنبشها در جهان خودخواهی است. هر زنده‌ای تنها خویش را می‌خواهد ، و همه چیز را از بهر خویش می‌خواهد ، و در این راه است که می‌جنبد و می‌کوشد. اینست زندگی جز نبرد زندگان نمی‌باشد ، و در جهان جز کشاکش و زور چیزی نیست»‌.

ببینید از کجا بگمراهی افتاده : سرشت جانوری را دیده و از روان و خرد ناآگاه مانده ، در کشاکش و زورآزمایی جانوران و آدمیان با یکدیگر ، نگریسته و از همدردی و غمخواری آدمیان و دستگیریها و مردمیهای ایشان چشم پوشیده و راهنماییهای ارجدار خرد را هیچ نشناخته است.

می‌گوید : «اینکه مرد زن خود را خواهد از بهر خوشی‌ایست که از آمیزش با وی دارد ، و خود آن خوشیها را می‌خواهد ..». می‌گوییم : راست است ، لیکن همه‌ی کارهای آدمی از اینگونه نیست. پس چرا بکارهای دیگرش نمی‌پردازید؟!.. چرا نمی‌بینید هزاران کسان خود را گرسنه گزارده ، نان بگرسنگان بخشند ، هزاران مردان در راه آسودگی دیگران گزند بخود هموار گردانند ، هزاران توانایان جز از دستگیری ناتوانان لذت نبرند؟!.

بارها دیده شده غیرتمندی از بهر بیرون آوردن زنی یا کودکی از آتش خود را بمیان شعله‌های سوزان انداخته و از گزند نهراسیده. جوانمردی از بهر رهایی دیگری تن بسیلاب داده و او را بکناری رسانده و خود را آب از سر گذشته. پس چرا اینها را بیاد نمی‌آورید؟!..

می‌گویند : «جهان جز ماده و نمایشهای آن نیست». می‌گوییم : دور نروید. در همان کالبد خودتان جهان دیگری دارید! روان و خرد از ماده و قانونهای آن بیرونست.

چون آوازی که از دور رسد کسانی بآن ارج دیگری گزارند ، و ما می‌بینیم سست‌خردانی همینکه نام باخنر و نیتچه و شوپنهاور می‌شنوند خود را باخته چنین می‌پندارند ایشان راه بس روشنی پیموده‌اند ، از اینرو این سخنان را می‌نویسیم تا نمونه‌ای از خامی اندیشه‌های آنان باشد. از نخست نیک گفته‌اند : «خود را بشناس». اینان اگر خود را شناختندی و از داستان روان در کالبد خود آگاه بودندی باین لغزشها نیفتادندی.

اما خدا را نپذیرفتن و بیرون از جهان مادی بچیز دیگری نگرویدن ، ما پاسخ آن را پیش از این نوشته‌ایم. دوباره می‌گوییم هر کسی با دریافت ساده این دریابد که اینجهان بخود پیدا نشده و بخود نمی‌گردد و آن را پدیدآورنده‌ای هست. دانشهای امروزه این را روشن ساخته که جهان بدینسان که هست نبوده و همواره بدینسان نمی‌گردد (1) ، و پیداست که دستی آن را بگردش انداخته.

آنگاه از سامان جهان پیداست که از روی دانش پیدایش یافته و از روی دانش می‌چرخد ، و مادّه نه چیزیست که بتوان آن را بدانش (2) شناخت و از آن چشم سامان و آراستگی داشت‌.


پابرگی :
1ـ در فلسفه‌ی دیرین بیشتر فیلسوفان بر آن بودند که جهان بدینسان که هست همیشه بوده است و خواهد بود و باین جهت جهان را بی‌آغاز و انجام می‌پنداشتند و یکی از کشاکشهای ایشان با دین بر سر این بوده و خدا می‌داند که همین یک پندار بیجا چه گزندهایی رسانده است و اگر کسی تاریخ را جستجو کند صدها کسان بر سر این نادانی بکشتن رفته‌اند. ولی امروز همه‌ی دانشهای نوین در این باره یکزبانست که جهان از نخست بدینسان نبوده و از روزی که راه افتاده زمان بزمان پیش رفته است. چنانکه خواهیم آورد انگارِ لاپلاس که پایه‌ی بسیاری از دانشهای امروزه بر آنست عنوان آن نیز همین می‌باشد.
2ـ بدانش = از راه دانش ـ ویراینده
✴️ دشمن شما برفراز آسمان نیست ، بروی زمین هم نیست ، در دلهای خودتان و درمیان خودتانست. دشمن شما ، دشمن ریشه براندازی كه باید از آن در هراس باشید ـ این اندیشه‌های پراكنده ، این خویهای ناستوده ، این بدآموزیهای فراوان ، این پتیاره‌ی خودخواهی و رشک می‌باشد ـ اینهاست كه شما را بدینسان گرفتار ساخته و اگر بچاره نكوشید نابودتان گرداند.


چیزیست بسیار آشكار ، توده‌ی پراكنده خودشان دشمن خودشان باشند. زیرا میان خود بچند دسته گردند و هر دسته‌ای بزیان دیگران كوشند و نیروهایی را كه بایستی در راه نگهداری توده بكار اندازند در راه نابودی آن بكار برند. اینست بارها می‌گوییم :

یک توده را پراكندگی مرگ است و مرگ خود جز پراكندگی نیست.

بارها می‌گوییم : زیانكارترین دشمنان كشور آنانند كه پراكندگی بمیان توده انداخته و از این راه شكوه و دارایی اندوخته‌اند ، و برای سود خودشانست كه با كوششهایی كه ما در راه برداشتن پراكندگی بكار می‌بریم دشمنی می‌نمایند.

درباره‌ی خویها ناستوده و بدآموزیهای فراوان و رشک و خودخواهی نیز آنچه گفتنی است گفته‌ایم و این بسیار راست است كه مایه‌ی گرفتاری شرقیان بیش از همه اینهاست. این بسیار راست است كه دشمن ریشه‌برانداز ما اینهاست.

(پیمان ، سال 6 ، شماره‌ی 3 ، سات 156-153)
🔶 در پیرامون روان

🔸 نشست سوم : هوده‌های مادّیگری همه بیپاست ـ (تکه‌ی 5)


٤ـ فلسفه‌ی مادّی خرد را که گرانمایه‌ترین داشته‌ی آدمیست نمی‌شناسد و نیرویی را در آدمی که داور نیک و بد و سود و زیان باشد باور نمی‌دارد. یکی از زهرناکترین هوده‌های آن فلسفه اینست.

بارها نشان دادیم که در جهان نیکها و بدها هست و در آدمی نیرویی برای شناختن آنها گزارده شده و مثلها آوردیم. همان گفته‌ها و مثلها برای نشان دادن بیپایی این سخنان بس می‌باشد و نیازی بگفتگوی دیگر نیست.

در اینجا سخن دیگری هست. در نشست نخست نوشته‌ی دکتر ارانی را برایتان خواندم. در این باره دلیل آورده می‌گوید : «فقط با مغز می‌توان فکر کرد. مغز مادّه و فکر یکی از خواص این مادّه است. تجربه بما نشان می‌دهد که اگر محیط مادّی (نور ، درجه حرارت ، رطوبت و غیره ) تغییر کند در ساختمان و طرز عمل موجود زنده نیز تغییرات نظیر آن بظهور می‌رسد. مغز نیز کاملاً تابع آن قانونست».

این سخن از دیده‌ی دانشها راستست و می‌باید پذیرفت. ولی از سوی دیگر ما نیز دلیلهای استوار برای گفته‌های خود می‌داریم. یک بار دیگر این مثل را یاد کرده‌ام : چنین انگارید شما با کسی سخن می‌رانید و او معنی دمکراسی یا مشروطه را برای شما روشن می‌گرداند و آنگاه از شما می‌پرسد : آیا این بهتر است یا فرمانروایی خودکامانه‌ی پادشاهان؟. آیا شما چه خواهید گفت؟. بیگمانست که از روی داوری خرد ، دمکراسی یا مشروطه را بهتر خواهید دانست. اکنون ببینیم آیا این اندیشه‌ی شما با «محیط مادّی» دیگر تواند بود؟. آیا «نور ، درجه حرارت ، رطوبت و غیره» در آن کارگر تواند بود؟. بیگمانست که نتواند بود. بیگمانست که باور شما را درباره‌ی مشروطه هیچ چیز از میان نتواند برد. اگر شما بآفریقا روید و درمیان گرمای سوزان آنجا زیید یا بقطب شمال بروید و در روی یخها بزندگی پردازید ، داوری شما همان خواهد بود که بوده است. اگر شما دچار ستم پادشاه خودکامه‌ای گردیده بزندان افتید یا خودتان در کشوری بفرمانروایی خودکامه برسید ، هیچ یکی از اینها در شما نخواهد هَنایید. در همان هنگامی که فرمانروای خودکامه هستید و بمردم فرمان می‌رانید ، با خرد خودتان دمکراسی را بهتر از آن خواهید دانست.

پس اینها چیست؟. گره را چگونه باز توان کرد؟. آن گفته‌ی دکتر ارانی و این گفته ، هر دو راست و استوار است. در حالی که باهم ناسازگار می‌باشد. پس چه باید گفت؟.

ما از اینها چنین نتیجه می‌گیریم : خرد نیرویی جز از مغز مادّیست. گفته‌ی دکتر درباره‌ی مغز مادّی همه راستست ولی خرد جز از مغز مادّیست. چنانکه گفته‌ایم : خرد از بستگان روانست. ما درباره‌ی روان نیز می‌گوییم جز از دستگاه مادّیست.

در این باره بیش از این سخن نتوان راند. من نیز بیش از این نمی‌رانم. هرچه هست هستی خرد چیزی بسیار روشنست و یکی از لغزشهای بزرگ مادّیگری نشناختن این نیروی آدمی می‌باشد.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 7 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 نیک و بد (1) تکه‌ی 20


می‌باید بدینسان یادآوری کرد که اگر کسان باغیرت و نیکنهاد باشند بخود آیند و دست از آن نادانی کشند و اگر نباشند و بخود نیایند باری مردم آنان را بشناسند.

این جوانان که همیشه خود را برتر می‌گیرند و دلتنگی و دل‌آزردگی از توده می‌نمایند آنان هم بدی کار خود را نمی‌دانند. باید بآنان گفت : «این خودخواهی است که شما را باین رفتار برانگیخته وگرنه کدام نیکی در شما هست که در دیگران نیست؟!.. شما خود کدام راه نیکی را می‌پیمایید و آن نیکها و بدها که می‌شناسید چیست؟!..»

می‌باید گفت : آن درسها که شما خوانده‌اید و آن آگاهیها که فراگرفته‌اید سودمند است و ارجدار می‌باشد ، ولی نه چیزیست که راه زندگی را برایتان روشن گرداند و از نیک و بد و سود و زیان آگاهتان کند. برای شناختن راه زندگی و دانستن نیک و بد دانش دیگری می‌باید که شما فرانگرفته‌اید و از آن آگاه نیستید. ببینید شما این نمی‌دانید که برای نیک و بد پایه‌ای باید و این نه درست است که هر کسی بهوس یا بگمان چیزهایی را نیک و چیزهایی را بد شمارد و آن را دستاویز گرفته بدیگران برتری فروشد. این نمی‌دانید که نیکی یک توده جز با نیکی یکایک باشندگان آن نیست و کسی که آرزومند نیکی توده است پیش از همه باید بخود پردازد. این نمی‌دانید که از یک جوان ناآزموده پندآموزی و راهنمایی نه سزاست و جوان باید درپی یاد گرفتن باشد نه درپی یاد دادن. آن درسها که شما خوانده‌اید اینها را بشما یاد نداده. هرچه هست شما اگر راستی را خواهان فیروزی توده‌ی خود می‌باشید ما راه آن را بازنموده‌ایم و شما نیز با ما همگام باشید وگرنه از این برتریفروشیها و سرکشیهای بیجا هیچ سودی برنخیزد.

کسانی که پند آموختن و کوشیدن به نیکی مردم را پیشه‌ی خود ساخته‌اند و با گفتن یا نوشتن نان می‌خورند و پول می‌اندوزند و یا به نام‌آوری می‌کوشند و یا دربند سروری می‌باشند می‌باید با آنان سخت ایستادگی نمود و آشکاره چنین گفت : «نان خوردن و یا درپی نام‌آوری و سروری بودن چیز دیگری است و نیکی مردم خواستن و خشنودی خدا را جستن چیز دیگر ، و این دو هیچگاه باهم نسازد. زیرا کسی که نان می‌خورد و یا درپی نام و شکوه می‌باشد باید همیشه دربند دلجویی از مردم باشد تا بیشتر بر سرش گرد آیند و بیشتر بهره‌اش دهند و از هر گفتار یا کرداری که مایه‌ی رمیدن و رنجیدن مردم باشد سخت بپرهیزد و هیچگاه دربند راستیها نباشد. در جایی که پندآموز یا راهنما همیشه باید دربند راستیها باشد و از پندهای سودمند اگرچه مایه‌ی رنجش و رمش مردم باشد بازنایستد.

چیزیست بسیار روشن : ماست‌فروش پزشک نخواهد بود. این هرگز نشود که ماست‌فروش دربند تندرستی خریداران خود باشد و یکی را چون دید بیمارست و خوردن ماست باو زیان خواهد داشت از فروختن به وی خودداری کند و از سود خود چشم پوشد».

باید آشکاره گفت : شما چرا پی کار دیگری نمی‌روید؟!. چرا زمین نمی‌کارید؟!.. چرا اتومبیل نمی‌رانید؟!.. چرا بداد و ستد در بازار برنمی‌خیزید؟!.. اگر براستی خواهان نیکی مردم می‌باشید نخست پیشه‌ی دیگری گیرید تا ناگزیر نباشید از فریفتن مردم و گمراه کردن آنان نان خورید.