پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 حافظ چه می‌گوید


🔸 10ـ پس چرا حافظ را چندین می‌ستایند؟.. (تکه‌ی دو از سه)

من نمی‌خواهم همه‌ی بدیهای حافظ را بشمارم و او را چنانکه بوده است نشان دهم. شما گفته‌های خودش را بگیرید ببینید یک مرد تا چه اندازه بی‌ارج باشد که برای شعر بافتن و قافیه جفت کردن خود را سگ گرداند و چنین گوید :

پی پاره‌ای نمی‌کَنم از هیچ استخوان تا صد هزار زخم بدندان نمی‌رسد

شما این شعر را نیک باندیشه سپارید تا اندازه‌ی بی‌ارجی گوینده‌اش را بدست آورید. شاعر از یک سو سختی زندگانی خود را نشان می‌دهد که در نتیجه‌ی آنکه پی کاری نمی‌رفته است و عمر با غزلبافی هدر می‌گردانیده روزگارش با سختی بسیار می‌گذشته است. از یک سو تنها برای بافتن یک «مضمون» و ساختن یک بیتی خود را سگ می‌گرداند. از آن سو گزافه‌گویی شاعر را بنگرید : از کندن یک پی پاره صدهزار زخم بدندانش می‌رسیده است. اندیشیدنیست که صدهزار زخم در یک دندان چگونه جا می‌گرفته است.

از آنسوی ، مگر آن ستایندگان کیستند؟!.. یک دسته از آنان تذکره‌نویسانند که همچون خود حافظ یاوه‌گو بوده‌اند ، و آنگونه شعرگویی را (که یگانه خواست ، قافیه‌سازی باشد) هنری می‌شمارده‌اند. آن ستایشهای اینان از حافظ مانند آنست که قماربازان بنشینند و از یک قمارباز تردست و زیرکی بستایش پردازند. این شاعران دسته‌ای می‌بودند که لذت می‌بردند از اینکه از وظایف زندگانی و از تلاشهایی که می‌باید کرد آزاد گردند و بنشینند و لگام هوس را رها کرده با سخن بازی کنند و قافیه بافند ، و در آن میان به هر که خواستند دشنام دهند ، هر که را خواستند بستایش پردازند ، سخن از باده رانند ، گفتگو از ساده کنند ، گاهی فیلسوفانه پندها دهند ، گاهی رندانه بدآموزیها کنند ، اینجا بی‌نیازی کنند و بفلک نازند ، و آنجا بنیازمندی و گدایی پردازند ، هرچه خواستند بگویند ، بخدا نیز گستاخی و بیفرهنگی دریغ ندارند ، با این سخنبازی و هوسرانی روز گزارند ، و نان از دسترنج دیگران خورند ، و پس از همه‌ی اینها کسان ارجمند و والاجایگاهی باشند ، و «شاعر» و «ادیب» و «فیلسوف» هم نامیده شوند.

اینان ستایشهایی که از حافظ و سعدی کرده‌اند بیش از همه برای گرمی بازار خودشان بوده و از همه شنیدنی‌تر جمله‌هاییست که بکار برده‌اند : «شهریار اقلیم سخن ، نقاد بازار ادب...». اقلیم سخن کجاست؟!.. بازار ادب چه معنی دارد؟!..

یک دسته‌ی دیگر شرقشناسان اروپایند. اینان بدخواهان شرقند. اینان دوست می‌دارند که همه‌ی شرقیان همچون حافظ باشند که به یک كنج خرابات بس کرده با باده و ساده روز گذرانند و جهان و دارایی آن را بآزمندان اروپا و آمریکا بازگزارند ، دوست می‌دارند که همه‌ی شرقیان پیروی از حافظ و خیام کرده کوشش و تلاش را بیهوده شمارند ، دوست می‌دارند که شرقیان بدستور خراباتیان جهان را هیچ و پوچ شمارند و دم را غنیمت دانسته در اندیشه‌ی گذشته و آینده نباشند ، دوست می‌دارند آنان خودشان پیاپی ماشینها سازند ، افزارهای گوناگون جنگی پدید آورند ، از جوانان سربازان و هوانوردان و چتربازان پرورند ، ولی شرقیان همچون حافظ و خیام و سعدی جز درپی سخنبازی و قافیه‌پردازی نباشند. خودشان اگر یک دشمنی رخ نمود زنان و مردان دست بهم داده شرق و غرب را بتکان آورده در چند جا فرونت[جبهه] برانگیزند. لیکن شرقیان دست بدامن شکیبایی زنند و چنین خوانند :

صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند کز اثر صبر نوبت ظفر آید

یا گناه را بگردن خدا انداخته چنین گویند :

گر رنج پیشت آید گر راحت ای حکیم نسبت مکن بغیر که اینها خدا کند

تنها حافظ و دیوان او نیست ، این شرقشناسان هرچه را که مایه‌ی درماندگی یک مردمی تواند بود ـ از دیوانهای حافظ و خیام و سعدی و مولوی و از صوفیگری و خراباتیگری و کیشهای گوناگون و مارپرستی و گاوپرستی و جوکیگری و روضه‌خوانی و مانند اینها ـ می‌ستایند و برواجش می‌کوشند. زیرا همینها برای اروپا بیش از ملیونها سپاه کار می‌کند. همان دیوان حافظ به تنهایی بیش از یک‌ملیون سپاه بکار آنان می‌خورد.

داستان آنان با این رفتار خود داستان آن ماهیگیرانیست که نمی‌خواهند بخود رنج دهند و ماهیها را یکایک گیرند ، و می‌خواهند کاری کنند که صد صد و هزار هزار شکار کنند ، و اینست بآب زهر می‌ریزند که ماهیان بخورند و گیج شده خود را بکنار زنند ، و آنان پیاپی گرفته رویهم چینند.

در جایی که می‌توان توده‌هایی را با بدآموزیها گیج و درمانده گردانید ، که ملیونها و صد ملیونها را زبون[=ذلیل] و زیردست خود ساخت چرا نکنند؟!..
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 9 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 چه می‌باید کرد؟.. (تکه‌ی 12)


2ـ سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست

گفتیم : یک توده باید خود نیک باشند تا پیش روند و از پریشانی و گرفتاری رها گردند ، و نیکی یک توده جز با نیکی یکایک مردم آن نباشد. کنون ببینیم یکایک مردم چگونه نیک شوند و راه آن چیست؟..

برای این باید نخست بدیها را شناخت. بدیها چیست؟.. باید دانست بدیهای آدمیان در سه رشته است :

1ـ ندانستن معنی جهان و زندگی و نشناختن راستیها.

2ـ ناتوانی روانها و خردها.

3ـ بدی خویها.

بدیها اینهاست ، و کسانی که می‌خواهند نیک باشند باید از همه‌ی اینها دور گردند. گام نخست نیکی پیراستگی از بدیهاست.

ما از یکایک اینها سخن خواهیم راند. نخست می‌باید دانست اینها هر سه بهم بسته است و هر سه از یک سرچشمه باشد. در چاره نیز باید به هر سه در یکجا کوشید.

چگونه اینها بهم بسته است و هر سه از یک سرچشمه باشد؟.. وآنگاه چگونه توان باینها چاره کرد و راهش چیست؟..

برای این ، باید بیاد آورد سخنانی را که درباره‌ی‌ گوهر آدمی و دو نهادی آن نوشته‌ایم و من اینک کوتاه‌شده‌ی آن را در اینجا می‌آورم :

1ـ آدمی دارای دو نهاد است : نهاد تن و جان ، و نهاد روان. این دو نهاد اگرچه یکی گردیده و بهم پیوسته ولی از هم جداست و هر یکی از آنها خیمها و دریافتهای دیگری می‌دارد.

از نهاد تن و جان ، آدمی همجنس دیگر جانداران است ، و چنانکه فیلسوفان گفته‌اند ، سرچشمه‌ی همه‌ی کارهایش «خودخواهی» یا (حب‌الذات) می‌باشد. هر کسی تنها خود را می‌خواهد و همه چیز را برای خود می‌خواهد. از این نهاد ، آدمی دارای خیمهای ناستوده از رشک ، خشم ، ستمگری ، هوس ، خودخواهی ، برتری‌فروشی و مانند اینهاست.

ولی از نهاد روان ، والاترین آفریدگانست و سرچشمه‌ی همه‌ی کارهایش غمخواری با مردم ، و جانفشانی ، و نیکخواهی ، و آبادی‌دوستی و راستی‌پژوهی می‌باشد (که آخشیج خودخواهی یا حب‌الذات ‌است) : از این نهاد ، آدمی دارای خرد ، فهم ، اندیشه ، شرم ، و مانند اینهاست.

2ـ این دو نهاد که آخشیج یکدیگر است همیشه باهم در کشاکش است ، و همچون دو کفه‌ی ترازو ، همینکه یکی بالا رفت آن دیگری پایین خواهد افتاد.

3ـ نهاد تن و جان چیره‌تر است ، و از اینرو هر آدمی اگر بحال خود ماند ، و او را آموزگاری یا فرهیختاری[مربی] نباشد این نهاد چیرگی نماید ، و خیمهای ناستوده‌ی آز و خشم و کینه و رشک و خودخواهی و مانند اینها نیرو گیرد.

اینست برخی از گفته‌های ما درباره‌ی‌ گوهر آدمی. از اینها پیداست که آدمی چون روانش نیرومند باشد خرد و فهم و اندیشه‌اش نیز نیرومند خواهد بود ، و خیمهای ستوده‌ی غمخواری و نیکخواهی و مانند اینها که ازآنِ نهاد روانیست چیرگی نموده ، و خیمهای ناستوده‌ی خودخواهی و آز و رشک و مانند اینها که ازآنِ نهاد جانیست ناتوان خواهد گردید.
اینها همه نتیجه‌ی نیرومندی روانست. اما نیرومندی روان ، آن نیز ، بیش از همه نتیجه‌ی دانستن معنی درست جهان و زندگانی و پی بردن بگوهر آدمیگری و آشنا گردیدن با راستیهاست.

این یک جستار بسیار ارجداری است که یک توده یا یک گروهی از مردم چگونه نیک گردند یا بد شوند؟.. کمتر کسانی این را دانند و انبوه مردم از آن ناآگاهند.

در همین زمان ما ، با همه‌ی پیشرفت دانشها و فزونی آگاهیها ، چون بیازمایید ، در این زمینه لغزشها و ناآگاهیهای فراوان در اندیشه‌ها یابید. در همان زمینه‌ی خیمها ، بیشتر کسان از سرچشمه و انگیزه‌ی آنها ناآگاهند و بهم‌بستگی‌ای را که میانه‌ی آنها با نیرومندی روانها و دانسته بودن راستیهاست نمی‌شناسند.

بارها می‌بینیم فلان نویسنده گفتاری نوشته و مثلاً دروغگویی را بسیار نکوهیده : «دروغگو دشمن خداست ، دروغگو در دو جهان روسیاه است ...» می‌گوییم : «چه سودی از این تواند بود؟!.. مگر دروغگویان بدی دروغ را نمی‌دانند؟!..» می‌گوید : «پس چه بنویسیم؟!.. جز نکوهش چه کار می‌توان کرد؟!..».

نیز بارها می‌بینیم کسانی بگفتارهایی که ما در زمینه‌ی شناخته شدن معنی جهان و زندگانی ، و برای نبرد با پندارهای بیهوده و گمراهیهای گوناگون می‌نویسیم ، ایراد گرفته می‌گویند : «اینها بس است اندکی هم از اخلاق بنویسید». اینها نمونه‌ی خامیها و ناآگاهیها است.
✴️ بخوانید و بسنجید

زیر عنوان (در روزنامه‌ی پرچم چه دیدم) در روزنامه‌ی بهار ایران دفاعی از سعدی خواندم که راستی را موی بر بدنم راست شد.

خوب است شما خوانندگان پرچم هم بخوانید و با گفته‌های پیمان و پرچم بسنجید ، بخوانید و بر بیچارگی مردم با چنین نویسندگانشان بگریید.
بخوانید تا بدانید پایه‌ی بیشرمی تا کجا رسیده است!.

من خواندم و از خجالت آب شدم ، آن قدر پیش خود کوچک و خوار شدم که گفتم خدایا نویسنده‌ی این هم هموطن من است!

آیا در میان ایرانیان اشخاصی به این اندازه پست و بیشرم پیدا می‌شوند؟!
واه واه چه توده‌ی ننگینی!؟

خوانندگان! مرا سرزنش نکنید اگر از حد اعتدال خارج شدم. بخوانید تا درد دلم را بدانید. اینک قسمتی از آن :

«کدام یک از حکایات او را ننگین می‌پندارید اگر منظور شما بطور کلی باب پنجم عشق و جوانی است که زهی بی‌انصافی ، زیرا جوانان که چشم و چراغ اجتماع هستند البته در اجتماع حقی دارند که سعدی این حق را درباره‌ی آنها ملحوظ داشته و یک باب از هشت باب کتاب خود را بآنها تخصیص داده و با حکایاتی شیرین آنها را نیز محظوظ نموده است. بعلاوه مقتضیات وقت را در نظر نمی‌گیرید. اگر بر فرض هم لغزشهایی در دیوان سعدی دیده شود مطابق با اوضاع آن دوره است و هزلیات عبید زاکانی نماینده‌ی اخلاق و افکار مردمان آن عصر می‌باشد. همچنین اگر منظور شما بخصوص حکایت و عنفوان جوانی است که آن هم مربوط باوان جوانی سعدی است و البته هر کسی در جوانی احساسات و عواطفی دارد که با سایر ادوار زندگانی او متفاوت است. زیرا دوره‌ی جوانی طبعاً صورت زیبا را دوست می‌دارد و خواه ناخواه بسوی جمال کشانیده می‌شود. این غریزه فطری است و در نهاد عموم جوانان متمکن می‌باشد و نباید سعدی را هم از قانون کلی مستثنا ساخت».

آقای مدیر روزنامه‌ی آزاد! شما هم بخوانید تا تأثیر تعلیمات مفاخر ملی را بدانید!

آقای کسروی! پرچمدار ایران! پیش روید پیش! مطمئن باشید هماره دلهای پاک با شما است.
آبادان محمدحسن شیشه‌گر

پرچم : در کشوری که وزارت فرهنگ گلستان سعدی را با آن رسواییهایش بدست شاگردان بدهد [1] چه شگفت که چنین مقالاتی هم در روزنامه‌ها نوشته شود و کسانی بدینسان برای بچه‌بازی که پست‌ترین شکل بیناموسیست فلسفه بافند. این گناه آن وزارت فرهنگ است.
(پرچم روزانه ، شماره‌ی 185)

[1] : در آن زمان گلستان یکی از کتابهای درسی مدارس بود. گذشته از آن بعنوان جایزه به شاگردان برجسته داده می‌شد. کنار گزاردن چنین بی‌آزرمیهایی جز از تأثیر نوشته‌های پیمان نبود.
شادروان سایه‌لی از پشتیبانان پیمان

این جوان آرام و کمگو که خویشاوندی نیز با دارنده‌ی پرچم می‌دارد از چند سال باز با پیمان و راه آن آشنا گردیده و پاکدلانه گردن بآمیغها گزارده‌ است.
آقای سایه‌لی با همه‌ی کمسالی در راه کشور آسیبها نیز دیده. زیرا در شهریور‌ماه 1320 که آن داستان رخ داد این جوان درمیان سپاهیانی می‌بود که در سردشت لشگرگاه می‌داشتند و پس از آن داستان گرفتار تاخت و تاز کُردان محمد رشید گردیده و با یک آسیبهای دلگدازی دچار آمدند.
سپس نیز در میاندوآب بدست سپاهیان بیگانه افتادند که افسران را دستگیر گردانیده به تبریز آوردند و تا چند ماهی در بند نگه می‌داشتند تا آزاد گردانیدند.
(پرچم نیمه‌ماهه)
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی هفت


شگفتتر آنکه کسانی می‌گویند : اگر در حکومت نظامی اجتماعات ممنوع نخواهد بود پس چه تفاوت درمیان آن با حکومت کشوریست؟! می‌گویم : تفاوتش را خود قانون می‌گوید. در حکومت نظامی رشته‌ی فرمانداری از وزارت کشور گرفته شده بوزارت جنگ سپرده می‌گردد. وآنگاه برای رسیدگی بگناهان کسانی که بزیان دولت و برای بهم‌زدن آسایش و امنیت بکوشش می‌پردازند دادگاههای نظامی برپا شود که زودتر و ساده‌تر از دادگاههای کشوری (عدلیه) بکار پردازند وآنگاه کیفرها سختتر از زمانهای عادی باشد. خود قانون اینها را روشن می‌گرداند. من اینک چند ماده‌ای را از آن در پایین می‌آورم :

ماده‌ی 1ـ از وقتی که ‌اعلان حکومت نظامی شود اموری که راجع بامنیت و آسایش عمومیست با تصویب هیئت وزراء بتوسط وزارت جنگ اجرا خواهد شد.

ماده‌ی 2ـ (در بالا آورده‌ایم)

ماده‌ی 3ـ تمام حکام و محاکم نظامی باید اهل نظام باشند.

ماده‌ی 4ـ اشخاصی که عملاً برضد دولت مشروطه و امنیت و آسایش عمومی اقدام و خیانت آنها مدلل شده باشد محکوم بقتل خواهند بود.

خود همین ماده‌ها مقصودی را که ‌از حکومت نظامی هست و تفاوتی را که میانه‌ی آن با حکومت کشوری باید بود روشن می‌گرداند.

به هر حال هیچگاه معنی این ماده جلوگیری از هر گونه فراهم‌آمدن نیست. نه تنها فراهم‌آمدنهای عادی ممنوع نیست ، فراهم‌آمدنهای سیاسی نیز ممنوع نمی‌باشد. تنها آن فراهم‌آمدن ممنوعست که بقصد دشمنی و نافرمانی با دولت مشروطه و برای بهم‌زدن امنیت باشد. این چیزیست که هر کسی با فهم قضایی آن را تواند فهمید.

ولی جای افسوس است که ‌اداره‌ی فرمانداری نظامی تهران و اداره‌ی شهربانی ، در نتیجه‌ی ناآشنایی بزبان قانون و اصول قضایی این ماده را بآن معنی دیگر گرفته و چنین می‌پندارند که خواست قانونگزار جلوگیری از هر گونه ‌اجتماعست ، و اینست هر زمان که خواستند کسانی را بگناه فراهم‌آمدن می‌گیرند و باستناد این ماده به بند می‌کشند که باید گفت : خود خلاف قانون و جرم می‌باشد. بلکه شهربانی چندان تند رفته که ‌اخطار را که در ماده‌ی 10 قید شده لازم نمی‌دانند و همانکه چند ماده ‌از حکومت نظامی را در روزنامه‌ها بعنوان آگهی نشر کرده‌اند بجای اخطار گرفته بس شمارند.
🔶 حافظ چه می‌گوید


🔸 10ـ پس چرا حافظ را چندین می‌ستایند؟.. (تکه‌ی سه از سه)

آمدیم بکسانی که از ایرانیان امروز سنگ حافظ و سعدی و دیگر شاعران را بسینه می‌زنند ، و پیاپی دیوانهای آنها را بچاپ می‌رسانند ، شرحها می‌نویسند و ستایشها می‌کنند. اینان نیز به دو دسته‌اند :

یک دسته آنان که با شرقشناسان همکارند (بگفته‌ی سعدی خواجه‌تاشانند) و دانسته و فهمیده بنابودی این توده می‌کوشند. (1)

چرا این کار را می‌کنند؟!.. مگر کسی هم بنابودی توده‌ی خود کوشد؟!.. مگر چنین کسانی هم در جهان یافت می‌شوند؟!.. راستی را باور کردنی نیست ، ولی افسوس که چنین کسانی در شرق پیدا شده‌اند. دریغ که چنین کاری را انجام می‌دهند. تنها برای آنکه خوش خورند و خوش خوابند و کام گزارند ، و در اتومبیلهای شیک نشینند و ماهانه‌ی گزافی گیرند ، افزار سیاست بیگانگان شده‌اند و بچنین کار نامردانه‌ای تن درمی‌دهند.

یک دسته‌ی دیگر نیز نافهمیده فریب آنان را می‌خورند ، چون می‌بینند در کتابهای اروپایی نامهای حافظ و خیام با ستایش برده می‌شود ، و از این سو آقای فروغی ، آقای محمد قزوینی ، و آقای دکتر غنی و مانندگان اینان ، دیوانهای آنها را چاپ می‌کنند و شرحها بآنها می‌نویسند ، فریب این نمایشها را خورده چنین می‌پندارند که راستی را حافظ و سعدی و مولوی و خیام و مانند اینها مردان بزرگی می‌بوده‌اند ، و راستی را اروپاییان باینها ارج می‌گزارند ، از اینرو با یک دلبستگی بشعرهای آنها می‌پردازند و هواداری بی‌اندازه می‌کنند.

یک دسته از اینان بدرد تذکره‌نویسان گرفتارند که خود شاعرند و سرمایه‌شان جز قافیه‌سازی نیست. از اینرو از حافظ و سعدی و دیگران هواداری می‌کنند. از نافهمی بنابودی یک توده خرسندی می‌دهند و برفتن سرمایه‌ی پوچ خودشان خرسندی نمی‌دهند.

اینهایند آنان که از حافظ بستایش می‌پردازند. آیا می‌توان باین ستایشها ارجی گزاشت؟!.. می‌توان بانگیزه‌ی اینها چشم از راستیها پوشید؟!.. بهترین دلیل به بی‌ارجی این ستایشها همانست که می‌بینید اینان در برابر دلیلهای استوار ما یا خود را به ناشنیدن می‌زنند و بیپروایی می‌نمایند و یا پستی و بدنهادی از خود نشان داده بسخنانی زشت و بیفرهنگانه می‌پردازند و برخی که می‌خواهند یک پاسخی دهند چنان سخنان سست و بیمغزی را بمیان می‌آورند که آدم دلش به بیچارگیشان می‌سوزد و چاره جز خاموشی نمی‌بیند.

مثلاً ما بدآموزیهای شاعر را ـ از ستایش باده‌خواری ، و پافشاری در جبریگری ، و بی‌ارج شماردن جهان ، و پرده‌دری در ساده‌بازی و مانند اینها که هر یکی گناه بزرگی ازو ، و زیان بزرگی بتوده است ـ می‌شماریم و شعرهای او را بگواهی یاد می‌کنیم ، یکی از آنان پاسخ داده چنین می‌گوید : «شما حافظ را از نظر اجتماع انتقاد کرده‌اید. حافظ که اجتماعی نیست. خودش می‌گوید من اجتماعی نیستم. او شاعر است ...». آدم درمی‌ماند که در برابر چنین گفته‌ی پوچی چه بزبان آورد و چون می‌اندیشد می‌بیند راستی اینان بیچاره شده‌اند ، راستی را نیروهای خدادادیشان تباه گردیده ، و چاره نمی‌بیند جز آنكه بخاموشی گراید. درست مانند آنست كه شما با توپ و تانک و شصت‌تیر و آیروپلان[=هواپیما] به یك شهری یا دیهی حمله برید و ببینید مردم آنجا با دَگَنَگ بجلو شما می‌آیند كه ناگزیر گردید دست باز نكرده همچنان آرام بایستید.
پایان

پابرگی :
1ـ کتاب «دادگاه» دیده شود. ـ ویراینده
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 9 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 چه می‌باید کرد؟.. (تکه‌ی 13)


از آنسوی دسته‌ی انبوهی بدیها را از نهاد آدمی می‌شناسند و آن را چاره‌پذیر نمی‌دانند. می‌گویند : چیزی که در نهاد کسیست چگونه دیگر گردد؟!.. و باین گفته‌ی خود دلیل می‌آورند نیکی‌ناپذیری جانوران را.

ما باینها پاسخ داده می‌گوییم : آدمی نیکی و بدی هر دو را در نهاد خود می‌دارد. چیزی که هست گاهی آن نیرومند شود و نیکیها نمودار گردد و گاهی این چیرگی کند و بدیها رخ نماید. داستان آدمی با دو نهاد جان و روان داستان شهریست که در آن دو تن بفرمانروایی کوشند ـ یکی نیکوکار که هر زمان دست یابد بآبادی شهر و آسایش مردم کوشد و دیگری بدکردار که هرگاه چیره شود بآزار مردم و ویرانی شهر پردازد.

سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست و در مغز نیز بیش از همه دانسته‌ها و آموخته‌ها کارگر باشد. چنین انگارید یک تن یا یک دسته در بیابان می‌زیند و کسی بآنان چیزی نمی‌آموزد و درباره‌ی‌ جهان و زندگانی آگاهیهای سودمندی بآنان نمی‌رسد. در چنین کسانی روانها و خردها ناتوان و نهاد تن و جان بسیار زورمند باشد و خویهای ناستوده از آز و رشک و ستم و خودخواهی توانا باشد. با اینهمه از برخی خیمهای نیک و از دریافتهای ساده‌ی خدادادی بیکبار بی‌بهره نباشند.

بدتر از اینان کسانی باشند که بجای راهنمایان و آموزگاران ، دچار یک دسته فریبندگان و بدآموزان گردند. در اینان ناتوانی روانها و خردها بیشتر باشد و از خیمهای نیک و دریافتهای خدادادی بهره بسیار کم دارند.

بدتر از اینان کسانی باشند که دچار چند دسته‌ فریبندگان گردند و گرفتار چند گونه بدآموزیها و گمراهیها باشند و در نتیجه‌ی اینها ناتوانی روانها و خردها بیش از اندازه شده و بسیاری از نیروهای مغزیشان ، از فهم و دریافت و اندیشه ، از کار افتد.

امروز این سستی خردها و کوتاهی اندیشه‌ها و پستی خیمها که ما از برخی کسان می‌بینیم ، اگر جستجو کنیم انگیزه‌ی همه ، آن دانسته‌ها و آموخته‌هاست که در مغزهای ایشانست. مثلاً در این هنگام که جهانیان توده توده گردیده و با همدیگر بر سر زندگی نبرد می‌کنند (1) ، ما اگر کسانی را پیدا کنیم که بی‌پروایی از خود می‌نمایند ، و چون سخن از نگهداری کشور و میهن‌دوستی بمیان می‌آید رو می‌گردانند از حال آنان در شگفت خواهیم بود. اینان چرا دربند زندگانی نیستند؟!.. چرا اندیشه‌ی آینده نمی‌کنند؟!..

پابرگی :
1ـ این گفتار در سال 1320 در گرماگرم جنگ جهانی دوم نوشته شده. ـ ویراینده
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی هشت


ماده‌ی دیگری از قانون حکومت نظامی که درخورِ گفتگوست ماده‌ی 5 آن می‌باشد که ‌اینک در پایین آورده می‌شود :

«ماده‌ی 5ـ اشخاصی که سوءظن مخالفت با دولت مشروطه و امنیت و انتظام عمومی در حق آنها بشود قوه‌ی‌ مجریه حق توقیف آنان را خواهد داشت و پس از توقیف باستنطاق آنان شروع می‌شود. هرگاه در استنطاق سوء‌ظن بکلی رفع نشود شخص مظنون در توقیف باقی و پس از اختتام حکومت نظامی بعدلیه تسلیم خواهد شد».

این ماده ‌اگرچه ‌از ماده‌ی 10 روشنتر است ، باز بشرحی نیازمند است :

نخست : این ماده چنانکه ‌از عبارتش آشکار است درباره‌ی کسانیست که با دولت مشروطه دشمنی کنند و در اندیشه‌ی آشوب و بهم‌زدن ایمنی باشند. در ماده‌ی 4 که جلوتر از اینست گفتگو از کسانی کرده که آشکارا بدشمنی با دولت مشروطه برخیزند و ایمنی را بهم زنند و کیفر آنان را «قتل» قرار داده. در این ماده سخن از کسانی می‌راند که بآشوبی برنخاسته‌اند ولی چنین گمانی بآنها می‌رود. قانون اجازه می‌دهد که حکومت نظامی آنها را بگیرد و ببازپرس کشد و اگر درمیان بازپرس بدگمانی رفع نشد ، چون در آن حال نیاز بجستجوهای قضایی بسیاری خواهد افتاد و این کار از بازپرسان حکومت نظامی که برای چندگاهی برگزیده شده‌اند ساخته نیست اینست می‌گوید آنها را در بند نگه می‌دارند تا پس از پایان حکومت نظامی بعدلیه سپرده شوند.

دوم : تشخیص اینکه ‌از آن کسان بدگمانی رفع شد و یا نشد با بازپرس و دادستانست نه با شخص حاکم نظامی زیرا چنانکه گفتیم بموجب همین قانون باید در حکومت نظامی محکمه‌های جزایی برپا گردد که ناچار بازپرس و دادستان هم خواهد بود (چنانکه همین اکنون در حکومت نظامی تهران هست) و کار اینها نیز باید بموجب اصول محاکمات جزائی عدلیه باشد. به هر حال این نیز از مسلمات است که شخص حکمران نظامی حق دخالت در محاکمه یا در بازپرس ندارد ، و این موضوع چندان روشنست که من نیازی بشرح آن نمی‌بینم. زیرا گذشته ‌از همه چیز ، چنانکه گفته‌ایم این قانون را دارالشورا در سال 1329 گزارده که در ایران نیرومندترین هنگام جنبش آزادیخواهان ـ بویژه حزب دمکرات ـ می‌بود ، و این نشدنی است که آنان قانونی گزارند و استبداد را بازگردانند و به یک نفر حاکم نظامی حق دخالت در قضاوت دهند.

آری چنانکه گفتیم حکومت نظامی حق دستگیر کردن را دارد. ولی پس از دستگیر کردن باید بدادستان و بازپرس سپارد و خود حق دخالت ندارد.

چون هنگامی که ما را گرفتند نخست ماده‌ی 10 را بهانه می‌آوردند و سپس که من پاسخهایی دادم و دادستان و بازپرس «شرافتمندانه» پاسخهای مرا پذیرفته چنین اظهار عقیده کردند که بیجهت دستگیر شده‌اند و باید رها گردند ، این بار حکومت نظامی ماده‌ی 5 را پیش کشید و من درمیان آن گفتگوها دیدم نه در حکومت نظامی و نه در شهربانی معنی این دو ماده را درست نمی‌فهمند ، و از آنسو امروز در تهران این دو ماده مورد ابتلای مردم می‌باشد ، از این جهت بهتر دانستم در مقدمه‌ی داستان خودمان آن دو ماده را از نظر قضایی شرح دهم.

اینست در پایان روی سخن را باداره‌ی فرمانداری نظامی تهران و اداره‌ی شهربانی برگردانیده می‌گویم : آیا شما این معنی را که من بآن دو ماده دادم می‌پذیرید؟.. اگر می‌پذیرید باید خَستُوان[=معترف] باشید که تاکنون رفتارتان مخالف قانون بوده. اینکه فرمانداری نظامی هر کجا اجتماعی دید بسراغشان رود و دستگیر گرداند ، و یا شهربانی مردم را در فشار گزارده مجبور سازد که ‌اگر یک بزم عروسی دارند یا یک مهمانی برپا کرده‌اند بکلانتری آگاهی دهند ، و پس از شنیدن اخم و تَخمهای آقای کلانتر (که پاسبان نداریم ، چه وقت عروسیست؟!.. چه وقت مهمانیست؟! ایرانیها عجب مردمانیند) یک پاسبانی را بگیرند و اختیار خانه‌ی خود را بدست او سپارند ـ همه‌ی اینها بیرون از قانونست.
Dardha va Darmanha b9 t1.pdf
864.6 KB
🔸 دردها و درمانها (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

بخش نهم ، تکه‌ی یک از دو

🔹 سال هفتم پیمان
🔹 چه می‌باید کرد؟..
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 آنچه اینجا خواهیم خواند


در این کتاب تأثیر افکار و باورهای یک ملت بر اقتصادش به گفتگو گذاشته شده است. همچنین جواب سئوالات زیر روشن می‌گردد :

ـ چه فعالیتی را می‌توان «کار» بحساب آورد؟

ـ چه فعالیتهایی کار نیست ، مفتخوریست؟

ـ به چه کارهایی حرفه می‌گویند؟

ـ چه نیازی به پول هست؟

ـ چه نیازی به تجارت هست؟

ـ آیا در همه جا به واسطه‌ها (آنها که از تولیدکننده بخرند و بمصرف‌کننده بفروشند) نیاز هست؟

ـ آیا کاسب یا تاجر صاحب کالایی است که خریده؟

ـ تعداد کارمندان اداره‌های دولتی باید چه اندازه باشد؟

ـ آیا پول به ربا دادن مشروع است؟

ـ آیا اجاره دادن زمین مشروع است؟

ـ آیا هر چیزی را می‌توان مالک شد؟

ـ آیا مالکیت زمین شرطی هم دارد؟

ـ آیا کار و کسب برای روزی خوردن و پول درآوردن است؟

ـ علت آنکه مفتخوری در ایران فراوان است چیست؟

ـ چه رابطه‌ای هست میان افکار و باورهای مردم و بیکاره‌ ماندن زمینهای کشاورزی در ایران؟

ـ آیا روستاهای ما باید تا ابد به همین ترتیب فعلی محروم از خدمات بماند؟

ـ ارزش هر شغلی به چیست؟

ـ آیا رفاه و آسایش یک مردمی تنها به اقتصاد ایشان ربط دارد؟

ـ آیا اقتصاد به باورها و افکار و رفتار مردم بستگی دارد یا مستقل از آنست؟

ـ آیا علم اقتصاد راههایی برای جلوگیری از تقلب ، ناراستی ، حیله‌گری ، زیاده‌خواهی در فعالیتهای اقتصادی ارائه کرده است؟

ـ آیا میان شیوه‌های اقتصادی مورد بحث در علم اقتصاد و عدالت و انسانیت ارتباطی هست؟

ـ آیا صنعت و تجارت بخودی خود هدف است؟ اگر هدف نیست پس برای چیست؟

ـ هدف از ماشین و کارخانه چیست؟ آیا در زندگی فعلی ، مردم برای ماشین‌اند یا ماشینها برای مردم؟

ـ همه میدانند کسی که سرمایه‌ی کلانی را به یک صنف بیاورد دست خرده‌پاهای آن صنف را می‌بندد بلکه بیکارشان میگرداند. برای جلوگیری از چنین صدمه‌ای چه باید کرد؟

ـ آیا پول ثروت است؟

ـ آیا پول نیاز به پشتوانه دارد؟

ـ چرا طلا و نقره و پلاتین و جواهرات و عتیقه‌ها گران‌اند؟

ـ باورهای مردم چه اثری روی قیمتها دارد؟

ـ آیا بدون اینکه افکار مردم براه راست بیفتد ، مشکلات اقتصادی با اصلاحات رفع می‌شود؟

ـ آیا هر چیزی که کم شد گران می‌شود؟

ـ آیا میان چاپ اسکناس تازه و اضافی و بالا رفتن قیمتها ارتباطی هست؟

ـ موجودی موزه‌ی جواهرات یا ذخیره‌ی طلای بانک مرکزی چه اثری روی اسکناس چاپ شده دارد؟

ـ دارایی یا ثروت به چه چیز گفته می‌شود و چه چیزها اساس ثروت ملی است؟

ـ حدود پنجاه سال پیش در ایران روستاییان 80 درصد و شهریان 20 درصد جمعیت را تشکیل میدادند. الان روستاییان کمتر از 30 درصد و شهریان بیش از 70 درصد جمعیت را تشکیل میدهند. نسبت شهری و روستایی تقریباً برعکس شده. روستاها خالی و شهرها پر از جمعیت شده‌اند. آیا این برای اقتصاد یک کشوری خوبست؟ اگر خوب نیست چاره‌اش چیست؟

ـ مراکز صنعتی باید در کجاها بوجود آیند؟

ـ آیا درست است که سهم نیروهای کار از تولید ملی یکسان باشد؟ به عبارت دیگر مزدها یکسان باشد؟

ـ آیا مساوات کامل مزدها در میان یک مردمی خوبست و اگر خوبست آیا شدنی است؟

ـ اگر مساوات کامل خوب نیست ، آیا این راهی که امروز هست و بیشترین درآمد مشروع صدها برابر کمترین درآمد است عادلانه می‌باشد؟

ـ در اقتصاد چه راهی را باید پیش گیریم که «حق به حقدار برسد» و عدالت رعایت شود؟


پس از روشن شدن جواب این پرسشها ، این کتاب فرمولهایی برای یک اقتصاد سالم ، عادلانه و قوی ارائه می‌دهد. اقتصادی که با باورها و افکار صحیح مردم و همچنین قانونهای متکی بر این افکار پشتیبانی شود. اقتصادی که مسلماً می‌تواند بر مشکلات کنونی غلبه کند.

ویراینده
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 9 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 چه می‌باید کرد؟.. (تکه‌ی 14)


اگر جستجو کنیم خواهیم دید از آغاز جوانی با یک رشته بدآموزیهایی دچار بوده و چنین یاد گرفته‌اند : «خدا اینجهان را دشمن می‌دارد هر کسی می‌خواهد خدا را خشنود گرداند باید باینجهان بی‌پروایی کند و همیشه در اندیشه‌ی آنجهان باشد ...». این بدآموزیها با تنبلی و هوسِ آسایش‌دوستی که در نهادشان بوده سازگار افتاده ، و در دلهاشان جایگیر گردیده و همین روانها و خردهای ایشان را هرچه سست‌تر و ناتوانتر گردانیده. نتیجه‌ی آن بدآموزیهاست که بدینسان نمودار می‌گردد.

اینان نه آنست که جان خود را دوست نمی‌دارند و نگهداری آن را نمی‌خواهند. چنان گمانی درمیان نیست. آنان جان خود را بیشتر دوست می‌دارند و اگر در نتیجه‌ی همین بی‌پرواییها کشور را گرفتاری پیش آید و آنان هم بیک گزندی یا زیانی دچار گردند بیشتر از دیگران بیتابی نمایند. چیزی که هست در سایه‌ی ناتوانی روانها و خردها این نمی‌توانند که از پیش گزندهایی را که بیم آنها می‌رود دریابند و بهمدستی دیگران یک راهی برای نگهداری خود بیندیشند. درست مانند کودکانند که تا گزند یا زیانی نزدیک نگردد آن را درنیابند و اگر کسی بآنان بگوید پروا ننمایند. مثلاً اگر درِ یک باغی را باز دیدند بدرون آن روند و دست بچیدن گلها یا میوه‌ها زنند و این نیندیشند که باغبان بر سرشان آید و گوشهاشان مالد ، و اگرهم کسی این را یادآوری کند پروا ننمایند. لیکن چون باغبان نمودار گردید آن زمانست که باندیشه‌ی رهایی افتند و اگر گرفتار گردیدند و سزایی دیدند به فریاد و ناله برخیزند.

اینان همان حال را می‌دارند. چون در سایه‌ی یک رشته بدآموزیها و گمراهیها روانهاشان ناتوان گردیده درست حال و خوی کودکان را پیدا کرده‌اند و اینست از چیزهایی که با خرد و اندیشه توان دانست بی‌بهره‌اند و همچون کودکان سررشته‌ی کارهاشان در دست سَهِشها (احساسات) می‌باشد.

ولی اگر بجای آن بدآموزیها معنی درست جهان و زندگی را یاد گرفتندی (مثلاً دانستندی که اینجهان و آنجهان هر دو را خدا آفریده و این بسیار بیخردانه است که بگویند خدا اینجهان را دشمن می‌دارد ، دانستندی که اینجهان و آنجهان بهم بسته است و کسانی اگر در اینجهان نیک و سرفراز نزیند در آنجهان نیک و سرفراز نخواهند بود ، دانستندی که در جایی که توده‌ها با همدیگر در نبردند هر توده‌ای باید دست بهم داده در اندیشه‌ی نگهداری خود باشند ...) هیچگاه دچار آن ناتوانی روان و خرد نگردیده و آن خیمهای پست را از خود نشان ندادندی.
کانال تلگرامی پاکدینی (احمد کسروی)

با نواختن بر دکمه‌های شیشه‌ای زیر بکتابها دسترس توانید داشت.
👇
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی نه


آمدیم که شرحی را که ما دادیم نمی‌پذیرید ، با زبان قضایی پاسخ نویسید که ما یا روزنامه‌ی دیگر بچاپ رسانند تا مردم تکلیف خود را بفهمند. به هر حال مقصود در اینجا گله ‌از پیشامد خودمان یا کینه‌جویی نیست. ما البته آن داستان را فراموش نکرده‌ایم و نخواهیم کرد. ولی راه کینه‌جویی سیاه کردن کاغذ نیست. ما کینه‌ی خود را با دست دادگاه خواهیم جست. در اینجا تنها مقصودم روشن گردیدن معنی آن دو ماده ‌است که چون تاکنون درباره‌ی آنها بحث نشده به یک حال ابهام بازمانده ‌است.

همچنین آقای سرتیپ عمید[ی] ، اگرچه ‌امروز دیگر فرماندار نظامی نیست ، لیکن چون بنیادگزار داستان ما او بوده ، و به هر حال روزی خواهد رسید که در برابر یک دادگاهی سرپا ایستند و از کار و رفتار خود دفاع کنند ، اینست بسیار بجاست که ‌این شرح را که من درباره‌ی آن دو ماده نوشتم بخواند و اگر او نیز نظری دارد بنویسد. بنویسد تا بدانیم این دو ماده را چگونه می‌فهمیده و چگونه تفسیر می‌کرده.

اکنون ببازمانده‌ی داستان می‌پردازم : چنانکه نوشتم روز یکم دیماه نزدیک بغروب یک دسته ‌از یاران بنام جشن کتابسوزان در خانه‌ی من بودند. چون برخی شب پیش را دانسته (1) و آن شب آمده و در را بسته دیده و بازگشته بودند امشب یاران بیش از پانزده یا شانزده تن نمی‌بودند ، و یک تن نیز بنام نوری علا از بیگانگان می‌بود. چون در این نشستها هر کس تواند بود او نیز که بنام یک کار قضایی بنزد من می‌آمد و می‌رفت امشب را نیز آمده بود.

چون جوانان کتابهایی از دیوان ایرج[میرزا] و رُمان و شعر و مانند اینها با خود آورده بودند که روی میز چیده شده بود من بسخن پرداختم ، در این زمینه که «این گرفتاریها که برای ایرانیان رخ داده و می‌دهد نتیجه‌ی شکست سیاسی یا حوادث زمانی نیست. بیش از همه نتیجه‌ی آلودگیهای خود توده ‌است. چاره نیز با هیاهو یا آشوب نتواند بود. بلکه باید هر کسی بنیکی خود کوشد. از آنسو سرچشمه‌ی آلودگیها این اندیشه‌های پراکنده و گوناگونست که درمیان توده ریشه دوانیده. ما باید ریشه‌ی آنها را بکنیم ، و بهمین جهت است که ‌این جشن را هر ساله می‌گیریم و خواست ما آنست که کتابهای زیانمند را که مایه‌ی پریشانی اندیشه‌هاست از میان ببریم» چون آشوب 17 آذر نزدیک بآن روزها رخ داده بود درمیان گفتار بیاد آن پرداخته گفتم : «دیدید که ‌از خیزش جوانان چه نتیجه‌های زشتی پدید آمد. یک توده که آلوده و پریشان‌اندیشه‌اند از هر کوششی جز زیان نتوانند برداشت ، باید بجای آشوب و هیاهو و بدگویی از دولت هر کس بپاک گردانیدن خود کوشد. از این راه ‌است که نتیجه توان برد».

پابرگی (از ویراینده) :
1ـ امروز همه‌ی ما از «شب یکم دی» یک زمان را می‌فهمیم و آن پس از فرورفتن آفتاب در روز یکم دی ماهست در حالی که پیرو گاهشماری قمری مقصود از «شب یکم دی» ، همان «شب سی‌ام آذر» بحساب کنونی ماست. با آنکه در زمان رضاشاه ‌ایران گاهشماری خورشیدی را پذیرفت و به پیروی از اروپاییان نیمه‌شب را آغاز شبانروز گرفت (آغاز شبانروز پیشتر هنگام فرورفتن آفتاب بود ، چنانکه شب چهارشنبه‌ سوری را پس از فرورفتن آفتاب در روز سه‌شنبه می‌گیرند) ، در نامیدن شبها برخی هنوز شیوه‌ی کهن را بکار می‌گرفتند و اینست بدفهمی پیش آمده کسانی شب سی‌ام آذرماه آمده بوده‌اند.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار یکم : کار و کسب چیست؟.. و چه نیازی به پول هست؟.. (تکه‌ی ۱ از 2)


کار و کسب چیست؟.. چرا هر کدام از ما باید کار و کسبی (حرفه‌ای) راه بیندازیم؟..

در جواب این سؤالات باید بگوییم : خدا چون آدمها را آفریده و زمین را خانه‌ی آنها قرار داده و آنچه برای زندگی نیاز دارند و یا برای خوشی و شیرین‌کامی می‌خواهند ، موادش را در زمین ـ یا بهتر گوییم : در کائنات ـ قرار داده است که آدمها کوشش کنند و رنجی را به خود هموار سازند و هرچه نیاز دارند یا می‌خواهند تدارک کنند و بدست بیاورند. مثلاً برای خوراک ، گندم و جو و برنج و دیگر غلات را بکارند که چون موقعش رسید درو کنند و بکوبند و دانه‌هایش را جدا کرده با آرد کردن و پختن از آن خوراک تهیه کنند. همانطور بوته‌های خربزه و هندوانه و خیار و درختهای سیب و زردآلو و انگور و خیلی چیزهای دیگر مانند اینها را بکارند و پرورش دهند و از میوه‌های آن شیرین‌کام و برخوردار شوند. برای پوشاک و زیرانداز از پشم چهارپایان و از پنبه و از هر چیز دیگر که بشود پارچه ببافند و لباس بدوزند و یا فرش ببافند و زیر پا بیندازند. برای مسکن از سنگ و آجر و چوب و دیگر چیزها خانه بسازند. برای خلاصی از بیماریها ، از گیاهان و درختان و هر چیز دیگر که بشود دارو تهیه کنند. از سنگ و فلز و چوب ، ابزار و اثاث بسازند. نیروهای طبیعت را شناخته از آنها استفاده کنند. مرغان و جانوران خانگی را پرورش داده ، از آنها منصفانه نفع ببرند. اگر بخواهیم بشماریم از این دست چیزها بسیار هست.

پس معلوم شد آدمها برای تهیه‌ی مایحتاج زندگانی به کوششهایی نیاز دارند. از طرف دیگر همه می‌دانیم که این کوششها طوریست که باید گروهی با هم باشند و همدستی کنند : زیرا بیشتر مایحتاج طوریست که برای ساخت و تهیه‌ی آنها به علم و معلومات خاصی نیاز می‌باشد و از دست هر کسی برنمی‌آید و جز با ابزارهای بسیاری ساخته یا تولید نمی‌شود.

مثلاً برای پارچه بافتن و خانه ساختن و لباس دوختن و گندم کاشتن و بسیار مانند اینها هر کدام کاریست که نیاز به علم و آگاهی می‌دارد و گذشته از اینها ابزارهای خاصی نیاز دارد و این نشدنی است که یک خانواده به همه‌ی این کارها مشغول شود و مایحتاج خود را تهیه کند. برای همین ، آدمها مجبورند که همدستی کنند و هر چند نفری تهیه‌ی یک سری از مایحتاج را به عهده بگیرند و آن را کار ویژه‌ی خود بگیرند و از اینجاست که کسب (یا حرفه) به وجود می‌آید. کسب به این دست کارها که به علم و افزارهای ویژه نیاز دارد و کسانی آنها را بگردن می‌گیرند گفته می‌شود.

ما در تاریخ می‌خوانیم که زمانی آدمها در غار زندگی می‌کردند و فقط به خوراک و نوشیدنی و پوشاک نیاز داشته‌اند که اینها را از درختها و بوته‌ها و قنات‌ها و رودها و گاهی از کشتن جانوران تهیه می‌کرده‌اند. در آن زمان کار بسیار کم و کسب کلاً کمیاب بوده. اینست مردمان به اتحاد و همدستی نیاز نمی‌داشته‌اند و یک خانواده می‌توانسته تنها زندگی کند.

ولی آدمیان از همان روز اول رو به پیشرفت می‌داشته‌اند و زندگانیشان زمان به زمان بهتر می‌شده. اینست به تدریج چیزهایی یاد گرفته و ابزارهایی از سنگ و سفال ساخته و به کشاورزی و دامپروری و خانه‌سازی و امثال اینها مشغول شده‌اند که از یک طرف کارها بیشتر شده و از طرف دیگر کسبها به وجود آمده و آدمها کم‌کم نیازمندی خود را به کمک به یکدیگر دریافته ارتباطات بین خانواده‌ها (یا بهتر گوییم : طایفه‌ها) به وجود آورده‌اند و سپس به راهنمایی آدمهای خردمندی که از میانشان ظهور کرده‌اند یک قدم بلندی در راه پیشرفت برداشته ، به تمدن که «با هم زندگی کردن و در کارها همدستی کردن» است آغاز کرده‌اند که در نتیجه‌ از یک طرف کسبها کاملتر و مهمتر شده و هرچه پیشرفت زندگانی بیشتر بوده به اهمیت و جا افتادن آنها افزوده ، و از طرف دیگر چون در تمدن به حکومت نیاز می‌بوده از اینجا یک سری کارهای دیگری از پاسبانی و سربازی و قضاوت و مانند اینها به وجود آمده که خود موضوع دیگری است.

اینهاست کار و کسب و اینست داستان آنها.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 9 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 چه می‌باید کرد؟.. (تکه‌ی 15)


می‌دانم کسانی خرده گرفته خواهند گفت : مگر آن کسان این سخنها را نشنیده‌اند. گرفتیم که در آغاز جوانیشان چون در یک حال دیگری می‌بوده‌اند آن بدآموزیها را یاد گرفته و از اینها که شما می‌گویید ناآگاه بوده‌اند. ولی سپس که اینها را شنیده‌اند و در کتابها یا در روزنامه‌ها خوانده‌اند ـ پس چرا اینها کارگر نیفتاده و نمی‌افتد؟!..

می‌گویم : نخست چون آنها را در آغاز جوانی و بهنگام سادگی درونها یاد گرفته‌اند جایگیرتر گردیده و گزندی را که بروانها و خردها خواستی رساند رسانیده ، و کنون اینها را با مغزهای فرسوده و ناتوان یاد می‌گیرند و پیداست که بآسانی جایگیر نخواهد گردید. دوم آنها را بنام دین و با یک ارج و شکوه بسیاری آموخته و از آموزندگان پافشاری فزونتری دیده‌اند. ولی اینها را با ارج و شکوهی نمی‌شنوند و از گویندگان پافشاری و ایستادگی نمی‌بینند. (1)

یک مثل دیگر : شما بسیاری از جوانان و دیگران را می‌بینید که با آنکه درس خوانده‌اند و ستایشهای فراوان از درستکاری و پاکدامنی شنیده‌اند و از آنسوی کیفر نادرستی را می‌دانند و از رسوایی و بی‌آبرویی آن آگاهند با اینهمه در اداره‌های دولتی یا در جاهای دیگر چون پولی بدستشان می‌رسد خودداری نتوانسته دست نادرستی بسوی آن دراز می‌کنند و خود را گرفتار می‌گردانند ـ آیا این کار را چرا می‌کنند؟!.. چرا خود را از ارج و آبرو می‌اندازند؟..

چون جستجو کنید خواهید دید هر یکی از ایشان بدآموزیهای مادیگری را از اینجا و آنجا شنیده‌اند. مثلاً «زندگانی نبرد است و هر کس باید بکوشد و پول اندوزد و نیرومند گردد ...» یا «که گفت دزدی بد است؟!..» یا «همیشه ناتوان خوراک توانا است» ـ و اینها چون با آزمندی و خودخواهی او سازگارتر افتاده از اینرو آنها را گرفته و در مغز خود جا داده و همینهاست که خرد و فهم او را از نیرو انداخته و از درستی و پاکدامنی بی‌بهره‌اش گردانیده.

پابرگی :
1ـ یک علت دیگری هم برای مؤثر بودن آنها و کم‌‌اثر بودن اینها هست که خود نویسنده در جاهای دیگر از جمله همین گفتار شرح داده و آن سازگاری آن سخنان با دلخواسته‌ها و هوسهاست و اینکه نهاد تن و جان ـ در جایی که روان فرهیختی نبیند ـ چیره‌تر است. ـ ویراینده
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی 10


اینها بود زمینه‌ی گفتار و خلاصه‌ی آن. درمیان آنکه ‌این سخنان را می‌راندم یک پایه‌ور شهربانی با یک افسر لشگری از در آمدند و در پایین اتاق که جا باز بود بروی صندلی نشستند. چون از این گونه ‌افسران و پایه‌وران بسیار می‌آیند و در این نشستهای ما بپای کسی برخاستن و «یا الله» گفتن و مانند اینها که رویه‌کاریهای [ظاهرسازی] بی‌معناییست برداشته شده ، کسی بآنها نپرداخت و پروایی نرفت. من نیز بسخن خود پیشرفت دادم.

ولی چون گفتار بپایان رسید و من نگاه کردم دانستم که یکی از آنها کلانتر بخش 5 است. اینبود روی خود را باو برگردانیدم و گفتم : «شاید آقایان سخنی دارند؟..». گفتند : «برای استفاده آمده‌ایم». اینبود من دوباره بسخن پرداخته گفتم : چون این نشست برای سوزانیدن کتابهای ناپاک است اینک بآن می‌پردازیم. ما این کار را بنام آفریدگار پاک و با خواست او می‌کنیم. این را گفتم و یکایک کتابها را از روی میز برداشته و درباره‌ی هر کدام سخنی رانده بدرون بخاری انداختم. درمیان این کار برخی از یاران ، از وحدت و واعظپور و دیگران ، (با آنکه خانه در محاصره می‌بوده و ما نمی‌دانستیم) می‌رسیدند و هیچ سخنی نمی‌گفتند. بلکه کتابهای همراه‌آورده‌ی خود را می‌دادند که به بخاری اندازیم.

بدینسان کار کتابسوزان بانجام رسید ، و پس از پایان آن بود که ناگهان آقای کلانتر بپا برخاسته و رو بمن گردانیده چنین گفت : «ما آمده‌ایم و مأموریت داریم همه‌ی شما را جلب کنیم». گفتم برای چه؟!.. این نشست سالهاست در خانه‌ی من برپا شود و تاکنون هیچگاه مورد بدگمانی دولت نبوده ‌است. اکنون هم اگر شما بدگمانید ما می‌توانیم بیدرنگ پراکنده شویم. گفت : «نه! بما دستور داده‌اند که همه را جلب کنیم». گفتم این دستور برخلاف قانونست و شما نیز مکلف به ‌اجرای آن نیستید. با این حال من حاضرم با شما برویم باداره‌ی شهربانی یا با تلفن با اداره‌ی شهربانی گفتگو کنیم. گفت : «آخر حضرتعالی اهل قانونید چرا از کلانتری اجازه نگرفتید؟!» من از این سخن افسوس خوردم. ببینید ما در کجاییم و آنان در کجایند؟!.. گویا سراسر کوششها در این کشور برای آنست که یک دسته‌ای فرمان رانند و مردم برای هر کاری اجازه ‌از آنان بخواهند. گفتم : «من اگر اهل قانونم نیک می‌دانم که بچنان اجازه‌ای نیاز نداشتیم».

پس از سخنانی گفت : «من خودم می‌روم و از کلانتری با تلفن باداره‌ی شهربانی آگاهی می‌دهم و امیدوارم رفع سوءتفاهم بشود. ولی اجازه فرمایید نامهای آقایان را بنویسم». گفتم : بنویسید.

پس از آنکه نامها را نوشت او رفت و افسر دژبانی نشست و ما نیز پی سخنان خود را گرفتیم. ولی چون یک ساعت گذشت و از آقای کلانتر آگاهی نرسید و ساعت هشت که آخرین فرصت آمدورفتِ آزاد بود ، نزدیک می‌شد من خود بپا برخاستم که بکلانتری بروم و چگونگی را گفتگو کنم. ولی چون از اتاق درآمدم دیدم در پشت در یک سرهنگ شهربانی با چند تن دیگر ایستاده‌اند ، در پایین نیز چند تن دیگر پاسبان و نظامی پیرامون در را گرفته‌اند. من در شگفت شدم که ‌اینان چه شنیده‌اند که با اینهمه «بسیج» بسر وقت ما شتافته‌اند.

چون از در کوچه درآمدم دیدم پاسبانان و نظامیانی نیز در آنجایند و یکی دو تن دنبال مرا گرفتند ، و سپس یکی از مأموران آگاهی از پشت سر رسیده ، باین عنوان که «رفتن شما موضوع را مهمتر گرداند ، آقای کلانتر خودش رفع سوء‌تفاهم می‌کند ، شما بفرمایید بخانه و من می‌روم و خبری می‌آورم» مرا بازگردانید. ولی نیم‌ساعت دیگری گذشت و باز خبری نرسید. اینبود از آقای واعظپور خواهش کردم ایشان بروند و خود با تلفن با شهربانی گفتگو کنند.

ایشان رفتند ولی پیش از آنکه بازگردند از آقای کلانتر نامه‌ای بافسر دژبان رسید در این زمینه :
«آقایان بکلانتری بیایند و از اینجا بخانه‌های خود بروند».
گفتگو چگونه باید کرد.pdf
1 MB
🔶 گفتگو چگونه باید کرد

🖌 احمد کسروی

🔍 آیا کیشها بت‌پرستیند یا چنانکه ادعا می‌کنند خداپرستی؟ ، معنی امام و زیان باور به معجزه داشتن امامان. متشابهات در قرآن چیست؟ چرا امروز مسلمانان قرآن را بکار نمی‌بندند؟ ترس پیروان کیشها از رها کردن گمراهیها

📊 شمار ساتها : 26

بازپسین پراکنش : اسفند 1398

🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار یکم : کار و کسب چیست؟.. و چه نیازی به پول هست؟.. (تکه‌ی 2 از 2)


اما پول ، همانطور که گفتیم هر گروهی از کاسبان یک سری از کالاها را تولید می‌کنند و معلوم است که آنان باید کالاها را با هم معاوضه کنند. آنچه را که تهیه کرده‌اند و بیش از اندازه‌ی نیاز خود می‌دارند به دیگران داده آنچه را که نمی‌دارند و نیاز دارند از آنان بگیرند. از اینجا «خرید و فروش» به وجود می‌آید. صاحبان کالاها چیزهایی را می‌فروشند و آنهایی که ندارند می‌خرند ، و چون بسیاری از کاسبان یا تهیه‌کنندگان کالاها ، خودشان نمی‌توانند کالاهاشان را به یکایک مشتریها بفروشند و این باعث می‌شود آنها از کار و کاسبی بیفتند (مثلاً یک کشاورز نمی‌تواند خربزه‌های خود را به شهر بیاورد و بایستد و به یکایک مشتریها بفروشد) ، از اینجا لازم شده که کسانی در این وسط کالاها را بخرند و بفروشند (واسطه باشند). از کاسبان و تولیدکنندگان یکجا بخرند و به خانواده‌ها و مصرف‌کنندگان کم‌کم بفروشند. همینطور در برخی شهرها که کالاهایی بیشتر باشد کسانی آنها را بخرند و به شهرهای دیگر که نیاز هست ببرند و بفروشند. از اینجا بازار به وجود آمده و به دنبالش یک سری کارهای دیگر نیز به وجود آمده. کارهایی که به آنها نیز نیاز هست.

چون معاوضه‌ی کالا با کالا مشکلاتی دارد از اینجا به چیزی نیاز می‌افتد که وسیله‌ی معاوضه باشد و کار را آسانتر کند. آن چیز پولست. پول از اینجا به وجود می‌آید.

ما در تاریخ می‌خوانیم که در زمانهای قدیم خرید و فروش ، همان معاوضه‌ی کالاها با یکدیگر می‌بوده (پایاپای) (که هنوز نشانه‌هایی از آن وجود دارد و در بازارهای هفتگی روستاهای ایران نیز نمونه‌هایی از آن دیده می‌شود.) ولی چون این کار مشکل می‌بوده پول را به وجود آورده‌اند. و چون طلا و نقره در نزد مردمان ارزشمند ‌بوده و گذشته از آن برای این کار مناسبتر بوده ، آنها را بهتر دانسته‌اند و برای چیزهای کم‌قیمت مس و برنز را انتخاب کرده‌اند. این طور به نظر می‌آید که بار اول کسانی از تاجران در خرید و فروش تکه فلزی یا صدفی را به عنوان نشانه و یا برای نگه داشتن حساب می‌داده‌اند که کم‌کم به رواج آن افزوده شده و پول از همانجا به وجود آمده. این هم داستان پولست.

اینها سخنانیست که دیگران نیز نوشته‌اند و چیزهای تازه‌ای نیست ، و ما به عنوان مقدمه خلاصه‌ی آنها را یادآوری کردیم. ولی ما در این زمینه چند سخنی داریم که در گفتارهای آینده به آنها خواهیم پرداخت.