پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی 18


هنگامی که چایی می‌خوردیم یکی دو تن از جوانان نزدیک من نشسته سخن می‌راندند. یکی گفت : این نتیجه‌ی آن گفتارهاییست که درباره‌ی سرلشگر معینی و دیگر افسران گریزنده نوشتید. (1) این افسران بزرگ همه باهم مربوطند و تعصب یکدیگر نگه می‌دارند.

دیگری گفت : شما از خود عمیدی نیز بد نوشتید. سومی گفت : از همان سروان ربیع چند بار بد نوشته بودید.

من گفتم : مثلی برای شما آورم : بیست سال پیش که در تبریز بودم یکی از آشنایانم شب برای خوابیدن به پشت‌بام رفته ولی افتاده و پایش شکسته بود. من چون بدیدنش رفتم بخود نکوهش می‌کرد و چنین می‌گفت : «من چه کار در پشت‌بام داشتم؟!. چرا بایستی در اتاق نخوابم؟!..». من گفتم : این سخن بیجاست ، آدم در زندگی به پشت‌بام هم رود و گاهی اتفاق افتد که بیفتد و پایش بشکند. در زندگانی آسیبهای گوناگون هست. آدم گاهی بیمار گردد ، یک روز افتاده پایش شکند ، یک روز بگیر ستمکار افتد ، یک روز جیب‌بر پولش را بَرد .. همه‌ی اینها در زندگی هست ، و هر کدام که پیش آمد باید چاره کرد. نه ‌اینکه بنکوهش خود یا دیگری پرداخت.

اکنون در این پیشامد نیز بیجهت بجاهای دوری نروید. این هم یکی از آسیبهای زندگیست که پیش آمده و باید چاره کنیم. ما آن روز که روزنامه آغاز کردیم برای این بود که بدکاریهای سرلشگر معینی و دیگران را بنویسیم ولی می‌دانستیم که ‌این کار دشمنیها پدید خواهد آورد. نیز می‌دانستیم که ‌اگر یک روزی فرصت پیدا شود کسانی از ما بکینه‌جویی خواهند برخاست. لیکن هیچ یک از اینها جلوگیر آن نوشته‌های ما نتوانستی بود. اکنون هم از گذشته پشیمان نیستیم ولی باید برهایی خود کوشیم. دیروز من کار را به طبیعت واگزارده نکوشیدم ولی امروز بکوشش خواهیم پرداخت.

پابرگی :
1ـ برای آگاهی از آنها خوانندگان گفتارهای 10 و 11 پایگاه ‌اینترنتی زیر را نگاه توانند کرد :
www.kasravi-ahmad.blogspot.com ـ ویراینده
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
کوشاد تلگرام : چند روز پیش یک ملای بزرگی در ایران درگذشت. کسانی که او را می‌شناختند می‌دانند که اندیشه‌هایش در همان تاریکیهای هزار سال پیش مانده بود. از هرچه سخن بمیان می‌آورد تو گویی یکی از شیعیان تندرو یا رافضیانی است که با زید بن علی‌بن حسین آن رفتار پست را کردند (1). تو گویی یکی از آنانست که به زندگان درآمیخته.

سخنرانی بالا یک نمونه‌ از اندیشه‌های اوست. خوانندگان پس از شنیدن آن می‌توانند گفتار زیر که شرحیست کوتاه درباره‌ی میهن‌پرستی و معنی درست آن بخوانند و جدایی را ببینند.

ملایان همه همین باور را دارند چیزی که هست آنچه او آزادانه بزبان می‌آورد اینان باک کرده بزبان نمی‌آورند.

ملایان باید بدانند اگر میهن نباشد همان کیش زیانمندشان نیز نخواهد ماند.

(1) : برای دانستن داستان پستی که یاران تندروی زید پیش آوردند و بنام رافضی خوانده شدند کتاب «داوری» دیده شود.
✴️ سخن کوتاهی در پیرامون معنی میهن‌پرستی

كسانی می‌آیند و با من گفتگو كرده چنین می‌گویند : «من معنی میهن‌پرستی را نفهمیدم. این كوه و زمین و دره چه پرستش دارد؟!..». دیگران بسخن رنگ فلسفه داده و چنین می‌گویند : «همه‌ی مردمان یكی هستند. برای چه من با فلان كرمانی هم‌میهن باشم و با فلان بغدادی نباشم؟!..». برخی هم از راه مذهب پیش آمده چنین ایراد می‌گیرند : «میهن‌پرستی بت‌پرستیست. ما باید خدا را بپرستیم نه میهن را».

اینها نمونه‌ی دیگری از ندانستن حقایق زندگانیست. اینها «میهن‌پرستی» می‌شنوند و معنای آن را نمی‌دانند. باید گفت : میهن تنها این كوهها و دره‌ها و این سرزمین نیست. میهن به یك معنی مهمتر دیگری می‌باشد.

ما چون می‌گوییم : میهن‌پرستی مقصودمان بیش از همه آن پیمان همدستی است كه یك توده باید داشته باشند. بیست ملیون مردم كه در یكجا زیست می‌كنند و یك توده‌ای تشكیل داده‌اند اینها در حقیقت پیمان باهم بسته‌اند كه در پیشرفت دادن بكارهای زندگانی و ایستادگی در برابر سختیها همدست باشند و در سود و زیان و اندوه و خوشی باهم شركت كنند. مثلاً اگر راهزنانی در كرمان پیدا شدند از آذربایجان و خوزستان و گیلان و دیگر جاها سپاه برای دفع آنها بفرستند و نگویند بما چه ربطی دارد؟!.. همچنین اگر دشمنی از سوی گیلان رو نمود از همه جا بجنگ آنان شتابند و نگویند ما چه كار داریم؟!.. اگر در گوشه‌ای از كشور خشكسالی رخ داد و مردم دچار گرسنگی گردیدند ، یا در شهرهایی زمین لرزه افتاد و ویرانیها پدید آمد ، یا بآبادیهایی سیل آمد و آسیبها رسانید ـ در همه‌ی اینها از همه جا بدستگیری برخیزند و خود را در زیان و آسیب شریك شمارند و كناره‌گیری ننمایند.

یك چنین پیمانی در هر توده‌ای هست و اساس توده همین پیمان می‌باشد. ما از «میهن‌پرستی» پیش از همه این معنی را می‌خواهیم ، و شما می‌بینید كه یك معنای بسیار مهم و گرانمایه‌ای می‌باشد ، و اینكه نام «میهن‌پرستی» می‌گزاریم برای آنست كه این میهن ، یا این سرزمین خانه‌ی ماست ، و گهواره‌ی پرورش ماست ، سرچشمه‌ی زندگانی ماست ، چنانكه شرح دادیم اساس دارایی این سرزمین می‌باشد. اینست باید به نگهداری آن كوشیم ، باید نخستین مادّه در آن پیمان نگهداری این سرزمین باشد. زیرا اگر این سرزمین را از دست دهیم آواره و سرگردان خواهیم بود. به بردگی و زیردستی بیگانگان خواهیم افتاد.[1] زبون و خوار گردیده كم‌كم نابود خواهیم گردید. اینست آن را «میهن‌پرستی» می‌خوانیم. مقصود از پرستش در اینجا «خدمت» می‌باشد. «پرستیدن» در فارسی بمعنی خدمت كردنست.

آنان كه می‌گویند : «این كوه و زمین و دره چه پرستشی دارد؟!..» این معنی را نمی‌دانند. از آنان باید پرسید : مگر شما نمی‌خواهید در این جهان زندگی كنید؟!.. مگر نمی‌خواهید با كسانی همدست باشید؟!.. مگر نمی‌خواهید این آب و خاك را كه سرچشمه‌ی زندگانی شماست نگه دارید؟!.. میهن‌پرستی یا میهن‌دوستی ، هر نام دیگری كه بگزارید همینهاست. این وظیفه‌ی مردانگی هر كسیست كه در این راه با دیگران همدستی كند و كوشش دریغ نگوید.

امروز زندگانی بسیار سخت گردیده و توده‌ها با یكدیگر بر سر خاك و زمین سختترین نبرد را می‌كنند. این جنگ و خونریزی كه امروز در جهان می‌رود همه برای زمین است. شما نیز ناگزیرید بی‌پروایی ننمایید و بنگهداری سرزمین خود بكوشید. ناگزیرید در اندیشه‌ی آینده‌ی خود و فرزندانتان باشید.

كسی نمی‌گوید شما بزمین سجده كنید ، یا در برابر این كوهها و دره‌ها بایستید و گردن كج گردانید. پرستش باین معنی را كسی از شما نمی‌خواهد. مقصود نگهداری كشور است كه اگر نكنید سرنوشتتان جز بندگی و زیردستی نخواهد بود. اگر نكنید نه تنها در پیش مردم ، در نزد خدا نیز شرمنده و روسیاه خواهید بود.

اینكه می‌گویند : «چرا من با فلان كرمانی هم‌میهن باشم و با فلان بغدادی نباشم؟» پاسخش اینست : فلان بغدادی از ما جدا می‌باشد و با ما پیمان همدستی ندارد. اگر بغدادیان نیز با ما همدست گردند و بتوده‌ی ما درآیند هم‌میهن ما شمرده خواهند گردید.

ببینید چگونه ‌این حقایق تاریك مانده و دسته‌ی انبوهی اینها را نمی‌دانند. سالها در این سرزمین با خوشی بسر برده و از نعمتهای خدادادی آن بهره یافته‌اند بی‌آنكه بدانند این خوشیها از كجاست و این نعمتها از چه سرچشمه می‌باشد بلكه از نادانی و ناآگاهی چنین پنداشته‌اند كه این خوشیها همیشه تواند بود ، و بی‌آنكه بكوشند و نگه دارند همیشه تواند ماند.

انبوهی از آنان نه تنها خود اندیشه‌ی این چیزها را ندارند و بكوششی در این راهها برنمی‌خیزند از كوششهای دیگران نیز جلو می‌گیرند و گستاخانه زباندرازیهایی می‌نمایند.
(پرچم روزانه شماره‌ی 54)

[1] : یک گواه این سخن ، حال کنونی فلسطینیان است.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار دوم : بیکاری و مفتخوری و کارهای بیهوده نامشروع است. (تکه‌ی 8)


یک راه دیگر مفتخوری ، اجاره دادن زمین است. کسی فلان زمین را مال خود می‌داند و آن را به دیگری می‌سپارد که بکارد و از آنچه بدست می‌آورد نصفش را (کمتر یا بیشتر) به این بدهد و اینطوری با بیکاری و مفتخوری گذران زندگی می‌کند. بدتر از آن ، صاحبان دهات می‌باشند که در شهر ساکن می‌شوند و دهات دوردستی را مال خودشان بحساب می‌آورند و به همان بهانه از دسترنج روستانشینان منفعت‌ می‌برند و آنان را زیردست خود خیال کرده و به آنها امر و نهی می‌کنند.

درباره‌ی این موضوع اول باید مالکیت را تعریف کنیم : باید بدانید که هر کسی نمی‌تواند مالک هر چیزی باشد. مالکیت علتی می‌خواهد و باید در این بین ، ارتباطی و منفعتی باشد.

شما آن پارچه را بافته‌اید و می‌خواهید بفروشید ، مال شماست. من این عصا را خریده‌ام و به دست می‌گیرم ، مال منست. یک نفر نمی‌تواند مالک کوه البرز باشد. زیرا یک نفر چه نفعی می‌تواند از یک کوه بزرگ ببرد؟!.. ولی یک ملت می‌تواند مالک آن باشد. زیرا می‌تواند منفعت‌ها از جنگلها و معادن و رودها و چشمه‌هایش ببرد. کسی نمی‌تواند بگوید کلاغهای آسمان مال منست زیرا چه ارتباطی بین او با کلاغها هست؟. ولی اگر کسی کبوتری را پرورش داده و به آن دانه و آب می‌دهد و از پرواز و آوازش دلخوش می‌شود می‌تواند بگوید : «مال منست».

درباره‌ی زمین ـ زمینهای قابل کشت ـ نیز همین طور است و هر کسی نمی‌تواند به دلخواه مالک و صاحب‌اختیار آن باشد. زمین برای کشت کردن و درخت کاشتن و بهره‌برداری کردن است. مالک و صاحب‌اختیار زمین کسی است که آن را می‌کارد و بهره‌برداری می‌کند. مالک و صاحب‌اختیار آن کسی است که درخت و گل می‌کارد و آباد نگه می‌دارد.

این بسیار غلطست که کسی در شهر خود را صاحب‌اختیار و مالک فلان ده به حساب بیاورد. آیا چه ارتباطی بین این کس با آن ده می‌باشد؟!.. دهی که در خانه‌هایش دیگران سکونت دارند و زمینهایش را دیگران می‌کارند ، این چه طوری مالک آنست؟!..

خواهد گفت : خریده‌ام. باید گفت : آن فروشنده غریبه ‌بوده. گذشته از آن تنها با خریدن نمی‌توان مالک زمینی شد. اگر کسی می‌خواهد مالک و صاحب‌اختیار زمینی باشد باید به کاشتن و آباد کردن مشغول بشود و خود منفعت‌ها از آن بردارد.

به هر حال همان طور که درباره‌ی پول گفتیم زمین را اجاره دادن و از درآمد آن زندگی را گذراندن مفتخوریست و نامشروع می‌باشد.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 در پیرامون نوشته‌های پیمان (تکه‌ی چهار)


خواهند پرسید : به عامیان چه باید گفت و از چه راه با آنان بگفتگو پرداخت؟! می‌گویم : به عامیان باید راستیها را گفت. باید گفت شما را فریب داده‌اند. این چیزها که بنام دین یا کیش بشما آموخته‌اند خود بیدینی است. باید گفت : جز خدا هیچ کسی را در گردش جهان و کارهای آن دستی نیست. مردانی که مرده‌اند و رفته‌اند و جز نامی از آنان درمیان نیست پرداختن شما بآنان و پرستشی که می‌کنید برای چیست؟! اگر می‌گویید در کارهای جهان دستی می‌دارند و گشایشی از آنان چشم می‌دارید ، این از یکسو دروغ و از یکسو بت‌پرستی و خداناشناسیست. اگر می‌خواهید در آنجهان میانجیگری کنند معنای این آنست که شما خدا را بپای یک فرمانروای خودکامه‌ی ستمگر می‌گزارید. اگر می‌گویید اینان در راه خدا رنج برده‌اند ، بسیار نیک ، ولی معنای آن این کارها که می‌کنید نیست. وانگاه آنان هرچه کوشیده‌اند و رنج برده‌اند برای مردم آن زمان بوده و شما امروز باید در اندیشه‌ی خود و زمان خود باشید.

باید گفت : از دانستن اینکه در هزاروسیصد سال پیش خلیفه که بایستی بود شما را چه سودی تواند بود؟!. چرا باید بر سر این کشاکش کنید و خونها ریزید؟!.. آیا همین دلیل نیست که شما را فریب داده و بگمراهی انداخته‌اند؟!.

باید گفت : معنی درست دین آنست که شما هر کسی تنها دربند سود و زیان خود نباشید و در کارها که می‌کنید سود و زیان توده را بدیده گیرید. آنست که بدانید اینجهان را آفریدگاری هست و باید همیشه خشنودی او را جست و از دروغ و دغل و ستم و آز و دیگر بدیها که مایه‌ی ناخشنودی خداست دوری گزید.

باید گفت بنیاد دین در یک شاهراه بودن مردمانست و این کیشهای پراکنده که میان شماست سراپا بیدینی است. ...

یک جلوگیر در کار عامیان ترسیست که در دلهای آنان جا داده‌اند ، یک روستایی می‌پندارد که اگر بفلان امامزاده نپردازد و قربانی و نذر برایش نبرد ، و یا از باور خود درباره‌ی آن بازگردد ، آسیب خواهد دید. نه تنها روستاییان بسیاری از شهریان چنین می‌پندارند.

می‌باید این ترس را از دلهای آنان بیرون آورد. می‌باید گفت اینها همه پندار است. یک امامزاده یا هرچه ، هیچ سود و زیانی بکسی نتواند داشت. می‌باید گفت این ترس‌تان خود بیدینی و خداناشناسی است.

یک جلوگیر دیگر امیدیست که اینان به روسفیدی خود در آنجهان می‌بندند. برای خود میانجیانی از پندار ساخته‌اند و به پشتگرمی آنان امیدها بآنجهان می‌بندند و این زندگانی را خوار می‌گیرند. می‌باید گفت همه نادرست است. اینها که شما درباره‌ی آنجهان اندیشیده‌اید همه بیپاست. شما اگر می‌خواهید در آنجهان روسفید و سرفراز باشید باید بکوشید و در اینجهان سرفراز و روسفید گردید. مردمی که در اینجهان خوارند در آنجهان خوارتر خواهند بود.
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی 19


منتظر بودیم ساعت هشت رسد و اداره باز شود و دادستان بیاید و از او خبری گیریم. ولی پیش از آن یک مرد آگاهی بنزد ما آمده و مرا بکناری کشیده چنین آغاز سخن کرد :

«شما قضیه را ساده نشمارید. موضوع آنست که ‌ایرادگیریهای شما بسعدی و حافظ و مولوی و صوفیه و دیگران ، باشخاص مهمی برخورده. در این کشور اغلب بزرگان درویشند و علاقه‌ی قلبی به حافظ و سعدی و مولوی دارند ، و چون سالهاست شما این رشته را تعقیب کرده‌اید و آنها نتوانسته‌اند پاسخی دهند یا از راه دیگری جلو گیرند کینه‌ی شما را در دلهای خود جا داده همیشه در آرزوی فرصتی بوده‌اند که بشما صدمه رسانند ، و اکنون قانون حکومت نظامی را بهانه ساخته‌اند ولی مقصودشان نابود کردن شماست. بقضیه رنگ سیاسی داده‌اند ، و میخواهند انتشار دهند که شما میخواستید قرآن را آتش زنید و باین وسیله مردم را بشورانند (1) که دولت مجبور باشد و شما را رها نگرداند. این قضیه ‌اگر امروز یا فردا خاتمه پیدا نکند بسیار وخیم خواهد بود. خودتان می‌دانید که چقدر دشمنانی دارید.

گفتم : من خود چیزهایی دانسته بودم ولی تا باین اندازه نمی‌دانستم. میخواهم بپرسم آقای قوام در چه حالست؟.. آیا او نیز در این قضیه دخالت داشته ‌است؟..

گفت : تصور نمی‌کنم. ولی با این مقدمه که چیده‌اند قهراً باو نیز دخالت خواهند داد. یک دسته ملاها را وادار می‌کنند جلو نخست‌وزیر را گرفته هیاهو برپا نمایند. این قضیه‌ی کتابسوزان مثل گلوله در دلهای آنها کار کرده. از هر راه تشبث خواهند کرد.

گفتم : چنانکه پیشامد را می‌گویید ساده نیست ، داستان ما نیز چندان ساده نمی‌باشد. ما اگر باین ناتوانی بودیم که مردم می‌پندارند ده سال پایدار نمی‌ماندیم.

گفت : چه خواهید کرد؟.. میخواهم بدانم و اگر از من کاری برمی‌آید کمکی کنم.

گفتم : من در هر پیشامدی نخست آن را ساده گرفته بحال طبیعیش گزارم. ولی چون دیدم ساده نیست و طرف زورآوری می‌نماید من نیز از در زورآزمایی درآیم. دیروز گفتگو از قانون و رسیدگی و دادستان و بازپرس بود ما نیز با آرامش و فروتنی بسیار گردن گزاردیم. ولی اکنون که دانسته‌ایم بقانون ترتیب اثری نمی‌کنند و مقصودشان کینه‌توزی و زورآزماییست پیداست که ما نیز از راه زورآزمایی پیش خواهیم آمد. ما کسان درمانده و زبونی نیستیم که بتوانند با دسیسه ما را لگدمال گردانند.

پابرگی :
1ـ خوانندگان برای آنکه به دسیسه‌های «کمپانی‌خیانت» در شایعه‌سازی ، بازداشت پرچم نیمه‌ماهه ، پرچم‌هفتگی و نیز سیزده تا از کتابهای کسروی و سرانجام محاکمه‌ی او پی برند ، پیشگفتار کتاب «انکیزیسیون در ایران» را توانند خواند. ـ ویراینده
Kasravi-Tarikhe Mashroteye Iran.pdf
119.5 MB
✴️ تاریخ مشروطه‌ی ایران

🔹 جلد یکم

🖌 احمد کسروی
Kasravi-Tarikhe Hijdah Saleye Azarbayjan.pdf
55.9 MB
✴️ تاریخ مشروطه‌ی ایران

🔹 جلد دوم (تاریخ هیجده‌ ساله‌ی آذربایجان)

🖌 احمد کسروی
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار سوم : کار و کسب برای راه افتادن کارهای اجتماع است. (تکه‌ی 1)


یک حرف دیگر ما در این موضوع است که کار و کسب برای راه افتادن کارهای اجتماع است. برای روزی بدست آوردن یا ثروت جمع کردن نیست.

خیلی فرق هست بین مردمی که کار و کسب را برای راه افتادن کارهای اجتماع بدانند و هر کسی جز به کارهایی که به آنها نیاز هست و یا به نفع اجتماع است مشغول نشود و در هر کوششی ملاحظه‌ی مردم و منفعت آن را داشته باشد ، با آنکه گروهی کار و کسب را راهی برای روزی بدست آوردن و مال جمع کردن بشناسند و هر کسی جز دنبال نفع خود نباشد و هر کاری یا کسبی که پول از آن درمی‌آید بگیرد و هیچگاه ملاحظه‌ی اجتماع و کارهای آن را نکند. این دو تا یکی نیست. نتیجه‌هاشان هم یکی نمی‌تواند با‌شد.

اکثر ایرانیان اینها را نمی‌دانند و کار و کسب را جز راهی برای پول جمع کردن نمی‌شناسند ، کار و گفته‌هاشان گواه این سخنست. فلان جوان که از دانشکده یا دبیرستان بیرون می‌آید و به قول خودشان «پا به میدان مبارزه‌ی زندگی» می‌گذارد ، جز در این فکر نیست که خود را در یک اداره‌ای جا بدهد و با حقوق ماهانه‌ای که از دولت خواهد گرفت گذران زندگی کند ، و اگر در اداره‌ها کاری نباشد ، گله و اعتراض کند و بگوید : «پس من چه کار بکنم؟!.. نباید نان بخورم؟!.. نباید زندگی بکنم؟!..». آنچه در مغزهای جوانها جا داده نشده این حقایق است ، آنچه در مغزشان نیست ملاحظه و توجه به کارهای اجتماع است.

فلان مرد چون بیکار است پیش من یا شما می‌آید و چنین می‌گوید : «یک کاری کنید دست من هم در یکی از این اداره‌ها بند شود و یک لقمه نان خورم و به شما دعا کنم.» از کار تنها نان خوردن را فهمیده است.

فلان روضه‌خوان که در زمان رضاشاه پسرش را به کاری صنعتی گذاشته و در آن کار پیشرفت کرده ، نیمه‌کاره بیرون می‌آورد و عمامه‌ای به سرش می‌بندد و عبایی به دوشش می‌اندازد ، و چند شعری و سخنی یادش داده به روضه‌خوانی می‌فرستد ، و چون کسانی ایراد می‌گیرند می‌گوید : «در کار صنعتی پس از آنکه چند سال کار می‌کرد روزی پنجاه و شصت ریال عایدش می‌شد. از روضه‌خوانی الان روزانه همان پنجاه و شصت ریال عایدش می‌شود ...».

فلان مرد آهنگر کسب خود را رها کرده به قم می‌رود و در آنجا در مدرسه مشغول طلبگی و مفتخوری می‌شود ، و چون یکی از اقوامش که به دیدنش رفته ایراد می‌گیرد ، اینطور میگوید : «مگر مقصود گذران نیست ، من الان گذرانم بهتر از زمان آهنگریست. از وجوهات به من می‌رسانند.»

اینهاست نمونه‌هایی از گفته‌ها و رفتارهای این مردم. بی‌علت نیست که در این کشور مفتخوری تا این اندازه رواج یافته. بی‌علت نیست که کارهای بیهوده یا کاذب به این اندازه فراوان شده. بی‌علت نیست که بیشتر زمینهای قابل کشت این کشور خشک و ویرانه افتاده. بی‌علت نیست که سرزمینی که از روی حساب می‌بایست حداقل به دویست و پنجاه میلیون مردم خواربار بدهد به بیست میلیون نمی‌دهد و برای ما از هند غله وارد می‌شود. بی‌علت نیست که سال می‌آید و می‌رود و بسیاری از خانواده‌ها روی بیشتر میوه‌ها را نمی‌بینند.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 گرفتاری را فیروزی می‌شمارند (تکه‌ی یک)


امروز کسان بسیاری هستند که اگر شما آنان را بخواندن [مهنامه‌ی] پیمان خوانید بی‌پروایی نمایند و شما هر زمینه‌ای را از آن بر ایشان بخوانید تا بپایان گوش نداده چنین گویند : «مگر ما اینها را نمی‌دانیم؟!..». اینان کسانیند که در خود کمی سراغ نمی‌دارند و آن اندازه آگاهیهایی که از اینجا و آنجا اندوخته‌اند برای سرمایه‌ی زندگانی بس می‌شمارند.

این باوریست که خودشان می‌دارند. ولی چون شما بیازمایید این را نه راست خواهید یافت. اینان جز تهیدستانی نیستند و از هر دانشی که در زندگی بکار آید بی‌بهره‌اند. از هر چیزی تنها نام آن را می‌دانند. من یک مثل یاد می‌کنم :

یکی از عنوانهایی که همگی از آن سخن رانند و همیشه بر سر زبانهاست «اخلاق» یا «خیمها» می‌باشد. جمله‌هاییست که روزانه پیاپی شنیده شود : «آدم باید خوش‌اخلاق باشد» ، «برو اخلاقت را درست کن» ، «من از آدم بداخلاق بدم می‌آید». همچنین مانند اینها. در شبانه‌روز ملیونها بار این جمله‌ها بمیان آید.

دو تن جوان که در یک جا می‌زیند و برای یک کاری نزد من می‌آیند و می‌روند. اینان از یکدیگر ناخشنودند. این یکی درباره‌ی آن دیگری گوید : «بسیار بداخلاق است. نمی‌دانید من از دست او چه می‌کشم». آن دیگری درباره‌ی‌ این گوید : «بداخلاقیست که تالی ندارد. خدا می‌داند که من چه می‌کشم». اینست جمله‌هایی که در هر بار از ایشان شنوم. هر یکی از دست «بداخلاقی» آن دیگری نالانست.

کنون اگر از این دو تن (یا از دیگران) بپرسیم «اخلاق» چیست ، آیا پاسخ درستی خواهیم شنید؟.. بیگمان نخواهیم شنید. چیزی است که دلیلش همراهش می‌باشد : اینها اگر معنی درست خیمها را دانستندی و نیکها و بدهای آنها را بازشناختندی این نکردندی که هر یکی آن دیگری را «بداخلاق» خواند.

از آنسوی ما نیک می‌دانیم که چه در زمینه‌ی خیمها و چه در دیگر باره‌ها ، چندان سخنان پریشان و وارونه‌ی هم رانده شده که همگی را گیج گردانیده ، و هیچ شگفتی ندارد که یک دسته معنای درستی از این چیزها در یاد ندارند و جز نامهای آنها و برخی معنیهای ناروشنی را نشناسند.
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی 20


دیروز بهانه ماده‌ی 10 قانون حکومت نظامی بود که ما نیز بآن پاسخ دادیم. سپس ماده‌ی 5 را پیش کشیده‌اند در حالی که آن ماده کمترین انطباقی بحال ما ندارد. این خود خنده‌آور است که کسانی ما را متهم بمخالفت با حکومت مشروطه کنند. این ماننده‌ی آنست که کسی به آفتاب بگوید تاریکست یا به ‌انگبین بگوید تلخست. همین رفتار بی‌معنی و خنک بما حق می‌دهد که در برابر فرماندار نظامی یا هر کس دیگری بایستیم و آنچه بتوانیم دریغ نگوییم. یک کسی تا هنگامی فرماندار نظامیست و شئونات دولتی را داراست که ‌از روی قانون رفتار کند و باین آشکاری قانون را نقض نکند. کسی که با این آشکاری نقض قانون می‌کند یک فرد متعدیست و دارای هیچ احترامی نیست و می‌توان با او ایستادگی کرد.

اینان ما را بدستاویز ماده‌ی 10 دستگیر کرده بودند. چون دیدند آن نشد ماده‌ی 5 را پیش کشیدند. ماده‌ی 5 چه ‌ارتباطی بکار ما دارد؟!.. وآنگاه در اجرای مفاد همان ماده نیز دادستان و بازپرس باید قرار صادر کنند ، نه ‌اینکه فرماندار نظامی با دلخواه خود آن ماده را درباره‌ی کسانی باجرا گزارد. در جایی که با این بیباکی قانون را می‌شکنند اگر ما نیز قانون را بشکنیم هیچ کار بدی نکرده‌ایم و در هیچ دادگاهی محکوم نخواهیم گردید.

من بارها این کار را کرده‌ام و همیشه فیروز بوده‌ام. در زنجان هنگامی که رئیس عدلیه بودم از تهران مدعی‌العمومی آمد که هم رشوه می‌گرفت و هم بدعویهای بلندی برمی‌خاست. چون مدارک روشن بخیانتکاری او در دست بود من یک روزی در دادگاه بگلویش چسبیدم و یک مشتی هم بسرش زده ‌از پنجره بیرونش انداختم و گفتم : برو که عدلیه مدعی‌العموم خائن نمی‌خواهد ، و سپس بجای خود بازگشته و نشستم و محاکمه را بپایان رسانیدم ، و آن مرد چون خائن بود نه تنها نتوانست از دست من بوزارت عدلیه شکایت کند ، رفته در اداره‌ی حکومت بستی نشست و آقای نیساری (امیرحشمت) را که حاکم بود میانجی گردانید که من از گناهش بگذرم.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار سوم : کار و کسب برای راه افتادن کارهای اجتماع است. (تکه‌ی 2)


در این ملت نادانیها آن قدر هست که با نوشتن به جایی نمی‌رسد. این وضع یک ملت است که کشاورز که زحمت می‌کشد و خواربار تولید می‌کند ، خوار و بی‌اهمیت است و باید در روستای خود با سخت‌ترین زندگانی ، بدون ‌پزشک و دارو و ‌دبستان و ‌دادگاه به سر ببرد ، و از آنچه کاشته است نصفش را به صاحب روستا بدهد و اگر روزی به شهر آمد بخاطر لباس پاره و کهنه‌‌اش به خیابان راهش ندهند ولی از طرف دیگر شاعر یاوه‌گو و روزنامه‌نویس سخن‌فروش دارای قدر و جایگاه باشد و در شهر با خوشی و راحتی زندگی کنند.

بدتر از این را بگویم : آن پاسبانی که شبهای طولانی و سرد زمستان را بیداری می‌کشد و در خیابانها گشت می‌زند تا در شهر امنیت باشد و خانواده‌ها با خاطر آسوده به خواب و آسایش مشغول شوند ، در نزد گروه بزرگی از مردم این کشور «ظلمه» (ستمگر) به حساب می‌آید و پولی که می‌گیرد «حرام» است و روز قیامت به جهنم خواهد رفت (1) ولی فلان روضه‌خوان که کارش جز به گریه انداختن زنان و مردان نیست و بَهمان تاجر که کسبش دست بدست کردن کالاها و پول جمع کردن می‌باشد ، از «صُلَحا» (نیکوکاران) هستند و پولهایی که می‌گیرند و بدست می‌آورند «حلال» است و در آخرت جایشان بهشت برین خواهد بود. اینست نمونه‌ی دیگری از نادانیها.

معلوم است که این نادانیها نیز ریشه‌های دیگری دارد. امروز ایرانیان دو گروهند : یکی آنها که «محافظه‌کار» (کهنه‌اندیش) هستند و پیرو مذهب هستند ، دیگری آنها که «متجدد» (نواندیش) هستند و چیزهایی را از اروپا یاد گرفته‌اند. آنها که پیرو مذهب هستند از حقایق زندگانی بسیار دورند و زندگی را برای کارهای مذهبی خود که خیال می‌کنند برای آبادی آخرتشان است می‌خواهند و اینست در موضوع کار و کسب و فعالیت ، تنها وظیفه‌ای که برای خود می‌شناسند آنست که پولی بدست بیاورند و روزی خانواده‌ی خود را تأمین کنند. بیش از این وظیفه‌ای نمی‌شناسند. کار و کسب در فکر ایشان یقیناً برای پول درآوردن است. در فکر آنها بحث از «تهیه» و «مصرف» و آبادی کشور و موفقیت ملت و مانند اینها اهمیتی ندارد. و گوشهاشان با این طور بحث‌ها آشنا نیست.

آمدیم به متجددان : اینها راست است که چیزهایی در روزنامه‌ها خوانده‌اند و از آنچه ما در گفتار یکم درباره‌ی کار و کسب و کوشش برای تهیه‌ی مایحتاج گفتیم کم یا بیش آگاهند ، ولی اینها هم فکرهاشان آلوده‌ی مادیگری است. اینها از تعلیمات اروپایی آنچه که بهتر فهمیده‌اند و بیشتر پسندیده‌اند آنست که «زندگانی میدان مبارزه است. آدم باید زرنگ باشد و پول دربیاورد.» این بدآموزی آنها را واداشته که از هر چیزی چشم‌پوشی کنند و ملاحظه‌ی مردم و کشور را نکرده و از هر راهی که بشود به دنبال پول درآوردن و خوشگذرانی کردن باشند.

اینهاست ریشه‌ی نادانیها ، و چون ما از اینها در جاهای دیگر حرف زده‌ایم ، در اینجا دیگر به آنها نمی‌پردازیم. آنچه در اینجا ‌باید بگوییم آنست که مردمی با این وضع ، زندگانیشان سر و سامانی نخواهد داشت و از آسایش و خوشبختی بهره‌مند نخواهند شد.

این خودش دلیل است که در جایی که یک راه مشخصی برای زندگی وجود نداشت و حقایق نامعلوم بود ، چه گمراهیهایی می‌تواند پیش بیاید و چه زیانهایی می‌تواند به وجود بیاید.

ما از ایرانیان چه گله داشته باشیم در جایی که می‌بینیم اروپاییها و آمریکاییها با آن تکانی که در میان ایشان به وجود آمده و دانشمندان مشهوری در میانشان ظهور کرده‌اند ، راه زندگانی را نمی‌شناسند و معنی کار و کسب را نمی‌دانند؟.

پابرگی :
1ـ ملاها تا حکومت را خود بدست نیاورده بودند همیشه دولتها را «جائر» (ظالم) و «غاصب» مینامیدند و به گوش مردم میخواندند که نباید کارمند دولت شد. نباید حقوق دولت را گرفت. حقوق دولت حرام است. مال دولت حرام است. هر که دستش به مال دولت رسید می‌تواند «قصاص» کند (بجای ظلمی که به او شده بردارد و مال خود کند).ـ ویراینده
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 گرفتاری را فیروزی می‌شمارند (تکه‌ی دو)


آنچه در خورد شگفت ـ بلکه در خورد افسوس ـ می‌باشد اینست که کسانی اینگونه دانستنها و این اندازه آگاهیها را بس می‌شمارند و خود را بی‌نیاز از یاد گرفتن راستیها می‌پندارند و بسیاری از آنان با همین اندازه سرمایه خود را دانا پنداشته بآرزوی پیشوایی و راهنمایی نیز می‌افتند.

شما اگر در انجمنی با اینان نشینید و بگفتگو پردازید خواهید دید هر زمینه‌ای که بمیان می‌آید ، با همان سرمایه‌ی اندک خود و با آگاهیهای پراکنده و نارسایی که از اینجا و آنجا بدست آورده‌اند ، بسخن می‌خیزند و همچون یک داننده‌ای بگفتگو درمی‌آیند و هیچ یکی درپی آن نمی‌باشد که گوش دهد و یاد گیرد ، بلکه هر یکی میخواهد بگوید و یاد دهد. اینست آنچه در خورد شگفت می‌باشد. اینست آنچه مایه‌ی افسوس است. اینست آنچه ما می‌خواهیم در اینجا روشن گردانیم.

اینگونه دانستنها خود یکی از گرفتاریهاست. ما در توده چند گرفتاری می‌داریم یکی هم این می‌باشد. این کسان از آن دانسته‌های نابسامان و نارسای خود سودی نمی‌توانند بُرد ولی از آنسوی همین دانسته‌ها ایشان را می‌فریبد و از رفتن پی دانستن و آموختن بازمی‌دارد. داستان اینان داستان آن کسانیست که تهیدست باشند ولی خود را توانگر شناسند ، و بهمین پندار درپی کوشش و کار نباشند.

اینان اگر آگاهی نداشتندی بهتر بودی. زیرا در آنحال باری بخود نبالیدندی و با دانایان همسری و همچشمی نشان ندادندی. باری از یاد گرفتن بی‌نیازی ننمودندی و با یاد دهنده دشمنی نکردندی.

اگر هیچ آگاهی نداشتندی این نکردندی که چون از خرد گفتگو می‌شود به پشتگرمی دانسته‌های پراکنده‌ای آن را نپذیرند ، و چون از روان و از سرشت آدمی سخن می‌رود در چنین جستار گرانمایه‌ای بی‌پروایی از خود نشان دهند ، و چون از جهان و معنی زندگانی جستجو بمیان می‌آید سخنان بی‌ارج این و آن را بمیان کشند.

بارها گفته‌ایم بی‌بهره‌ترین مردمان کسانیند که با یاد گرفتن چیزهایی دریافتهای ساده و نیروهای خدادادی را از دست دهند و بدانشهای درستی هم نرسند. از آن بی‌بهرگان اینانند که نه نیروهای خدادادی را نگاه داشته‌اند و نه بدانشهای سودمندی رسیده‌اند. ما اگر بخواهیم یکی از آنان یک زمینه‌ای را بگیرد و از روی فهم و دانش برشته‌ی نوشتن کشد و یک گفتار سودمندی پدید آورد بیگمان نخواهد توانست. زیرا از آن آگاهیهای پراکنده چنین توانایی بدست نخواهد آمد. لیکن از اینسوی در سایه‌ی همان مایه‌ی اندک بهیچ راستی نمی‌توانند گردن گزاردن. اینست نتیجه‌ای که از آن آگاهیهای خود برمی‌دارند.
✴️ خـواهـران گـرامـی
نوشته‌ی یك بانو

در این هنگام كه خامه‌ی توانای نویسنده‌ی پرچم و پیمان با بیهوده‌گویی شاعران نبرد می‌كند بر ما بانوان نیز لازم است که اظهار قدردانی نماییم برای اینكه اولاً مردهای ما را از پیروی خراباتیان كه نامردیهای دیگری دربر دارد بازمی‌دارد و آنان را بشاهراه زندگی و مردانگی رهبری می‌كند. دوم آنكه شعرا با كمال بی‌پروایی و بدون اینكه از روی خواهر و مادر خود شرم كنند عنوانهای قبیح دیگری درباره‌ی زنان نموده‌اند.

مثلاً یكی از آنان می‌گوید (زن و اژدها هر دو در خاك به) و گوینده‌ی بیخرد این اندازه ندانسته كه اگر زن نبود او هم وجود خارجی پیدا نمی‌كرد كه نان مفت بخورد و چنین یاوه‌ای بگوید و دیگری از آنان می‌گوید :

مرد دانا نكند خود بجهان میل سه كار تا تن و جانش ز آفات سلامت باشد
و یكی از آن كارها را نگرفتن زن دانسته كه می‌گوید :
زن نگیرد اگرش دختر قیصر بدهند

و این گفتار بیهوده تا چندی پیش كه آقای كسروی معنی شعر و شاعری را باز نكرده بودند یك ابتكار ادبی شمرده می‌شد و كسی پیدا نشدی كه بگوید اگر همه‌ی مردان پیروی از این بیهوده‌گوها كنند و زن نگیرند جز نابودی آدمیزاد چه خواهد بود و دیگری از آنان بیشرمی را بجایی رسانیده كه خواهر و مادر خود را مانند سالنامه دانسته و بشوهر آنان سفارش می‌كند كه :

زنی نو كن ای خواجه هر نوبهار كه تقویم پارینه ناید بكار

ببینید بی‌شرمی را بكجا رسانیده‌اند كه زنان را مانند تقویم بجامعه معرفی می‌كنند و از اینگونه اشعار كه اهانت بعالم زنان است در كتب بیشتری از این یاوه‌گویان دیده می‌شود و من عقیده دارم كه باید یك صف بسیار بزرگی از بانوان برای پشتیبانی در گفتارهای راهنمای جهانیان یعنی آقای كسروی تشكیل دهیم.
لار ـ احترام

پرچـم : ما خشنودیم بانو احترام باین شرح مبادرت ورزیده‌اند. ما چنانكه بارها نوشته‌ایم برآنیم كه باید بانوان در پی بردن بحقایق زندگانی و كوشش به برانداختن بدیها و ناپاكیهای جهان با ما همراهی نمایند و هر مردی از ما باید بكوشد تا زنان خاندان خود را باین همراهی بكشاند و خشنودیم كه آقای آگاه باین كار برخاسته‌اند. چند تن از بانوان دانشمند درمیان خوانندگان پیمان و پرچم هستند ولی بانو احترام نخستین بانوییست كه بنوشتن مبادرت می‌نماید.

راستی آنست كه در نبرد با شاعران تردامن بانوان باید بیش از مردان بكوشند زیرا آن ناپاكیها كه شاعران برواجش كوشیده‌اند بیش از همه بی‌احترامی ببانوان می‌باشد و من امیدمندم نوشته‌هایی از دیگر بانوان نیز برسد.

در كشوری كه باب پنجم گلستان هست و در دبستانها درس خوانده می‌شود بانوان نباید آرام بنشینند.

(پرچم روزانه شماره‌ی 187)
محمدباقر رحیمی از پشتیبانان ما

آقای رحیمی چنانکه خود نیز در روزنامه‌ی پرچم نوشت از بهاییان می‌بود و شب نخست که نزد ما آمد بهر گفتگو (یا بشیوه‌ی بهاییان چَخش [=مجادله]) بود. ولی چون خود را با یک رشته از آمیغهای بسیار استوار روبرو یافت از در آمیغ‌پژوهی درآمده بما پیوست.
این جوان تاکنون کوششهای سودمندی کرده و کسان بسیاری را از جوانان بشاهراه آورده است. ما امیدمندیم از این جوانان آمیغ‌پژوه و کوشا فراوان خواهیم یافت.

امروز این توده‌ی بدبخت بداشتن یک دسته جوانانی که با گمراهیها و نادانیها نبرد سختی کنند نیاز فراوان می‌دارد.
(پرچم نیمه‌ماهه)
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی 21


در این گونه پیشامدها باید قضیه را هرچه بزرگتر گردانید تا مردم توجه کنند و هواداری نمایند. ما اگر بنام اینکه فرماندار نظامی یا دیگری آشکاره با ما بی‌قانونی می‌کند با او طرف شویم هزاران هوادار و پشتیبان پیدا خواهیم کرد.

عنوان اینکه «اینها میخواستند قرآن را بسوزانند» ، و این گونه چیزها چندان پوچ است که من اندک‌پروایی از آن ندارم. این تهمت زمانی پیش می‌رفت که ما یک جمعیت نهانی بودیم و مردم از خواست ما آگاه نمی‌بودند. ما ده سالست در این راه می‌کوشیم و صدها گفتار نوشته‌ایم. درباره‌ی همان کتابسوزان ما دو هفته پیش گفتار نوشتیم و آگاهی دادیم که چه کتابهایی را خواهیم سوزانید.

آمدیم که ملایان را بشورانند. ما ده سالست همیشه در معرض این گونه تهدیدها بوده‌ایم و همیشه خدا ما را نگه داشته ‌است. خلاصه آنکه ما زبون یکمشت ملایان و شاعران و شاعرپرستان نخواهیم گردید و ما همیشه ‌از این گونه کشاکشها با فیروزی و بهره‌مندی بیرون آمده‌ایم. من امروز شکایتی بآقای قوام خواهم کرد ، که ‌اگر مؤثر افتاد افتاده ، وگرنه ما آزاد خواهیم بود که در راه برگردانیدن ستم از خودمان هرچه توانستیم بکنیم.

بدینسان گفتگو بپایان رسید و در آن میان دانستیم دیشب باز دادستان را بفشار گزارده‌اند که با قرار بازداشت ما موافقت کند و او زیر بار نرفته و اینست میخواهند ما را با پرونده بشهربانی فرستند و قضیه عنوان سیاسی پیدا کرده.

بایستی بکوشیم و خطر را از خود بازگردانیم. چون می‌دانستیم آن روز مجلس باز است و نخست‌وزیر بآنجا خواهد رفت با شور آقای واعظپور چنین نهادیم که بوسیله‌ی آقای پارسا بایشان آگاهی دهیم و آقای آخشیجی را باین کار روانه گردانیدیم. برخی جوانان درخواست کردند بشاه تلگرافی فرستیم. من خرسندی ندادم. گفتم : استمداد از شاه کشور باید در یک کار بزرگی باشد. گفتند : این کار هم بزرگست. ما اگر امروز رها نگردیم فردا هم آدینه ‌است و خواهیم ماند و کم‌کم خبر در تهران انتشار یافته ملایان و صوفیان و بهائیان و شاعران هر یکی آن را معجزه‌ای برای خود خواهند شمرد. از سوی دیگر ما آشکاره می‌بینیم که غرض می‌ورزند و در چنین هنگامی هر اقدامی شایسته می‌باشد. گفتم : بهتر است منتظر باشیم تا نتیجه‌ی پیامی که به نخست‌وزیر داده‌ایم دانسته شود که ‌اگر رفع محذور شده باشد بیجهت اقدامی نکنیم. گفتند تا آن وقت فرصت فوت خواهد شد ، امروز اداره‌ها تا ظهر باز است و ما سه ساعت بیشتر وقت نداریم.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار سوم : کار و کسب برای راه افتادن کارهای اجتماع است. (تکه‌ی 3)


همان طور که گفتیم چه صنعت و چه تجارت برای راه افتادن کارهای اجتماع است. ولی اروپاییان و آمریکاییان خودِ اینها را «هدفی» میدانند. اینست دولتها برای آن می‌جنگند و خونها می‌ریزند و جوانهای خود را بکشتن می‌دهند و با یکدیگر حیله‌گری میکنند. کشورهایی را با زور می‌گیرند برای آنکه «مواد خام» برای آنها تولید بکنند. بر کشورهایی مسلط می‌شوند برای اینکه مشتریهای کالاهای ایشان باشند. بسیار چیزها را فدا می‌کنند برای آنکه صنعت و تجارت خود را پیش ببرند.

جنبش علوم که در اروپا رخ داده و ما اهمیت بسیاری به آنها می‌دهیم یکی از نتیجه‌های آن ساخته شدن ماشینها شده. این ماشینها بجای آنکه کمکی بکار زندگانی کند خود باعث گرفتاریها شده. سرمایه‌داران ، کارخانه‌های بزرگ تأسیس کرده ماشینهای بزرگ راه انداخته‌اند ، که باید پشت سر هم کار کنند و کالاهای هنگفت بیرون ریزند و چون مقید به نیاز داشتن و نداشتن مردم نیستند بناچار کالاها بيش از اندازه‌ي نیاز تولید می‌شود ، و آن موقع دیده می‌شود که دانشمندانی پیدا شده‌اند و به ماشینداران دستور می‌دهند که هرچی می‌بافند و می‌سازند نامرغوب و بی‌دوام ببافند و بسازند تا بسیار زودتر غیرقابل استفاده بشود ، و مردمان مجبور باشند که زود به زود ببازار بیایند و از کالاها بخرند و اینطوری ماشینها از کار نایستد و هر روز کار کند.

این داستانیست که ده و چند سال پیش رخ داده. چون ماشینها و کارخانه‌ها در آمریکا و اروپا زیاد بودند و پشت سر هم کار می‌کردند ، در همه جا بازارها خوابید و کالاها روی هم انباشته شد (1) ، به همین علت کارخانه‌ها از کار خود کم کردند و چه در اروپا و چه در آمریکا به تعداد بیکاران اضافه شد ، این بود کسانی در آمریکا بمیان افتادند و آن راهنمایی را کردند. شگفت‌انگیزتر آن بود که در روزنامه‌های آنجا مقاله‌ها نوشته شد و انعکاس آن به روزنامه‌های مصر و هند افتاد.

یکی از نویسندگان این طور می‌نوشت : «گذشتگان خیال می‌کردند آنچه که باعث پیشرفت و موفقیت در تجارت و صنعت می‌شود صداقت بکار بردن و کالاهای بادوام ساختن است. ولی امروز «علم اقتصاد» عکس آن را یاد می‌دهد. امروز روشن شده که علت پیشرفت و موفقیت در آنست که کالا نامرغوب و بی‌دوام ساخته شود که دوام نیاورد و مردمان مجبور باشند زود به زود به بازار بیایند و کالاها را بخرند و ماشینها بیکار نماند و در گردش تجارت و صنعت رکود رخ ندهد».

اینها را می‌نوشت و این طور دلیل می‌آورد : «تیغ ژیلت که مستر ژیلت می‌ساخت هر یکی ده بار صورت را می‌تراشید. ولی به صرفه نبود. حالا تیغهایی که می‌سازند بيش از یکبار صورت را نمی‌تراشد».

ببینید دانشمندان و نویسندگان تا چه اندازه از حقایق بیگانه بوده‌اند. از آنها باید پرسید : آیا مردم برای تجارت هستند یا تجارت برای مردست؟!.. آیا ماشینها برای خدمت به زندگانی مردست یا مردم برای خدمت به گردش ماشینها می‌باشند؟!..

چرا کارخانه‌ها بيش از اندازه‌ي نیاز باشد تا این مشکل پیش بیاید؟!.. چرا کارخانه‌ها و کار ماشینها باندازه‌ي نیاز مردم نباشد؟!.. آیا اسم «علم» گذاشتن ، حقایق را عوض می‌کند؟!.. آیا این حرفها که جز برای منفعت‌جویی سرمایه‌داران گفته نشده علم می‌باشد؟!..

پابرگی :
1ـ اشاره به «بحران اقتصادی بزرگ» در اروپا و آمریکاست که از سال 1929 شروع شد و تقریباً ده سال طول کشید تا اینکه جنگ جهانی دوم شروع شد و این جنگ به خوابیدن بحران کمک کرد. همین داستان در سال 2008 هم رخ داد. ولی گناهش به گردن بازار مسکن در آمریکا افتاد. آیا این قابل قبول است که در آمریکا بازار مسکن دچار رکود شود و در اروپا و آمریکا بیکاری بیداد کند؟!. ـ ویراینده