🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 گرفتاری را فیروزی میشمارند (تکهی چهار)
مردمی که خود را «وارث» پندارهای بیهودهی یونان و روم و عرب و هند گردانیدهاند و از هزارها سال هرچه بدآموزی ـ از خودی و بیگانه ـ پدید آمده در کتابها و دلهای خود نگه داشتهاند ، و کنون از یکسو آن گمراهیهای گوناگون کهن را ، بجای درّ و گوهر گرفته نگه میدارند ، و از یکسو اندیشههای پراکندهی نوینی را از اروپا گرفته بآنها میافزایند و دلهای جوانان را پر از این اندیشههای درهم میگردانند ـ چنان مردمی از کار بیخردانهی خود جز این نتیجهای نخواهند برداشت.
آن انبانست که همه چیزی در آن توان انباشت. مغز برای چنین کاری نیست. کسی که اندیشههای ناسازگار را در مغز خود جا میدهد آنها از یکسو مغز را فرسایند و آن را از کار اندازند و از یکسو خود یکدیگر را بیهَنایش (اثر) گردانند.
از اینجاست که ما آن کتابها و آن اندیشهها و آن آگاهیها را یک گرفتاری میشناسیم و چنانکه بارها گفتهایم مایهی پسرفت شرق بیش از همه اینهاست. لیکن دیگران نافهمانه همینها را سرمایه میشمارند و از یاد گرفتن آنها خود را دانا شمرده از هر آموختن دیگری بینیازی مینمایند.
شگفتتر آنکه کسانی بدخواهانه همین را مایهی ایرادی برای پیمان ساختهاند و نوشتههای مهنامه را که میخوانند چنین میگویند : «اینها که بود دیگر چرا مینویسد؟!..» در اینجاست که ما اندازهی گرفتاری اینان را دریافته میبینیم دردشان تنها نادانستن نیست و بیدردی و پستی نیز هست.
مردمی که بصد آلودگی گرفتارند و ما برهانیدن آنان میکوشیم ، همه چیز را رها کرده تنها بآن میکوشند که شکست بخود راه ندهند و در چنین کار بزرگی از در همچشمی میآیند. داستان آن کسیست که در گِل فرورفته و شما که دست یازیده میخواهید بیرونش آورید میبینید بجای همکاری با شما ، تنها میخواهد آن کوشش را بیارج نشان دهد و خود را نشکند و در آن گیرودار بسخن پرداخته چنین میگوید : خودم هم میتوانستم بیرون بیایم ، چیزی هم نبود.
میگویند «اینها که بود» ، یکی بپرسد : چه چیزها بود؟! بگویید تا بدانیم. مثلاً دین باین معنی که ما میگوییم بود؟!.. در کجا بود؟! همینکه یک چیزهایی را بنام دین میداشتید دلیل آنست که در برابر گفتههای ما بایستید و بگویید اینها که بود؟!.. این دین که ما میخواهیم با آنچه شما میداشتید یکی است؟!.. شما دینی میداشتید بتپرستی و پندارپرستی را بهم آمیخته ، دینی با دانشها ناسازگار ، دینی از خرد بسیار دور ـ آیا آن با اینکه ما میگوییم یکسانست؟!..
اینان از درماندگی معنی دین داشتن را هم نمیدانند. بارها گفتهایم : دین برای آنست که آدمیان را از پراکندگی و همچنین از پندارپرستی بازدارد. وآنگاه یک راه روشنی بروی مردم بگشاید و آنان را از دودلی رها گرداند. اینان همان پراکندگی و پندارپرستی را که میدارند و خود مایهی دودلی و درماندگیست دین میخوانند و هر گفتگویی که از دین میشود خود را بمیان انداخته میگویند ما هم میداریم.
🔸 گرفتاری را فیروزی میشمارند (تکهی چهار)
مردمی که خود را «وارث» پندارهای بیهودهی یونان و روم و عرب و هند گردانیدهاند و از هزارها سال هرچه بدآموزی ـ از خودی و بیگانه ـ پدید آمده در کتابها و دلهای خود نگه داشتهاند ، و کنون از یکسو آن گمراهیهای گوناگون کهن را ، بجای درّ و گوهر گرفته نگه میدارند ، و از یکسو اندیشههای پراکندهی نوینی را از اروپا گرفته بآنها میافزایند و دلهای جوانان را پر از این اندیشههای درهم میگردانند ـ چنان مردمی از کار بیخردانهی خود جز این نتیجهای نخواهند برداشت.
آن انبانست که همه چیزی در آن توان انباشت. مغز برای چنین کاری نیست. کسی که اندیشههای ناسازگار را در مغز خود جا میدهد آنها از یکسو مغز را فرسایند و آن را از کار اندازند و از یکسو خود یکدیگر را بیهَنایش (اثر) گردانند.
از اینجاست که ما آن کتابها و آن اندیشهها و آن آگاهیها را یک گرفتاری میشناسیم و چنانکه بارها گفتهایم مایهی پسرفت شرق بیش از همه اینهاست. لیکن دیگران نافهمانه همینها را سرمایه میشمارند و از یاد گرفتن آنها خود را دانا شمرده از هر آموختن دیگری بینیازی مینمایند.
شگفتتر آنکه کسانی بدخواهانه همین را مایهی ایرادی برای پیمان ساختهاند و نوشتههای مهنامه را که میخوانند چنین میگویند : «اینها که بود دیگر چرا مینویسد؟!..» در اینجاست که ما اندازهی گرفتاری اینان را دریافته میبینیم دردشان تنها نادانستن نیست و بیدردی و پستی نیز هست.
مردمی که بصد آلودگی گرفتارند و ما برهانیدن آنان میکوشیم ، همه چیز را رها کرده تنها بآن میکوشند که شکست بخود راه ندهند و در چنین کار بزرگی از در همچشمی میآیند. داستان آن کسیست که در گِل فرورفته و شما که دست یازیده میخواهید بیرونش آورید میبینید بجای همکاری با شما ، تنها میخواهد آن کوشش را بیارج نشان دهد و خود را نشکند و در آن گیرودار بسخن پرداخته چنین میگوید : خودم هم میتوانستم بیرون بیایم ، چیزی هم نبود.
میگویند «اینها که بود» ، یکی بپرسد : چه چیزها بود؟! بگویید تا بدانیم. مثلاً دین باین معنی که ما میگوییم بود؟!.. در کجا بود؟! همینکه یک چیزهایی را بنام دین میداشتید دلیل آنست که در برابر گفتههای ما بایستید و بگویید اینها که بود؟!.. این دین که ما میخواهیم با آنچه شما میداشتید یکی است؟!.. شما دینی میداشتید بتپرستی و پندارپرستی را بهم آمیخته ، دینی با دانشها ناسازگار ، دینی از خرد بسیار دور ـ آیا آن با اینکه ما میگوییم یکسانست؟!..
اینان از درماندگی معنی دین داشتن را هم نمیدانند. بارها گفتهایم : دین برای آنست که آدمیان را از پراکندگی و همچنین از پندارپرستی بازدارد. وآنگاه یک راه روشنی بروی مردم بگشاید و آنان را از دودلی رها گرداند. اینان همان پراکندگی و پندارپرستی را که میدارند و خود مایهی دودلی و درماندگیست دین میخوانند و هر گفتگویی که از دین میشود خود را بمیان انداخته میگویند ما هم میداریم.
🔶 یکم دیماه و داستانش
🔸 تکهی 23
این را گفت و روی خود را برئیس شهربانی برگردانیده آغاز کرد داستان شیراز را سرودن و عذرهایی آوردن.
گفتم : آقای سرتیپ ، مطلب از دو حال بیرون نیست. یا در حقیقت دولت بدگمانیهایی از نظر سیاست دارد یا یک دسیسه از روی غرض تهیه شده. در هر دو حال قضیه مربوط بشخص منست. این جوانان بیکبار در کنارند. شما اینها را آزاد گردانید. من دربارهی خودم هیچ خواهشی از شما ندارم.
گفت : چَشم ، من باز الان میروم بهیئت وزرا که در آنجا اقدام کنم. اگر موضوع را بکلی خاتمه ندادم ترتیبی فراهم میکنم که آنها آزاد شوند و خود حضرتعالی چند روزی بمانید.
یکی هم شنیدیم آقای نخستوزیر فرمودهاند تلفنی خواهند کرد. اگر ایشان دستور دهند بکلی قضیه خاتمه یافته است (دانسته شد خبر نوشتهی آقای پارسا را باو رسانیدهاند).
گفتم : چنان پیامی رسیده است و به هر حال شما نتیجه را بما آگاهی دهید.
گفت : تا ظهر نتیجه را آگاهی میدهم.
چنانکه سپس دانستیم همهی این گفتهها جز رویهکارانه نمیبود ، و آقای سرتیپ مقدم را خواسته بوده که ترتیبی برای کار ما بدهند. چه ترتیبی؟.. فرمانداری نظامی نامهای نویسد در این زمینه : «اینها جمعیتی هستند ـ که مقصودشان معلوم نیست. شهربانی باید اینها را در بازداشت نگه دارد و از یکایک ایشان بازپرس کند و ببازجویی پردازد تا حقیقت را کشف کرده بدولت گزارش دهد ...». با چنین نامهای ما را بزندان شهربانی فرستند که سالها در آنجا بخوابیم ، و اگر نخستوزیر تلفن کرد بگویند قضیه خیلی مهم است و باید تحقیقات شود ، و اگر بشهربانی دستوری داد اهمیت قضیه را عنوان نموده بگوید اگر اینها را رها کنیم در شهر انعکاس بدی خواهد داشت و چهبسا که آشوب پیدا میشود و مردم بازار را میبندند. میگویند اینها میخواستهاند قرآن را آتش بزنند ـ با این پاسخ نخستوزیر را قانع گردانند. این بوده ترتیبی که در کار ما داده بودند.
در اینجاست که هر کس باید حال بدبختی این توده را نیک شناسد. یکمشت کتابهای سراپا زیانی از قرنهای گذشتهی زبونی بیادگار مانده و مایهی نابودی یک تودهی بیست ملیونی میباشد ، و ما از سالها زیانهای آن کتابها را مینویسیم و دلیلهای پیاپی میآوریم و همیشه مردم را بداوری میطلبیم که بیندیشید و اگر پاسخی بگفتههای ما دارید بنویسید وگرنه این کتابها نباید بماند ، بزرگان کشور بجای آنکه اگر سخنی دارند بگویند و اگر ندارند بما یاوری کنند ، بکینهتوزی برمیخیزند و با چه بهانههای خنکی میخواهند ما را نابود گردانند. ببینید اندازهی تیرهروزی یک مردم تا کجا رسیده که کتابهایی همچون دیوانهای ایرج و عشقی را که آشکاره درس بیشرمی بجوانان میدهد پیاپی چاپ کرده پراکنده میسازند و کسی کمترین خشمی از خود نشان نمیدهد. ولی ما که آن کتابهای بیناموسی را از میان میبریم در دلهای آقایان درد بزرگی شده است و بدینسان میخواهند بما کیفر دهند. وای باین تودهی بدبخت! وای باین مردم تیرهروز!
🔸 تکهی 23
این را گفت و روی خود را برئیس شهربانی برگردانیده آغاز کرد داستان شیراز را سرودن و عذرهایی آوردن.
گفتم : آقای سرتیپ ، مطلب از دو حال بیرون نیست. یا در حقیقت دولت بدگمانیهایی از نظر سیاست دارد یا یک دسیسه از روی غرض تهیه شده. در هر دو حال قضیه مربوط بشخص منست. این جوانان بیکبار در کنارند. شما اینها را آزاد گردانید. من دربارهی خودم هیچ خواهشی از شما ندارم.
گفت : چَشم ، من باز الان میروم بهیئت وزرا که در آنجا اقدام کنم. اگر موضوع را بکلی خاتمه ندادم ترتیبی فراهم میکنم که آنها آزاد شوند و خود حضرتعالی چند روزی بمانید.
یکی هم شنیدیم آقای نخستوزیر فرمودهاند تلفنی خواهند کرد. اگر ایشان دستور دهند بکلی قضیه خاتمه یافته است (دانسته شد خبر نوشتهی آقای پارسا را باو رسانیدهاند).
گفتم : چنان پیامی رسیده است و به هر حال شما نتیجه را بما آگاهی دهید.
گفت : تا ظهر نتیجه را آگاهی میدهم.
چنانکه سپس دانستیم همهی این گفتهها جز رویهکارانه نمیبود ، و آقای سرتیپ مقدم را خواسته بوده که ترتیبی برای کار ما بدهند. چه ترتیبی؟.. فرمانداری نظامی نامهای نویسد در این زمینه : «اینها جمعیتی هستند ـ که مقصودشان معلوم نیست. شهربانی باید اینها را در بازداشت نگه دارد و از یکایک ایشان بازپرس کند و ببازجویی پردازد تا حقیقت را کشف کرده بدولت گزارش دهد ...». با چنین نامهای ما را بزندان شهربانی فرستند که سالها در آنجا بخوابیم ، و اگر نخستوزیر تلفن کرد بگویند قضیه خیلی مهم است و باید تحقیقات شود ، و اگر بشهربانی دستوری داد اهمیت قضیه را عنوان نموده بگوید اگر اینها را رها کنیم در شهر انعکاس بدی خواهد داشت و چهبسا که آشوب پیدا میشود و مردم بازار را میبندند. میگویند اینها میخواستهاند قرآن را آتش بزنند ـ با این پاسخ نخستوزیر را قانع گردانند. این بوده ترتیبی که در کار ما داده بودند.
در اینجاست که هر کس باید حال بدبختی این توده را نیک شناسد. یکمشت کتابهای سراپا زیانی از قرنهای گذشتهی زبونی بیادگار مانده و مایهی نابودی یک تودهی بیست ملیونی میباشد ، و ما از سالها زیانهای آن کتابها را مینویسیم و دلیلهای پیاپی میآوریم و همیشه مردم را بداوری میطلبیم که بیندیشید و اگر پاسخی بگفتههای ما دارید بنویسید وگرنه این کتابها نباید بماند ، بزرگان کشور بجای آنکه اگر سخنی دارند بگویند و اگر ندارند بما یاوری کنند ، بکینهتوزی برمیخیزند و با چه بهانههای خنکی میخواهند ما را نابود گردانند. ببینید اندازهی تیرهروزی یک مردم تا کجا رسیده که کتابهایی همچون دیوانهای ایرج و عشقی را که آشکاره درس بیشرمی بجوانان میدهد پیاپی چاپ کرده پراکنده میسازند و کسی کمترین خشمی از خود نشان نمیدهد. ولی ما که آن کتابهای بیناموسی را از میان میبریم در دلهای آقایان درد بزرگی شده است و بدینسان میخواهند بما کیفر دهند. وای باین تودهی بدبخت! وای باین مردم تیرهروز!
کار_و_پیشه_و_پول_بزبان_عادی_گفتار_دوم.pdf
291 KB
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار دوم : بیکاری و مفتخوری و کارهای بیهوده نامشروع است.
🔹 گفتار یکجا در یک فایل پیدیاف
🔸 گفتار دوم : بیکاری و مفتخوری و کارهای بیهوده نامشروع است.
🔹 گفتار یکجا در یک فایل پیدیاف
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
قانون دادگری.pdf
1.6 MB
🔶 قانون دادگری
🖌 احمد کسروی
🔍 خردهگیری از قانونها و شیوهی کار دادگستری و پیشنهاد اصلاح آنها
📊 شمار ساتها : 64
بازپسین پراکنش : فروردین 1399
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔍 خردهگیری از قانونها و شیوهی کار دادگستری و پیشنهاد اصلاح آنها
📊 شمار ساتها : 64
بازپسین پراکنش : فروردین 1399
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار چهارم : پول وسیلهی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکهی 1)
یک سری از سخنان ما دربارهي پولست و اینک یک به یک به آنها میپردازیم :
اول : پول ثروت نیست و آن ارزشی را که مردم برايش خیال میکنند ندارد (1). پول «وسیلهی معاوضه» است. همان طور که گفتیم مردم در قدیم در خرید و فروش ، کالا را با کالا عوض میکردهاند (چنانکه نمونهي این کار هنوز در روستاها و در میان ایلها که پول کم میباشد باقی مانده).
ولی چون معاوضهی کالا با کالا مشکلاتی به وجود میآورده ـ مثلاً کشاورزی که گندم خود را بار کرده و برای فروش به شهر آورده ، میخواسته قدری از آن را بدهد و پالانی برای چهارپای خود بخرد ، و از آنسو پالاندوز به گندم نیاز نداشته و انگور میخواسته ، که میبایست یا پالاندوز گندم را بگیرد و سپس آن را با انگور عوض کند و یا کشاورز به اجبار گندمش را نزد باغبانی ببرد و ازو انگور بخرد و برای این بیاورد. این یک مثل است و این طور مشکلات خیلی به وجود میآمده.
از اینجا نیاز یادشان داده که چیزی را ـ از فلز و مانند آن ـ انتخاب کنند و وسیلهی خرید و فروش بگیرند و پول از اینجا به وجود آمده ، و چون طلا و نقره خوشنماتر از فلزهای دیگر میبوده و به علت کم بودن ، ارزشی در نزد مردم داشته اینها را بهتر از مواد دیگر دانستهاند.
به هر حال پول وسیلهی معاوضه است. بهتر بگوییم : پول برای نگهداری حساب (2) میباشد. مثلاً فرض کنیم کشاورزی هزار کیلو گندم بار کرده بشهر میآورد و آن را بخانوادهها یا به یک دکاندار میفروشد و سه هزار ریال پول میگیرد. این معنایش آنست که کشاورز باندازهي سههزار ریال از تولیدات خود را به ملت واگذار کرده (باندازهي سههزار ریال به ملت کمک کرده). اینست سزاوار است که به همان اندازه از تولیدات و تدارکات و کارهای دیگران برخوردار بشود : کفش بخرد ، پارچه بگیرد ، درشکه سوار شود ، موسیقی گوش دهد ، به نزد پزشک برود. اینست معنی راست پول که برای نگهداری حساب و نشان دادن اندازهي ارزش کارها[خدمات] و کالاهای این و آن است ، وگرنه خود ارزش دیگری (جز ارزش فلزیش) ندارد. (3)
دلیلش آنکه ما حالا بجای طلا و نقره و فلزهای دیگر اسکناس یا یک تکه کاغذ استفاده میکنیم که یقیناً خود آن دارای ارزشی نمیباشد و کار خود را با آن راه میاندازیم. اگرچه میگویند : ارزش اسکناس از پشتوانههای بانک است. ولی این گفته راست نیست و ما دربارهي آن سخن خواهیم راند. اسکناس برای نگهداری حسابست و ارزشش همان میباشد و به پشتوانه نیاز نمیدارد.
شما فرض کنید که امروز همهي پولهای ایران را ، از اسکناسها و یک ریالیها و پنج ریالیهای نقرهای ، از دست ما بگیرند و پشتوانههای بانکی را نیز بار کرده ببرند ، چیزی از ما کم نخواهد شد (مگر چند تُن فلز و سنگ قشنگ و کاغذ) و ما به گرسنگی نخواهیم افتاد. تنها حساب زندگانی بهم خواهد خورد که باید از سر گرفته شود ، آن وقت خرید و فروش مشکل خواهد شد که باید کالاها را با کالاها معاوضه کنیم.
👇
🔸 گفتار چهارم : پول وسیلهی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکهی 1)
یک سری از سخنان ما دربارهي پولست و اینک یک به یک به آنها میپردازیم :
اول : پول ثروت نیست و آن ارزشی را که مردم برايش خیال میکنند ندارد (1). پول «وسیلهی معاوضه» است. همان طور که گفتیم مردم در قدیم در خرید و فروش ، کالا را با کالا عوض میکردهاند (چنانکه نمونهي این کار هنوز در روستاها و در میان ایلها که پول کم میباشد باقی مانده).
ولی چون معاوضهی کالا با کالا مشکلاتی به وجود میآورده ـ مثلاً کشاورزی که گندم خود را بار کرده و برای فروش به شهر آورده ، میخواسته قدری از آن را بدهد و پالانی برای چهارپای خود بخرد ، و از آنسو پالاندوز به گندم نیاز نداشته و انگور میخواسته ، که میبایست یا پالاندوز گندم را بگیرد و سپس آن را با انگور عوض کند و یا کشاورز به اجبار گندمش را نزد باغبانی ببرد و ازو انگور بخرد و برای این بیاورد. این یک مثل است و این طور مشکلات خیلی به وجود میآمده.
از اینجا نیاز یادشان داده که چیزی را ـ از فلز و مانند آن ـ انتخاب کنند و وسیلهی خرید و فروش بگیرند و پول از اینجا به وجود آمده ، و چون طلا و نقره خوشنماتر از فلزهای دیگر میبوده و به علت کم بودن ، ارزشی در نزد مردم داشته اینها را بهتر از مواد دیگر دانستهاند.
به هر حال پول وسیلهی معاوضه است. بهتر بگوییم : پول برای نگهداری حساب (2) میباشد. مثلاً فرض کنیم کشاورزی هزار کیلو گندم بار کرده بشهر میآورد و آن را بخانوادهها یا به یک دکاندار میفروشد و سه هزار ریال پول میگیرد. این معنایش آنست که کشاورز باندازهي سههزار ریال از تولیدات خود را به ملت واگذار کرده (باندازهي سههزار ریال به ملت کمک کرده). اینست سزاوار است که به همان اندازه از تولیدات و تدارکات و کارهای دیگران برخوردار بشود : کفش بخرد ، پارچه بگیرد ، درشکه سوار شود ، موسیقی گوش دهد ، به نزد پزشک برود. اینست معنی راست پول که برای نگهداری حساب و نشان دادن اندازهي ارزش کارها[خدمات] و کالاهای این و آن است ، وگرنه خود ارزش دیگری (جز ارزش فلزیش) ندارد. (3)
دلیلش آنکه ما حالا بجای طلا و نقره و فلزهای دیگر اسکناس یا یک تکه کاغذ استفاده میکنیم که یقیناً خود آن دارای ارزشی نمیباشد و کار خود را با آن راه میاندازیم. اگرچه میگویند : ارزش اسکناس از پشتوانههای بانک است. ولی این گفته راست نیست و ما دربارهي آن سخن خواهیم راند. اسکناس برای نگهداری حسابست و ارزشش همان میباشد و به پشتوانه نیاز نمیدارد.
شما فرض کنید که امروز همهي پولهای ایران را ، از اسکناسها و یک ریالیها و پنج ریالیهای نقرهای ، از دست ما بگیرند و پشتوانههای بانکی را نیز بار کرده ببرند ، چیزی از ما کم نخواهد شد (مگر چند تُن فلز و سنگ قشنگ و کاغذ) و ما به گرسنگی نخواهیم افتاد. تنها حساب زندگانی بهم خواهد خورد که باید از سر گرفته شود ، آن وقت خرید و فروش مشکل خواهد شد که باید کالاها را با کالاها معاوضه کنیم.
👇
پابرگیها :
1ـ کسانی از این حرف تعجب میکنند. میپرسند : اگر پول ثروت نیست پس ثروت چیست؟ پاسخ به این پرسش در گفتار بعدی آمده است. دوم ، چون میبینند بیشتر کارها با پول انجام میگیرد تعجب میکنند که نوشته شده پول «آن ارزشی که مردم خیال میکنند ندارد». آری ، هر چیزی که در رابطهی اقتصادی قرار گیرد بناچار برای تصاحبش باید پول پرداخت. امروز بدون پول زندگی نمیتوان کرد. ولی اینها هیچیک به این معنی نیست که پول «بخودی خود» دارای ارزش است. ـ ویراینده
2ـ در داد و ستد کالا با کالا یک فروش و یک خرید «همزمان» انجام میگیرد ولی در داد و ستد با پول میان فروش و خرید میتواند فاصله بیفتد و هر وقت فروشنده که پول فروش را گرفته خواست و نیاز داشت ، خرید کند. این خاصیت پول ، آزادی بسیاری به انسان در کار و تولید و تجارت داده است. در کتابهای دانشگاهی و تخصصی این خاصیت پول را «انبار ارزش» نامگزاری کردهاند که از مثال بالا (کشاورزی که گندمهایش را میفروشد) این حُسن پول آشکار میشود ولی نویسنده برای آن ، اصطلاح جدایی بکار نبرده و زیر همان عنوان «نگهداری حساب» یاد کرده که انبار ارزش و هم «واحد شمارش» (خاصیت دیگری که در آن کتابها برای پول نام بردهاند) معنی میدهد. همچنین از خاصیت دیگر پول بعنوان «استانداردی برای پرداختهای آتی» یاد کردهاند.
لازم به یادآوریست که هدف از نوشتن این کتاب «تدریس» اقتصاد نیست و اینست اصطلاحات معمول در این رشته بکار نرفته است. بلکه همچون دیگر کتابهای نویسنده برای براه آوردن افکار جامعه و زدودن غلطفهمیها و ایجاد زمینه برای از میان بردن گمراهیهاست. چنانکه در سراسر این کتاب بخوبی آشکار است.
استنباط مردم از پول در آن زمان غلط بوده چنانکه از نوشتههای کتاب فهمیده میشود و هنوز هم به همان حال غلط باقی مانده. نویسنده با سادهترین مثالها و آسانترین و کوتاهترین توضیحها کوشش میکند معنی درست کار و پیشه و پول را شرح دهد. خوانندگان در سراسر صفحات کتاب نکاتی را مییابند که همین برداشتها و باورهای غلط باعث بیراه گردیدن امور زندگانی شده است. ـ ویراینده
3ـ پیشتر گفته شد که پول وسیلهی معاوضه است. دو کاربرد دیگر پول در این جمله گفته شده : یکی نگاهداشتن حساب (با این پول چه اندازه میتوان از کالا و خدمات جامعه استفاده کرد ، شما چه اندازه کار کردید ، او چه اندازه بدهکار است ...) و دیگری نشان دادن ارزش کالا و خدمات. ـ ویراینده
1ـ کسانی از این حرف تعجب میکنند. میپرسند : اگر پول ثروت نیست پس ثروت چیست؟ پاسخ به این پرسش در گفتار بعدی آمده است. دوم ، چون میبینند بیشتر کارها با پول انجام میگیرد تعجب میکنند که نوشته شده پول «آن ارزشی که مردم خیال میکنند ندارد». آری ، هر چیزی که در رابطهی اقتصادی قرار گیرد بناچار برای تصاحبش باید پول پرداخت. امروز بدون پول زندگی نمیتوان کرد. ولی اینها هیچیک به این معنی نیست که پول «بخودی خود» دارای ارزش است. ـ ویراینده
2ـ در داد و ستد کالا با کالا یک فروش و یک خرید «همزمان» انجام میگیرد ولی در داد و ستد با پول میان فروش و خرید میتواند فاصله بیفتد و هر وقت فروشنده که پول فروش را گرفته خواست و نیاز داشت ، خرید کند. این خاصیت پول ، آزادی بسیاری به انسان در کار و تولید و تجارت داده است. در کتابهای دانشگاهی و تخصصی این خاصیت پول را «انبار ارزش» نامگزاری کردهاند که از مثال بالا (کشاورزی که گندمهایش را میفروشد) این حُسن پول آشکار میشود ولی نویسنده برای آن ، اصطلاح جدایی بکار نبرده و زیر همان عنوان «نگهداری حساب» یاد کرده که انبار ارزش و هم «واحد شمارش» (خاصیت دیگری که در آن کتابها برای پول نام بردهاند) معنی میدهد. همچنین از خاصیت دیگر پول بعنوان «استانداردی برای پرداختهای آتی» یاد کردهاند.
لازم به یادآوریست که هدف از نوشتن این کتاب «تدریس» اقتصاد نیست و اینست اصطلاحات معمول در این رشته بکار نرفته است. بلکه همچون دیگر کتابهای نویسنده برای براه آوردن افکار جامعه و زدودن غلطفهمیها و ایجاد زمینه برای از میان بردن گمراهیهاست. چنانکه در سراسر این کتاب بخوبی آشکار است.
استنباط مردم از پول در آن زمان غلط بوده چنانکه از نوشتههای کتاب فهمیده میشود و هنوز هم به همان حال غلط باقی مانده. نویسنده با سادهترین مثالها و آسانترین و کوتاهترین توضیحها کوشش میکند معنی درست کار و پیشه و پول را شرح دهد. خوانندگان در سراسر صفحات کتاب نکاتی را مییابند که همین برداشتها و باورهای غلط باعث بیراه گردیدن امور زندگانی شده است. ـ ویراینده
3ـ پیشتر گفته شد که پول وسیلهی معاوضه است. دو کاربرد دیگر پول در این جمله گفته شده : یکی نگاهداشتن حساب (با این پول چه اندازه میتوان از کالا و خدمات جامعه استفاده کرد ، شما چه اندازه کار کردید ، او چه اندازه بدهکار است ...) و دیگری نشان دادن ارزش کالا و خدمات. ـ ویراینده
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 گرفتاری را فیروزی میشمارند (تکهی پنج)
همچنین معنی «دانستن» را نمیفهمند. دانستن آنست که کسی در یک زمینه راست از دروغ بازشناسد و با دلیل راست را به دل سپارده دروغها را بیکبار بیرون گرداند. مثلاً دربارهی زمین از باستانزمان اندیشههایی درمیان بوده. کسانی آن را هموار میشناختند و دیگران گِردش میگفتند. ولی هیچ یکی دلیل نمیداشتند و حال زمین دانسته نمیبود. تا در قرنهای پیشین کسانی برخاستند و با دلیل گردی آن را روشن گردانیدند و بدینسان حال زمین دانسته گردید. اینست معنی دانستن. ولی اینان همینکه سخنان پراکندهای را در پیرامون یک چیزی شنیده و به دل سپاردهاند (بیآنکه راست یا دروغ بودن آنها را بشناسند) خود را دانا میشمارند.
در همان زمینهی دین ، اینان از یکسو سخنانی را که دربارهی خدا و جهان و آسمان و زمین و دستور زندگانی در کتابهای فارسی و عربی بوده از راست و دروغ ، و سودمند و زیانمند ، یاد گرفتهاند ، و از یکسو هم گفتههای تندی را که پیروان مادیگری در اروپا نوشتهاند و در روزنامهها و مهنامهها ترجمه گردیده خوانده و بِدل سپارده و همچنین دانشهای آنها را بیش یا کم فراگرفتهاند. بدینسان دو رشته آگاهیهای ناسازگار هم را در دلهای خود جا دادهاند ، بیآنکه درمیان آنها داوری کنند و راست را از دروغ بشناسند.
نتیجه آن شده که درمیان آنها درمانده و گیج گردیده و راه زندگانی را گم کردهاند. بیخود و سرگشته گامهایی برمیدارند و راستی آنست که این فراگرفتههای نوین آن اندیشههای کهن را سست میگرداند و آن اندیشههای کهن این فراگرفتههای نوین را ـ هر یکی آن دیگری را از کار میاندازد.
ما در همین زمینه سخنان فراوان راندهایم و تاریخ مشروطهی ایران بهترین گواهی را در این باره دربر میدارد. زیرا در ایران چون جنبش مشروطه برخاست دیری نکشید که ناسازگاری آن با کیش و باورهای کیشی روشن گردید و درمیان آن دو کشاکشی سخت برخاست که تا سالها درمیان میبود و نتیجه آن شد که جنبش آزادیخواهی باورهای کیشی را سست گردانید و بسیاری از مردم از آنها بیزاری نمودند و آن دستگاهی که میبود بهم خورد. از اینسو این باورها نیز سنگ راه مشروطه گردید و از پیشرفت آن جلو گرفت و بدینسان هر دو از همدیگر آسیب دیدند.
🔸 گرفتاری را فیروزی میشمارند (تکهی پنج)
همچنین معنی «دانستن» را نمیفهمند. دانستن آنست که کسی در یک زمینه راست از دروغ بازشناسد و با دلیل راست را به دل سپارده دروغها را بیکبار بیرون گرداند. مثلاً دربارهی زمین از باستانزمان اندیشههایی درمیان بوده. کسانی آن را هموار میشناختند و دیگران گِردش میگفتند. ولی هیچ یکی دلیل نمیداشتند و حال زمین دانسته نمیبود. تا در قرنهای پیشین کسانی برخاستند و با دلیل گردی آن را روشن گردانیدند و بدینسان حال زمین دانسته گردید. اینست معنی دانستن. ولی اینان همینکه سخنان پراکندهای را در پیرامون یک چیزی شنیده و به دل سپاردهاند (بیآنکه راست یا دروغ بودن آنها را بشناسند) خود را دانا میشمارند.
در همان زمینهی دین ، اینان از یکسو سخنانی را که دربارهی خدا و جهان و آسمان و زمین و دستور زندگانی در کتابهای فارسی و عربی بوده از راست و دروغ ، و سودمند و زیانمند ، یاد گرفتهاند ، و از یکسو هم گفتههای تندی را که پیروان مادیگری در اروپا نوشتهاند و در روزنامهها و مهنامهها ترجمه گردیده خوانده و بِدل سپارده و همچنین دانشهای آنها را بیش یا کم فراگرفتهاند. بدینسان دو رشته آگاهیهای ناسازگار هم را در دلهای خود جا دادهاند ، بیآنکه درمیان آنها داوری کنند و راست را از دروغ بشناسند.
نتیجه آن شده که درمیان آنها درمانده و گیج گردیده و راه زندگانی را گم کردهاند. بیخود و سرگشته گامهایی برمیدارند و راستی آنست که این فراگرفتههای نوین آن اندیشههای کهن را سست میگرداند و آن اندیشههای کهن این فراگرفتههای نوین را ـ هر یکی آن دیگری را از کار میاندازد.
ما در همین زمینه سخنان فراوان راندهایم و تاریخ مشروطهی ایران بهترین گواهی را در این باره دربر میدارد. زیرا در ایران چون جنبش مشروطه برخاست دیری نکشید که ناسازگاری آن با کیش و باورهای کیشی روشن گردید و درمیان آن دو کشاکشی سخت برخاست که تا سالها درمیان میبود و نتیجه آن شد که جنبش آزادیخواهی باورهای کیشی را سست گردانید و بسیاری از مردم از آنها بیزاری نمودند و آن دستگاهی که میبود بهم خورد. از اینسو این باورها نیز سنگ راه مشروطه گردید و از پیشرفت آن جلو گرفت و بدینسان هر دو از همدیگر آسیب دیدند.
🔶 یکم دیماه و داستانش
🔸 تکهی 24
باری چون از اتاق فرمانداری بازگشتم چند دقیقه نگذشته بود که دیدیم پایهور نگهبان ما آمده و چنین گفت : دستور دادهاند شما را بشهربانی تحویل دهیم. میخواستیم قدری دیر کنیم تا تلفن نخستوزیر برسد. کسانی که دلسوزی بما مینمودند و آگاهیهایی میآوردند گفتند : آقای سرتیپ عمیدی چون شنیده نخستوزیر تلفن خواهد کرد میخواهد هرچه زودتر شما را از اینجا بیرون فرستد و اینست دستور اکید داده. جای آن بود ما ایستادگی نماییم و به پردهدری پردازیم. ولی چون به وعدهی نخستوزیر اطمینان داشتیم و نیک میدانستیم که اگر نظر نخستوزیر در کار نباشد فرماندار نظامی یا دیگری کاری از پیش نخواهد برد بیهوده بآن نپرداختیم. با دستور دادستان اتوبوس آوردند و ما را در آن نشانیده به شهربانی رسانیدند. هنگام ظهر بود که از در زندان بدرون رفتیم و یگانه سختی ما در این گرفتاری آن یکساعت و نیم بوده که با کارکنان زندان بسر دادیم و رفتار بد آنان را دیدیم. هرچه بود هنگامی که ما را به «مخزن» رسانیده میخواستند پس از بازجویی باتاقی راه نمایند ناگهان دیدیم آقای معزی از در رسید و با یک چهرهی معنیداری چنین پرسید : آقای کسروی در اینجاست؟. گفته شد : آری. گفت : باید همهی آقایان رها گردند ، این را گفت و بسوی من آمده پس از تعارفات چنین آغاز سخن کرد : «آقا شما چطور دیوان حافظ را میسوزانید؟!.. حافظ مرد بزرگیست!..» گفتم : از اینکه دستور رهایی ما را رساندید خشنودیم. اما دربارهی حافظ باید باهم نشینیم و گفتگو کنیم. به هر حال اگر خواستتان آنست که ما دیگر دیوان او را نسوزانیم این نخواهد بود. ما از کرده پشیمان نیستیم. بدینسان از زندان بیرون آمدیم. در حیاط آقای واعظپور و دیگران منتظر میایستادند و همراه آنان روانه گردیده هر کسی بخانههای خود بازگشتیم.
داستان این بوده که آقای قوام چون از نشست مجلس برخاسته از همانجا تلفنی بفرمانداری نظامی کرده. آقای فرماندار آن پاسخی را که از پیش دانسته بودیم داده است.
آقای قوام چیزی نگفته ولی چون به کاخ ابیض بازگشته در حیاط بآقای واعظپور برخورده و بایشان چنین گفته : «الساعه دستور میدهم شهربانی رهاشان گرداند» ، و بدکتر امینی (1) دستور داده که با شهربانی گفتگو کند. هنگامی که آقای دکتر امینی با رئیس شهربانی گفتگو میکرده پسر من جلال در اتاق دکتر میبوده و سخنان ایشان را میشنیده. آقای رئیس شهربانی آنچه بایستی پاسخ دهد میدهد.
دکتر امینی میگوید : اینها باور کردنی نیست. ما آقای کسروی را بهتر از دیگران میشناسیم. بعلاوه دستور اکید آقای نخستوزیر است.
در نتیجهی این تأکید بوده که آقای معزی با آن دستور بزندان فرستاده میشود.
پابرگی :
1ـ دکتر علی امینی از خویشان قوام و معاون او بود و سپس در سال 1340 نخستوزیر گردید. ـ ویراینده
🔸 تکهی 24
باری چون از اتاق فرمانداری بازگشتم چند دقیقه نگذشته بود که دیدیم پایهور نگهبان ما آمده و چنین گفت : دستور دادهاند شما را بشهربانی تحویل دهیم. میخواستیم قدری دیر کنیم تا تلفن نخستوزیر برسد. کسانی که دلسوزی بما مینمودند و آگاهیهایی میآوردند گفتند : آقای سرتیپ عمیدی چون شنیده نخستوزیر تلفن خواهد کرد میخواهد هرچه زودتر شما را از اینجا بیرون فرستد و اینست دستور اکید داده. جای آن بود ما ایستادگی نماییم و به پردهدری پردازیم. ولی چون به وعدهی نخستوزیر اطمینان داشتیم و نیک میدانستیم که اگر نظر نخستوزیر در کار نباشد فرماندار نظامی یا دیگری کاری از پیش نخواهد برد بیهوده بآن نپرداختیم. با دستور دادستان اتوبوس آوردند و ما را در آن نشانیده به شهربانی رسانیدند. هنگام ظهر بود که از در زندان بدرون رفتیم و یگانه سختی ما در این گرفتاری آن یکساعت و نیم بوده که با کارکنان زندان بسر دادیم و رفتار بد آنان را دیدیم. هرچه بود هنگامی که ما را به «مخزن» رسانیده میخواستند پس از بازجویی باتاقی راه نمایند ناگهان دیدیم آقای معزی از در رسید و با یک چهرهی معنیداری چنین پرسید : آقای کسروی در اینجاست؟. گفته شد : آری. گفت : باید همهی آقایان رها گردند ، این را گفت و بسوی من آمده پس از تعارفات چنین آغاز سخن کرد : «آقا شما چطور دیوان حافظ را میسوزانید؟!.. حافظ مرد بزرگیست!..» گفتم : از اینکه دستور رهایی ما را رساندید خشنودیم. اما دربارهی حافظ باید باهم نشینیم و گفتگو کنیم. به هر حال اگر خواستتان آنست که ما دیگر دیوان او را نسوزانیم این نخواهد بود. ما از کرده پشیمان نیستیم. بدینسان از زندان بیرون آمدیم. در حیاط آقای واعظپور و دیگران منتظر میایستادند و همراه آنان روانه گردیده هر کسی بخانههای خود بازگشتیم.
داستان این بوده که آقای قوام چون از نشست مجلس برخاسته از همانجا تلفنی بفرمانداری نظامی کرده. آقای فرماندار آن پاسخی را که از پیش دانسته بودیم داده است.
آقای قوام چیزی نگفته ولی چون به کاخ ابیض بازگشته در حیاط بآقای واعظپور برخورده و بایشان چنین گفته : «الساعه دستور میدهم شهربانی رهاشان گرداند» ، و بدکتر امینی (1) دستور داده که با شهربانی گفتگو کند. هنگامی که آقای دکتر امینی با رئیس شهربانی گفتگو میکرده پسر من جلال در اتاق دکتر میبوده و سخنان ایشان را میشنیده. آقای رئیس شهربانی آنچه بایستی پاسخ دهد میدهد.
دکتر امینی میگوید : اینها باور کردنی نیست. ما آقای کسروی را بهتر از دیگران میشناسیم. بعلاوه دستور اکید آقای نخستوزیر است.
در نتیجهی این تأکید بوده که آقای معزی با آن دستور بزندان فرستاده میشود.
پابرگی :
1ـ دکتر علی امینی از خویشان قوام و معاون او بود و سپس در سال 1340 نخستوزیر گردید. ـ ویراینده
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار چهارم : پول وسیلهی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکهی 2)
دوم : طلا و نقره ارزشی را که مردمان به آنها میدهند ندارند. طلا و نقره از فلزهاست و میتوان همچون دیگر فلزها بکار برد و وسائلی برای زندگانی ساخت. مثلاً از طلا یا نقره میتوان پیاله یا کاسه یا لگن یا هر چیز دیگری ساخت. میتوان گردنبند و انگشتر و بازوبند برای زنها درست کرد. این سود آنها و ارزشی که از این راه پیدا میکنند جای بحث نیست. بحث از قیمتی است که امروز به آنها میدهند و بسیار بیاندازه است.
باید بدانیم که ارزش هر چیزی از روی نیازیست که مردم در زندگی بآن دارند. مثلاً ما در زندگی به جو و گندم و دیگر خوراکیها نیازمندیم و به آن اهمیت میدهیم و همچنین دیگر چیزهایی که نیاز داریم.
اینست دربارهي طلا و نقره میپرسیم : چه نیازی به آنها هست که به برنز و مس و آهن نیست؟!.. چرا قیمت آنها صدها برابر اینهاست؟!.. بله همهي فلزها یکسان نیستند و شاید طلا و نقره از روی درخشانی یا از جهت دیگری برتری به برنز و مس و آهن داشته باشند. ولی این برتری تا چه اندازه است؟!..
قیمت امروزی طلا و نقره از روی اساس و پایهای نیست. این قیمت جز نتیجهی رقابت ثروتمندان نبوده. فرض کنید در یک زمانِ قدیم چند نفر پولدار با هم نشسته بودهاند و یکی از آنها انگشتر زرینی در انگشت داشته و به دیگران نشان داده. دیگران گفتهاند ما هم داریم و انگشترهای برنزی یا مسی خود را نشان دادهاند. ولی آن کس بخود بالیده و چنین گفته : «این کجا و آنها کجا؟!.. این از طلاست ، طلا بسیار کمیابست و دست هر کس به آن نمیرسد». همین به خود بالیدن او و گفتن اینکه طلا بسیار کمیابست آن دیگران را واداشته که از سر چشم و همچشمی و از هر راهی که باشد و به هر قیمتی که بدست بیاید انگشتر طلایی بخرند و در انگشت کنند و آنها هم در مجالس به خود ببالند. قیمت فعلی طلا و نقره از همانجاست. امروز هم طلا و نقره بيش از همه در راه خودنماییها بکار میرود و به درد پولداران میخورد. مثلاً فلان کس قندان و جا استکانیاش از نقره است. دیگر آشنایان و رقیبهای او نیز کوشش میکنند که قندان و جا استکانی نقرهای داشته باشند و از اینجا نقره ارزش بيش از اندازه پیدا میکند. ولی اگر کسانی چشم و همچشمی را بکنار گزارند و بگویند : «چه فرقی بین طلا و ورشو یا برنز است؟!.» و قندان و جا استکانی ورشوی و برنزی استفاده کنند ، معلومست که نقره از آن ارزش بیاندازهی خود خواهد افتاد.
🔸 گفتار چهارم : پول وسیلهی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکهی 2)
دوم : طلا و نقره ارزشی را که مردمان به آنها میدهند ندارند. طلا و نقره از فلزهاست و میتوان همچون دیگر فلزها بکار برد و وسائلی برای زندگانی ساخت. مثلاً از طلا یا نقره میتوان پیاله یا کاسه یا لگن یا هر چیز دیگری ساخت. میتوان گردنبند و انگشتر و بازوبند برای زنها درست کرد. این سود آنها و ارزشی که از این راه پیدا میکنند جای بحث نیست. بحث از قیمتی است که امروز به آنها میدهند و بسیار بیاندازه است.
باید بدانیم که ارزش هر چیزی از روی نیازیست که مردم در زندگی بآن دارند. مثلاً ما در زندگی به جو و گندم و دیگر خوراکیها نیازمندیم و به آن اهمیت میدهیم و همچنین دیگر چیزهایی که نیاز داریم.
اینست دربارهي طلا و نقره میپرسیم : چه نیازی به آنها هست که به برنز و مس و آهن نیست؟!.. چرا قیمت آنها صدها برابر اینهاست؟!.. بله همهي فلزها یکسان نیستند و شاید طلا و نقره از روی درخشانی یا از جهت دیگری برتری به برنز و مس و آهن داشته باشند. ولی این برتری تا چه اندازه است؟!..
قیمت امروزی طلا و نقره از روی اساس و پایهای نیست. این قیمت جز نتیجهی رقابت ثروتمندان نبوده. فرض کنید در یک زمانِ قدیم چند نفر پولدار با هم نشسته بودهاند و یکی از آنها انگشتر زرینی در انگشت داشته و به دیگران نشان داده. دیگران گفتهاند ما هم داریم و انگشترهای برنزی یا مسی خود را نشان دادهاند. ولی آن کس بخود بالیده و چنین گفته : «این کجا و آنها کجا؟!.. این از طلاست ، طلا بسیار کمیابست و دست هر کس به آن نمیرسد». همین به خود بالیدن او و گفتن اینکه طلا بسیار کمیابست آن دیگران را واداشته که از سر چشم و همچشمی و از هر راهی که باشد و به هر قیمتی که بدست بیاید انگشتر طلایی بخرند و در انگشت کنند و آنها هم در مجالس به خود ببالند. قیمت فعلی طلا و نقره از همانجاست. امروز هم طلا و نقره بيش از همه در راه خودنماییها بکار میرود و به درد پولداران میخورد. مثلاً فلان کس قندان و جا استکانیاش از نقره است. دیگر آشنایان و رقیبهای او نیز کوشش میکنند که قندان و جا استکانی نقرهای داشته باشند و از اینجا نقره ارزش بيش از اندازه پیدا میکند. ولی اگر کسانی چشم و همچشمی را بکنار گزارند و بگویند : «چه فرقی بین طلا و ورشو یا برنز است؟!.» و قندان و جا استکانی ورشوی و برنزی استفاده کنند ، معلومست که نقره از آن ارزش بیاندازهی خود خواهد افتاد.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 گرفتاری را فیروزی میشمارند (تکهی شش)
از زمینهی خود دور نیفتیم : سخن اینست که یک رشته آگاهیهای درهم اینچنانی که هست و خود مایهی گرفتاری است دستهی بزرگی آنها را یک سرمایه میپندارند و از فراگرفتن آنها خود را بینیاز از این میدانند که پیروی از یک راهی نمایند و یا گوش براستیهایی دهند. بدتر از همه اینست که کسانی آنها را برخ ما میکشند و ما هرچه را که مینویسیم میگویند : «اینها که بود».
ما میگوییم : اینها که ما مینویسیم نبوده. آنچه بوده ـ چه در زمینهی دین و چه دربارهی زندگانی و چه در دیگر زمینهها ـ جز از اینهاست که ما مینویسیم. مثلاً دربارهی روان سخنان بسیاری از افلاطون و ارسطو و دیگر فیلسوفان و همچنین از سوی صوفیان ، رانده شده ولی هیچ یکی گفتهی ما نیست. در جای دیگری آوردهایم که مجلسی در یکی از کتابهای خود (گویا السماء و العالم باشد) ، بیستونُه گونه سخن از فیلسوفان و دیگران ، دربارهی «روح» فهرست کرده و هیچ کدام از آنها گفتهی ما نیست. همچنین است در دیگر زمینهها که گفتههای ما جز از آنست که میبوده.
از این گذشته آنها که میبود آخشیجش[ضد] هم میبود و شما داوری میانهی آنها نتوانسته درمیماندید. همان داستان روان را بگیریم : در کتابهای دینی سخن از جاویدانی آن میرفت ، و از اینسوی فلسفهی مادّی ، بودن یک روانی را که جز از تن باشد و پس از مرگ جاویدان بماند نمیپذیرفت ، و شما هر دو گفته را در مغز خود آکنده و راست از کج نمیشناختید ، و چنانکه گفتیم این را دانستن یا فهمیدن یا باور داشتن نتوان نامید.
آنچه بیش از همه مایهی افسوس و دریغ میباشد ناپاکدلی و بدخیمی شماست که بجای آنکه در این کوششهای پاکدلانه که ما میکنیم به یاوری و همراهی کوشید از در ستیزه و همچشمی میآیید ، و این ایرادهای بیهوده را بمیان میآورید و ما را ناچار میگردانید که بدینسان بپاسخگویی پردازیم و این سخنان را نویسیم. با آن گمراهیها و نادانیها چه بودی اگر پاکدل میبودید.
🔸 گرفتاری را فیروزی میشمارند (تکهی شش)
از زمینهی خود دور نیفتیم : سخن اینست که یک رشته آگاهیهای درهم اینچنانی که هست و خود مایهی گرفتاری است دستهی بزرگی آنها را یک سرمایه میپندارند و از فراگرفتن آنها خود را بینیاز از این میدانند که پیروی از یک راهی نمایند و یا گوش براستیهایی دهند. بدتر از همه اینست که کسانی آنها را برخ ما میکشند و ما هرچه را که مینویسیم میگویند : «اینها که بود».
ما میگوییم : اینها که ما مینویسیم نبوده. آنچه بوده ـ چه در زمینهی دین و چه دربارهی زندگانی و چه در دیگر زمینهها ـ جز از اینهاست که ما مینویسیم. مثلاً دربارهی روان سخنان بسیاری از افلاطون و ارسطو و دیگر فیلسوفان و همچنین از سوی صوفیان ، رانده شده ولی هیچ یکی گفتهی ما نیست. در جای دیگری آوردهایم که مجلسی در یکی از کتابهای خود (گویا السماء و العالم باشد) ، بیستونُه گونه سخن از فیلسوفان و دیگران ، دربارهی «روح» فهرست کرده و هیچ کدام از آنها گفتهی ما نیست. همچنین است در دیگر زمینهها که گفتههای ما جز از آنست که میبوده.
از این گذشته آنها که میبود آخشیجش[ضد] هم میبود و شما داوری میانهی آنها نتوانسته درمیماندید. همان داستان روان را بگیریم : در کتابهای دینی سخن از جاویدانی آن میرفت ، و از اینسوی فلسفهی مادّی ، بودن یک روانی را که جز از تن باشد و پس از مرگ جاویدان بماند نمیپذیرفت ، و شما هر دو گفته را در مغز خود آکنده و راست از کج نمیشناختید ، و چنانکه گفتیم این را دانستن یا فهمیدن یا باور داشتن نتوان نامید.
آنچه بیش از همه مایهی افسوس و دریغ میباشد ناپاکدلی و بدخیمی شماست که بجای آنکه در این کوششهای پاکدلانه که ما میکنیم به یاوری و همراهی کوشید از در ستیزه و همچشمی میآیید ، و این ایرادهای بیهوده را بمیان میآورید و ما را ناچار میگردانید که بدینسان بپاسخگویی پردازیم و این سخنان را نویسیم. با آن گمراهیها و نادانیها چه بودی اگر پاکدل میبودید.
🔶 یکم دیماه و داستانش
🔸 تکهی 25
این دسته رها گردیدند. ولی شش تن دیگر در شهربانی و دژبانی در بازداشت بودند ، روز شنبه من بسراغ آنان رفتم. ما شنیده بودیم دستور بازداشت ما را وزیر جنگ (سپهبد امیراحمدی) داده و سخنان گوناگونی گفته میشد. از اینرو دودل بودم که بنزد ایشان بروم یا نه ، و گمان میرفت که اگر بروم رفتار سردی خواهم دید. ولی این گمان بیجا بوده و تیمسار سپهبد مرا با گرمی و خوشرویی بسیار پذیرفته چنین آغاز سخن کردند : «من تا دو روز پیش شما را نمیشناختم. بارها نامتان را شنیده ولی تصور کرده بودم شما یک آخوند هشتاد سالهی کهنهپرستی هستید و تعجب بسیار کردم که دیدم نمایندگان آذربایجان و دیگران علاقهی بسیار بشما نشان میدهند. اکنون هم شما را میبینم با آن تصوری که در ذهن خود داشتم تفاوت بسیار درمیانست. من بآذربایجان علاقهی بسیار دارم و پس از این باهم دوست خواهیم بود بآن پیشامد هم افسوس میخورم».
گفتم : تیمسار من برای رهایی آن شش تن که هنوز در بندند آمدهام.
گفتند : آن سه نفر که در شهربانی هستند دستور میدهم امروز رهاشان کنند. اما سه نفر افسر که در دژبانی هستند آنها سوابق دیگری دارند. بر علیه دولت مقاله نوشتهاند ، در پیشامد 17 آذر در خیابان استانبول مردم را تشویق بآشوب و غارت میکردهاند. شما میدانید که من در این بارهها تا چه اندازه تقید دارم.
گفتم : تیمسار اینها بیکبار دروغست. بدخواهان ما که نمیدانیم کیانند از هیچ تهمتی دربارهی ما ایستادگی نمینمایند. این جوانان نه مقاله نویسند و نه در پیشامد آذر دخالت داشتهاند. تنها گناه آنها آمدن بخانهی منست. اگر از اینها چنان سوابقی دانسته شود من هیچ خواهشی دربارهی ایشان نخواهم داشت. لیکن باز تکرار میکنم که اینها دروغست.
گفتند : گواهی شما برای من کافیست. ولی چون پرونده تشکیل یافته باید رسیدگی کنند و من اکنون دستور رسیدگی میدهم.
این را گفتند و با تلفن بمعاون ستاد (آقای سرتیپ ارفع) چنین دستور دادند «سه نفر افسر که در دژبانی در بازداشتند رسیدگی کنند اگر سابقهای جز رفتن بخانهی آقای کسروی ندارند آزاد کنند».
من با خشنودی برخاستم. همان روز آقایان افتخارزاده و عمادی و منزوی که در شهربانی بودند رها گردیدند. اما آن سه افسر دانسته شد دربارهی ایشان داستان دیگری درمیانست.
چگونگی آنکه در نظام یک دسته از افسران ـ از بزرگ و کوچک ـ خود را مربی نظامیان و افسران زیردست میشمارند. این یک بیماریست که بیشتر ایرانیان بآن گرفتارند. اینان آن دانستههای پراکنده و گوناگون و نارسایی را که از این زبان و از آن زبان و از این کتاب و از آن کتاب فرامیگیرند ، نه تنها آن دانستههای نارسا را برای سرمایهی زندگی بس میشمارند بیشترشان خود را راهنما و مربی پنداشته در جستجوی زیردستانی میباشند که تربیت کنند ، و چون در نظام چنین زیردستانی هستند این یک فرصتی برای آن دسته از افسران میباشد.
🔸 تکهی 25
این دسته رها گردیدند. ولی شش تن دیگر در شهربانی و دژبانی در بازداشت بودند ، روز شنبه من بسراغ آنان رفتم. ما شنیده بودیم دستور بازداشت ما را وزیر جنگ (سپهبد امیراحمدی) داده و سخنان گوناگونی گفته میشد. از اینرو دودل بودم که بنزد ایشان بروم یا نه ، و گمان میرفت که اگر بروم رفتار سردی خواهم دید. ولی این گمان بیجا بوده و تیمسار سپهبد مرا با گرمی و خوشرویی بسیار پذیرفته چنین آغاز سخن کردند : «من تا دو روز پیش شما را نمیشناختم. بارها نامتان را شنیده ولی تصور کرده بودم شما یک آخوند هشتاد سالهی کهنهپرستی هستید و تعجب بسیار کردم که دیدم نمایندگان آذربایجان و دیگران علاقهی بسیار بشما نشان میدهند. اکنون هم شما را میبینم با آن تصوری که در ذهن خود داشتم تفاوت بسیار درمیانست. من بآذربایجان علاقهی بسیار دارم و پس از این باهم دوست خواهیم بود بآن پیشامد هم افسوس میخورم».
گفتم : تیمسار من برای رهایی آن شش تن که هنوز در بندند آمدهام.
گفتند : آن سه نفر که در شهربانی هستند دستور میدهم امروز رهاشان کنند. اما سه نفر افسر که در دژبانی هستند آنها سوابق دیگری دارند. بر علیه دولت مقاله نوشتهاند ، در پیشامد 17 آذر در خیابان استانبول مردم را تشویق بآشوب و غارت میکردهاند. شما میدانید که من در این بارهها تا چه اندازه تقید دارم.
گفتم : تیمسار اینها بیکبار دروغست. بدخواهان ما که نمیدانیم کیانند از هیچ تهمتی دربارهی ما ایستادگی نمینمایند. این جوانان نه مقاله نویسند و نه در پیشامد آذر دخالت داشتهاند. تنها گناه آنها آمدن بخانهی منست. اگر از اینها چنان سوابقی دانسته شود من هیچ خواهشی دربارهی ایشان نخواهم داشت. لیکن باز تکرار میکنم که اینها دروغست.
گفتند : گواهی شما برای من کافیست. ولی چون پرونده تشکیل یافته باید رسیدگی کنند و من اکنون دستور رسیدگی میدهم.
این را گفتند و با تلفن بمعاون ستاد (آقای سرتیپ ارفع) چنین دستور دادند «سه نفر افسر که در دژبانی در بازداشتند رسیدگی کنند اگر سابقهای جز رفتن بخانهی آقای کسروی ندارند آزاد کنند».
من با خشنودی برخاستم. همان روز آقایان افتخارزاده و عمادی و منزوی که در شهربانی بودند رها گردیدند. اما آن سه افسر دانسته شد دربارهی ایشان داستان دیگری درمیانست.
چگونگی آنکه در نظام یک دسته از افسران ـ از بزرگ و کوچک ـ خود را مربی نظامیان و افسران زیردست میشمارند. این یک بیماریست که بیشتر ایرانیان بآن گرفتارند. اینان آن دانستههای پراکنده و گوناگون و نارسایی را که از این زبان و از آن زبان و از این کتاب و از آن کتاب فرامیگیرند ، نه تنها آن دانستههای نارسا را برای سرمایهی زندگی بس میشمارند بیشترشان خود را راهنما و مربی پنداشته در جستجوی زیردستانی میباشند که تربیت کنند ، و چون در نظام چنین زیردستانی هستند این یک فرصتی برای آن دسته از افسران میباشد.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
بهاییگری.pdf
1 MB
🔸 بهائیگری
🖌 احمد کسروی
🔹 تاریخچه و نقد کیش بهائی
🖌 احمد کسروی
🔹 تاریخچه و نقد کیش بهائی
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار چهارم : پول وسیلهی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکهی 3)
میدانم کسانی خواهند گفت : هر چیزی که کم باشد ناچار گرانتر میشود. طلا و نقره نیز چون کمست باید گرانتر باشد. طلا و نقره را به پای برنز و ورشو و مس و آهن نتوان برد. میگویم : نخست باید بدانیم که گرانی چیز دیگری و ارزش چیز دیگر است. چنانکه گفتیم ما ارزش هر چیزی را از نیازی که به آن میباشد اندازه میگیریم نه از گرانی یا ارزانی. مثلاً آب در ایران بسیار فراوان است و با پول فروخته نمیشود ولی چون در زندگانی نیاز شدیدی به آن هست ما به آن ارزش بسیار میگذاریم. دوم در گرانی نیز یک چیزی وقتی از کمیابی گران میشود که جانشینی برای آن نباشد و اگر جانشینی داشت علتی برای گرانی نیست.
مثلاً تا بیست سال پیش در ایران ماهوت (1) فراوان بود و از آن لباسها دوخته میپوشیدند. ولی به تدریج کم شد و امروز بسیار کمیابست. با این حال اگر از جايی بدست بیاید و بخواهند بفروشند کسی آن را به عنوان کمیابی به دو برابر قیمت خودش نمیخرد زیرا فاستونی یا پارچههای دیگر جانشین آن میباشد و نیازی نیست.
دربارهي طلا و نقره نیز همین طور است و آنها جانشین دارند. دوباره میگویم : از طلا و نقره چه کاری برمیآید که از برنز و نیکل و ورشو و مس و آهن برنمیآید؟!.. اینکه امروز به طلا و نقره ارزش بیاندازه میگذارند از روی وهم و خیال است. چون از اول نام طلا و نقره را با بزرگی شنیدهاند و همیشه طلا و نقره داده هرچه خواستهاند گرفتهاند ، اینست از حقایق دور مانده خیال کردهاند که حقیقتاً طلا و نقره ثروت است ، و این طوری برداشت کردهاند که با طلا و نقره میتوان هر کاری را کرد و میتوان هر چیزی را خرید.
آنچه حال طلا و نقره و خیالی بودن ارزش آنها را روشنتر میکند داستان «جواهر» است. جواهر یا سنگهای قشنگ درخشان در زندگانی به هیچ کاری نمیآیند و جز به درد خودنمایی و چشم و همچشمی نمیخورند و با این حال به قیمت بسیار گرانی فروخته میشوند. فرض کنید قیمت فلان یاقوت سرخ یا زبرجد سبز یک ملیون ریالست. یک ملیون ریال در این موقع گرانی ، قیمت صدهزار کیلو گندمست که در این سالهای سختی ، نان یک سالهي صد خانوادهي بینوا را میتواند تأمین کند. و آنها را از گرسنگی و نابودی میتواند نجات دهد. چرا این قیمت را به آن سنگ دادهاند؟.. نه آنست که چون شاهی یا یک مرد پولدار دیگری ، یکی از آنها را داشته و از این داشتن مینازیده و به خود میبالیده و افتخار میکرده ، شاهان و یا پولداران دیگری هم در جستجو بودهاند که از هر جا که پیدا شده و به هر قیمتی که بوده خریدهاند؟.
یک مثال دیگری داستان «عتیقه»هاست. کاسههای شکسته که از زیر خاک بیرون میآید یا زربفت پوسیدهای که از فلان خانواده بدست میافتد دارای چه سودی برای پولداران است که به قیمت بسیار زیادی میخرند؟!.. آیا نه آنست که در میان پولداران اروپا ، یکی از چشم و همچشمیها داشتن آنهاست و به هر قیمتی که باشد میخرند؟!.. بویژه اگر عتیقهای بیمانند باشد و همتایش پیدا نشود که چون برای چشم و همچشمی و نازیدن و فخر فروشی بهترین چیز میباشد و فلان میلیونر میتواند بگوید : «این را تنها من دارم»، آن را میتواند به هر قیمتی بفروشد.
عتیقهها در تاریخ سودمند است و دارای ارزش میباشند. ولی نه به این اندازه که دیده میشود. تازه ، پولداران به این سود آنها کاری ندارند و به این نیت نمیخرند.
روشنتر از همهي اینها داستان جمعآوری تمبرهای باطلهی پستی و جمعآوری «کلکسیون» است که بسیاری به آن مشغولند. آیا آن تمبرها جز هوسبازی به چه کار میآید و این چه کاری است که به یک تمبری که مهر باطله خورده قیمت بیشتر میدهند؟!.. آیا به جز اینست که چنین تمبری یکی بیشتر نیست و صاحبش میتواند فخر فروشد و بگوید : «من دارم و دیگران ندارند»؟!..
پابرگی :
1ـ ماهوت پارچهای کلفت پرزدار بوده است. ـ ویراینده
🔸 گفتار چهارم : پول وسیلهی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکهی 3)
میدانم کسانی خواهند گفت : هر چیزی که کم باشد ناچار گرانتر میشود. طلا و نقره نیز چون کمست باید گرانتر باشد. طلا و نقره را به پای برنز و ورشو و مس و آهن نتوان برد. میگویم : نخست باید بدانیم که گرانی چیز دیگری و ارزش چیز دیگر است. چنانکه گفتیم ما ارزش هر چیزی را از نیازی که به آن میباشد اندازه میگیریم نه از گرانی یا ارزانی. مثلاً آب در ایران بسیار فراوان است و با پول فروخته نمیشود ولی چون در زندگانی نیاز شدیدی به آن هست ما به آن ارزش بسیار میگذاریم. دوم در گرانی نیز یک چیزی وقتی از کمیابی گران میشود که جانشینی برای آن نباشد و اگر جانشینی داشت علتی برای گرانی نیست.
مثلاً تا بیست سال پیش در ایران ماهوت (1) فراوان بود و از آن لباسها دوخته میپوشیدند. ولی به تدریج کم شد و امروز بسیار کمیابست. با این حال اگر از جايی بدست بیاید و بخواهند بفروشند کسی آن را به عنوان کمیابی به دو برابر قیمت خودش نمیخرد زیرا فاستونی یا پارچههای دیگر جانشین آن میباشد و نیازی نیست.
دربارهي طلا و نقره نیز همین طور است و آنها جانشین دارند. دوباره میگویم : از طلا و نقره چه کاری برمیآید که از برنز و نیکل و ورشو و مس و آهن برنمیآید؟!.. اینکه امروز به طلا و نقره ارزش بیاندازه میگذارند از روی وهم و خیال است. چون از اول نام طلا و نقره را با بزرگی شنیدهاند و همیشه طلا و نقره داده هرچه خواستهاند گرفتهاند ، اینست از حقایق دور مانده خیال کردهاند که حقیقتاً طلا و نقره ثروت است ، و این طوری برداشت کردهاند که با طلا و نقره میتوان هر کاری را کرد و میتوان هر چیزی را خرید.
آنچه حال طلا و نقره و خیالی بودن ارزش آنها را روشنتر میکند داستان «جواهر» است. جواهر یا سنگهای قشنگ درخشان در زندگانی به هیچ کاری نمیآیند و جز به درد خودنمایی و چشم و همچشمی نمیخورند و با این حال به قیمت بسیار گرانی فروخته میشوند. فرض کنید قیمت فلان یاقوت سرخ یا زبرجد سبز یک ملیون ریالست. یک ملیون ریال در این موقع گرانی ، قیمت صدهزار کیلو گندمست که در این سالهای سختی ، نان یک سالهي صد خانوادهي بینوا را میتواند تأمین کند. و آنها را از گرسنگی و نابودی میتواند نجات دهد. چرا این قیمت را به آن سنگ دادهاند؟.. نه آنست که چون شاهی یا یک مرد پولدار دیگری ، یکی از آنها را داشته و از این داشتن مینازیده و به خود میبالیده و افتخار میکرده ، شاهان و یا پولداران دیگری هم در جستجو بودهاند که از هر جا که پیدا شده و به هر قیمتی که بوده خریدهاند؟.
یک مثال دیگری داستان «عتیقه»هاست. کاسههای شکسته که از زیر خاک بیرون میآید یا زربفت پوسیدهای که از فلان خانواده بدست میافتد دارای چه سودی برای پولداران است که به قیمت بسیار زیادی میخرند؟!.. آیا نه آنست که در میان پولداران اروپا ، یکی از چشم و همچشمیها داشتن آنهاست و به هر قیمتی که باشد میخرند؟!.. بویژه اگر عتیقهای بیمانند باشد و همتایش پیدا نشود که چون برای چشم و همچشمی و نازیدن و فخر فروشی بهترین چیز میباشد و فلان میلیونر میتواند بگوید : «این را تنها من دارم»، آن را میتواند به هر قیمتی بفروشد.
عتیقهها در تاریخ سودمند است و دارای ارزش میباشند. ولی نه به این اندازه که دیده میشود. تازه ، پولداران به این سود آنها کاری ندارند و به این نیت نمیخرند.
روشنتر از همهي اینها داستان جمعآوری تمبرهای باطلهی پستی و جمعآوری «کلکسیون» است که بسیاری به آن مشغولند. آیا آن تمبرها جز هوسبازی به چه کار میآید و این چه کاری است که به یک تمبری که مهر باطله خورده قیمت بیشتر میدهند؟!.. آیا به جز اینست که چنین تمبری یکی بیشتر نیست و صاحبش میتواند فخر فروشد و بگوید : «من دارم و دیگران ندارند»؟!..
پابرگی :
1ـ ماهوت پارچهای کلفت پرزدار بوده است. ـ ویراینده
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 باید از گمراهان جدا گردید (تکهی 1)
چنانکه بارها نوشتهایم یک نتیجه که از پیدایش [مهنامهی] پیمان و از کوششهای چند سالهی ما بدست آمده آنست که نیکان از بدان جدا گردند ، و این خود نتیجهی ارجداری میباشد.
زیرا بیگمان در این توده بَدانی هستند. این چیزیست که بگفتگو نیاز ندارد. اگر در این توده بدانی نیستند پس این خواری و زبونی چیست؟! این گرفتاریها از کجاست؟!..
از آنسوی شما هر که را ببینید خود را نیک میشمارد و هر آنچه خود دارد نیکی میپندارد. هر که را ببینید ناله از بدیهای توده میکند. این خود یک چیستانی گردیده که بدان کیستند و بدیها کدام میباشد.
میبایست یک «محکی» در دست باشد و آزمایش بمیان آید. آن «محک» پیمان میباشد و بهترین آزمایش با این مهنامه انجام میگیرد. زیرا :
1ـ پیمان آنچه مینویسد همه راستیهاست. در سراسر گفتههای آن یک چیز بناراست نتوانند یافت. در این چند سال ما پیاپی نوشتهایم هر که را ایرادی هست بنویسد تا پاسخ دهیم و شما میدانید که جز هیاهو و زباندرازی و بدگویی دیده نشده. یک کسی تاکنون ایرادی با دلیل نتوانسته.
2ـ پیمان جز رستگاری جهانیان و آبادی جهان را نمیخواهد. من که دارندهی این مهنامهام چیزی برای خود نخواستهام و نخواهم خواست. این نیکمردانی که در پیرامون این مهنامهاند و بپشتیبانی از آن میکوشند جز رنج و اندوه و گرفتاری ببدگوییهای این و آن سودی نمیبرند.
پس یک چنین مهنامه و یک چنین کوششهایی ، چگونه است که کسانی با آن دشمنی مینمایند؟!.. آیا جز بدنهادی یا تیرهدلی انگیزهای تواند داشت؟!..
ما این روشن گردانیدیم که آدمی از نهاد خود «راستیدوست» و «نیکیخواه» است. این در نهاد آدمی نهاده شده که چون به یک راستیهایی پی بُرد یا شنید بیاختیار آن را پذیرد و در دل جا دهد و بهواداری از آن برخیزد. همچنین در نهاد او نهاده شده که نیکی را دوست دارد و خواهان آن باشد. پس این کسانی که از شنیدن راستیها خشمناک میگردند و با این کوششهای نیکخواهانه که ما در راه رستگاری جهان بکار میبریم دشمنی مینمایند ، آیا جز از آنست که نهادشان تباه گردیده؟!..
هَنایش [=اثر] راستیها در روانها هنایش الکتریسیته است در چیزها. باینمعنی که یک هنایشِ ناگزیریست. اینکه در کسانی نمیهناید همین دلیل است که روانهاشان تباه گردیده.
🔸 باید از گمراهان جدا گردید (تکهی 1)
چنانکه بارها نوشتهایم یک نتیجه که از پیدایش [مهنامهی] پیمان و از کوششهای چند سالهی ما بدست آمده آنست که نیکان از بدان جدا گردند ، و این خود نتیجهی ارجداری میباشد.
زیرا بیگمان در این توده بَدانی هستند. این چیزیست که بگفتگو نیاز ندارد. اگر در این توده بدانی نیستند پس این خواری و زبونی چیست؟! این گرفتاریها از کجاست؟!..
از آنسوی شما هر که را ببینید خود را نیک میشمارد و هر آنچه خود دارد نیکی میپندارد. هر که را ببینید ناله از بدیهای توده میکند. این خود یک چیستانی گردیده که بدان کیستند و بدیها کدام میباشد.
میبایست یک «محکی» در دست باشد و آزمایش بمیان آید. آن «محک» پیمان میباشد و بهترین آزمایش با این مهنامه انجام میگیرد. زیرا :
1ـ پیمان آنچه مینویسد همه راستیهاست. در سراسر گفتههای آن یک چیز بناراست نتوانند یافت. در این چند سال ما پیاپی نوشتهایم هر که را ایرادی هست بنویسد تا پاسخ دهیم و شما میدانید که جز هیاهو و زباندرازی و بدگویی دیده نشده. یک کسی تاکنون ایرادی با دلیل نتوانسته.
2ـ پیمان جز رستگاری جهانیان و آبادی جهان را نمیخواهد. من که دارندهی این مهنامهام چیزی برای خود نخواستهام و نخواهم خواست. این نیکمردانی که در پیرامون این مهنامهاند و بپشتیبانی از آن میکوشند جز رنج و اندوه و گرفتاری ببدگوییهای این و آن سودی نمیبرند.
پس یک چنین مهنامه و یک چنین کوششهایی ، چگونه است که کسانی با آن دشمنی مینمایند؟!.. آیا جز بدنهادی یا تیرهدلی انگیزهای تواند داشت؟!..
ما این روشن گردانیدیم که آدمی از نهاد خود «راستیدوست» و «نیکیخواه» است. این در نهاد آدمی نهاده شده که چون به یک راستیهایی پی بُرد یا شنید بیاختیار آن را پذیرد و در دل جا دهد و بهواداری از آن برخیزد. همچنین در نهاد او نهاده شده که نیکی را دوست دارد و خواهان آن باشد. پس این کسانی که از شنیدن راستیها خشمناک میگردند و با این کوششهای نیکخواهانه که ما در راه رستگاری جهان بکار میبریم دشمنی مینمایند ، آیا جز از آنست که نهادشان تباه گردیده؟!..
هَنایش [=اثر] راستیها در روانها هنایش الکتریسیته است در چیزها. باینمعنی که یک هنایشِ ناگزیریست. اینکه در کسانی نمیهناید همین دلیل است که روانهاشان تباه گردیده.
🔶 یکم دیماه و داستانش
🔸 تکهی 26
شما اگر جستجو کنید خواهید دید یکی از آنان چون از یک خانوادهی درویشی بیرون آمده مغزش پر از پندارهای صوفیگریست ، و آن دیگری چون باروپا رفته و درس خوانده بیکبار بیدین و مادّیست ، و آن دیگری شیعی خالصست ، و آن دیگری قرآنی متعصب است ، و آن دیگری هوای زردشت را در سر میدارد. با این اندیشههای پوچ رنگارنگ در برابر نظامیان و افسران زیردست میایستند و هر یکی دانستههای خود را بآنها تحویل میدهد.
این دسته افسران از هنگامی که شنیده بودهاند برخی جوانان بخانهی ما آمد و رفت میکنند این بآنها برمیخورده و همیشه دندان خشم میفشردهاند ، و آن چند روزه که داستان کتابسوزان و گرفتاری ما رخ داده کینهها بجوش آمده و برخی کارها پیش آمده. از جمله یکی از افسران چند تن از آن جوانان را بنزد خود خوانده و به بازخواست پرداخته. آنان گفتهاند ما یک دستهای سیاسی نیستیم و یک مرام نهانی نداریم. این یک راهیست که کتابها دربارهی آن نوشته شده. ما نیز از خواندن آن کتابها علاقه پیدا کردهایم. گفته است کتابهاتان بنزد من بیاورید. آنان یک جلد «راه رستگاری» و برخی نوشتههای دیگر را دادهاند.
همان روز چون وزیر جنگ آن سفارش را بآقای سرتیپ ارفع کرد ، من خواستم خودم نیز سرتیپ را ببینم و بگویم که آنچه دربارهی سوابق این سه افسر گفتهاند دروغست و او را از چگونگی آگاه گردانم. ولی آقای سرتیپ گذشته از آنکه با سردی و خشکی مرا پذیرفت بیکبار زبان به پندآموزی گشاده چنین گفت : «شما اگر علاقه باین جوانان دارید آنها را بخانهی خود نپذیرید. سرباز باید بهیچ جا نرود». تو گویی من رفته بودم از آقای سرتیپ پند یاد گیرم.
گفتم : «چرا سرباز بهیچ جا نرود؟!.. مگر سرباز آدم نیست؟! . آنچه شنیدهاید اینست که سرباز بحزبهای سیاسی نرود. آنگاه مگر شما بسرباز همهی دانستنیها را یاد میدهید؟!..».
گفت : «بلی ، ما همه چیز را یاد میدهیم ...»
من دیدم جای پاسخ نیست و ننشسته برخاستم. در اینجا نیز نمیخواهم بآقای سرتیپ پاسخی دهم. چون باین اشتباه دیگران نیز دچارند میخواهم حقایق را روشن گردانم.
این افسران میپندارند که همه چیز را میدانند و باید نظامیان همه چیز را از آنان یاد بگیرند. در حالی که هر دو اشتباه است. آنها همه چیز را نمیدانند و همه چیز را نتوان در سربازخانه یا در دانشکدهی افسری یاد گرفت.
من نمیخواهم کار به رنجش کشد وگرنه سخنهای گفتنی فراوانست. (1) در همان دانشکدهی افسری از یکسو بجوانان فن جنگ و سربازی میآموزند و نام میهنپرستی را بزبان آنها میاندازند ، و از یکسو دیوانهای خیام و حافظ را با ستایشهای فراوان بدست آنان میدهند ، و این نمیدانند که آن کار با این کار متضاد است. نمیدانند که شعرهای حافظ و خیام غیرت را میکشد و خون را از جوش میاندازد. نمیدانند که جوانی که فلسفهی جبریگری یاد گیرد و یا آیین خراباتیگری آموزد نشدنیست که سرباز جانفشانی باشد. نشدنیست که در راه غیرت تن بمرگ دهد.
فسوسا اینها میروند و درس روانشناسی میخوانند و این نمیفهمند که بدآموزی چه تأثیری بجوانان تواند داشت. خودشان نمیفهمند بجای خود ، که ما که مینویسیم نمیپذیرند بجای خود ، که دشمنی نیز مینمایند. افسوس! افسوس!
ببینید کار این تودهی بدبخت بکجا کشیده : از دو سه سال پیش یک مرد گردنکلفت بیآزرمی در تهران و تبریز و دیگر شهرها دیده میشود که خود را سید محمدعلی مینامد و مدعیست که در کربلا حضرت عباس چشمهای کور او را بینا گردانیده ، و با این دستاویز گدایی و کلاهبرداری میکند. مردک چندان ستبرروست که چون بادارهای میرسد میگوید آبی بیاورید تبرک کنم ، و چون آبی میآورند تف خود را بآن انداخته باین و آن میدهد که بخورید و از بیماریها در امان باشید.
پابرگی :
1ـ برخی از آن سخنان در کتاب «افسران ما» آمده. خوانندگان توانند بآن بازگردند. ـ ویراینده
🔸 تکهی 26
شما اگر جستجو کنید خواهید دید یکی از آنان چون از یک خانوادهی درویشی بیرون آمده مغزش پر از پندارهای صوفیگریست ، و آن دیگری چون باروپا رفته و درس خوانده بیکبار بیدین و مادّیست ، و آن دیگری شیعی خالصست ، و آن دیگری قرآنی متعصب است ، و آن دیگری هوای زردشت را در سر میدارد. با این اندیشههای پوچ رنگارنگ در برابر نظامیان و افسران زیردست میایستند و هر یکی دانستههای خود را بآنها تحویل میدهد.
این دسته افسران از هنگامی که شنیده بودهاند برخی جوانان بخانهی ما آمد و رفت میکنند این بآنها برمیخورده و همیشه دندان خشم میفشردهاند ، و آن چند روزه که داستان کتابسوزان و گرفتاری ما رخ داده کینهها بجوش آمده و برخی کارها پیش آمده. از جمله یکی از افسران چند تن از آن جوانان را بنزد خود خوانده و به بازخواست پرداخته. آنان گفتهاند ما یک دستهای سیاسی نیستیم و یک مرام نهانی نداریم. این یک راهیست که کتابها دربارهی آن نوشته شده. ما نیز از خواندن آن کتابها علاقه پیدا کردهایم. گفته است کتابهاتان بنزد من بیاورید. آنان یک جلد «راه رستگاری» و برخی نوشتههای دیگر را دادهاند.
همان روز چون وزیر جنگ آن سفارش را بآقای سرتیپ ارفع کرد ، من خواستم خودم نیز سرتیپ را ببینم و بگویم که آنچه دربارهی سوابق این سه افسر گفتهاند دروغست و او را از چگونگی آگاه گردانم. ولی آقای سرتیپ گذشته از آنکه با سردی و خشکی مرا پذیرفت بیکبار زبان به پندآموزی گشاده چنین گفت : «شما اگر علاقه باین جوانان دارید آنها را بخانهی خود نپذیرید. سرباز باید بهیچ جا نرود». تو گویی من رفته بودم از آقای سرتیپ پند یاد گیرم.
گفتم : «چرا سرباز بهیچ جا نرود؟!.. مگر سرباز آدم نیست؟! . آنچه شنیدهاید اینست که سرباز بحزبهای سیاسی نرود. آنگاه مگر شما بسرباز همهی دانستنیها را یاد میدهید؟!..».
گفت : «بلی ، ما همه چیز را یاد میدهیم ...»
من دیدم جای پاسخ نیست و ننشسته برخاستم. در اینجا نیز نمیخواهم بآقای سرتیپ پاسخی دهم. چون باین اشتباه دیگران نیز دچارند میخواهم حقایق را روشن گردانم.
این افسران میپندارند که همه چیز را میدانند و باید نظامیان همه چیز را از آنان یاد بگیرند. در حالی که هر دو اشتباه است. آنها همه چیز را نمیدانند و همه چیز را نتوان در سربازخانه یا در دانشکدهی افسری یاد گرفت.
من نمیخواهم کار به رنجش کشد وگرنه سخنهای گفتنی فراوانست. (1) در همان دانشکدهی افسری از یکسو بجوانان فن جنگ و سربازی میآموزند و نام میهنپرستی را بزبان آنها میاندازند ، و از یکسو دیوانهای خیام و حافظ را با ستایشهای فراوان بدست آنان میدهند ، و این نمیدانند که آن کار با این کار متضاد است. نمیدانند که شعرهای حافظ و خیام غیرت را میکشد و خون را از جوش میاندازد. نمیدانند که جوانی که فلسفهی جبریگری یاد گیرد و یا آیین خراباتیگری آموزد نشدنیست که سرباز جانفشانی باشد. نشدنیست که در راه غیرت تن بمرگ دهد.
فسوسا اینها میروند و درس روانشناسی میخوانند و این نمیفهمند که بدآموزی چه تأثیری بجوانان تواند داشت. خودشان نمیفهمند بجای خود ، که ما که مینویسیم نمیپذیرند بجای خود ، که دشمنی نیز مینمایند. افسوس! افسوس!
ببینید کار این تودهی بدبخت بکجا کشیده : از دو سه سال پیش یک مرد گردنکلفت بیآزرمی در تهران و تبریز و دیگر شهرها دیده میشود که خود را سید محمدعلی مینامد و مدعیست که در کربلا حضرت عباس چشمهای کور او را بینا گردانیده ، و با این دستاویز گدایی و کلاهبرداری میکند. مردک چندان ستبرروست که چون بادارهای میرسد میگوید آبی بیاورید تبرک کنم ، و چون آبی میآورند تف خود را بآن انداخته باین و آن میدهد که بخورید و از بیماریها در امان باشید.
پابرگی :
1ـ برخی از آن سخنان در کتاب «افسران ما» آمده. خوانندگان توانند بآن بازگردند. ـ ویراینده
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار چهارم : پول وسیلهی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکهی 4)
سوم : اسکناس که الان در همهي کشورها رواج یافته خود آن پولست ، وسیلهی معاوضه است ، «اعتبار» آن از خودش میباشد ، از قبول داشتن مردم میباشد ، از قانون که مردم را وامیدارد قبولش کنند میباشد ، «اعتبار» آن از پشتوانهي طلا و نقره نمیباشد. برای اسکناس پشتوانه قرار دادن و اعتبارش را از آن دانستن یکی از غلطفهمیهاست.
در یک کشوری که اسکناس منتشر شده معنیش آنست که مردم با هم قرار گذاشتهاند که خرید و فروش را با این تکه کاغذها بکنند و حساب کالاها و کارهای خود را با آنها نگه دارند. چنانکه دربارهي پول نیز گفتیم ما چون هزار کیلو گندم از فلان روستایی میخریم و دههزار ریال اسکناس به دستش میدهیم این معنایش آنست که آن روستایی به اندازهي دههزار ریال از کالاهای تولیدی خود را به توده واگذار کرده و اینست خواهد توانست به همان اندازه از کالاها و کارهای دیگران برخوردار شود ، و چون مردم این را قبول خواهند کرد و به استناد آن اسکناسها هر برخورداری که بخواهد مضایقه نخواهند کرد و اگر کسی نپذیرفت قانون او را ناچار خواهد کرد ، از اینجا اسکناس دارای اعتبار است.
داستان پشتوانهي طلا و نقره ، و اینکه اعتبار اسکناس از آنرو میباشد ، اساسی جز خیال و نافهمی نداشته. چنانکه میدانیم اسکناس چیز تازهایست و در زمانهای گذشته نمیبوده ، و آن را در همه جا بانکها رواج دادهاند. در یک کشوری که بانکی برپا گردیده و به نشر اسکناس آغاز کرده ناچار بوده پولهای نقرهای و طلاییای را که از مردم میگرفته در جایی انباشته نگهداری کند ، و این به دو علت میبوده :
یکی آنکه چون مؤسس بانک یک شرکتی میبوده نمیتوانسته پولهایی ـ یا بهتر گویم : طلاها و نقرههایی ـ را که میگیرد متعلق به خود بشناسد و چنین کاری از او مشروع نمیبوده.
دیگری آنکه چون مردم معنی راست پول را ندانسته به آن نقرهها و طلاها اهمیت بسیار داده و اسکناس را بیاهمیت و بیاعتبار میشناختهاند ، بانک ناچار میبوده آن طلاها و نقرهها را در گردش نگهدارد و آنها را از مالیت (پولی) نیندازد و اگر کسی اسکناس آورد و پول نقرهای یا طلایی خواست بپردازد و خودداری نکند.
داستان پشتوانه از اینجا بوجود آمده. وگرنه از نظر حقایق به هیچ پشتوانهای نیاز نیست و چنانکه گفتیم اسکناس خودش پولست و کاری را که ما از پول انتظار داریم انجام میدهد.
🔸 گفتار چهارم : پول وسیلهی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکهی 4)
سوم : اسکناس که الان در همهي کشورها رواج یافته خود آن پولست ، وسیلهی معاوضه است ، «اعتبار» آن از خودش میباشد ، از قبول داشتن مردم میباشد ، از قانون که مردم را وامیدارد قبولش کنند میباشد ، «اعتبار» آن از پشتوانهي طلا و نقره نمیباشد. برای اسکناس پشتوانه قرار دادن و اعتبارش را از آن دانستن یکی از غلطفهمیهاست.
در یک کشوری که اسکناس منتشر شده معنیش آنست که مردم با هم قرار گذاشتهاند که خرید و فروش را با این تکه کاغذها بکنند و حساب کالاها و کارهای خود را با آنها نگه دارند. چنانکه دربارهي پول نیز گفتیم ما چون هزار کیلو گندم از فلان روستایی میخریم و دههزار ریال اسکناس به دستش میدهیم این معنایش آنست که آن روستایی به اندازهي دههزار ریال از کالاهای تولیدی خود را به توده واگذار کرده و اینست خواهد توانست به همان اندازه از کالاها و کارهای دیگران برخوردار شود ، و چون مردم این را قبول خواهند کرد و به استناد آن اسکناسها هر برخورداری که بخواهد مضایقه نخواهند کرد و اگر کسی نپذیرفت قانون او را ناچار خواهد کرد ، از اینجا اسکناس دارای اعتبار است.
داستان پشتوانهي طلا و نقره ، و اینکه اعتبار اسکناس از آنرو میباشد ، اساسی جز خیال و نافهمی نداشته. چنانکه میدانیم اسکناس چیز تازهایست و در زمانهای گذشته نمیبوده ، و آن را در همه جا بانکها رواج دادهاند. در یک کشوری که بانکی برپا گردیده و به نشر اسکناس آغاز کرده ناچار بوده پولهای نقرهای و طلاییای را که از مردم میگرفته در جایی انباشته نگهداری کند ، و این به دو علت میبوده :
یکی آنکه چون مؤسس بانک یک شرکتی میبوده نمیتوانسته پولهایی ـ یا بهتر گویم : طلاها و نقرههایی ـ را که میگیرد متعلق به خود بشناسد و چنین کاری از او مشروع نمیبوده.
دیگری آنکه چون مردم معنی راست پول را ندانسته به آن نقرهها و طلاها اهمیت بسیار داده و اسکناس را بیاهمیت و بیاعتبار میشناختهاند ، بانک ناچار میبوده آن طلاها و نقرهها را در گردش نگهدارد و آنها را از مالیت (پولی) نیندازد و اگر کسی اسکناس آورد و پول نقرهای یا طلایی خواست بپردازد و خودداری نکند.
داستان پشتوانه از اینجا بوجود آمده. وگرنه از نظر حقایق به هیچ پشتوانهای نیاز نیست و چنانکه گفتیم اسکناس خودش پولست و کاری را که ما از پول انتظار داریم انجام میدهد.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 باید از گمراهان جدا گردید (تکهی 2)
این کسانی که گفتههای ما را نمیپذیرند و با کوششهای ما همراهی نمیتوانند بدو گونهاند : یک گونه آنان که از سرشت خود پست و بیمایه بودهاند. باین معنی که سرشت روانیشان ناتوانتر بوده ، و چون سالها از راستیها دور زیستهاند آن ناتوانی فزونتر شده و بیکبار زبون هوس و آز و رشک و کینه گردیدهاند. یک گونهی دیگر آنان که در نتیجهی پرداختن بفلسفه یا به اصول [«اصول» شاخهای از درسهای ملاییست] یا بشعر و ادبیات ، یا در سایهی گرفتاری به پندارهای بیپای کیشها و آلودگی بگمراهیهای آنها ، یا از گراییدن بفلسفهی مادی و مانند آن ، نیروهای روانیشان فرسوده گردیده و دلهاشان تیرگی گرفته.
سخن را روشنتر گردانم : هنگامی که یک راستی گفته میشود شنونده اگر تباهدرون نیست از این سخن یک تابشی در دل او پیدا میشود. مثلاً ما میگوییم : «یک مردمی که در یک کشورند باید دارای یک آرمان و یک راه باشند» ، و این را با دلیل و مثل روشن میگردانیم ، یک تابشی از این در دل شنونده پدید میآید و یک زمینهای در اندیشهی او باز میگردد. تو گویی از این سخن برقی در دل او تابیدن میگیرد و یک زمینهی روشنی باز میکند و یک تکانی درو پدید میآورد.
اگر بخواهیم سخن بهتر از این باشد باید بگوییم : «راستیها» یا «حقایق» در خردها ریشه دارد. باین معنی که هر خِردی «به اِجمال» با راستیها آشناست. «به اِجمال» آشناست و خود خواهان نیک شناختن و نیک دانستن آن میباشد. اینست همینکه یک راستی را میشنود تو گویی گمکردهی خود را یافته است ، و آن را درزمان[=بیدرنگ] میگیرد و بآن دلبستگی پیدا میکند و یک تکانی در همهی سَهِشها [=احساسات] و دریافتهای او پدید میآید.
اینست راز آنکه کسانی از خوانندگان پیمان میگویند : «من چون سخنانی را در پیمان میخوانم چنین میپندارم که اینها را از پیش خوانده بودم و میدانستم. باآنکه سخنان ناشنیدهایست تو گویی من از سالها با آن آشنا بودهام». چون چیزهایی را میخوانند که ریشه در خردها دارد این دریافت در ایشان پدید میآید.
🔸 باید از گمراهان جدا گردید (تکهی 2)
این کسانی که گفتههای ما را نمیپذیرند و با کوششهای ما همراهی نمیتوانند بدو گونهاند : یک گونه آنان که از سرشت خود پست و بیمایه بودهاند. باین معنی که سرشت روانیشان ناتوانتر بوده ، و چون سالها از راستیها دور زیستهاند آن ناتوانی فزونتر شده و بیکبار زبون هوس و آز و رشک و کینه گردیدهاند. یک گونهی دیگر آنان که در نتیجهی پرداختن بفلسفه یا به اصول [«اصول» شاخهای از درسهای ملاییست] یا بشعر و ادبیات ، یا در سایهی گرفتاری به پندارهای بیپای کیشها و آلودگی بگمراهیهای آنها ، یا از گراییدن بفلسفهی مادی و مانند آن ، نیروهای روانیشان فرسوده گردیده و دلهاشان تیرگی گرفته.
سخن را روشنتر گردانم : هنگامی که یک راستی گفته میشود شنونده اگر تباهدرون نیست از این سخن یک تابشی در دل او پیدا میشود. مثلاً ما میگوییم : «یک مردمی که در یک کشورند باید دارای یک آرمان و یک راه باشند» ، و این را با دلیل و مثل روشن میگردانیم ، یک تابشی از این در دل شنونده پدید میآید و یک زمینهای در اندیشهی او باز میگردد. تو گویی از این سخن برقی در دل او تابیدن میگیرد و یک زمینهی روشنی باز میکند و یک تکانی درو پدید میآورد.
اگر بخواهیم سخن بهتر از این باشد باید بگوییم : «راستیها» یا «حقایق» در خردها ریشه دارد. باین معنی که هر خِردی «به اِجمال» با راستیها آشناست. «به اِجمال» آشناست و خود خواهان نیک شناختن و نیک دانستن آن میباشد. اینست همینکه یک راستی را میشنود تو گویی گمکردهی خود را یافته است ، و آن را درزمان[=بیدرنگ] میگیرد و بآن دلبستگی پیدا میکند و یک تکانی در همهی سَهِشها [=احساسات] و دریافتهای او پدید میآید.
اینست راز آنکه کسانی از خوانندگان پیمان میگویند : «من چون سخنانی را در پیمان میخوانم چنین میپندارم که اینها را از پیش خوانده بودم و میدانستم. باآنکه سخنان ناشنیدهایست تو گویی من از سالها با آن آشنا بودهام». چون چیزهایی را میخوانند که ریشه در خردها دارد این دریافت در ایشان پدید میآید.