پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی 26


شما اگر جستجو کنید خواهید دید یکی از آنان چون از یک خانواده‌ی درویشی بیرون آمده مغزش پر از پندارهای صوفیگریست ، و آن دیگری چون باروپا رفته و درس خوانده بیکبار بیدین و مادّیست ، و آن دیگری شیعی خالصست ، و آن دیگری قرآنی متعصب است ، و آن دیگری هوای زردشت را در سر می‌دارد. با این اندیشه‌های پوچ رنگارنگ در برابر نظامیان و افسران زیردست می‌ایستند و هر یکی دانسته‌های خود را بآنها تحویل می‌دهد.

این دسته ‌افسران از هنگامی که شنیده بوده‌اند برخی جوانان بخانه‌ی ما آمد و رفت می‌کنند این بآنها برمی‌خورده و همیشه دندان خشم می‌فشرده‌اند ، و آن چند روزه که داستان کتابسوزان و گرفتاری ما رخ داده کینه‌ها بجوش آمده و برخی کارها پیش آمده. از جمله یکی از افسران چند تن از آن جوانان را بنزد خود خوانده و به بازخواست پرداخته. آنان گفته‌اند ما یک دسته‌ای سیاسی نیستیم و یک مرام نهانی نداریم. این یک راهیست که کتابها درباره‌ی آن نوشته شده. ما نیز از خواندن آن کتابها علاقه پیدا کرده‌ایم. گفته ‌است کتابهاتان بنزد من بیاورید. آنان یک جلد «راه رستگاری» و برخی نوشته‌های دیگر را داده‌اند.

همان روز چون وزیر جنگ آن سفارش را بآقای سرتیپ ارفع کرد ، من خواستم خودم نیز سرتیپ را ببینم و بگویم که آنچه درباره‌ی سوابق این سه ‌افسر گفته‌اند دروغست و او را از چگونگی آگاه گردانم. ولی آقای سرتیپ گذشته ‌از آنکه با سردی و خشکی مرا پذیرفت بیکبار زبان به پندآموزی گشاده چنین گفت : «شما اگر علاقه باین جوانان دارید آنها را بخانه‌ی خود نپذیرید. سرباز باید بهیچ جا نرود». تو گویی من رفته بودم از آقای سرتیپ پند یاد گیرم.

گفتم : «چرا سرباز بهیچ جا نرود؟!.. مگر سرباز آدم نیست؟! . آنچه شنیده‌اید اینست که سرباز بحزبهای سیاسی نرود. آنگاه مگر شما بسرباز همه‌ی دانستنیها را یاد می‌دهید؟!..».

گفت : «بلی ، ما همه چیز را یاد می‌دهیم ...»

من دیدم جای پاسخ نیست و ننشسته برخاستم. در اینجا نیز نمی‌خواهم بآقای سرتیپ پاسخی دهم. چون باین اشتباه دیگران نیز دچارند میخواهم حقایق را روشن گردانم.

این افسران می‌پندارند که همه چیز را می‌دانند و باید نظامیان همه چیز را از آنان یاد بگیرند. در حالی که هر دو اشتباه ‌است. آنها همه چیز را نمی‌دانند و همه چیز را نتوان در سربازخانه یا در دانشکده‌ی افسری یاد گرفت.

من نمی‌خواهم کار به رنجش کشد وگرنه سخنهای گفتنی فراوانست. (1) در همان دانشکده‌ی ‌افسری از یکسو بجوانان فن جنگ و سربازی می‌آموزند و نام میهن‌پرستی را بزبان آنها می‌اندازند ، و از یکسو دیوانهای خیام و حافظ را با ستایشهای فراوان بدست آنان می‌دهند ، و این نمی‌دانند که آن کار با این کار متضاد است. نمی‌دانند که شعرهای حافظ و خیام غیرت را می‌کشد و خون را از جوش می‌اندازد. نمی‌دانند که جوانی که فلسفه‌ی جبریگری یاد گیرد و یا آیین خراباتیگری آموزد نشدنیست که سرباز جانفشانی باشد. نشدنیست که در راه غیرت تن بمرگ دهد.

فسوسا اینها می‌روند و درس روانشناسی میخوانند و این نمی‌فهمند که بدآموزی چه تأثیری بجوانان تواند داشت.
خودشان نمی‌فهمند بجای خود ، که ما که می‌نویسیم نمی‌پذیرند بجای خود ، که دشمنی نیز می‌نمایند. افسوس! افسوس!

ببینید کار این توده‌ی بدبخت بکجا کشیده : از دو سه سال پیش یک مرد گردن‌کلفت بی‌آزرمی در تهران و تبریز و دیگر شهرها دیده می‌شود که خود را سید محمدعلی می‌نامد و مدعیست که در کربلا حضرت عباس چشمهای کور او را بینا گردانیده ، و با این دستاویز گدایی و کلاهبرداری می‌کند. مردک چندان ستبرروست که چون باداره‌ای می‌رسد می‌گوید آبی بیاورید تبرک کنم ، و چون آبی می‌آورند تف خود را بآن انداخته باین و آن می‌دهد که بخورید و از بیماریها در امان باشید.

پابرگی :
1ـ برخی از آن سخنان در کتاب «افسران ما» آمده. خوانندگان توانند بآن بازگردند. ـ ویراینده
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار چهارم : پول وسیله‌ی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکه‌ی 4)


سوم : اسکناس که الان در همه‌ي کشورها رواج یافته خود آن پولست ، وسیله‌ی معاوضه است ، «اعتبار» آن از خودش می‌باشد ، از قبول داشتن مردم می‌باشد ، از قانون که مردم را وامی‌دارد قبولش کنند می‌باشد ، «اعتبار» آن از پشتوانه‌ي طلا و نقره نمی‌باشد. برای اسکناس پشتوانه قرار دادن و اعتبارش را از آن دانستن یکی از غلط‌فهمی‌هاست.

در یک کشوری که اسکناس منتشر شده معنیش آنست که مردم با هم قرار گذاشته‌اند که خرید و فروش را با این تکه کاغذها بکنند و حساب کالاها و کارهای خود را با آنها نگه ‌دارند. چنانکه درباره‌ي پول نیز گفتیم ما چون هزار کیلو گندم از فلان روستایی می‌خریم و ده‌هزار ریال اسکناس به‌ دستش می‌دهیم این معنایش آنست که آن روستایی به اندازه‌ي ده‌هزار ریال از کالاهای تولیدی خود را به توده واگذار کرده و اینست خواهد توانست به همان اندازه از کالاها و کارهای دیگران برخوردار شود ، و چون مردم این را قبول خواهند کرد و به استناد آن اسکناسها هر برخورداری که بخواهد مضایقه نخواهند کرد و اگر کسی نپذیرفت قانون او را ناچار خواهد کرد ، از اینجا اسکناس دارای اعتبار است.

داستان پشتوانه‌ي طلا و نقره ، و اینکه اعتبار اسکناس از آنرو می‌باشد ، اساسی جز خیال و نافهمی نداشته. چنانکه می‌دانیم اسکناس چیز تازه‌ایست و در زمانهای گذشته نمی‌بوده ، و آن را در همه جا بانکها رواج داده‌اند. در یک کشوری که بانکی برپا گردیده و به نشر اسکناس آغاز کرده ناچار بوده پولهای نقره‌ای و طلایی‌ای را که از مردم می‌گرفته در جایی انباشته نگه‌داری کند ، و این به دو علت می‌بوده :

یکی آنکه چون مؤسس بانک یک شرکتی می‌بوده نمی‌توانسته پولهایی ـ یا بهتر گویم : طلاها و نقره‌هایی ـ را که می‌گیرد متعلق به خود بشناسد و چنین کاری از او مشروع نمی‌بوده.

دیگری آنکه چون مردم معنی راست پول را ندانسته به آن نقره‌ها و طلاها اهمیت بسیار داده و اسکناس را بی‌اهمیت و بی‌اعتبار می‌شناخته‌اند ، بانک ناچار می‌بوده آن طلاها و نقره‌ها را در گردش نگهدارد و آنها را از مالیت (پولی) نیندازد و اگر کسی اسکناس آورد و پول نقره‌ای یا طلایی خواست بپردازد و خودداری نکند.

داستان پشتوانه از اینجا بوجود آمده. وگرنه از نظر حقایق به هیچ پشتوانه‌ای نیاز نیست و چنانکه گفتیم اسکناس خودش پولست و کاری را که ما از پول انتظار داریم انجام می‌دهد.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 باید از گمراهان جدا گردید (تکه‌ی 2)


این کسانی که گفته‌های ما را نمی‌پذیرند و با کوششهای ما همراهی نمی‌توانند بدو گونه‌اند : یک گونه آنان که از سرشت خود پست و بیمایه بوده‌اند. باین معنی که سرشت روانیشان ناتوانتر بوده ، و چون سالها از راستیها دور زیسته‌اند آن ناتوانی فزونتر شده و بیکبار زبون هوس و آز و رشک و کینه گردیده‌اند. یک گونه‌ی دیگر آنان که در نتیجه‌ی پرداختن بفلسفه یا به اصول [«اصول» شاخه‌ای از درسهای ملاییست] یا بشعر و ادبیات ، یا در سایه‌ی گرفتاری به پندارهای بیپای کیشها و آلودگی بگمراهیهای آنها ، یا از گراییدن بفلسفه‌ی مادی و مانند آن ، نیروهای روانیشان فرسوده گردیده و دلهاشان تیرگی گرفته.

سخن را روشنتر گردانم : هنگامی که یک راستی گفته می‌شود شنونده اگر تباه‌درون نیست از این سخن یک تابشی در دل او پیدا می‌شود. مثلاً ما می‌گوییم : «یک مردمی که در یک کشورند باید دارای یک آرمان و یک راه باشند» ، و این را با دلیل و مثل روشن می‌گردانیم ، یک تابشی از این در دل شنونده پدید می‌آید و یک زمینه‌ای در اندیشه‌ی او باز می‌گردد. تو گویی از این سخن برقی در دل او تابیدن می‌گیرد و یک زمینه‌ی روشنی باز می‌کند و یک تکانی درو پدید می‌آورد.

اگر بخواهیم سخن بهتر از این باشد باید بگوییم : «راستیها» یا «حقایق» در خردها ریشه دارد. باین معنی که هر خِردی «به اِجمال» با راستیها آشناست. «به اِجمال» آشناست و خود خواهان نیک شناختن و نیک دانستن آن می‌باشد. اینست همینکه یک راستی را می‌شنود تو گویی گم‌کرده‌ی خود را یافته است ، و آن را درزمان[=بیدرنگ] می‌گیرد و بآن دلبستگی پیدا می‌کند و یک تکانی در همه‌ی سَهِشها [=احساسات] و دریافتهای او پدید می‌آید.

اینست راز آنکه کسانی از خوانندگان پیمان می‌گویند : «من چون سخنانی را در پیمان می‌خوانم چنین می‌پندارم که اینها را از پیش خوانده بودم و می‌دانستم. باآنکه سخنان ناشنیده‌ایست تو گویی من از سالها با آن آشنا بوده‌ام». چون چیزهایی را می‌خوانند که ریشه در خردها دارد این دریافت در ایشان پدید می‌آید.
🔶 یکم دیماه و داستانش

🔸 تکه‌ی 27


پارسال آقای خراسانی چون گمان کرده بود من او را ندیده‌ام و نمی‌شناسم برای آنکه ببینم و آگاه گردم کسی همراهش گردانیده باداره‌ی پرچم فرستاده بود. من از دیدنش چندان برآشفتم که برخاستم سر و کله‌اش بشکنم و مردک فهمید و بیرون گریخت.

چنین مرد ناپاکی را چندی پیش ، یکی از افسران دیندار مقدس بدانشکده‌ی افسری آورده و از این اتاق بآن اتاق گردانیده و از شاگردان دویست و سیصد تومان پول برایش فراهم گردانیده ‌است. کسی که در آنجا می‌بوده می‌گفت : شاگردان ساده‌درون بگرد او می‌گردیدند و هر یکی با زبان دیگری دلجویی از آن گدای گردن‌کلفت می‌نمودند.

اکنون ما می‌پرسیم : آیا این بوزارت جنگ برنمی‌خورد؟!.. آیا این کار ، جوانان را بگمراهی انداختن نیست؟!.. آیا شدنیست که حضرت عباس کوری را بینا گرداند؟!.. این حضرت عباس کیست؟!.. از کی شریک خدا شده؟!.. آیا دانشها باین نادانیها با چه دیده‌ای می‌نگرد؟! آیا توده‌های دیگر نیز در دانشکده‌های افسری بجوانان این نادانیها را می‌آموزند؟!.. آقای سرتیپ ارفع شما باینها چه پاسخ می‌دهید؟!. شما می‌گویید : «همه چیز را ما خودمان یاد می‌دهیم» بفرمایید باینها چه می‌گویید؟!..

شگفت است که یکی از افسران در پاسخ ایراد من چنین می‌گوید : «آخر دین هم باید باشد». می‌گویم : بهتر است اقلاً معنی دین را بدانید. بدانید و دانسته سخن گویید. آیا این دینست؟!.. آیا گداپروری دینست؟!.. فسوسا ده سالست ما آنهمه حقایق بسیار ارجداری را نوشته و به دین یک معنی بسیار روشنی داده‌ایم اینان باری آن نمی‌خواهند که بخوانند و بیاموزند.

باز در همان دانشکده‌ی افسری دو هفته پیش یک افسری ـ افسر بدنامی که شاگردان از بداخلاقی او داستانها می‌گویند ـ بشاگردان سخنی رانده و چنین مدعی شده که زردشت بخواب او آمده و باو دستور داده ‌است که دین زردشتی را زنده گرداند. آنگاه سخن از راست درآمدن خوابهای خود رانده ، و چون پرچم خواب را دروغ می‌داند ، مردک فرصت پیدا کرده که پیش شاگردان سخنان بی‌فرهنگانه‌ای درباره‌ی پرچم گوید.

ببینید حال این کشور بدبخت بکجا انجامیده. یک مرد تردامن بدنام مدعیسیت که زردشت پیغمبر بخواب او آمده و او را بزنده گردانیدن دین خود واداشته. نمی‌دانیم زردشت او را از کجا پیدا کرده؟!.. آنگاه ‌از کجا بآرزوی زنده شدن دین خود افتاده ‌است؟!... ببینید چه دروغهایی را در مغزهای جوانان جا می‌دهند. ببینید بنورسان چه چیزهایی را یاد می‌دهند.

من اینها را بدو جهت می‌نویسم : یکی اینکه پاسخ آقای سرتیپ ارفع و دیگران باشد و دیگر نگویند که همه چیز را ما یاد می‌دهیم. دیگری اینکه وزارت جنگ از اینها آگاه باشد و تیمسار سپهبد با آن علاقه‌ای که بوزارت جنگ دارند از این کارها ، ناآگاه نمانند. ما چشم داریم که تیمسار وزیر جنگ داستان محمدعلی و این داستان «نایب زردشت» را تحقیق فرمایند.

از زمینه‌ی گفتار دور نیفتیم : در نتیجه‌ی این سختگیریها که ‌از سوی برخی افسران میرفت بازپرس و بازجویی از آن سه تن افسر که در بازداشت می‌بودند چند روزی کشید و سرانجام چون حقیقت روشن گردیده دانسته‌اند که آنچه گفته بودند دروغ بوده ‌است از اینرو دستور آزادی آنان داده شد و اینان نیز پس از نه روز که در بازداشت بسر می‌بردند رها گردیدند. بدینسان داستان یکم دیماه بپایان رسید.

[پایان کتاب]
📚 کتابهای سیاسی

📘 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟
📘 افسران ما
📘 امروز چاره چیست؟
📘 امروز چه باید کرد؟
📘 دادگاه
📘 در راه سیاست
📘 دفاعیات احمد کسروی
📘 دولت بما پاسخ دهد
📘 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟
📘 ما و همسایگانمان

👇👇
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار چهارم : پول وسیله‌ی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکه‌ی 5)


برای روشنی سخن مثلی می‌زنم : فرض کنید هزار خانواده از مردم جدا شده و به بیابانی رفته می‌خواهند شهری تأسیس و جدا از دیگران زندگی کنند. هیچ پول یا اسکناسی نیز با خود نبرده‌اند ، ولی هر خانواده‌ای برای زندگی چند ماهه کالا با خود آورده. چون فرا رسیده‌اند کارها را در میان خود تقسیم کرده گروهی برای کشاورزی و باغبانی ، و گروهی برای پارچه‌بافی و فرش‌بافی ، و گروهی برای خانه‌سازی و خیابان‌کشی و همچنین دیگر کارها انتخاب کرده‌اند. پس از چندی شهر ساخته شده و زندگانی شروع کرده به راه افتادن. معلوم است که باید کاسبان و کارگران کالاهای خود را با هم معاوضه کنند و کوشش‌کنندگان دیگر هر یکی مزدی دریافت کنند. از اینجا نیاز به یک وسیله‌ی معاوضه افتاده ، و چون طلا و نقره و کاغذ همراه نمی‌دارند و یا می‌دارند و نمی‌خواهند آنها را وسیله‌ی معاوضه بگیرند ، فکر دیگری کرده تکه چوبهایی را با نشانیهایی تراشیده وسیله‌ی معاوضه می‌گیرند و در میان خود قرار می‌گذارند که هر تکه چوبی با یک کیلو گندم برابر (هم‌ارزش) باشد و به همین شکل خرید و فروش می‌کنند. مثلاً کشاورزی گندمهای خود را می‌آورد و می‌فروشد و تکه چوبهایی را می‌گیرد و می‌رود و چند تا از آن تکه چوبها را داده کفشی می‌خرد و چند تا دیگر را داده چیت می‌گیرد ، یکی را داده درشکه می‌نشیند ، اگر بیماری در خانه‌اش بود پزشکی را آورده ، موقع رفتن تکه چوبی به دستش می‌گذارد. اینطوری زندگانی راه می‌افتد و تکه چوب کار پول را می‌کند بی‌آنکه پشتوانه‌ای از طلا و نقره نیاز داشته باشد.

ما می‌پرسیم : آیا این طور زندگانی نشدنی است؟!.. آیا اعتبار آن تکه چوبها از چیست؟!.. آیا جز اینست که در برابرش کالا داده می‌شود؟!.. جز اینست که همه‌ي ملت آن را به پولی یا وسیله‌ی معاوضه بودن قبول کرده‌اند و اگر کسی سرپیچی کند و قبول نکند دیگران او را ناچار کنند؟!.. آیا این دلیل روشنی نیست که اعتبار اسکناس از قبول کردن مردم و از قانونست ، و پشتوانه هیچکاره می‌باشد؟!..

یک دلیل روشن دیگری به این سخن داستان تمبر پست است که یک تکه‌ي بسیار کوچکی از کاغذ است. خود آن چه ارزشی ‌دارد یا دارای کدام پشتوانه می‌باشد؟!. آیا نه آنست که چون پستخانه آن را قبول دارد و می‌گیرد و ما اگر نامه‌ای را با تمبر به صندوق پست انداختیم آن را برداشته به جایی که باید برود می‌رساند ، از همینجا ارزش پیدا کرده؟!.. در واقع تمبر پست خود یک نوع اسکناسی است که در کارهای پستی بکار می‌رود و بی‌هیچ پشتوانه‌ای کار خود را انجام می‌دهد.

اینها سه رشته حقایق درباره‌ی پول و طلا و نقره و اسکناس می‌باشد. جای افسوس است که بیشتر مردم اینها را نمی‌دانند و پول را ثروت حساب می‌کنند و به طلا و نقره علاقه‌ی بی‌اندازه نشان می‌دهند و درباره‌ي اسکناس و پشتوانه نادانیهای بسیار از خود بروز می‌دهند.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 باید از گمراهان جدا گردید (تکه‌ی 3)


این درباره‌ی کسانیست که روانهاشان درست است. اما دیگران این سخن درباره‌ی آنان نه راستست. آنان چون خردهاشان ناتوان گردیده راستیها را در دلهای آنان تابشی نتواند بود و یک تکانی پدیدار نتواند گردید. ما می‌گوییم : «باید در یک توده یک آرمان و یک راه باشد» و معنای آن را نیک روشن می‌گردانیم ، و فلان مرد گوش دارد و این را می‌شنود و به دل می‌سپارد ، ولی در دل او یک خرد درستی که پیش آید و این راستی را پذیرد و یک زمینه‌ی روشنی در دل برای آن باز کند نیست ، و چون چنین خردی نیست ، بجای آن خوی پلید خودخواهی هست ، و آن خوی از برخوردن بچنین راستی یک نتیجه‌ی دیگری بیرون می‌دهد که رشک و دشمنی باشد.

این چیزیست که بارها آزموده‌ایم. مثلاً فلان گفتار را درباره‌ی کشور یا زندگانی نوشته و یک رشته راستیهایی را روشن می‌گردانیم. می‌بینیم فلان جوان از راه دور نامه می‌نویسد و دلبستگی می‌نماید ، و بی‌آنکه آشنایی درمیان باشد یا بیک سودی امید رود ، تنها بنام راستی‌پرستی ، بهواداری برمیخیزد. از اینسوی فلان مرد نجف‌رفته که با من آشناست یکه‌کاره می‌آید و با یک خشم و کینه چنین می‌گوید : «چرا اینها را می‌نویسید؟!.. این مردم نمی‌شوند».

بدینسان از یک کار دو نتیجه‌ی آخشیج هم پدید می‌آید. این از کجاست؟!.. آیا نه آنست که آن یکی چون ساده است و خرد و روانش درست می‌باشد از شنیدن راستی و از برخوردن به یک رشته کوششهای پاکدلانه تابشی در دلش پیدا گردیده و او را بهمراهی و یاوری واداشته ، و این یکی چون خرد و روانش بیمار و از کار افتاده است ، ناگزیر میدانداری دل برای خوی پست «خودخواهی» بازمانده و این بانگیزش آن خوی پلید است که بدانسان بسر من می‌آید و بآن پرخاش و زباندرازی می‌پردازد؟!..

ببینید از همان سخنش پیداست : «این مردم نمی‌شوند». بارها پاسخ داده گفته‌ایم : «چرا نمی‌شوند؟!. مگر این مردم جز از مردمان دیگرند؟!. وانگاه که آزمود و دید نمی‌شوند؟!. از این گذشته : ترا با مردم چه کار است؟!.. از خودت گفتگو کن. خودت می‌شوی یا نه؟!.. خودت راستیها را می‌پذیری یا نه؟!.. پس از همه‌ی اینها : گرفتم که سخن تو راست است و این مردم نیک نخواهند شد و من به یک کوشش بیهوده‌ای برخاسته‌ام. این یک ستمیست بخود کرده‌ام. دیگر آن خشم و کینه برای چیست؟!.. برخاستن و یکه‌کاره بر سر من آمدن چه انگیزه‌ای می‌دارد؟!..»
✴️ آسیبهای آلودگی به ادبیات زمان مغول

در
اطراف شعر و شاعری مقالاتی زیر عنوان داوری توده در روزنامه‌ی پرچم نشر می‌شود که حقاً برای بیداری و تنبیه جامعه‌ی ایرانی از پندار پوچی که سالیان دراز گرفتارش بوده‌اند بغایت مفید و سودمند است. خود من که نویسنده‌ی این گفتارم به حدی آلوده‌ی همان افکار ناستوده بودم که از شرح و بیانش عاجزم و خدا را شکر که مطالعه‌ی مقالات پیمان و اثرات جملات معجزنمای آن چراغ هدایت فرا راهم داشت و از آن اندیشه‌های ناروا نجاتم داد. ولی صد حیف که بهار جوانی سپری شده بود و جبران مافات میسر نبود زیرا زیانهایی که در اثر آن باورهای نابجا دچار گشته‌ام بقدری زیاد است که الی‌الابد جبران‌پذیر نیست و اگر می‌توانستم اندکی از بسیار آن حوادث را بنویسم خوانندگان محترم تصدیق می‌کردند که عقب‌ماندگی و بیچارگی ایرانیان از کجا سرچشمه می‌گیرد.

بطور خلاصه در ایام جوانی که موسم حد اعلای تکامل قوای جسمانی است همینکه دچار کمترین عدم موفقیت در کاری می‌شدم باستناد اشعاری که بخاطرم می‌رسید یا از خویشان و آشنایان و بزرگان خود می‌شنیدم مانند :

بجد و جهد چو کارت نمی‌رود از پیش بکردگار رها کرده به مصالح خویش

از تعقیب مقصود منصرف و دلسرد می‌گشتم. و یا اگر برخلاف میل و اراده‌ام وضعیتی ناگوار پیش می‌آمد بمصداق اشعار زیرین :

اگر محول کار جهانیان نه قضا است چرا مجاری احوال برخلاف رضاست
گر رنج پیشت آید وگر راحت ای حکیم نسبت مکن بغیر که اینها خدا کند
گر زمین را بآسمان دوزی ندهندت زیاده بر روزی
ای بکوشش فتاده درپی گنج گنج و دولت بکاردانی نیست
هر که را هست مال و دولت و جاه جز بتأیید آسمانی نیست
رضا بداده بده وز جبین گره بگشا که بر من و تو در اختیار نگشاده است
کس نتواند گرفت دامن دولت بزور
کوشش بیفایده است وسمه بر ابروی کور

و هزاران مانند این اشعار ، نیروی تلاش و مجاهده را در ضمیر خود خفه می‌نمودم و در صدد چاره‌جویی برنمی‌آمدم. در نتیجه در میدان نبرد زندگی شکستهای سخت می‌خوردم و همه را حمل بر مشیت الهی و اراده‌ی خداوندی نموده رضا بقضاءالله و تسلیماً لامره می‌گفتم. و این نیز تقریباً روش و دستور زندگی اکثر ایرانیان بود و همین اشعار موجبات سستی و رخوت و فتور همه را فراهم می‌ساخت و از کوشش و تلاش و جدیت برخلاف اصل مسلم تنازع بقا بازمی‌داشت و در حقیقت جمعی را منزوی و گوشه‌نشین و تنبل و بیحال و جبری و لاابالی بار می‌آورد که شعار همه‌شان این بود :

برو کنج قناعت گیر و کنج عافیت بنشین
که یک دم تنگدل بودن به بحر و بر نمی‌ارزد

و اما در قسمتهای اخلاقی می‌توانم بگویم اکثر لغزش جوانان در اثر تلقیناتی است که از مطالعه‌ی دواوین شعرا در آنها پدیدار می‌گردد. یکی از خویشان بنده حکایت می‌کرد که پدر و مادرم بغایت مقدس بوده و من نیز با تربیت آنان بار آمده بودم و جوانی پرهیزگار و متدین بودم روزی بمحفل چند نفر از جوانان همسال افتادم و مرا بباده‌خواری دعوت کردند سخت ابا و امتناع نمودم. چند شعری از سعدی و حافظ در وصف باده برایم خواندند چون پدرم به گفته‌های سعدی و حافظ با نظر تکریم و تعظیم می‌نگریست با ایمانی که در اثر تلقین پدر بگفته‌ی آنان یافته بودم آن اشعار را حجت قاطع پنداشتم و باذن فحوای آنان در همان مجلس لب بساغر آلودم و رفته رفته بقدری در عیاشی افراط کردم و مُنهَمِک [1] در هرزگی و شهوات شدم که سلامت مزاج را از دست دادم و امروز که علیل و ناتوان شده‌ام بر سراینده‌ی آن اشعار که موجب سقوط به منجلاب پستی گردیده نفرین می‌نمایم.

خود بنده در کودکی درس گلستان می‌خواندم بهمان حکایت «در عنفوان جوانی چنانکه افتد و دانی» رسیدم آموزگار که آخوند مُعَمَّری[سالمند] بود از شرح و ترجمه‌ی آن بترکی خودداری نموده و گفت روی خطاب این حکایت با شما و امثال شما نیست. گفتم نه سرآغاز آن نشان می‌دهد که خطابش با اطفال است زیرا می‌گوید چنانکه افتد و دانی یعنی وقتی که از دوران کودکی پای بمرحله‌ی جوانی گذاشتید دانی. آموزگار رنگش متغیر گشت و گفت کاش امثال این حکایات را از گلستان حذف می‌کردند و سپس چاپ می‌نمودند و بدست اطفال می‌دادند.

این حال شعرای عفیف است و اما مضامین دیوانهای انوری ابیوردی و سوزنی سمرقندی مستغنی از توصیف است. متأسفانه غالب شعرا از همین تیپ‌اند. مانند یغمای جندقی و لعلی تبریزی.

دو شب قبل با یکی از دوستان که دکتر در ادبیات هستند در همین زمینه بحث داشتیم ایشان ایراد می‌کردند که شما و هم مسلکانتان که منکر شعر و شاعری هستید به شکسپیر و پوشکین و گوته چگونه می‌نگرید در صورتی که ملتهای متمدن و بزرگ جهان آنان را از مفاخر خود می‌شمارند؟ آیا آنان را هم گرفتار پندار پوچ می‌پندارید؟ 👇
گفتم اشتباه در اینست که ما را منکر شعر و شاعری می‌دانید و حال آنکه اینطور هم نیست. شعر گفتاریست شیواتر از نثر که طبع به شنیدن آن مایل و از استماعش متلذذ می‌گردد و ما هیچگاه منکر لذایذ نیستیم.

شعر هم مانند موسیقی لازم و ملزوم عالم بشریت است و خیلی پیش از پیدایش خط یعنی در دوره‌ی ماقبل تاریخ درمیان بشر شایع و ساری بوده است و چون ضبط و حفظ آن در ذهن خیلی آسانتر از نثر است اغلب قصص و روایات را بوسیله‌ی آن سینه بسینه تحویل اخلاف می‌دادند که اکنون مدرک اکثر داستانهای باستانی گشته است مانند جنگهای تروا و سایر اساطیر یونان که هر شاعر معروف آنها را بنظم کشیده و در اودیسه و ایلیاد بعداً ثبت کرده‌اند ولی می‌گوییم هر چیز باندازه خوب است و هم به اندازه لازم است مشروط بر اینکه از حدود ادب و نزاکت خارج نشود که در این صورت پسندیده و مقبول است و الا اگر آلوده‌ی کلمات رکیک و عاری از عفت و خارج از حدود عقل و دانش باشد البته نکوهیده و ناپسند است.

و اما شعرا البته آنانکه جز نکوگویی چیز نامربوطی نسروده‌‌اند و بلکه حس شهامت و حماسه را در ملت تحریک کرده‌اند و با الفاظ مقفا و شیرین و شیوا مردم را به جدیت و کوشش و کار تحریص و ترغیب نموده‌اند و درس مکارم اخلاق بتوده‌ی خود داده‌اند بدیهی است از مفاخر ملی بشمار می‌روند و همانطور که شکسپیر و پوشکین و گوته مورد تقدیر و تکریم ملت خویشند ما نیز به همان نظر احترام و تمجید فردوسی و دقیقی را می‌نگریم و در عین حال از آنان که در قالب الفاظ سلیس تلقینات زهرآگین نموده‌اند و اشعاری برخلاف عفت و عصمت و نزاکت گفته‌اند خشنود نمی‌باشیم.

وانگهی می‌گوییم بیش از هزار سال است شعر گفته‌ایم و شعرا را ستوده‌ایم تا امروز چه نتیجه گرفته‌ایم و بکجا رسیده‌ایم حالِ امروز ما را با دوره‌ی ساسانیان مقایسه کنید و ببینید تفاوت از کجاست تا بکجا.

پس خوبست یک چندی هم لب از شعرگویی فروبندیم و از ستایش شاعران خودداری نماییم و بتربیت توده‌ی بیسواد بکوشیم و وقت خود را صرف فراگرفتن علوم و دانشهای عصر نوین نماییم تا ما هم مانند ادیسون و هانری پوانکاره و دامپر [2] و پاسکال و انشتین و پاستور علما و مخترعین عالیمقام به جهانیان تقدیم نماییم و نام خود را داخل فرهنگ دانشمندان دنیای متمدن نماییم.
محمود عمادی

(پرچم روزانه ، شماره‌ی 187)

[1] : مُنهَمِک = کوشنده و افراط کن.
[2] : اصل : خواست ، دانشمند ریاضی و فیزیک فرانسه‌ای بنام آمپر است.
شادروان نادر شکوهیان از پشتیبانان پیمان

خوانندگان پرچم گفتارهایی از آقای نادر شکوهیان در روزنامه خوانده‌اند و او را می‌شناسند. این جوان با برادرش آقای اهلی از یک خانواده‌ی شاعری (خانواده‌ی شادروان شکوهی) برخاسته و خود از بهائیان می‌بودند. ولی چون با پیمان آشنا گردیدند نه شاعریِ خاندان و نه بهائیگری زنجیر پای فهم و خرد آنان نگردید و پاکدلانه بپاکدینی گرویدند و با یک گرمی بکوشش پرداختند. ما امیدمندیم بزودی صدها و هزارها کسان دیگری از جوانان و مردان بهائی همین راه را پیش خواهند گرفت. امیدمندیم بزودی هوده‌ی آمیغها پدیدار خواهد گردید.
.
🔶 دین و جهان

🔸 یادداشت ویراینده (تکه‌ی یک از دو)

جُستارهای این کتاب گونه‌گون است. آنها در زمینه‌های دین ، دانش ، گرفتاریهای ایران و جهان و سختی زندگانی کنونی ، جنگ ،‌ مادّیگری ، ماشینیزم ، اقتصاد دادگرانه و مانند اینها می‌باشد. خواننده پاسخ پرسشهای چندی را در‌می‌‌یابد. پرسشهایی مانند اینها :

ـ آیا دانشها به تنهایی می‌تواند راهنمای آدمی در زندگانی باشد؟!.

ـ چرا به سختی زندگانی پیاپی افزوده می‌گردد؟!. (مگر نه آنکه هر روز اختراعی و کشفی رخ می‌دهد و ما انتظار آسودگی بیشتر داریم؟!.)

ـ آیا می‌توان امیدوار بود که روزی جنگ پایان پذیرد؟!.

ـ آیا دینهای کنونیِ جهان مایه‌ی گرفتاری‌اند؟!. باید بمانند یا برافتند؟!.

ـ سرچشمه‌ی رنجها و بدبختیهای آدمی چیست؟!.

ـ ارجدارترین کارهایی که در زمینه‌ی اقتصاد باید کرد تا از نارواییهای کنونی جلو گرفت چه‌هاست؟!.

ـ آیا دینها را بنیادی هست یا بیکبار بی‌بنیاد می‌باشند؟!.

ـ آیا برانگیختگان (دینگزاران) مردانی شکم‌پرست و سودجو بوده‌اند؟!.

ـ آیا یکتاپرستی دنباله‌ی بت‌پرستی است؟!.

ـ همبستگی دین و دانش چیست؟!.

ـ دین چیست؟!.

ـ خرد چیست؟!.

ـ تفاوت اندیشه و پندار چیست؟!.

ـ هیاهوی «ادبیات» که در ایران راه انداختند ، تاریخچه‌اش چه می‌باشد؟!.

ـ آیا با از میان برخاستن نیازمندیها و بینواییها ، گمراهیها (مثلاً کیشها و خرافات) نیز از میان خواهد برخاست؟!.

ـ سیاست چیست؟!.

ـ انقلاب چیست؟!.

امروز درماندگیهای کشور نه چیزیست که بتوان انکار کرد. هر کسی که اندک‌بهره‌ای از فهم و خرد دارد این را از روی پیشامدها و سنجش حال ایران با دیگر کشورها بآسانی درمی‌یابد. کار بجایی رسیده که دلسوزان و نیکخواهان را بتکاپو واداشته و پیاپی کتابها و گفتارهاست که در زمینه‌ی سرچشمه‌های بدبختی و عقب‌ماندگی ایرانیان بچاپ میرسد.

یک نکته در این کتابها جای خشنودیست و آن اینکه در آنها سرچشمه‌ی گرفتاریهامان را بیش از هر چیز در خودمان ، در فرهنگمان و در نادانیهامان ، یافته و شناسانیده‌اند. دیگر بر آن تئوری که همه‌ی گرفتاریهامان را از استعمارگران و یا تنها از دولت می‌دانست و همه‌ی گناهان را بگردن ایشان می‌انداخت خط قرمز کشیده شده. این نشان از آن دارد که اکنون بجُستار (مبحث) درماندگی کشور «واقع‌بینانه‌تر» نگریسته می‌شود.

شناخت که درست نباشد چاره‌جویی نیز نادرست از آب درمی‌آید. بسیاری از کوشندگان سیاسی باآنکه نادانیهای توده را می‌دیدند و افسوسها می‌خوردند چون سرچشمه‌ی گرفتاریها را استعمار بیگانگان و یا استبداد پادشاهان می‌پنداشتند برآن بودند که «اول قوه بدست آورند» و آنگاه «پای استعمارگران را از ایران ببرند» و سرانجام اگر فرصتی ماند بدرد نادانی توده پردازند. همین یک لغزش چه کوششهای بسیاری را که هدر نگردانید. تاریخ صد سال اخیر ایران پر است از اینگونه جنبشها.

کسروی که از جنبش مشروطه چند بار این لغزش را در کار جنبندگان دیده و هر بار بر هدر رفتن کوششها و ریخته شدن خونهاشان افسوسها خورده بود ، پس از شهریور20 که بار دیگر انبوه درسخواندگان بمیدان سیاست درآمدند و میدید این بار هم به همان لغزشگاه در کار لغزیدنند نتوانست خاموش بنشیند و بروشن گردانیدن زمینه پرداخت. او ‌گفت :

«پیشروان مشروطه نیز گرفتار این خامیها می‌بودند و چنین می‌پنداشتند كه همانكه مشروطه در این كشور روان گردید و مجلس برپا شد و قانونهایی درمیان بود ، بهمه‌ی بدبختیهای ایرانیان چاره خواهد شد و این توده رو براه پیشرفت نهاده ، در اندك‌زمانی با توده‌های بزرگ اروپایی همسری خواهد نمود ، و از خامی این نمی‌دانستند كه كیش شیعی و صوفیگری و شعرهای حافظ و سعدی و رباعیات خیام و بسیار مانند اینها با مشروطه و زندگانی آزاد و دمكراسی ناسازگار است و تا اینها هست و مغزها آلوده‌ی آنهاست ، مشروطه در ایران پیش نتواند رفت و اگرهم روان گردد جز یك دستگاه پست و ننگ‌آوری (همچون مشروطه‌ی امروزی) نتواند بود».
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار چهارم : پول وسیله‌ی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکه‌ی 6)


درباره‌ي پول بارها دیده شده تاجران چنین می‌گویند : «باید سعی کرد و به تجارت خارجی افزود تا پول بیاید و مملکت ثروتمند شود». به یاد ‌دارم روزی با چند تن از تاجران مشهور آذربایجان نشسته بودیم و چون سخن از فرستادن کالا به اروپا می‌رفت من گفتم : «این راهی که شما گرفته‌اید کجست. ایران باغچه‌ي اروپا نیست که هرچه خوردنیهای خوب و کالاهای مهم است بار کنید و به اروپا بفرستید. این کشور متعلق به این مردمست و باید از چیزهای خوب آن خودشان برخوردار بشوند. چرا باید قیسی و بادام و سبزه (1) و پسته را فقط اروپاییان بخورند؟!.. به چه علت فرشهای قشنگ را تنها اروپاییان بیندازند؟!.. برای چه پرتقال و لیمو برای بیگانگان باشد که اگر آنها نخواستند آن وقت به خود ایرانیان برسد؟!.. در این زمینه قانون باید این باشد : «آنچه ‌داریم و نیاز نداریم به بیرون بفرستیم ، و آنچه نداریم و نیاز ‌داریم از بیرون بخواهیم».

از این سخن متعجب شده اینطور فهمیدند که من چون تاجر نمی‌باشم و از تجارت آگاهی ندارم این سخنان را از روی ناآگاهی می‌گویم. این بود فکر نکرده پاسخ دادند و اینطور گفتند : «اختیار دارید آقا! این مملکت فقیر است ، ما باید هرچه داریم بفرستیم تا پول بیاید و مملکت ثروتمند شود».
گفتم : شما معنی «ثروت» را نمی‌دانید. ثروت همان قیسی و کشمش و بادام و پسته و پرتقال و برنج (2) و مانند اینهاست که شما از دست می‌دهید. ثروت این چیزهاست که خوراک مردم است و باید همه از آنها برخوردار بشوند. پول ثروت نیست. پول نمی‌تواند مایه‌ي زندگانی باشد.

یکی از آنها که فهمیده‌تر ‌بود اینطور گفت : «این یک عقیده‌ي تازه‌ایست ولی ما اگر کالا به خارجه نفرستیم با چه وسیله می‌توانیم از اروپا اتومبیل و ماشین و لوازمات کارخانه و امثال اینها را وارد کنیم»؟!..

گفتم : این موضوع دیگریست و درباره‌ی آن باید فکر و چاره‌جویی کرد. آنچه ما می‌گوییم اینست که اول باید تا می‌توانیم نیازمندیهای خود را خودمان آماده کنیم و فقط چیزهایی را که خود نمی‌توانیم تهیه کنیم از اروپا بیاوریم. دوم باید از آوردن چیزهای بیهوده جلوگیری کنیم. این زیانکاری بزرگی است که قیسی و کشمش و مانند اینها را که خوراک است و مایه‌ي شیرینی کامها و نیرومندی بدنها می‌باشد به اروپا فرستاده و خانواده‌ها را از آنها محروم کنیم و از پول آنها اسباب‌بازیهای فرنگی برای کودکان پولداران و وسایل آرایش برای زنهای مفتخور آنها بیاوریم.

نمونه‌های دیگری که ما از نادانیهای ایرانیان در این زمینه دیدیم در سال 1321 بود که چون به علت حوادثی ناگهان قیمت خواربار افزایش پیدا کرد و یک خروار غله در چند روزی از هفتاد ریال به هفتصد ریال رسید ، بسیاری از روستاییان غله‌های خود را به فروش گذاشتند و بسیاری از آنها خوراک خانواده‌ی خود را نیز فروختند ، و چون یکی از آنها مثلاً دو خروار غله می‌فروخت و هزار و چهارصد ریال پول می‌گرفت انگار که گنجی پیدا کرده با صد شادی بخانه برمی‌گشت. بدبختِ نافهم گندم را که در چنان سالی ضامن زندگی خود و فرزندانش می‌توانست باشد از دست می‌داد و پولی که جز سود کمی برايش نمی‌توانست داشته باشد با رضایت می‌گرفت.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ کشمش سبز ـ کشمش سایه خشک
2ـ معلوم می‌شود ایران زمانی صادرات برنج هم داشته است.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 باید از گمراهان جدا گردید (تکه‌ی 4 از 4)


یک گروهی بهمین عنوان دشمنی سختی با من می‌نمودند : برخاسته بخانه‌ام می‌آمدند ، در خیابان جلوم را می‌گرفتند ، از آشنایانم پیام می‌فرستادند. فراموش نمی‌کنم شبی درخانه‌ی آشنایی بودم. دو تن بآنجا درآمدند. هر دو از آشنایان و هر دو از تبریزیان می‌بودند. دانسته شد که آمده‌اند تنها برای آنکه با من بپرخاش و دشمنی پردازند. یکی با چهره‌ی برافروخته سخن آغاز کرد : «ایرانیها از اول چیزی نبوده‌اند و هیچوقت هم چیزی نخواهند بود ...» از اینگونه پرخاشها بسیار کرد و سپس گفت : پس آن کتابی که من نوشته‌ام چه بشود؟!. همینطور از میان برود؟!..» در چند سال پیش یک کتاب کوچکی نوشته بوده و از من می‌پرسید : «پس آن چه بشود؟!..» و چون بدینسان رشته‌ی یاوه‌گویی را رها نمی‌کرد گفتم : «کوششیست که بآن برخاسته‌ایم. شما اگر دستتان برمی‌آید بیایید پیش افتید ، و اگر برنمی‌آید خاموشی گزینید و ما را بحال خود گزارید ...» با یک بیشرمی چنین گفت : «مگر من دیوانه شده‌ام پیش افتم؟!..». (1)

پس از این نوبت آن دیگری رسید که یک رشته پرخاش و یاوه‌گویی هم او کرد ، و اگر جلوگیری میزبان نبودی آن شب را جز باین زباندرازیها نپرداختندی.

آنان چرا این را می‌کردند؟!.. چه بدی از من دیده بودند؟!. سخنانی که دیگران تشنه‌وار پذیرفته و بجانفشانیهایی در راه آن آماده گردیده بودند چرا باینان بدانسان ناخوش افتاده بود؟!..

اگر بپرسید خودشان پاسخی نخواهند داشت. زیرا خودشان نمی‌دانند. ولی ما نیک می‌دانیم و چنانکه گفتیم اینان روانهاشان تیره گردیده و اینست «رستگاری جهانیان» و «خرسندی و آسایش مردم» و «پیشرفت کشور» و عنوانهای دیگری از اینگونه را تابشی در دلهای آنها نمی‌تواند بود.

می‌باید گفت : «آن معنایی که ما از این جمله‌ها می‌فهمیم و یک زمینه‌ای در دلهامان از این جمله‌ها باز می‌شود آنان نمی‌فهمند و چنین زمینه‌ای برای آنان باز نمی‌گردد». میداندار دلهای آنان جز خودخواهی نیست ، و این خودخواهیست که از برخورد با پیمان و کوششهای آن رُویه‌ی رشک بخود می‌گیرد و بدانسان بآمدن و پرخاش کردن وامی‌دارد.

پابرگی :
1ـ چون این داستان را نویسنده در جای دیگری نیز نوشته از آنجا می‌دانیم که این کسی نیست جز اسدالله مَمَقانی و آن کتابی که یاد می‌کند «دین و شئون» بوده است. ممقانی در کابینه‌ی نخست‌وزیری ساعد در 1323 وزیر دادگستری گردید. ـ ویراینده
🔶 دین و جهان

🔸 یادداشت ویراینده (تکه‌ی دو از دو)

ولی کوشندگان دهه‌ی20 ، دسته‌ای سرمست از پیروزیهای شوروی و دسته‌ای دیگر شیفته‌ی زندگانی اروپایی و فیلسوفان غرب ، باین سخنان نزدیک نمی‌آمدند تا نیک گوش دهند و نیک دریابند. در آن روزها اروپایی هرچه می‌گفت از دیده‌ی ایشان جز راست نبود. از آنسو از ناشکیبایی می‌خواستند همان «راه میان‌بر» گذشته را بپیمایند و هرچه زودتر «قوه بدست آورند». از دیده‌ی ایشان بنادانیها و گمراهیها پرداختن اموری فرهنگی بود و بکوششهای سیاسی ربطی نداشت. آنها «موضوعات فرعی» و «جنبشهایی با جنبه‌ی غیر اساسی» بودند و اینبود می‌پنداشتند «برای اینكه تأثیر كنند وقت زیادی را اشغال خواهند نمود». (1) بدینسان از پرداختن بنادانیها و آلودگیهای مردم کناره می‌جستند.

همینها بودند که این اندیشه‌ی بیپا را بمیان کشیدند : «همه‌ی گرفتاریها نتیجه‌ی فقر و احتیاجست» ، «باید وضعیت اقتصادی مردم را اصلاح كرد. دیگر چیزها خود بخود اصلاح خواهد شد».
کسروی در برابر چنین سخنانی بالا برافراشت و با دلیلهای استوار ، بیپایی آنها را نشان داد. افسوس که در کوششهای سیاسی آن سالها احساسات بر خردها چیرگی می‌نمود. از اینرو سخنان بیپایی که رنگ اروپایی می‌داشت درخشانتر از هر سخن استواری می‌نمود که یک شرقی می‌گفت. در هر حال این بار هم نتیجه اندوه‌آور و زیانمند افتاد. زیرا آن لغزش پرآسیب ، آن تئوری بیپا که تا سال 57 از زبان جنبندگان همچنان شنیده می‌شد ، سی و اند سال کوششهای مردم و پیشوایان را به بیراهه برد و همه را هدر و مردم را سالها از کوشش سیاسی نومید گردانید.

تنها پیشامدهای سال 57 و پس از آن بود که بیپایی آن تئوری را چندان آشکار ساخت که هوادارانش دیگر جای پافشاری نیافتند.

راستی آنکه برجستگان توده سخنان کسروی را دست‌کم گرفتند و دیرزمانی که گذشت از یاد بردند. در این میان اَنکیزیسیون محمدرضاشاهی ، بازداشت کتابهای او ، و جلوگیری از کوششهای یارانش باین فراموشی کمک بسیار کرد.

آنچه باعث شد پس از دهها سال بار دیگر باندیشه‌های کسروی رو بیاورند نخست از آن بود که در این زمان دراز بیپایی اندیشه‌های دیگر آشکار گردید و همگان دیدند که آنها چه اندازه از حقایق پرتند. دوم ، پیشامدهای سال 57 و پس از آن ، هشدارهای او را درباره‌ی ادعای حکومت ملایان بیادها آورد. بیاد آورد نبردهای جانفشانانه‌ی او و یارانش را با نادانیها و بدآموزیها. همچنین چنانکه پیشتر نیز گفتیم بررسیهای سالهای اخیر و کتابهایی که در این زمینه چاپ شده نشان داد که سرچشمه‌ی بدبختیها نه در رفتار کشورهای استعمارگر بلکه در اندیشه‌های زیانمندیست که در مغزها خوابیده. اینها تأییدهایی بر سخنان کسروی بود که دهها سال پیش گفته شده بود و چنین تأییدهایی رویها را بسوی اندیشه‌های او می‌گرداند.

پاکدینی یا راهی که کسروی گشود نه تنها برای ایرانیان بلکه برای همه‌ی جهانیان است و از اینرو می‌بایست کوششهایی رود تا این سخنان بگوش مردمان دیگر نیز برسد. او گامهایی در این راه برداشت ولی جز فرصت اندکی نیافت. چنانکه از این کتاب نیز بنیکی دیده می‌شود از خود ما ایرانیان بیکارگانی پیاپی سنگها بر سر راه او ‌غلتانیده یک دم آسوده‌اش نمی‌گزاردند. این کتاب گوشه‌ای از رنجهایی که در این راه می‌کشید را نیز نشان می‌دهد.

برخی کسان چون آموزاکهای (تعلیمات) کیشها را بیخردانه و زیانمند یافته‌اند خام‌اندیشانه می‌پندارند با ریشخند کردن یا نکوهشِ تنها می‌توانند آنها را از مغزها بیرون آورند. یکی از نکته‌های درس‌آموزی که در این کتاب بازنموده شده راه نبرد با گمراهیها و این راز می‌باشد که نکوهشِ تنها و ریشخند اثری بر باور پیروان کیشها ندارد. چنانکه تنها در زمان محمدرضاشاه سی و اند سال بکیشها و پیروان ایشان ریشخند و نکوهش شد ولی کمترین نتیجه‌ای بدست نیامد.

«از میان رفتن آنها (کیشها) با بد گفتن نتواند بود ، با خوار داشتن نتواند بود ... بلكه چیزهای نیرومندتر از اینها درباره‌ی آنها كارگر نتواند بود».

«بیرون راندن نادانیها از مغزها جز با یاد دادن آمیغها [= حقایق] نتواند بود».

پابرگی :
1ـ روزنامه‌هایی که پس از شهریور20 درآمدند پر بود از چنین سخنانی. نوشته‌های میان گیومه را ما از دفتر «پاسخ به پاسخ آقای جهاندار» (1325) آورده‌ایم.
دردها و درمانها (تکه 2).pdf
232.6 KB
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔅 تکه‌ی ۲

🔹 گرفتاری را فیروزی می‌شمارند
🔹 باید از گمراهان جدا گردید
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار چهارم : پول وسیله‌ی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکه‌ی 7)


درباره‌ی اسکناس و پشتوانه‌ي بانکی ، نافهمیهای این مردم بیشتر شنیدنیست. تاجران یا بهتر بگوییم : حریصان و پول‌جمع‌کنان که در سالهای اخیر به تجدد روی آورده‌اند و روزنامه می‌خوانند و رادیو گوش می‌دهند و به حساب خود می‌خواهند با تاجران اروپا و آمریکا همترازی بکنند و دانستنیها را بدانند ، در این مدت بيش از آن نفهمیده‌اند که ارزش اسکناس با پشتوانه (یا ذخیره‌های طلا و نقره و جواهر در بانک) است و این درس غلط را از بر کرده‌اند و بکار می‌بندند. از اینجا در این چند سال جنگ ما دیدیم که هر زمان که در نشست وزیران یا در مجلس سخن از چاپ اسکناسهای نو به میان آمد هنوز به جایی نرسیده و کاری نشده اینان به همان بهانه به قیمت کالاها اضافه کردند. در چنین سالهای گرفتاری این رفتار زشت آنها گرفتاری بزرگ دیگری بود.

اینان خیال می‌کنند که اسکناس در دست مردم عاریت است و اگر روزی خواستند خواهند توانست آنها را به بانک ببرند و در برابرش طلا و نقره (به نرخ روز) دریافت کنند. اینست حساب می‌کنند که فلان اندازه طلا و نقره که هست با این اسکناسهای اضافی به هر ریالی ، یک ‌ریال نخواهد رسید و همین را بهانه‌ی کار خود می‌گیرند.

کسانی می‌گویند : کاهش ‌ارزش اسکناس در نتیجه‌ي افزایش آن در همه جا هست و آن را «تورم اسکناس» می‌نامند. در روسیه در جنگ گذشته اسکناسهای نكولا (1) کم‌ارزش شد و سرانجام کلاً از میان رفت.

می‌گوییم : «بودن در همه جا» نمی‌تواند دلیل راستی (حقیقت) یک چیز باشد.

در آنجاها نیز مقید به حقایق نبوده‌اند و اسکناس را به معنی راستش نشناخته‌اند. در روسیه کاهش ارزش اسکناس نكولا (یا مَنات) علت عاقلانه‌ای نداشت. آن نیز جای ایراد است.

اما اینکه کلاً از میان رفت ، این به علت انقلاب ریشه‌داری بود که در آن کشور روی داد و آنجا را زیر و رو کرد و زندگانی را کلاً به راه تازه‌ای انداخت. انقلاب بلشویکی «شیوه‌ي پولی» تازه‌ای می‌داشت و این ناچاری بود که اسکناسها از میان برود.

پابرگی :
1ـ تزار روس ـ ویراینده