🔶 دین و جهان
🔸 نشست یکم (تکهی 10)
پس میباید گفت : دانشها از یکسو با بدآموزیهای مادیگری ، نفت بآتش آز و ستم و هوس آدمیان میپاشد و آزمندان و ستمگران و هوسبازان را دلیر و گستاخ میگرداند ، و از یکسو با ساختن ماشینها افزارهای کارگر[= مؤثر] بدست آنان میسپارد و از همینجاست که نبرد آدمیان را از هر باره سختتر و زندگانی آنان را از هر رو ، دشوارتر میگرداند.
چنانکه در خود اروپا که گهوارهی دانشهاست ، در سایهی همانها ، زندگانی بسیار دشوار گردیده و در سالهای پیش از جنگ بیکاران و گرسنگان در هر کشوری با ملیونها شمرده میشدند و اینها دستهها بسته در شهرها نمایش میدادند. سالانه چهارملیون کمابیش از گرسنگی مرده و یا از بیم چنان مرگی خود را میکشتند. در شهری همچون نیویورک شمارهی بچگان بیخانمان ویلگرد به سیصدهزار میرسید. در سایهی فشار زندگانی بسیاری از درسخواندگان و دانشمندان بدزدی و آدمکشی و کلاهبرداری برمیخاستند و دانشهای خود را در این راه بکار میبردند. اینها آگاهیهاییست که ما از این راه دور از روی تلگرافها و روزنامههای خودشان بدست آوردهایم.
فشار زندگانی بمردم اروپا چندان بوده که بسیاری از ایشان از شهریگری (تمدن) بیزاری مینمودند و از دانشها چشم پوشیده آرزوی بازگشت بزندگانی بیابانی هزار سال پیش را میداشتند. در هر کشوری گروهی برخاسته شهریگری را مایهی بدبختی آدمیان میشماردند و میکوشیدند که مردمان را به بیابانیگری بازگردانند. در این باره بکارهای شگفتآوری میپرداختند.
آمدیم بر سر جنگ : این جنگها بیش از همه پدیدآوردهی دانشهاست. زیرا گذشته از آنکه سررشتهداران دولتها نیز فریب مادیگری را خوردهاند و زندگانی را جز نبرد و کشاکش نمیشناسند و برای تودهی خود راهی جز چیرگی و زورآزمایی نمیدانند ، این نکته نیز در کار است که چون دانشها افزارهای جنگی بسیار پدید آوردهاند ، هر یکی از دولتهای بزرگ به پشتگرمی آن افزارها بآرزوی چیرگی بسراسر جهان افتاده و این یک آرمانی برای دولتهای بزرگ گردیده و بر سر همین آرمانست که پیاپی با همدیگر بجنگ میپردازند.
از آنسوی باز در سایهی دانشهاست که چون جنگی درمیگیرد در اندکزمانی بهمه جای جهان ـ از آسیا و آفریکا و اقیانوسیا و آمریکا ـ دامنه مییابد و جهانگیر میگردد. همچنان در سایهی دانشهاست که نه تنها در روی زمین ، بلکه در هوا و دریا و زیر دریا نیز ، پیکار و کشتار رواج مییابد ، و گزند جنگ ویژهی جنگجویان نبوده ، مردم بییکسو[= بیطرف] و بیگناه ، بلکه زنان و بچگان نیز گزندها مییابند.
جنگ از نخست درمیان آدمیان میبوده. ولی آن جنگها کجا و این جنگها کجاست؟!. اگر آنها جنگ میبوده ، پس اینها چیست؟!.
🔸 نشست یکم (تکهی 10)
پس میباید گفت : دانشها از یکسو با بدآموزیهای مادیگری ، نفت بآتش آز و ستم و هوس آدمیان میپاشد و آزمندان و ستمگران و هوسبازان را دلیر و گستاخ میگرداند ، و از یکسو با ساختن ماشینها افزارهای کارگر[= مؤثر] بدست آنان میسپارد و از همینجاست که نبرد آدمیان را از هر باره سختتر و زندگانی آنان را از هر رو ، دشوارتر میگرداند.
چنانکه در خود اروپا که گهوارهی دانشهاست ، در سایهی همانها ، زندگانی بسیار دشوار گردیده و در سالهای پیش از جنگ بیکاران و گرسنگان در هر کشوری با ملیونها شمرده میشدند و اینها دستهها بسته در شهرها نمایش میدادند. سالانه چهارملیون کمابیش از گرسنگی مرده و یا از بیم چنان مرگی خود را میکشتند. در شهری همچون نیویورک شمارهی بچگان بیخانمان ویلگرد به سیصدهزار میرسید. در سایهی فشار زندگانی بسیاری از درسخواندگان و دانشمندان بدزدی و آدمکشی و کلاهبرداری برمیخاستند و دانشهای خود را در این راه بکار میبردند. اینها آگاهیهاییست که ما از این راه دور از روی تلگرافها و روزنامههای خودشان بدست آوردهایم.
فشار زندگانی بمردم اروپا چندان بوده که بسیاری از ایشان از شهریگری (تمدن) بیزاری مینمودند و از دانشها چشم پوشیده آرزوی بازگشت بزندگانی بیابانی هزار سال پیش را میداشتند. در هر کشوری گروهی برخاسته شهریگری را مایهی بدبختی آدمیان میشماردند و میکوشیدند که مردمان را به بیابانیگری بازگردانند. در این باره بکارهای شگفتآوری میپرداختند.
آمدیم بر سر جنگ : این جنگها بیش از همه پدیدآوردهی دانشهاست. زیرا گذشته از آنکه سررشتهداران دولتها نیز فریب مادیگری را خوردهاند و زندگانی را جز نبرد و کشاکش نمیشناسند و برای تودهی خود راهی جز چیرگی و زورآزمایی نمیدانند ، این نکته نیز در کار است که چون دانشها افزارهای جنگی بسیار پدید آوردهاند ، هر یکی از دولتهای بزرگ به پشتگرمی آن افزارها بآرزوی چیرگی بسراسر جهان افتاده و این یک آرمانی برای دولتهای بزرگ گردیده و بر سر همین آرمانست که پیاپی با همدیگر بجنگ میپردازند.
از آنسوی باز در سایهی دانشهاست که چون جنگی درمیگیرد در اندکزمانی بهمه جای جهان ـ از آسیا و آفریکا و اقیانوسیا و آمریکا ـ دامنه مییابد و جهانگیر میگردد. همچنان در سایهی دانشهاست که نه تنها در روی زمین ، بلکه در هوا و دریا و زیر دریا نیز ، پیکار و کشتار رواج مییابد ، و گزند جنگ ویژهی جنگجویان نبوده ، مردم بییکسو[= بیطرف] و بیگناه ، بلکه زنان و بچگان نیز گزندها مییابند.
جنگ از نخست درمیان آدمیان میبوده. ولی آن جنگها کجا و این جنگها کجاست؟!. اگر آنها جنگ میبوده ، پس اینها چیست؟!.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 4)
همانطور که گفتیم : در این زمینه راه عادلانه که فهم و خرد بما نشان میدهد آنست که در یک جامعه هر کسی به اندازهی لیاقت خدادادی و به اندازهی کوشش خود از داشتهها و خوشیهای جهان برخوردار شود و بیشتر از آن نتواند. این یک قانون است که گمان نمیرود کسی تصدیق و یا قبول نکند. همانطور که گفتیم تنها کاری که باید کرد آنست که این قانون در میان ملتها به کار بسته شود و در جهان اجرا شود و آنچه ما میدانیم این کار به آسانی میتواند اجرا شود و مشکلاتی در برابر اجرا شدن این قانون عادلانه در پیش نمیباشد.
معنی روشن این قانون آنست که در یک توده کسی کار نکرده سهم نبرد و بیش از آنچه سزاوار اوست برخوردار نشود. بهتر بگوییم : کلاً از مفتخوری و زیادهجویی جلوگیری شود ، و باید برای این كار (جلوگیری از مفتخوری و زیادهجویی) چند چیز را در نظر گرفت و با شدت و پافشاری به اجرا گذاشت ، و من اینک آن چیزها را میشمارم :
1) کار و کسب آزاد باشد که هر کسی بتواند هر کاری را که برای خود بهتر میشناسد و آن را بهتر میتواند انجام بدهد (جز از کارهای بیهوده) پیش گیرد. کار و کسب آزاد باشد که هر کسی بتواند شایستگی خدادادی و دانشهایی که بدست آورده را نشان دهد و تا میتواند به کوشش و دلسوزی بپردازد.
2) از کارهای بیهوده که پیشتر شمردهایم ـ روضهخوانی و رماننویسی و ستایشگری و مداحی و نوحهخوانی و فالگیری و دعانویسی و ملایی و دست بدست گردانیدن کالاها (واسطهگری) و بسیار مانند اینها کلاً جلوگیری بشود. کسانی که به این کارها میپردازند کلاهبردار و مجرم شمرده شوند که اگر برنگشتند و دست برنداشتند مجازاتها داده شود.
3) مالکیت به معنی راستش شناخته شده زمینها جز در دست کشاورزان نباشد. هیچ کسی نتواند زمین را اجاره بدهد و از دسترنج کشاورزان زندگانی کند.
4) پول به معنی راست خود شناخته شده از رباخواری جلوگیری بشود. بکارهای بانکی ایراد نداریم. بانکها در کارهای دیگر خود آزاد باشند. ولی پول نزول دادن و از درآمد آن نان خوردن از میان برود.
چون از اینها در پیش از این گفتگو کردهایم در اینجا خلاصه یاد کردم و به شرح نیاز ندیدم. اینها راههای مفتخوریست که باید بسته شود.
5) کسانی که مزد میگیرند به اندازهی ارزش کارشان مزد تعیین شود. مثلاً امروز در میان ما خیاط مزد خوب میگیرد و زندگانیش به خوبی تأمین میشود. برخی از پزشكان که شناخته شدهاند مزد بیش از اندازه میگیرند که گذشته از آنکه با خوشیها زندگی میکنند پولاندوزی هم میکنند. از آن طرف هیزمشکن و چاهکن و خشتزن و مانند اینها مزدشان بسیار کمست. یک هیزمشکن که شش ساعت تبر میزند و کوفته میشود ، در این موقع گرانی بیش از صد ریال مزد نمیگیرد که تنها ناهار و شام او و خانوادهاش را میتواند تأمین کند ، برای رخت و دیگر چیزها سختی باید بکشد.
ما عادت کردهایم که به کارهای هیزمشکنی و چاهکنی و خشتزنی و مانند اینها اهمیت کم بگذاریم و مزدهای کم بدهیم. خود آن کارگران نیز همین حال را میدارند. ولی از نقطه نظر حقایق به کارهای آنها در زندگانی نیاز هست و باید اهمیتی که سزاوار است بگذاریم و مزدهایی که شایسته است تعیین کنیم.
مثلاً امروز در تهران که یک خانوادهی متوسط روزانه چهارصد ریال خرجدارد و با کمتر از آن نمیتواند زندگی کند و از طرف دیگر یک هیزمشکن در یک روز بیش از پانصد کیلو هیزم نمیتواند بشکند ، از اینرو ما باید حداقل به هر صد کیلویی هشتاد ریال مزد بدهیم (در حالی که امروز بیش از بیست ریال داده نمیشود). دیگر کارها نیز همین طور است.
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 4)
همانطور که گفتیم : در این زمینه راه عادلانه که فهم و خرد بما نشان میدهد آنست که در یک جامعه هر کسی به اندازهی لیاقت خدادادی و به اندازهی کوشش خود از داشتهها و خوشیهای جهان برخوردار شود و بیشتر از آن نتواند. این یک قانون است که گمان نمیرود کسی تصدیق و یا قبول نکند. همانطور که گفتیم تنها کاری که باید کرد آنست که این قانون در میان ملتها به کار بسته شود و در جهان اجرا شود و آنچه ما میدانیم این کار به آسانی میتواند اجرا شود و مشکلاتی در برابر اجرا شدن این قانون عادلانه در پیش نمیباشد.
معنی روشن این قانون آنست که در یک توده کسی کار نکرده سهم نبرد و بیش از آنچه سزاوار اوست برخوردار نشود. بهتر بگوییم : کلاً از مفتخوری و زیادهجویی جلوگیری شود ، و باید برای این كار (جلوگیری از مفتخوری و زیادهجویی) چند چیز را در نظر گرفت و با شدت و پافشاری به اجرا گذاشت ، و من اینک آن چیزها را میشمارم :
1) کار و کسب آزاد باشد که هر کسی بتواند هر کاری را که برای خود بهتر میشناسد و آن را بهتر میتواند انجام بدهد (جز از کارهای بیهوده) پیش گیرد. کار و کسب آزاد باشد که هر کسی بتواند شایستگی خدادادی و دانشهایی که بدست آورده را نشان دهد و تا میتواند به کوشش و دلسوزی بپردازد.
2) از کارهای بیهوده که پیشتر شمردهایم ـ روضهخوانی و رماننویسی و ستایشگری و مداحی و نوحهخوانی و فالگیری و دعانویسی و ملایی و دست بدست گردانیدن کالاها (واسطهگری) و بسیار مانند اینها کلاً جلوگیری بشود. کسانی که به این کارها میپردازند کلاهبردار و مجرم شمرده شوند که اگر برنگشتند و دست برنداشتند مجازاتها داده شود.
3) مالکیت به معنی راستش شناخته شده زمینها جز در دست کشاورزان نباشد. هیچ کسی نتواند زمین را اجاره بدهد و از دسترنج کشاورزان زندگانی کند.
4) پول به معنی راست خود شناخته شده از رباخواری جلوگیری بشود. بکارهای بانکی ایراد نداریم. بانکها در کارهای دیگر خود آزاد باشند. ولی پول نزول دادن و از درآمد آن نان خوردن از میان برود.
چون از اینها در پیش از این گفتگو کردهایم در اینجا خلاصه یاد کردم و به شرح نیاز ندیدم. اینها راههای مفتخوریست که باید بسته شود.
5) کسانی که مزد میگیرند به اندازهی ارزش کارشان مزد تعیین شود. مثلاً امروز در میان ما خیاط مزد خوب میگیرد و زندگانیش به خوبی تأمین میشود. برخی از پزشكان که شناخته شدهاند مزد بیش از اندازه میگیرند که گذشته از آنکه با خوشیها زندگی میکنند پولاندوزی هم میکنند. از آن طرف هیزمشکن و چاهکن و خشتزن و مانند اینها مزدشان بسیار کمست. یک هیزمشکن که شش ساعت تبر میزند و کوفته میشود ، در این موقع گرانی بیش از صد ریال مزد نمیگیرد که تنها ناهار و شام او و خانوادهاش را میتواند تأمین کند ، برای رخت و دیگر چیزها سختی باید بکشد.
ما عادت کردهایم که به کارهای هیزمشکنی و چاهکنی و خشتزنی و مانند اینها اهمیت کم بگذاریم و مزدهای کم بدهیم. خود آن کارگران نیز همین حال را میدارند. ولی از نقطه نظر حقایق به کارهای آنها در زندگانی نیاز هست و باید اهمیتی که سزاوار است بگذاریم و مزدهایی که شایسته است تعیین کنیم.
مثلاً امروز در تهران که یک خانوادهی متوسط روزانه چهارصد ریال خرجدارد و با کمتر از آن نمیتواند زندگی کند و از طرف دیگر یک هیزمشکن در یک روز بیش از پانصد کیلو هیزم نمیتواند بشکند ، از اینرو ما باید حداقل به هر صد کیلویی هشتاد ریال مزد بدهیم (در حالی که امروز بیش از بیست ریال داده نمیشود). دیگر کارها نیز همین طور است.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 دشمنان نهان (تکهی 5)
یک مثل دیگر دربارهی این بیماری پلید زندگانی کولیان است. کولیان یا قِرِشمالان چنانکه در آسیا هستند در اروپا نیز میباشند ، و در همه جا شیوهی زندگیشان یکیست. در همه جا خود را جدا گرفته پایگاه پستی برای خود برگزیدهاند. در ایران میبینید که چادرنشین و کوچایند (1) و کارهاشان سبتفروشی (2) ، فالگیری ، جادوگری ، دزدی ، گداییست. در تبریز کوچهی ویژهای میدارند و کارهاشان همه زشتست.
در اروپا نیز همین حال را میدارند. خود را جدا گرفته بکارهای پستی میپردازند. پدیدآوردههای اروپاییان را ـ از تیاتر و سینما و مانند اینها ـ گرفته یک نمونهی پستی از آن برای خود درست کردهاند.
در ایران یک دسته از آنان «سوزمانی» نامیده میشوند که در کردستان زندگی میکنند. آنان نیز به همان حالند و پیشهشان زدن و رقصیدنست. بجایی که خوانده شوند زنان و مردان باهم رفته مردان تار و دف و مانند اینها نوازند و زنها برقصیدن پردازند. اگر خواهندهای باشد زنان از زشتکاری نیز باک ندارند.
در یک کتاب ترکی که در استانبول بچاپ رسیده دربارهی این سوزمانیها تکهی شگفتی خواندم. مینویسد : «به هر کجا که خوانند زنان و مردان باهم روند. زنان رقص کرده مردان بخواندن و نواختن پردازند. اگر کسی زنی را به نهانگاه خواست با خوشی پذیرند و بیآنکه از شوهرانشان پنهان دارند به هر کاری تن دردهند و پولی که گیرند بشوهرانشان دهند. ولی درمیان خودشان غیرت زنها را بسیار نگه دارند. اگر کسی با زن دیگری درآمیخت از کشتن او بازنایستند».
این نمونهایست که آدمی در پستی تا کجاها تواند رسید. این داستان شایندهی اینجا نمیبود. من ناچار شده بازگفتم. برای آنکه این بیماری پست را که دامنگیر بسیاری از مردمست نشان دهم ناچار شدم آن را یاد کنم. آن پیشوای حزب یا آن نمایندهی مجلس که دانسته و فهمیده بزیان کشور خود میکوشد تنها برای آنکه در نزد بیگانگان ارجمند باشد بسیار پستتر از آن مردان سوزمانیست. آن وزیر و نخستوزیر که یک توده را لگدمال میگرداند بسیار بیرگتر از ایشانست. مردک وزیر است و آشکاره بملایان رو میدهد و کشوری را برسوایی میکشاند ، و چون پرسیده میشود بهانه آورده میگوید : «سیاست چنینست ما گناه نداریم». کدام سیاست ای مردک؟!.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ کوچا = همیشه کوچنده
2ـ سبت ، گویش دیگری از سبد است.
🔸 دشمنان نهان (تکهی 5)
یک مثل دیگر دربارهی این بیماری پلید زندگانی کولیان است. کولیان یا قِرِشمالان چنانکه در آسیا هستند در اروپا نیز میباشند ، و در همه جا شیوهی زندگیشان یکیست. در همه جا خود را جدا گرفته پایگاه پستی برای خود برگزیدهاند. در ایران میبینید که چادرنشین و کوچایند (1) و کارهاشان سبتفروشی (2) ، فالگیری ، جادوگری ، دزدی ، گداییست. در تبریز کوچهی ویژهای میدارند و کارهاشان همه زشتست.
در اروپا نیز همین حال را میدارند. خود را جدا گرفته بکارهای پستی میپردازند. پدیدآوردههای اروپاییان را ـ از تیاتر و سینما و مانند اینها ـ گرفته یک نمونهی پستی از آن برای خود درست کردهاند.
در ایران یک دسته از آنان «سوزمانی» نامیده میشوند که در کردستان زندگی میکنند. آنان نیز به همان حالند و پیشهشان زدن و رقصیدنست. بجایی که خوانده شوند زنان و مردان باهم رفته مردان تار و دف و مانند اینها نوازند و زنها برقصیدن پردازند. اگر خواهندهای باشد زنان از زشتکاری نیز باک ندارند.
در یک کتاب ترکی که در استانبول بچاپ رسیده دربارهی این سوزمانیها تکهی شگفتی خواندم. مینویسد : «به هر کجا که خوانند زنان و مردان باهم روند. زنان رقص کرده مردان بخواندن و نواختن پردازند. اگر کسی زنی را به نهانگاه خواست با خوشی پذیرند و بیآنکه از شوهرانشان پنهان دارند به هر کاری تن دردهند و پولی که گیرند بشوهرانشان دهند. ولی درمیان خودشان غیرت زنها را بسیار نگه دارند. اگر کسی با زن دیگری درآمیخت از کشتن او بازنایستند».
این نمونهایست که آدمی در پستی تا کجاها تواند رسید. این داستان شایندهی اینجا نمیبود. من ناچار شده بازگفتم. برای آنکه این بیماری پست را که دامنگیر بسیاری از مردمست نشان دهم ناچار شدم آن را یاد کنم. آن پیشوای حزب یا آن نمایندهی مجلس که دانسته و فهمیده بزیان کشور خود میکوشد تنها برای آنکه در نزد بیگانگان ارجمند باشد بسیار پستتر از آن مردان سوزمانیست. آن وزیر و نخستوزیر که یک توده را لگدمال میگرداند بسیار بیرگتر از ایشانست. مردک وزیر است و آشکاره بملایان رو میدهد و کشوری را برسوایی میکشاند ، و چون پرسیده میشود بهانه آورده میگوید : «سیاست چنینست ما گناه نداریم». کدام سیاست ای مردک؟!.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ کوچا = همیشه کوچنده
2ـ سبت ، گویش دیگری از سبد است.
🔶 دین و جهان
🔸 نشست یکم (تکهی 11)
از سخن خود دور نیفتیم : اینها گرفتاریهاییست که جهان را امروز پیش آمده ، گرفتاریهایی که مانندهی آنها را تاریخ ندیده. (1) کسانی که بقرن بیستم مینازند از اینها ناآگاهند. کسانی که دانشها را به رخ ما میکشند نمیدانند که همان دانشها چه گرههایی در کار و زندگانی پدید آورده.
در راه چارهجویی بهمین گرفتاریهاست که در خود اروپا تکاپوها درمیان دانشمندان و نیکخواهان پیدا شده و تکانهایی بنام سوسیالیزم یا کمونیزم یا مانند آنها نمایان گردیده. ولی اینها چارههای کوتاهیست و دردها را از ریشه نتواند برانداخت.
از آنسو گرفتاری تنها اینها نیست و یک گرفتاری بسیار بزرگ دیگری درمیانست. یک گرفتاری که دانشمندان و نیکخواهان جهان آن را ـ چندان که میبایست ـ نشناختهاند و کار آن را آسان شماردهاند. آن گرفتاری داستان دینهاست. دینهایی که میبودند و میباشند ، دینهای جهودیگری و مسیحیگری و اسلام و مانند اینها که در اروپا و آمریکا و آسیا و دیگر جا[ها] پراکنده میباشند.
ما دربارهی دین همیشه گفتگو داشتهایم و شما نیک میدانید که این دینها هر کدام بنیاد راستی داشته و یک دستگاه ارجدار میبوده. ولی با گذشت زمان آلودگیها در هر یکی از آنها پدید آمده و برخی از آنها بیکبار گوهر خود را از دست داده. با اینحال رویهمرفته آنها سودمند میبوده و هر یکی آیینی برای زندگانی دربر میداشته و مردمان را بهمدستی با یکدیگر و نیکخواهی برمیانگیخته و بدینسان از «نبرد آدمیان» که مایهی رنجهاست ، میکاهیده. این چیزیست که پرده برویش نتوان کشید.
بویژه دین اسلام که باندازهی دیگر دینها بهم نخورده ، تودههای بسیاری را با یک رشته آموزاکهای ستوده و سودمند راه میبُرد و به نیکخواهی و نیکوکاری با یکدیگر برمیانگیخت.
پابرگی :
1ـ اینها همه در زمان جنگ جهانی دوم و یک دهه پیش از آن بوده. آنهمه کشتهها و ویرانیها و نکبتها همه آسیب و بدبختی بود ولی یک سود داشت که غرب از آن درس گرفت و در زمینهی بیکاری و جنگ که دو گرفتاری بیمآور جهان میباشد به چارهجوییهایی برخاست. در زمینهی بیکاری و رفاه دستمزدبگیران جای خشنودی است که قانونهایی گزارده شد و یک آسودگی نسبی بهرهی مردمشان گردید. ولی از بحرانی که از سال 2008 در غرب نمودار گردید و تا امروز ادامه دارد ، دانسته شد که آنها نیز چارهی اساسی نیست و چارهجوییهای غربیان ریشهای نبوده. یک علت آن اینست که به «پستی و بلندی در زندگانی» چارهای نکردند (در پایان همین نشست در آن باره سخن رانده میشود). در زمینهی جنگ و کشاکشها و جلوگیری از آن نیز یکی از دستاوردها ، سازمان ملل متحد بود که افسوسمندانه از جنگ و کشاکشها جز اندکی نکاست. میتوان گفت درسی را که اروپاییان از آن جنگ گرفتند تنها برای خود بکار بستند : دیگر میان خود بجنگی برنخاستند ، بجای یک جنگ بزرگ یا جهانی درمیان خود ، در دهها کشور ناتوان دیگر آتش جنگهای تودهبرانداز برافروختند. هم از این رهگذر دمادم از آبرو و نفوذ سازمان ملل بویژه در سالهای اخیر کاستهاند. (ویراینده)
🔸 نشست یکم (تکهی 11)
از سخن خود دور نیفتیم : اینها گرفتاریهاییست که جهان را امروز پیش آمده ، گرفتاریهایی که مانندهی آنها را تاریخ ندیده. (1) کسانی که بقرن بیستم مینازند از اینها ناآگاهند. کسانی که دانشها را به رخ ما میکشند نمیدانند که همان دانشها چه گرههایی در کار و زندگانی پدید آورده.
در راه چارهجویی بهمین گرفتاریهاست که در خود اروپا تکاپوها درمیان دانشمندان و نیکخواهان پیدا شده و تکانهایی بنام سوسیالیزم یا کمونیزم یا مانند آنها نمایان گردیده. ولی اینها چارههای کوتاهیست و دردها را از ریشه نتواند برانداخت.
از آنسو گرفتاری تنها اینها نیست و یک گرفتاری بسیار بزرگ دیگری درمیانست. یک گرفتاری که دانشمندان و نیکخواهان جهان آن را ـ چندان که میبایست ـ نشناختهاند و کار آن را آسان شماردهاند. آن گرفتاری داستان دینهاست. دینهایی که میبودند و میباشند ، دینهای جهودیگری و مسیحیگری و اسلام و مانند اینها که در اروپا و آمریکا و آسیا و دیگر جا[ها] پراکنده میباشند.
ما دربارهی دین همیشه گفتگو داشتهایم و شما نیک میدانید که این دینها هر کدام بنیاد راستی داشته و یک دستگاه ارجدار میبوده. ولی با گذشت زمان آلودگیها در هر یکی از آنها پدید آمده و برخی از آنها بیکبار گوهر خود را از دست داده. با اینحال رویهمرفته آنها سودمند میبوده و هر یکی آیینی برای زندگانی دربر میداشته و مردمان را بهمدستی با یکدیگر و نیکخواهی برمیانگیخته و بدینسان از «نبرد آدمیان» که مایهی رنجهاست ، میکاهیده. این چیزیست که پرده برویش نتوان کشید.
بویژه دین اسلام که باندازهی دیگر دینها بهم نخورده ، تودههای بسیاری را با یک رشته آموزاکهای ستوده و سودمند راه میبُرد و به نیکخواهی و نیکوکاری با یکدیگر برمیانگیخت.
پابرگی :
1ـ اینها همه در زمان جنگ جهانی دوم و یک دهه پیش از آن بوده. آنهمه کشتهها و ویرانیها و نکبتها همه آسیب و بدبختی بود ولی یک سود داشت که غرب از آن درس گرفت و در زمینهی بیکاری و جنگ که دو گرفتاری بیمآور جهان میباشد به چارهجوییهایی برخاست. در زمینهی بیکاری و رفاه دستمزدبگیران جای خشنودی است که قانونهایی گزارده شد و یک آسودگی نسبی بهرهی مردمشان گردید. ولی از بحرانی که از سال 2008 در غرب نمودار گردید و تا امروز ادامه دارد ، دانسته شد که آنها نیز چارهی اساسی نیست و چارهجوییهای غربیان ریشهای نبوده. یک علت آن اینست که به «پستی و بلندی در زندگانی» چارهای نکردند (در پایان همین نشست در آن باره سخن رانده میشود). در زمینهی جنگ و کشاکشها و جلوگیری از آن نیز یکی از دستاوردها ، سازمان ملل متحد بود که افسوسمندانه از جنگ و کشاکشها جز اندکی نکاست. میتوان گفت درسی را که اروپاییان از آن جنگ گرفتند تنها برای خود بکار بستند : دیگر میان خود بجنگی برنخاستند ، بجای یک جنگ بزرگ یا جهانی درمیان خود ، در دهها کشور ناتوان دیگر آتش جنگهای تودهبرانداز برافروختند. هم از این رهگذر دمادم از آبرو و نفوذ سازمان ملل بویژه در سالهای اخیر کاستهاند. (ویراینده)
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
سرنوشت ایران چه خواهد بود.pdf
581.9 KB
🔸 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟
✍ احمد کسروی
🔹 سیاسی
✍ احمد کسروی
🔹 سیاسی
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 5)
6) به دانشمندان و صنعتگران که در راه علم و صنعت میکوشند و چیزهای نامعلوم را پیدا میکنند و به علوم پیشرفت میدهند ، و یا ابزارهای نوینی برای زندگانی اختراع کرده به آسانی زندگانی و خوشی آن اضافه میکنند ، گذشته از نیکنامی و مقام عالی که در میان ملت پیدا میکنند پاداشهای مناسب داده شود.
7) در خرید و فروش و تجارت ، برای سرمایه اندازه تعیین شود. یعنی کسی آزاد نباشد که هر اندازه که میتواند سرمایه به کار بیاندازد و هرچه میتواند کالا بخرد و بفروشد. بلکه برای سرمایه اندازهای گذاشته شود که هیچ کس بیش از آن نتواند به گردش بیاندازد. زیرا سرمایه ابزار کار است و یک کسی خواهد توانست با کمک سرمایه ، بسیار کم بکوشد و سود بسیار ببرد. یک کس بیاستعداد و بیلیاقت خواهد توانست دست کسان بااستعداد و لایق را ببندد.
داستان سرمایه را همه میدانند. امروز یکی از گرفتاریهای جهان سرمایهدارانند. در اروپا از سالیان دراز نالهها از ستم این گروه بلند است. ما نیز در ایران در این چند سال دیدیم که این گروه چه ستمگرانیند ، چه مصیبتهاییاند. دیدیم که چگونه بیبیل و کلنگ خانهها را ویران میکنند و زنان و بچهها را به بیخ دیوارها میکشانند. دیدیم که هرچه پول بیشتر بدست میآورند و جمع میکنند ، جهنم حرصشان شعلهورتر میشود و صدای «هَلْ مِن مَزِیدٍ» (1) را بلندتر میکنند. اینان در ستمگری کمتر از چنگیز و تیمور و صمدخان نیستند.
روشنست که باید از این مصیبت جلوگیری کرد و بحثی که هست در راه جلوگیریست. آنچه ما میدانیم نخست باید برای سرمایهها اندازه تعیین شود که هیچ کس بیشتر از آن ، نتواند به گردش بیندازد و نشود که سرمایهداران بزرگ به وجود بیایند ، و آن وقت کسان بسیاری توانند سرمایهای تهیه کنند و به کار خرید و فروش و تجارت مشغول شوند و هوش و استعداد خود را به کار اندازند.
کسانی اگر پول بیشتری دارند مال خودشانست. در راه خوشیهای خود بکار ببرند. ضرر بسیاری نخواهد داشت. ضرر بسیار آنست که آن پولِ بیشتر را در بازار بکار اندازند که باید جلوگیری کرد.
8) باید ماشینها را تا بشود کوچک کرد که هر کسی با سرمایهی کم (سرمایهای که تعیین شود) بتواند یکی را بکار بیاندازد ، ماشینهای بزرگ را جز شرکتها یا دولت به کار نیندازد. زیرا ماشین نیز ابزار کار است و چون آزاد گذاشته شود یک پولدار میتواند ماشینهای بزرگی راه بیاندازد و با کوشش کم سودهای هنگفتی بردارد و دست دیگران را که آن اندازه سرمایه نمیدارند ببندد. چنانکه اکنون چنانست و ماشین پس از سرمایه ، افزار ستمگری سرمایهداران میباشد که به کمک آنها ملتها را غارت میکنند و نظم زندگانی را بهم میزنند. ماشین که باید وسیلهی آسایش مردم باشد مایهی رنج آنها شده. روشنست که از ماشین نمیتوان چشمپوشی کرد و تنها راه همانست که گفتیم : ماشینها باید کوچک باشد که هر کسی با سرمایهی کم نیز بتواند از آنها استفاده کند ، و ماشینهای بزرگ جز در دست شرکتها (که هر شریکی به اندازهی تعیین شده سرمایه گذاشته است) و یا در دست دولت که نمایندهی ملت است نباشد.
اینها هشت چیز است که اگر در ملتی بکار بسته شود ، آن قانون عادلانه که گفتیم به اجرا درخواهد آمد و هر کسی میتواند به اندازهی هوش و استعداد خود و کوششی که در کارهای اجتماع به کار میبرد از داشتههای جهان و از خوشیها برخوردار شود و پستیها و بلندیهای بیرون از اندازه که امروز در میان اقشار ملت است ـ در یک اداره پیشخدمت زحمتکشِ متاهل ، ماهانه چهارصد ریال میگیرد و فلان جوان پشت میزنشین مجرد به چهارهزار ریال نیز راضی نمیباشد ، و در جایی مانند آمریکا در زیر دیوار کاخهای هشتاد طبقهی ملیونرها ، هزاران مردان و زنان بیخانمان میخوابند ـ از بین برود. برای نظم دادن به زندگانی این سادهترین و آسانترین راه میباشد.
پابرگی :
1ـ آیا بیش از این هم هست؟ ـ ویراینده
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 5)
6) به دانشمندان و صنعتگران که در راه علم و صنعت میکوشند و چیزهای نامعلوم را پیدا میکنند و به علوم پیشرفت میدهند ، و یا ابزارهای نوینی برای زندگانی اختراع کرده به آسانی زندگانی و خوشی آن اضافه میکنند ، گذشته از نیکنامی و مقام عالی که در میان ملت پیدا میکنند پاداشهای مناسب داده شود.
7) در خرید و فروش و تجارت ، برای سرمایه اندازه تعیین شود. یعنی کسی آزاد نباشد که هر اندازه که میتواند سرمایه به کار بیاندازد و هرچه میتواند کالا بخرد و بفروشد. بلکه برای سرمایه اندازهای گذاشته شود که هیچ کس بیش از آن نتواند به گردش بیاندازد. زیرا سرمایه ابزار کار است و یک کسی خواهد توانست با کمک سرمایه ، بسیار کم بکوشد و سود بسیار ببرد. یک کس بیاستعداد و بیلیاقت خواهد توانست دست کسان بااستعداد و لایق را ببندد.
داستان سرمایه را همه میدانند. امروز یکی از گرفتاریهای جهان سرمایهدارانند. در اروپا از سالیان دراز نالهها از ستم این گروه بلند است. ما نیز در ایران در این چند سال دیدیم که این گروه چه ستمگرانیند ، چه مصیبتهاییاند. دیدیم که چگونه بیبیل و کلنگ خانهها را ویران میکنند و زنان و بچهها را به بیخ دیوارها میکشانند. دیدیم که هرچه پول بیشتر بدست میآورند و جمع میکنند ، جهنم حرصشان شعلهورتر میشود و صدای «هَلْ مِن مَزِیدٍ» (1) را بلندتر میکنند. اینان در ستمگری کمتر از چنگیز و تیمور و صمدخان نیستند.
روشنست که باید از این مصیبت جلوگیری کرد و بحثی که هست در راه جلوگیریست. آنچه ما میدانیم نخست باید برای سرمایهها اندازه تعیین شود که هیچ کس بیشتر از آن ، نتواند به گردش بیندازد و نشود که سرمایهداران بزرگ به وجود بیایند ، و آن وقت کسان بسیاری توانند سرمایهای تهیه کنند و به کار خرید و فروش و تجارت مشغول شوند و هوش و استعداد خود را به کار اندازند.
کسانی اگر پول بیشتری دارند مال خودشانست. در راه خوشیهای خود بکار ببرند. ضرر بسیاری نخواهد داشت. ضرر بسیار آنست که آن پولِ بیشتر را در بازار بکار اندازند که باید جلوگیری کرد.
8) باید ماشینها را تا بشود کوچک کرد که هر کسی با سرمایهی کم (سرمایهای که تعیین شود) بتواند یکی را بکار بیاندازد ، ماشینهای بزرگ را جز شرکتها یا دولت به کار نیندازد. زیرا ماشین نیز ابزار کار است و چون آزاد گذاشته شود یک پولدار میتواند ماشینهای بزرگی راه بیاندازد و با کوشش کم سودهای هنگفتی بردارد و دست دیگران را که آن اندازه سرمایه نمیدارند ببندد. چنانکه اکنون چنانست و ماشین پس از سرمایه ، افزار ستمگری سرمایهداران میباشد که به کمک آنها ملتها را غارت میکنند و نظم زندگانی را بهم میزنند. ماشین که باید وسیلهی آسایش مردم باشد مایهی رنج آنها شده. روشنست که از ماشین نمیتوان چشمپوشی کرد و تنها راه همانست که گفتیم : ماشینها باید کوچک باشد که هر کسی با سرمایهی کم نیز بتواند از آنها استفاده کند ، و ماشینهای بزرگ جز در دست شرکتها (که هر شریکی به اندازهی تعیین شده سرمایه گذاشته است) و یا در دست دولت که نمایندهی ملت است نباشد.
اینها هشت چیز است که اگر در ملتی بکار بسته شود ، آن قانون عادلانه که گفتیم به اجرا درخواهد آمد و هر کسی میتواند به اندازهی هوش و استعداد خود و کوششی که در کارهای اجتماع به کار میبرد از داشتههای جهان و از خوشیها برخوردار شود و پستیها و بلندیهای بیرون از اندازه که امروز در میان اقشار ملت است ـ در یک اداره پیشخدمت زحمتکشِ متاهل ، ماهانه چهارصد ریال میگیرد و فلان جوان پشت میزنشین مجرد به چهارهزار ریال نیز راضی نمیباشد ، و در جایی مانند آمریکا در زیر دیوار کاخهای هشتاد طبقهی ملیونرها ، هزاران مردان و زنان بیخانمان میخوابند ـ از بین برود. برای نظم دادن به زندگانی این سادهترین و آسانترین راه میباشد.
پابرگی :
1ـ آیا بیش از این هم هست؟ ـ ویراینده
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 دشمنان نهان (تکهی 6)
ببینید چه داستانیست : بتازگی آقای عبدالحسین بیات (1) از بروجرد بازگشته میگوید : «در آنجا همهی گرمابههای نمره (2) بسته شده و خزینهها باز گردیده ، حکم عدلیه اجرا نمیشود ، زنی روباز بیرون نمیآید ... چرا که حاجیآقاحسین (3) حکم کرده اینها خلاف شرعست».
این حاجیآقاحسین همان ملاییست که تا یک ماه پیش در تهران در بیمارستان فیروزآبادی میبود و شنیدهاید که دولت چه پذیراییها ازو میکرد و چه کسانی بدیدن او میرفتند. (4) شنیدهاید که چه پیشوازی در قم باو نمودند. خواندید آن روزنامهی آزادیخواه را که چه ستایشها ازو کرده و چه امیدها بکارهای آن «حجةالاسلام بزرگ» کرده بود.
رشته را کوتاه گردانیم : این بیماری در ایرانیان هست. یکی از چیزهاییست که ما باید چاره کنیم. این بیماری ، بدی بیشترش در آنست که کسی که بآن گرفتار است بگردن نخواهد گرفت. نشانههای بیماری از گفتار و کردارش پیداست. ولی اگر بگویید خواهد رنجید و انکار خواهد کرد.
به هر حال ما باید این طلسم را بشکنیم. ایرانیان باید خود را همسر دیگران شناسند. چیزی که هست این کار با لاف و گزاف نتواند بود. باید خود را شایندهی همسری گردانند. باید آلودگیها را از خود دور گردانند و دانشها و هنرهای اروپایی را در کشور خود رواج دهند. این کوششها که ما میکنیم آن نتیجه را دربر خواهد داشت.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ همانا یکی از همراهان کسروی بوده و باشندگان او را میشناختهاند.
2ـ آنها که دوش دارند.
3ـ آن که سپس «آیتالله بروجردی» شناخته گردید.
4ـ یکی از آنها محمدرضاشاه بود.
🔸 دشمنان نهان (تکهی 6)
ببینید چه داستانیست : بتازگی آقای عبدالحسین بیات (1) از بروجرد بازگشته میگوید : «در آنجا همهی گرمابههای نمره (2) بسته شده و خزینهها باز گردیده ، حکم عدلیه اجرا نمیشود ، زنی روباز بیرون نمیآید ... چرا که حاجیآقاحسین (3) حکم کرده اینها خلاف شرعست».
این حاجیآقاحسین همان ملاییست که تا یک ماه پیش در تهران در بیمارستان فیروزآبادی میبود و شنیدهاید که دولت چه پذیراییها ازو میکرد و چه کسانی بدیدن او میرفتند. (4) شنیدهاید که چه پیشوازی در قم باو نمودند. خواندید آن روزنامهی آزادیخواه را که چه ستایشها ازو کرده و چه امیدها بکارهای آن «حجةالاسلام بزرگ» کرده بود.
رشته را کوتاه گردانیم : این بیماری در ایرانیان هست. یکی از چیزهاییست که ما باید چاره کنیم. این بیماری ، بدی بیشترش در آنست که کسی که بآن گرفتار است بگردن نخواهد گرفت. نشانههای بیماری از گفتار و کردارش پیداست. ولی اگر بگویید خواهد رنجید و انکار خواهد کرد.
به هر حال ما باید این طلسم را بشکنیم. ایرانیان باید خود را همسر دیگران شناسند. چیزی که هست این کار با لاف و گزاف نتواند بود. باید خود را شایندهی همسری گردانند. باید آلودگیها را از خود دور گردانند و دانشها و هنرهای اروپایی را در کشور خود رواج دهند. این کوششها که ما میکنیم آن نتیجه را دربر خواهد داشت.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ همانا یکی از همراهان کسروی بوده و باشندگان او را میشناختهاند.
2ـ آنها که دوش دارند.
3ـ آن که سپس «آیتالله بروجردی» شناخته گردید.
4ـ یکی از آنها محمدرضاشاه بود.
🔶 دین و جهان
🔸 نشست یکم (تکهی 12)
ولی از زمانی که دانشها پدید آمده و در اندیشهها جنبشی پیدا شده ، این دینها حال دیگری پیدا کرده. زیرا از یکسو خود دانشها در بسیاری چیزها با این دینها ناسازگار است ، و از یکسو مادیگری که همپای دانشها در همه جا پراکنده شده ، تیشهها بریشههای اینها زده. پایهی دینها که شناختن آفریدگار و باور داشتن بجهان دیگر ، و جدا گردانیدن نیک از بد ، و نیکیپذیر شماردن آدمی و مانند اینهاست ، مادیگری هیچ یک از آنها را نمیپذیرد و همه را بیپا میشمارد.
از اینجا نبرد (بلکه پیکار) درمیان دانشها و آن دینها پیدا شده. به هر کجا که دانشها پا نهاده ، سران دینها بتکاپو افتاده دشمنی آغاز کردهاند و گلولههای دشنام و نفرین بسوی دانشمندان روانه گردانیدهاند ، چیزی که هست در همه جا این پیکار و نبرد با شکست دینها پایان پذیرفته.
شما نیک میدانید که امروز دینها در برابر دانشها «قاچاق» است و نیمهنهان پایداری مینماید. فلان کشیش که انجیل را زیر بغل زده بسراغ پیرهزنان میرود ، خود او دانشکده دیده و یک رشته درسهایی خوانده که همه به آخشیج[=ضد] انجیل و توریت (1) میباشد. انجیل و توریت را آن توانایی نبوده که او را از خواندن چنان درسهایی بازدارد. فلان مجتهد که سالها با دبستانها دشمنی نموده و مردم عامی را بآنها برآغالانیده (2) ، اکنون پسران و دختران خود را به همان دبستانها میفرستد و راه گریزی در برابر نمیبیند. مجتهدان قم و نجف که سالها با خواندن «فقه جعفری» عمر تباه میگردانند ، خود در زیر قانونهایی که از فرانسه و انگلیس ترجمه شده بسر میبرند و چارهی دیگری نمییابند. (3)
حاجیشیخ فضلالله نوری و حاجیمیرزا حسن تبریزی و آقای سیدعلی یزدی و دیگران که بنام «شریعت» با مشروطه و قانون دشمنیها کرده خونها ریختهاند ، اکنون فرزندان و نوادگان ایشان در ادارههای قانونی جا گرفتهاند و بسیاری از ایشان خواهای پافشار نمایندگی مجلس میباشند و آنچه پروایی نمیدارند «شریعت» و دین میباشد.
اینست معنی آنکه میگوییم : دینها سپر انداخته و قاچاق گردیده. در اروپا کشیشان پس از شکست ، یک دور دیگری آغاز کردند ، و آن اینکه کوشیدند که میانهی دانشها با توریت و انجیل سازشی دهند و بدینسان بشکست خود پردهای کشند. مثلاً تئوری لاپلاس را گرفته با «آفریده شدن آسمانها و زمینها در شش روز» سازشی دادند ، و همین را «معجزهای» از توریت گردانیده بگفتهی عامیان چیزی هم طلبکار شدند.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ گویش دیگری از تورات (نک. فرهنگ دهخدا).
2ـ برآغالانیدن = به هایهوی و دشمنی تحریک کردن
3ـ همچنانند ملایان ایران که پیش از سال 57 قانونهای شریعت و خمس و زکات را برای ادارهی کشور بسنده دانسته و نیز میگفتند : «دین مستقل از زمان و مکان است» و از ایرادهای عمدهای که به رژیم گذشته داشتند آن بود که کشور از روی قانونهای خلاف شرع اداره میشود ولی امروز نه تنها شریعت را (جز در برخی زمینهها) روان گردانیدن نتوانستهاند بلکه جز خمس و زکات ، مالیات هم میگیرند و بانکداری اسلامی هم تنها «سوژهای» برای کنفرانسها و سخنرانیهاست. همانا خودشان نیز از زنده گردیدن شریعت امید بریدهاند.
🔸 نشست یکم (تکهی 12)
ولی از زمانی که دانشها پدید آمده و در اندیشهها جنبشی پیدا شده ، این دینها حال دیگری پیدا کرده. زیرا از یکسو خود دانشها در بسیاری چیزها با این دینها ناسازگار است ، و از یکسو مادیگری که همپای دانشها در همه جا پراکنده شده ، تیشهها بریشههای اینها زده. پایهی دینها که شناختن آفریدگار و باور داشتن بجهان دیگر ، و جدا گردانیدن نیک از بد ، و نیکیپذیر شماردن آدمی و مانند اینهاست ، مادیگری هیچ یک از آنها را نمیپذیرد و همه را بیپا میشمارد.
از اینجا نبرد (بلکه پیکار) درمیان دانشها و آن دینها پیدا شده. به هر کجا که دانشها پا نهاده ، سران دینها بتکاپو افتاده دشمنی آغاز کردهاند و گلولههای دشنام و نفرین بسوی دانشمندان روانه گردانیدهاند ، چیزی که هست در همه جا این پیکار و نبرد با شکست دینها پایان پذیرفته.
شما نیک میدانید که امروز دینها در برابر دانشها «قاچاق» است و نیمهنهان پایداری مینماید. فلان کشیش که انجیل را زیر بغل زده بسراغ پیرهزنان میرود ، خود او دانشکده دیده و یک رشته درسهایی خوانده که همه به آخشیج[=ضد] انجیل و توریت (1) میباشد. انجیل و توریت را آن توانایی نبوده که او را از خواندن چنان درسهایی بازدارد. فلان مجتهد که سالها با دبستانها دشمنی نموده و مردم عامی را بآنها برآغالانیده (2) ، اکنون پسران و دختران خود را به همان دبستانها میفرستد و راه گریزی در برابر نمیبیند. مجتهدان قم و نجف که سالها با خواندن «فقه جعفری» عمر تباه میگردانند ، خود در زیر قانونهایی که از فرانسه و انگلیس ترجمه شده بسر میبرند و چارهی دیگری نمییابند. (3)
حاجیشیخ فضلالله نوری و حاجیمیرزا حسن تبریزی و آقای سیدعلی یزدی و دیگران که بنام «شریعت» با مشروطه و قانون دشمنیها کرده خونها ریختهاند ، اکنون فرزندان و نوادگان ایشان در ادارههای قانونی جا گرفتهاند و بسیاری از ایشان خواهای پافشار نمایندگی مجلس میباشند و آنچه پروایی نمیدارند «شریعت» و دین میباشد.
اینست معنی آنکه میگوییم : دینها سپر انداخته و قاچاق گردیده. در اروپا کشیشان پس از شکست ، یک دور دیگری آغاز کردند ، و آن اینکه کوشیدند که میانهی دانشها با توریت و انجیل سازشی دهند و بدینسان بشکست خود پردهای کشند. مثلاً تئوری لاپلاس را گرفته با «آفریده شدن آسمانها و زمینها در شش روز» سازشی دادند ، و همین را «معجزهای» از توریت گردانیده بگفتهی عامیان چیزی هم طلبکار شدند.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ گویش دیگری از تورات (نک. فرهنگ دهخدا).
2ـ برآغالانیدن = به هایهوی و دشمنی تحریک کردن
3ـ همچنانند ملایان ایران که پیش از سال 57 قانونهای شریعت و خمس و زکات را برای ادارهی کشور بسنده دانسته و نیز میگفتند : «دین مستقل از زمان و مکان است» و از ایرادهای عمدهای که به رژیم گذشته داشتند آن بود که کشور از روی قانونهای خلاف شرع اداره میشود ولی امروز نه تنها شریعت را (جز در برخی زمینهها) روان گردانیدن نتوانستهاند بلکه جز خمس و زکات ، مالیات هم میگیرند و بانکداری اسلامی هم تنها «سوژهای» برای کنفرانسها و سخنرانیهاست. همانا خودشان نیز از زنده گردیدن شریعت امید بریدهاند.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 6)
راستست که چون به اجرا کردن این چیزها آغاز کنیم یک سری مشکلات بوجود خواهد آمد. ولی این مشکلات چیزهایی که چارهپذیر نباشد نیست. هر مشکلی که به وجود بیاید باید از راهش چاره کرده شود.
به هر حال مشکلاتی که به وجود میآید بسیار کمتر از مشکلاتی خواهد بود که امروز در زندگانی هست و ما چون عادت کردهایم به آنها توجه نمیکنیم. باز بسیار کمتر از مشکلاتی خواهد بود که از دولتی کردن کارها و از میان بردن خرید و فروش میتواند پیش بیاید.
ما در اینجا اساس کار را میگذاریم و معلومست که در پیشرفت ، هر مشکلی پیش بیاید باید از روی همین اساس چارهجویی بشود.
مثلاً کسانی دلیل آورده میگویند : شما که میخواهید به وجود آمدن شرکتها آزاد باشد و از آنها جلوگیری نشود ، باز ده تن یا بیست تن سرمایههای خود را روی هم میریزند و کارخانهای تأسیس میکنند و ماشینهای بزرگی راه میاندازند و از درآمد آنها زندگی میکنند بیآنکه رنجی کشند و به کوششی پردازند.
میگویم : ده نفر یا بیست نفر که سرمایههای خود را روی هم میریزند و ماشین بزرگی راه میاندازند چون مثل امروز نخواهند توانست کارگرانی با مزدهای بسیار کم پیدا کنند ناچار خواهند بود خودشان کار کنند و ماشین را راه ببرند. بلکه حقیقت آنست که باید اینگونه شرکتها را خود کارگران تأسیس کنند وگرنه شکل درستی نخواهد داشت. در ضمن درآمد چنین کارخانهای چون در میان ده نفر و بیست نفر تقسیم خواهد شد ، ضرری از آن در میان نخواهد بود. کارهایی را برای جامعه انجام میدهند و در برابر آن برخورداری و بهرهمندی میکنند. کار کردن تنها کوشش بدنی نیست. پس از همهی اینها اساسِ قانون آنست که مفتخوری و زیادهجویی در بین نباشد و یک کسی نتواند به جامعه سودی نرساند و سود ببرد و یا بیش از اندازهی سودی که داده برخوردار بشود. اگر دیده شد که در شرکت یا در هر شکل دیگری ، یکی از اینها به میان میآید ، باید از راهش چاره شود.
در اینجا سخن ما به پایان میرسد.
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 6)
راستست که چون به اجرا کردن این چیزها آغاز کنیم یک سری مشکلات بوجود خواهد آمد. ولی این مشکلات چیزهایی که چارهپذیر نباشد نیست. هر مشکلی که به وجود بیاید باید از راهش چاره کرده شود.
به هر حال مشکلاتی که به وجود میآید بسیار کمتر از مشکلاتی خواهد بود که امروز در زندگانی هست و ما چون عادت کردهایم به آنها توجه نمیکنیم. باز بسیار کمتر از مشکلاتی خواهد بود که از دولتی کردن کارها و از میان بردن خرید و فروش میتواند پیش بیاید.
ما در اینجا اساس کار را میگذاریم و معلومست که در پیشرفت ، هر مشکلی پیش بیاید باید از روی همین اساس چارهجویی بشود.
مثلاً کسانی دلیل آورده میگویند : شما که میخواهید به وجود آمدن شرکتها آزاد باشد و از آنها جلوگیری نشود ، باز ده تن یا بیست تن سرمایههای خود را روی هم میریزند و کارخانهای تأسیس میکنند و ماشینهای بزرگی راه میاندازند و از درآمد آنها زندگی میکنند بیآنکه رنجی کشند و به کوششی پردازند.
میگویم : ده نفر یا بیست نفر که سرمایههای خود را روی هم میریزند و ماشین بزرگی راه میاندازند چون مثل امروز نخواهند توانست کارگرانی با مزدهای بسیار کم پیدا کنند ناچار خواهند بود خودشان کار کنند و ماشین را راه ببرند. بلکه حقیقت آنست که باید اینگونه شرکتها را خود کارگران تأسیس کنند وگرنه شکل درستی نخواهد داشت. در ضمن درآمد چنین کارخانهای چون در میان ده نفر و بیست نفر تقسیم خواهد شد ، ضرری از آن در میان نخواهد بود. کارهایی را برای جامعه انجام میدهند و در برابر آن برخورداری و بهرهمندی میکنند. کار کردن تنها کوشش بدنی نیست. پس از همهی اینها اساسِ قانون آنست که مفتخوری و زیادهجویی در بین نباشد و یک کسی نتواند به جامعه سودی نرساند و سود ببرد و یا بیش از اندازهی سودی که داده برخوردار بشود. اگر دیده شد که در شرکت یا در هر شکل دیگری ، یکی از اینها به میان میآید ، باید از راهش چاره شود.
در اینجا سخن ما به پایان میرسد.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 دشمنان نهان (تکهی 7)
اکنون بداستان دوم میپردازیم : در ایران بیشتر جوانان گیج و سرگردان ، و از سوی دیگر گرفتار هوسهای بد خود میباشند و بِهمان حال پا بمیان گزارده بکارهای تودهای درمیآیند : روزنامه مینویسند ، حزب میسازند ، کتاب بچاپ میرسانند بدیگر کارها میپردازند.
این هم بیماری شگفت دیگری در این تودهی بدبختست ـ یک بیماری که من نمیدانم چگونه بازنمایم و چه نامی دهم.
نشان این بیماری در جوانان آنست که بکارهایی که برمیخیزند بیشتر آنست که معنی آن را نمیدانند و نتیجهای از آن بدیده نمیتوانند گرفت. آنگاه درمیان کار از راه پیچیده پی هوسهای خود را میگیرند.
مثلاً فلان جوان میخواهد روزنامه نویسد ، شما ازو بپرسید : «روزنامه چیست؟.. چگونه خواهید نوشت؟.. چه نتیجهای از آن خواهید خواست؟». این پرسشها را بکنید و خواهید دید درماند ، خواهید دید که گیج و سرگردانست و چیزهای روشنی در پیش چشمش نیست. (1) من بارها در این باره آزمودهام و اینک داستانی را برای شما بازمیگویم :
جوانی از آشنایانم بنزد من آمده میگوید : «میخواهم روزنامهای تأسیس کنم. شما چه نظری دارید؟!.» میگویم : من نخست باید از شما بپرسم : «روزنامه چیست؟.. چگونه خواهید نوشت؟!.». از این پرسش در شگفت شده میگوید : «عجب سئوالی میفرمایید. روزنامه دیگر. مگر روزنامه را هم باید معنی کرد. در تمام ممالک متمدنه روزنامه هست. در مملکت ما هم هست. من هم جوانم درس خواندهام. میخواهم بمملکت خود خدمت کنم. میخواهم یک روزنامه هم من تأسیس کنم».
میگویم : «پس بهتر است من خواست خود را بشما بفهمانم. روزنامه بدو گونه تواند بود : یکی آنکه کسی بخواهد روزانه پیشامدهای جهان و رخدادهای کشور را بمردم آگهی دهد و چیزهایی را که از سیاست کشورها و از همبستگی آنها با یکدیگر میداند بنویسد و بمردم بفهماند. دیگری آنکه کسی بخواهد بمردم دربارهی زندگانی راهنماییها کند و پندها دهد و آنان را بتکانی آورد. اکنون شما کدام یکی از اینها را بدیده گرفتهاید؟
اگر آن یکیست شما باید ادارهی بزرگی برای بدست آوردن آگاهیها برپا کنید ، کسان دانشمندی را که از سیاست جهان آگاهند با خود همدست گردانید. اگر این یکیست و خواستتان راهنمایی بتوده میباشد این بسته بآنست که شما خود راهی برگزینید. بسته بآنست که دانستهها و آزمودههای شما بیش از دیگران باشد تا بتوانید بآنان راه نمایید. بگویید شما چه راهی را برگزیدهاید؟.. چه راهنماییها بمردم خواهید کرد؟.. شما که دیروز از دانشکده بیرون آمدهاید و آنچه در مغز شماست همانهاست که از کتابها و از زبانهای استادان و یا از روزنامهها یاد گرفتهاید چه راهنمایی بمردم توانید کرد؟.. پس از همهی اینها مردی خردمند هر کارش باید برای نتیجهای باشد. شما بگویید که از روزنامهی خود چه نتیجهای را خواهید خواست؟...». این سخنان را که میشنید خاموش میایستاد. سپس هم برخاست و رفت.
با این سرگیجی روزنامه برپا میکنند وآنگاه همهی خواستشان آنست که روزنامه را پر کنند : از شعر ، از رُمان ، از کاریکاتور ، از داستان ، از هرچه پیش آمد. هر کسی هر گفتاری داد بچاپ میرسانند. در آن میان کینهها و هوسها نیز در کار است. اگر زن نگرفته پیاپی گفتارهای «عشق» بچاپ خواهد رسانید ، اگر زن گرفته از زنها بد خواهد نوشت. دوستان خود را خواهد ستود ، از هر که رنجید بد خواهد گفت. اگر در خانه مرغی دارد آن را هم «سوژهای» گردانیده گفتاری خواهد نوشت. یک روز هواداری از «مذهب» خواهد کرد فردا پیروی از مادیگری خواهد نمود.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ همینست حال وبلاگنویسی کنونی و پندآموزی در پیامرسانها.
🔸 دشمنان نهان (تکهی 7)
اکنون بداستان دوم میپردازیم : در ایران بیشتر جوانان گیج و سرگردان ، و از سوی دیگر گرفتار هوسهای بد خود میباشند و بِهمان حال پا بمیان گزارده بکارهای تودهای درمیآیند : روزنامه مینویسند ، حزب میسازند ، کتاب بچاپ میرسانند بدیگر کارها میپردازند.
این هم بیماری شگفت دیگری در این تودهی بدبختست ـ یک بیماری که من نمیدانم چگونه بازنمایم و چه نامی دهم.
نشان این بیماری در جوانان آنست که بکارهایی که برمیخیزند بیشتر آنست که معنی آن را نمیدانند و نتیجهای از آن بدیده نمیتوانند گرفت. آنگاه درمیان کار از راه پیچیده پی هوسهای خود را میگیرند.
مثلاً فلان جوان میخواهد روزنامه نویسد ، شما ازو بپرسید : «روزنامه چیست؟.. چگونه خواهید نوشت؟.. چه نتیجهای از آن خواهید خواست؟». این پرسشها را بکنید و خواهید دید درماند ، خواهید دید که گیج و سرگردانست و چیزهای روشنی در پیش چشمش نیست. (1) من بارها در این باره آزمودهام و اینک داستانی را برای شما بازمیگویم :
جوانی از آشنایانم بنزد من آمده میگوید : «میخواهم روزنامهای تأسیس کنم. شما چه نظری دارید؟!.» میگویم : من نخست باید از شما بپرسم : «روزنامه چیست؟.. چگونه خواهید نوشت؟!.». از این پرسش در شگفت شده میگوید : «عجب سئوالی میفرمایید. روزنامه دیگر. مگر روزنامه را هم باید معنی کرد. در تمام ممالک متمدنه روزنامه هست. در مملکت ما هم هست. من هم جوانم درس خواندهام. میخواهم بمملکت خود خدمت کنم. میخواهم یک روزنامه هم من تأسیس کنم».
میگویم : «پس بهتر است من خواست خود را بشما بفهمانم. روزنامه بدو گونه تواند بود : یکی آنکه کسی بخواهد روزانه پیشامدهای جهان و رخدادهای کشور را بمردم آگهی دهد و چیزهایی را که از سیاست کشورها و از همبستگی آنها با یکدیگر میداند بنویسد و بمردم بفهماند. دیگری آنکه کسی بخواهد بمردم دربارهی زندگانی راهنماییها کند و پندها دهد و آنان را بتکانی آورد. اکنون شما کدام یکی از اینها را بدیده گرفتهاید؟
اگر آن یکیست شما باید ادارهی بزرگی برای بدست آوردن آگاهیها برپا کنید ، کسان دانشمندی را که از سیاست جهان آگاهند با خود همدست گردانید. اگر این یکیست و خواستتان راهنمایی بتوده میباشد این بسته بآنست که شما خود راهی برگزینید. بسته بآنست که دانستهها و آزمودههای شما بیش از دیگران باشد تا بتوانید بآنان راه نمایید. بگویید شما چه راهی را برگزیدهاید؟.. چه راهنماییها بمردم خواهید کرد؟.. شما که دیروز از دانشکده بیرون آمدهاید و آنچه در مغز شماست همانهاست که از کتابها و از زبانهای استادان و یا از روزنامهها یاد گرفتهاید چه راهنمایی بمردم توانید کرد؟.. پس از همهی اینها مردی خردمند هر کارش باید برای نتیجهای باشد. شما بگویید که از روزنامهی خود چه نتیجهای را خواهید خواست؟...». این سخنان را که میشنید خاموش میایستاد. سپس هم برخاست و رفت.
با این سرگیجی روزنامه برپا میکنند وآنگاه همهی خواستشان آنست که روزنامه را پر کنند : از شعر ، از رُمان ، از کاریکاتور ، از داستان ، از هرچه پیش آمد. هر کسی هر گفتاری داد بچاپ میرسانند. در آن میان کینهها و هوسها نیز در کار است. اگر زن نگرفته پیاپی گفتارهای «عشق» بچاپ خواهد رسانید ، اگر زن گرفته از زنها بد خواهد نوشت. دوستان خود را خواهد ستود ، از هر که رنجید بد خواهد گفت. اگر در خانه مرغی دارد آن را هم «سوژهای» گردانیده گفتاری خواهد نوشت. یک روز هواداری از «مذهب» خواهد کرد فردا پیروی از مادیگری خواهد نمود.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ همینست حال وبلاگنویسی کنونی و پندآموزی در پیامرسانها.
✴️ «شاعر و شعر»
آقای کسروی نویسندهی روزنامهی پرچم :
مقالههایی که شما و دیگران دربارهی شاعر و شعر در روزنامه درج میفرمایید بیش از نکات دیگر مورد بحث واقع گردیده و در بین توده از خاص و عام هیاهویی راه افتاده ، بعضی بدون برهان و دلیل با شما مخالفت و میگویند آقای کسروی شاعران را به بدی نام برده و برخی حق را بجانب شما دانسته و طرفدار شما هستند.
اینجانب شاعر نیستم و از شعر هم بدم نمیآید و میخواهم بیطرفانه با شما بگفتگو پردازم. چیزی که مورد گفتگو است این است که : دانسته نشده است شما مخالف همه نوع شعر هستید؟ و برای کلیهی شاعران اعتباری قائل نیستید؟ یا اینکه از یاوهسراها که گفتارشان پوچ و تملقآمیز است بد میگویید؟
اگر از نوع اول هستید ، یعنی از کلیهی شاعران و شعر بدبین باشید من گمان نمیکنم خوشایند باشد! زیرا که اغلب شعرای ایران نامی بوده و مایهی افتخار هستند (گذشته از اینکه در ایران افسانهگوها و یاوهسراها قدر و قیمت شاعران را از بین بردهاند) ولی نمیتوان این را انکار کرد که برخی از شاعران ایران مانند فردوسی علاوه بر اینکه میهنپرستی ، شاهدوستی ، دلیری ، سپاهکشی را بجوانان کشور راهنمایی کرده است ، از اندرز و پند دربارهی راستی و درستی فروگزار ننموده چنانچه میفرماید :
به بستر نخوابند شیر اوژنان که بستر بود خوابگاه زنان
و جای دیگر در خصوص راستی و درستی میگوید :
همه روشنی در تن از راستیست ز تاری و کژی بباید گریست
ز نیرو بود مرد را راستی ز سستی دروغ آید و کاستی
و نیز در مورد عزم و اراده :
هر آنکس که در کار پیشی کند همه رأی و آهنگ بیشی کند
از شما که آقای کسروی میباشید انصاف میخواهم چه عیب و نقصی در نظم این شاعر هست؟ این شاعر مردم را براه راست هدایت نکرده است؟.. غرور ، میهنپرستی ، عزت نفس ، دلیری ، از گفتار این شاعر استنباط نمیشود؟.. مگر صفحات روزنامههای شما بغیر از این چیزها است؟.. مگر افکار توده بغیر از این موضوعها را دور میزند؟ مگر اینها از حقایق نیستند؟
خلاصه داوری آن را بخود شما و تودهی روشنفکر واگزار میکنم. و اما راجع به نوع دوم ، زهی بسعادت شما که در صدد بیدار کردن این ملت برآمدهاید و اینجانب نیز یکی از طرفداران جدی شما هستم و وظیفهی ماها است که با شما همدست شده اینگونه خرافات و موهومات را از میان برده و بطلان آنها را ثابت و حقایق را آشکار نماییم. برای اینکه سخن بدرازا نکشد در اینجا داستان را خاتمه و داوری دربارهی سعدی و حافظ را بدفعهی دیگر موکول مینمایم.
مسجد سلیمان ـ سلطانعلی پرویزی
پرچم : این آخرین گفتاریست که در زیر عنوان داوری توده بچاپ میرسانیم. این را بچاپ رساندیم تا گفته نشود که تنها رأی موافقان را نوشتهاند و مخالفان را ننوشتهاند. باصطلاح قضایی رأی اقلیت را هم نقل کردیم. باید گفت از میان سیوچهار تن داور تنها یک تن در اقلیت بوده و رأی مخالف داده. اگرچه این نیز در واقع مخالف نیست. زیرا چنین پیداست که آقای پرویزی گفتارهای پیمان یا پرچم را دربارهی شعر نخواندهاند و از مقصود ما آگاهی درستی پیدا نکردهاند و اینست باین شرح پرداختهاند. در حالی که ما خود همیشه از فردوسی نیک نوشته گفتهایم که این شاعر گذشته از آنکه از بیشتر رذالتهای شاعران ـ از چاپلوسی و بیگانهستایی و بدزبانی و گدایی و مانند اینها ـ پاک بوده و از شعرهایش زیانی پدیدار نیست خود باعث زنده ماندن زبان فارسی شده و ما ازو خرسندیم و همیشه نامش را بنیکی میبریم.
از سوی دیگر ما دشمنی با اصل شعر نداریم و نمیگوییم که کسی شعر نگوید. بلکه میگوییم شعر را باید بهنگام نیاز سرود. شما اگر مطلبی دارید و میخواهید بگویید چه با نثر بگویید و چه با شعر ، ما ایرادی بشما نخواهیم داشت. ایراد ما بآنست که شما شعر را پیشهی خود سازید و تنها برای شعر ساختن و قافیه بافتن بنشینید و بنظم پردازید. اینست اساس ایراد ما.
از این گذشته ما میگوییم شعرای زمان مغول هرچه بدهانشان آمده از زشت و زیبا و از راست و دروغ برشتهی نظم کشیدهاند باید سرودههای آنان را که سرتاپا زیانست از میان برداشت. میگوییم امروز بسیار زشتست که رادیوی ایران که در واقع میخواهد تصرفاتی در اندیشهها و باورهای مردم بنماید از دیوانها شعرهای سستیآور و غیرتکش را برگزیند و با دلکشترین آوازها و همراه بهترین ساز و موسیقیها بگوشهای مردان و زنان و جوانان و پیران برساند :
بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است بیار باده که بنیاد عمر بر باد است
آیا سزاست که در چنین زمانی چنین شعرهایی با آن آواز و ساز بگوشها برسد؟! یک رشته گفتگوهای ما نیز در این زمینه است.
(پرچم روزانه شمارهی 190)
آقای کسروی نویسندهی روزنامهی پرچم :
مقالههایی که شما و دیگران دربارهی شاعر و شعر در روزنامه درج میفرمایید بیش از نکات دیگر مورد بحث واقع گردیده و در بین توده از خاص و عام هیاهویی راه افتاده ، بعضی بدون برهان و دلیل با شما مخالفت و میگویند آقای کسروی شاعران را به بدی نام برده و برخی حق را بجانب شما دانسته و طرفدار شما هستند.
اینجانب شاعر نیستم و از شعر هم بدم نمیآید و میخواهم بیطرفانه با شما بگفتگو پردازم. چیزی که مورد گفتگو است این است که : دانسته نشده است شما مخالف همه نوع شعر هستید؟ و برای کلیهی شاعران اعتباری قائل نیستید؟ یا اینکه از یاوهسراها که گفتارشان پوچ و تملقآمیز است بد میگویید؟
اگر از نوع اول هستید ، یعنی از کلیهی شاعران و شعر بدبین باشید من گمان نمیکنم خوشایند باشد! زیرا که اغلب شعرای ایران نامی بوده و مایهی افتخار هستند (گذشته از اینکه در ایران افسانهگوها و یاوهسراها قدر و قیمت شاعران را از بین بردهاند) ولی نمیتوان این را انکار کرد که برخی از شاعران ایران مانند فردوسی علاوه بر اینکه میهنپرستی ، شاهدوستی ، دلیری ، سپاهکشی را بجوانان کشور راهنمایی کرده است ، از اندرز و پند دربارهی راستی و درستی فروگزار ننموده چنانچه میفرماید :
به بستر نخوابند شیر اوژنان که بستر بود خوابگاه زنان
و جای دیگر در خصوص راستی و درستی میگوید :
همه روشنی در تن از راستیست ز تاری و کژی بباید گریست
ز نیرو بود مرد را راستی ز سستی دروغ آید و کاستی
و نیز در مورد عزم و اراده :
هر آنکس که در کار پیشی کند همه رأی و آهنگ بیشی کند
از شما که آقای کسروی میباشید انصاف میخواهم چه عیب و نقصی در نظم این شاعر هست؟ این شاعر مردم را براه راست هدایت نکرده است؟.. غرور ، میهنپرستی ، عزت نفس ، دلیری ، از گفتار این شاعر استنباط نمیشود؟.. مگر صفحات روزنامههای شما بغیر از این چیزها است؟.. مگر افکار توده بغیر از این موضوعها را دور میزند؟ مگر اینها از حقایق نیستند؟
خلاصه داوری آن را بخود شما و تودهی روشنفکر واگزار میکنم. و اما راجع به نوع دوم ، زهی بسعادت شما که در صدد بیدار کردن این ملت برآمدهاید و اینجانب نیز یکی از طرفداران جدی شما هستم و وظیفهی ماها است که با شما همدست شده اینگونه خرافات و موهومات را از میان برده و بطلان آنها را ثابت و حقایق را آشکار نماییم. برای اینکه سخن بدرازا نکشد در اینجا داستان را خاتمه و داوری دربارهی سعدی و حافظ را بدفعهی دیگر موکول مینمایم.
مسجد سلیمان ـ سلطانعلی پرویزی
پرچم : این آخرین گفتاریست که در زیر عنوان داوری توده بچاپ میرسانیم. این را بچاپ رساندیم تا گفته نشود که تنها رأی موافقان را نوشتهاند و مخالفان را ننوشتهاند. باصطلاح قضایی رأی اقلیت را هم نقل کردیم. باید گفت از میان سیوچهار تن داور تنها یک تن در اقلیت بوده و رأی مخالف داده. اگرچه این نیز در واقع مخالف نیست. زیرا چنین پیداست که آقای پرویزی گفتارهای پیمان یا پرچم را دربارهی شعر نخواندهاند و از مقصود ما آگاهی درستی پیدا نکردهاند و اینست باین شرح پرداختهاند. در حالی که ما خود همیشه از فردوسی نیک نوشته گفتهایم که این شاعر گذشته از آنکه از بیشتر رذالتهای شاعران ـ از چاپلوسی و بیگانهستایی و بدزبانی و گدایی و مانند اینها ـ پاک بوده و از شعرهایش زیانی پدیدار نیست خود باعث زنده ماندن زبان فارسی شده و ما ازو خرسندیم و همیشه نامش را بنیکی میبریم.
از سوی دیگر ما دشمنی با اصل شعر نداریم و نمیگوییم که کسی شعر نگوید. بلکه میگوییم شعر را باید بهنگام نیاز سرود. شما اگر مطلبی دارید و میخواهید بگویید چه با نثر بگویید و چه با شعر ، ما ایرادی بشما نخواهیم داشت. ایراد ما بآنست که شما شعر را پیشهی خود سازید و تنها برای شعر ساختن و قافیه بافتن بنشینید و بنظم پردازید. اینست اساس ایراد ما.
از این گذشته ما میگوییم شعرای زمان مغول هرچه بدهانشان آمده از زشت و زیبا و از راست و دروغ برشتهی نظم کشیدهاند باید سرودههای آنان را که سرتاپا زیانست از میان برداشت. میگوییم امروز بسیار زشتست که رادیوی ایران که در واقع میخواهد تصرفاتی در اندیشهها و باورهای مردم بنماید از دیوانها شعرهای سستیآور و غیرتکش را برگزیند و با دلکشترین آوازها و همراه بهترین ساز و موسیقیها بگوشهای مردان و زنان و جوانان و پیران برساند :
بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است بیار باده که بنیاد عمر بر باد است
آیا سزاست که در چنین زمانی چنین شعرهایی با آن آواز و ساز بگوشها برسد؟! یک رشته گفتگوهای ما نیز در این زمینه است.
(پرچم روزانه شمارهی 190)
شادروان محمد ملکنژاد از پشتیبانان پیمان
آقای محمد ملکنژاد از دوستان زمان جوانی دارندهی پرچم بوده و سپس که پیمان و کوششهای پیمانی آغاز گردیده همیشه همراهی و همگامی نموده. آقایان سلطانزاده و ملکنژاد دو تن از دوستان زمان جوانی دارندهی پرچم هستند که در این راه نیز همگام گردیدهاند.
خوانندگان پیمان و پرچم گفتارهایی نیز از خامهی آقای ملکنژاد خواندهاند و بنوشتههای ایشان آشنا میباشند و از کوششهایی که پارسال در فارس در راه پیشرفت پرچم کردهاند ناآگاه نیستند.
پرچم ـ 1322
آقای محمد ملکنژاد از دوستان زمان جوانی دارندهی پرچم بوده و سپس که پیمان و کوششهای پیمانی آغاز گردیده همیشه همراهی و همگامی نموده. آقایان سلطانزاده و ملکنژاد دو تن از دوستان زمان جوانی دارندهی پرچم هستند که در این راه نیز همگام گردیدهاند.
خوانندگان پیمان و پرچم گفتارهایی نیز از خامهی آقای ملکنژاد خواندهاند و بنوشتههای ایشان آشنا میباشند و از کوششهایی که پارسال در فارس در راه پیشرفت پرچم کردهاند ناآگاه نیستند.
پرچم ـ 1322
🔶 دین و جهان
🔸 نشست یکم (تکهی 13)
درمیان مسلمانان ، ملایان برای این کار میدان پهنتری باز کردند و به سازندگیهای بزرگتری برخاستند. کتابها در این باره نوشتند و آوازها برانداختند : ریشهی همهی دانشها در کتابهای اسلام است. هواپیمایی یا پریدن در هوا ، راز آن از قرآن بدست آمده. (1) نیروی کشش (قوهی جاذبه) را امامان پیش از اسحاق نیوتن دانسته و بازنمودهاند. راهآهن و تلفن و آیروپلان[= هواپیما] از همگی در «اخبار» آگاهی داده شده.
فلان امامی که چون دربارهی «جزر و مد» پرسیدهاند ، پاسخ داده که فرشتهای بر دریاها گمارده شده و او چون پایش را بدریا گزارَد ، آب بالا آید و چون بیرون آید آب پایین رود ، کسی که اندازهی دانشش این میبوده همهی دانشهای امروزی را میدانسته است و در گفتههای خود آگاهی داده.
درمیان مسلمانان هنوز این دوره پایان نیافته و این بتازگی رخ داده که روزنامهای در تهران گفتاری نوشته و این نشان داده که هواپیماسازی نخست از مسلمانان بوده و هزار سال پیش خلیفهی بغداد سوار هواپیما میگردیده. (2)
چیزی که هست این پینهکاریها سودی نداده است و نتواند داد. دانشها آنچه بایستی هناید ، هناییده ، آنچه بایستی کرد ، کرده.
لیکن سخن در آنست که دانشها دینها را شکسته ولی آنها را از میان نبرده. سست گردانیده ولی بیکبار از کار نینداخته. آن گرفتاری که برخاسته ، از همینجاست.
نتیجهای که از پیکار دانشها با دینها پدید آمده آنست که دینها سست گردیده و ناتوان شده که دیگر نمیتواند جلو بیدینی و لگامگسیختگی را بگیرد. نمیتواند پیروان خود را بپاکدامنی و نیکوکاری برانگیزد. نمیتواند جلوگیر آزها و هوسها باشد. نمیتواند از دزدی و پستی بازدارد ... لیکن میتواند دستاویز گردنکشی و دستهبندی باشد. میتواند کالای مفتخواری و دکانداری گردد. میتواند جلو پیشرفت زندگانی را گیرد. میتواند سنگ راه دانشها باشد. پس از همهی اینها میتواند افزار سیاست برای دولتهای آزمند گردد.
داستان دینها با حال کنونیشان داستان بیمار نیمهجانیست که بکاری نتواند برخاست ولی از کارهای بسیاری جلو تواند گرفت.
پابرگی:
1ـ یک نمونه از این «سازندگیهای» شگفت که بکار میبرند تا «پیشگوییها و راهگشاییهای قرآن و اسلام» را ثابت کنند ویراینده خود شنیدهام و بعنوان نمونه اینجا مینویسم. گوینده این تکه از آیهی قرآن «وَأَنزَلْنَا الْحَدِیدَ فِیهِ بَأْسٌ شَدِیدٌ» را دلیل میآورْد که ساخته شدن هواپیما در قرآن پیشبینی شده. در حالی که در این آیه اگر بجای آهن (حدید) ، آلومینیوم نیز نوشته شده بود باز دلیلِ سستی بیش نبود. (ویراینده)
2ـ دجله که از بغداد میگذرد و از بالا به پایین روان میباشد ، کسی که از راه آن ، از بالا به پایین آمده میگفتهاند : «هَبَط» یا «اَنحَدَر» و کسی که از پایین به بالا میرفته میگفتهاند : «اِصَّعُّد». تاریخهای زمان بنیعباس (از جمله تاریخ ابنمسکویه) پر از اینگونه جملههاست. از آنسوی در آن زمان کشتی تندروی میبوده که «طیاره» (پرنده) نامیده میشده ، نویسندگان هفتهنامهی «آیین اسلام» که گروهی از ملایانند ، از همین واژهها چنان فهمیدهاند که در زمان بنیعباس در بغداد هواپیما (طیاره) میبوده و خلیفگان سوار آن میشدهاند و اینست گفتاری نوشتهاند که ساختن هواپیما نخست از مسلمانان بوده. (کسروی)
🔸 نشست یکم (تکهی 13)
درمیان مسلمانان ، ملایان برای این کار میدان پهنتری باز کردند و به سازندگیهای بزرگتری برخاستند. کتابها در این باره نوشتند و آوازها برانداختند : ریشهی همهی دانشها در کتابهای اسلام است. هواپیمایی یا پریدن در هوا ، راز آن از قرآن بدست آمده. (1) نیروی کشش (قوهی جاذبه) را امامان پیش از اسحاق نیوتن دانسته و بازنمودهاند. راهآهن و تلفن و آیروپلان[= هواپیما] از همگی در «اخبار» آگاهی داده شده.
فلان امامی که چون دربارهی «جزر و مد» پرسیدهاند ، پاسخ داده که فرشتهای بر دریاها گمارده شده و او چون پایش را بدریا گزارَد ، آب بالا آید و چون بیرون آید آب پایین رود ، کسی که اندازهی دانشش این میبوده همهی دانشهای امروزی را میدانسته است و در گفتههای خود آگاهی داده.
درمیان مسلمانان هنوز این دوره پایان نیافته و این بتازگی رخ داده که روزنامهای در تهران گفتاری نوشته و این نشان داده که هواپیماسازی نخست از مسلمانان بوده و هزار سال پیش خلیفهی بغداد سوار هواپیما میگردیده. (2)
چیزی که هست این پینهکاریها سودی نداده است و نتواند داد. دانشها آنچه بایستی هناید ، هناییده ، آنچه بایستی کرد ، کرده.
لیکن سخن در آنست که دانشها دینها را شکسته ولی آنها را از میان نبرده. سست گردانیده ولی بیکبار از کار نینداخته. آن گرفتاری که برخاسته ، از همینجاست.
نتیجهای که از پیکار دانشها با دینها پدید آمده آنست که دینها سست گردیده و ناتوان شده که دیگر نمیتواند جلو بیدینی و لگامگسیختگی را بگیرد. نمیتواند پیروان خود را بپاکدامنی و نیکوکاری برانگیزد. نمیتواند جلوگیر آزها و هوسها باشد. نمیتواند از دزدی و پستی بازدارد ... لیکن میتواند دستاویز گردنکشی و دستهبندی باشد. میتواند کالای مفتخواری و دکانداری گردد. میتواند جلو پیشرفت زندگانی را گیرد. میتواند سنگ راه دانشها باشد. پس از همهی اینها میتواند افزار سیاست برای دولتهای آزمند گردد.
داستان دینها با حال کنونیشان داستان بیمار نیمهجانیست که بکاری نتواند برخاست ولی از کارهای بسیاری جلو تواند گرفت.
پابرگی:
1ـ یک نمونه از این «سازندگیهای» شگفت که بکار میبرند تا «پیشگوییها و راهگشاییهای قرآن و اسلام» را ثابت کنند ویراینده خود شنیدهام و بعنوان نمونه اینجا مینویسم. گوینده این تکه از آیهی قرآن «وَأَنزَلْنَا الْحَدِیدَ فِیهِ بَأْسٌ شَدِیدٌ» را دلیل میآورْد که ساخته شدن هواپیما در قرآن پیشبینی شده. در حالی که در این آیه اگر بجای آهن (حدید) ، آلومینیوم نیز نوشته شده بود باز دلیلِ سستی بیش نبود. (ویراینده)
2ـ دجله که از بغداد میگذرد و از بالا به پایین روان میباشد ، کسی که از راه آن ، از بالا به پایین آمده میگفتهاند : «هَبَط» یا «اَنحَدَر» و کسی که از پایین به بالا میرفته میگفتهاند : «اِصَّعُّد». تاریخهای زمان بنیعباس (از جمله تاریخ ابنمسکویه) پر از اینگونه جملههاست. از آنسوی در آن زمان کشتی تندروی میبوده که «طیاره» (پرنده) نامیده میشده ، نویسندگان هفتهنامهی «آیین اسلام» که گروهی از ملایانند ، از همین واژهها چنان فهمیدهاند که در زمان بنیعباس در بغداد هواپیما (طیاره) میبوده و خلیفگان سوار آن میشدهاند و اینست گفتاری نوشتهاند که ساختن هواپیما نخست از مسلمانان بوده. (کسروی)
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 7)
این دفتر چون در زمینهی کار و کسب و پول است جز دربارهی آنها سخن رانده نشده. ولی میباید یادآوری کنیم که چنانکه در جاهای دیگر روشن کردهایم سختی زندگانی که در قرنهای اخیر در اروپا و آمریکا پیدا شده و به کشورهای آسیا و آفریقا نیز رسیده یک علت بزرگ آن گمراهی «مادیگری» بوده.
به این ترتیب که چون دانشمندان ، جهان را جز همین دستگاه مادی نشناختهاند از این خطا به گمراهیهای دیگری افتادهاند که از جمله یکی آن بوده که آدم را همپای حیوانات دانسته و او را اصلاحپذیر نشناخته و منزلتش را بسیار پست کردهاند ، دیگری این بوده که زندگانی را مبارزه شناخته به هر کسی سزاوار دانستهاند که در راه خوشیهای خود ، دیگران را لگدمال کند و ملاحظهی کسی و چیزی را نکند.
این گمراهیها که نشر شده و به زبانها افتاده ضررهای بسیاری را به وجود آورده. زیرا از یک طرف مردم را از گرایش به نیکوکاری و ملاحظهی همجنسان بازداشته و از طرف دیگر نفت به آتش حرص سودجویان و پولاندوران ریخته و آنها را در بدکاری گستاختر و پافشارتر کرده.
آن بدبختیها که در اروپا رخ داده و میلیونها آدمها را بیکار و گرسنه کرده ، میلیونها زنان و بچهها را بیخانمان ساخته ، تنها نتیجهی سرمایه و ماشین نیست ، نتیجهی این بدآموزیهای زهرآلود [مادیگری] هم هست. از اینجاست که برای چاره به بدبختیها باید به این هم پرداخت و این نادانیها و بدآموزیها را نیز از میان برداشت (چنانکه ما به آن میکوشیم).
یکی از بحثهایی که بین ما با دانشمندان سوسیالیستی است در همین زمینه است. ما میگوییم : شما که خودتان پیرو مادیگری هستید و زندگانی را مبارزه میشمارید دیگر چه ایرادی به سرمایهداران دارید؟!.. آن سرمایهداران هم مبارزه میکنند و در راه موفقیت خود میلیونها کسان را لگدمال میکنند. دیگر چه شکایتی از ایشان دارید؟!.. اگر در جنگ کسی هزارها نفر از رقیبان و دشمنان را بکشد و نابود کند آیا میتوان به او ایرادی گرفت؟!.. شما از یک طرف به آنها درس میدهید که زندگانی مبارزه است و هر کسی باید جز درپی خوشیهای خود نباشد و ملاحظهی کسی و چیزی نکند ، و از طرف دیگر ایراد میگیرید که چرا ماشینهایی راه انداختهاند؟!.. چرا هزاران نفر را دچار گرسنگی کرده و میلیونها میلیون ثروت جمع کردهاند؟!.. آیا این ایراد از طرف شما چه معنی میتواند داشته باشد؟!..
همانطور که گفتم ما چون در این زمینه در کتابهای دیگر از جمله در «ورجاوند بنیاد» سخن گفتهایم در اینجا تنها اشارهی کوتاهی میکنیم و به آن بس کرده و میگذریم.
یک سخن دیگری که باید در این پایان بگوییم آنست که چون این سخنان ما در زمینهی پول و کار و کسب در برخی جمعها به میان میآید کسانی از درسخواندگان و از اروپارفتگان چنین میگویند : «او که درس اقتصاد نخوانده است». این را یک ایرادی به سخنان ما میدانند.
میگویم : سخنشان راستست. من نه «درس اقتصاد» خواندهام و نه کتابهای اقتصادی را مطالعه کردهام. اطلاعات من دربارهی دیگر علوم کمست و دربارهی این علم کمتر. اینست در این دفتر سخنان خود را با زبان ساده نوشتهام و یقیناً جلوهی نوشتههای دانشمندانه را نخواهد داشت. ایکاش من «درس اقتصاد» خوانده بودم. ولی اکنون که نخواندهام این مرا از گفتن سخنانی با دلیلهای بسیار روشن بازنمیدارد. آن ایراد آقایان نیز عامیانه است. اگر کسی در یک زمینهای درس نخوانده این دلیل ناراست بودن سخنان او نخواهد بود. چنانکه اگر کسی درس خوانده آن را دلیل راست بودن گفتههای او نمیتوان شمرد. سخنی را که کسی میگوید ، چه درسخوانده و چه درس ناخوانده ، باید دید دلیلش چیست؟!.. کسی هم که ایراد میگیرد باید برای ایرادهای خود دلیل یاد کند.
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 7)
این دفتر چون در زمینهی کار و کسب و پول است جز دربارهی آنها سخن رانده نشده. ولی میباید یادآوری کنیم که چنانکه در جاهای دیگر روشن کردهایم سختی زندگانی که در قرنهای اخیر در اروپا و آمریکا پیدا شده و به کشورهای آسیا و آفریقا نیز رسیده یک علت بزرگ آن گمراهی «مادیگری» بوده.
به این ترتیب که چون دانشمندان ، جهان را جز همین دستگاه مادی نشناختهاند از این خطا به گمراهیهای دیگری افتادهاند که از جمله یکی آن بوده که آدم را همپای حیوانات دانسته و او را اصلاحپذیر نشناخته و منزلتش را بسیار پست کردهاند ، دیگری این بوده که زندگانی را مبارزه شناخته به هر کسی سزاوار دانستهاند که در راه خوشیهای خود ، دیگران را لگدمال کند و ملاحظهی کسی و چیزی را نکند.
این گمراهیها که نشر شده و به زبانها افتاده ضررهای بسیاری را به وجود آورده. زیرا از یک طرف مردم را از گرایش به نیکوکاری و ملاحظهی همجنسان بازداشته و از طرف دیگر نفت به آتش حرص سودجویان و پولاندوران ریخته و آنها را در بدکاری گستاختر و پافشارتر کرده.
آن بدبختیها که در اروپا رخ داده و میلیونها آدمها را بیکار و گرسنه کرده ، میلیونها زنان و بچهها را بیخانمان ساخته ، تنها نتیجهی سرمایه و ماشین نیست ، نتیجهی این بدآموزیهای زهرآلود [مادیگری] هم هست. از اینجاست که برای چاره به بدبختیها باید به این هم پرداخت و این نادانیها و بدآموزیها را نیز از میان برداشت (چنانکه ما به آن میکوشیم).
یکی از بحثهایی که بین ما با دانشمندان سوسیالیستی است در همین زمینه است. ما میگوییم : شما که خودتان پیرو مادیگری هستید و زندگانی را مبارزه میشمارید دیگر چه ایرادی به سرمایهداران دارید؟!.. آن سرمایهداران هم مبارزه میکنند و در راه موفقیت خود میلیونها کسان را لگدمال میکنند. دیگر چه شکایتی از ایشان دارید؟!.. اگر در جنگ کسی هزارها نفر از رقیبان و دشمنان را بکشد و نابود کند آیا میتوان به او ایرادی گرفت؟!.. شما از یک طرف به آنها درس میدهید که زندگانی مبارزه است و هر کسی باید جز درپی خوشیهای خود نباشد و ملاحظهی کسی و چیزی نکند ، و از طرف دیگر ایراد میگیرید که چرا ماشینهایی راه انداختهاند؟!.. چرا هزاران نفر را دچار گرسنگی کرده و میلیونها میلیون ثروت جمع کردهاند؟!.. آیا این ایراد از طرف شما چه معنی میتواند داشته باشد؟!..
همانطور که گفتم ما چون در این زمینه در کتابهای دیگر از جمله در «ورجاوند بنیاد» سخن گفتهایم در اینجا تنها اشارهی کوتاهی میکنیم و به آن بس کرده و میگذریم.
یک سخن دیگری که باید در این پایان بگوییم آنست که چون این سخنان ما در زمینهی پول و کار و کسب در برخی جمعها به میان میآید کسانی از درسخواندگان و از اروپارفتگان چنین میگویند : «او که درس اقتصاد نخوانده است». این را یک ایرادی به سخنان ما میدانند.
میگویم : سخنشان راستست. من نه «درس اقتصاد» خواندهام و نه کتابهای اقتصادی را مطالعه کردهام. اطلاعات من دربارهی دیگر علوم کمست و دربارهی این علم کمتر. اینست در این دفتر سخنان خود را با زبان ساده نوشتهام و یقیناً جلوهی نوشتههای دانشمندانه را نخواهد داشت. ایکاش من «درس اقتصاد» خوانده بودم. ولی اکنون که نخواندهام این مرا از گفتن سخنانی با دلیلهای بسیار روشن بازنمیدارد. آن ایراد آقایان نیز عامیانه است. اگر کسی در یک زمینهای درس نخوانده این دلیل ناراست بودن سخنان او نخواهد بود. چنانکه اگر کسی درس خوانده آن را دلیل راست بودن گفتههای او نمیتوان شمرد. سخنی را که کسی میگوید ، چه درسخوانده و چه درس ناخوانده ، باید دید دلیلش چیست؟!.. کسی هم که ایراد میگیرد باید برای ایرادهای خود دلیل یاد کند.