پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
حاجی‌میرزا حسن تبریزی
آقا سید علی یزدی
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار ششم : هر کسی می‌تواند به اندازه‌ی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکه‌ی 6)


راستست که چون به اجرا کردن این چیزها آغاز کنیم یک سری مشکلات بوجود خواهد آمد. ولی این مشکلات چیزهایی که چاره‌پذیر نباشد نیست. هر مشکلی که به وجود بیاید باید از راهش چاره کرده شود.

به هر حال مشکلاتی که به وجود می‌آید بسیار کمتر از مشکلاتی خواهد بود که امروز در زندگانی هست و ما چون عادت کرده‌ایم به آنها توجه نمی‌کنیم. باز بسیار کمتر از مشکلاتی خواهد بود که از دولتی کردن کارها و از میان بردن خرید و فروش می‌تواند پیش بیاید.

ما در اینجا اساس کار را می‌گذاریم و معلومست که در پیشرفت ، هر مشکلی پیش بیاید باید از روی همین اساس چاره‌جویی بشود.

مثلاً کسانی دلیل آورده می‌گویند : شما که می‌خواهید به وجود آمدن شرکتها آزاد باشد و از آنها جلوگیری نشود ، باز ده تن یا بیست تن سرمایه‌های خود را روی هم می‌ریزند و کارخانه‌ای تأسیس می‌کنند و ماشینهای بزرگی راه می‌اندازند و از درآمد آنها زندگی می‌کنند بی‌آنکه رنجی کشند و به کوششی پردازند.

می‌گویم : ده نفر یا بیست نفر که سرمایه‌های خود را روی هم می‌ریزند و ماشین بزرگی راه می‌اندازند چون مثل امروز نخواهند توانست کارگرانی با مزدهای بسیار کم پیدا کنند ناچار خواهند بود خودشان کار کنند و ماشین را راه ببرند. بلکه حقیقت آنست که باید اینگونه شرکتها را خود کارگران تأسیس کنند وگرنه شکل درستی نخواهد داشت. در ضمن درآمد چنین کارخانه‌ای چون در میان ده نفر و بیست نفر تقسیم خواهد شد ، ضرری از آن در میان نخواهد بود. کارهایی را برای جامعه انجام می‌دهند و در برابر آن برخورداری و بهره‌مندی میکنند. کار کردن تنها کوشش بدنی نیست. پس از همه‌ی اینها اساسِ قانون آنست که مفتخوری و زیاده‌جویی در بین نباشد و یک کسی نتواند به جامعه سودی نرساند و سود ببرد و یا بیش از اندازه‌ی سودی که داده برخوردار بشود. اگر دیده شد که در شرکت یا در هر شکل دیگری ، یکی از اینها به میان می‌آید ، باید از راهش چاره شود.

در اینجا سخن ما به پایان می‌رسد.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی 7)


اکنون بداستان دوم می‌پردازیم : در ایران بیشتر جوانان گیج و سرگردان ، و از سوی دیگر گرفتار هوسهای بد خود می‌باشند و بِهمان حال پا بمیان گزارده بکارهای توده‌ای درمی‌آیند : روزنامه می‌نویسند ، حزب می‌سازند ، کتاب بچاپ می‌رسانند بدیگر کارها می‌پردازند.

این هم بیماری شگفت دیگری در این توده‌ی بدبختست ـ یک بیماری که من نمی‌دانم چگونه بازنمایم و چه نامی دهم.

نشان این بیماری در جوانان آنست که بکارهایی که برمی‌خیزند بیشتر آنست که معنی آن را نمی‌دانند و نتیجه‌ای از آن بدیده نمی‌توانند گرفت. آنگاه درمیان کار از راه پیچیده پی هوسهای خود را می‌گیرند.

مثلاً فلان جوان می‌خواهد روزنامه نویسد ، شما ازو بپرسید : «روزنامه چیست؟.. چگونه خواهید نوشت؟.. چه نتیجه‌ای از آن خواهید خواست؟». این پرسشها را بکنید و خواهید دید درماند ، خواهید دید که گیج و سرگردانست و چیزهای روشنی در پیش چشمش نیست. (1) من بارها در این باره آزموده‌ام و اینک داستانی را برای شما بازمی‌گویم :

جوانی از آشنایانم بنزد من آمده می‌گوید : «می‌خواهم روزنامه‌ای تأسیس کنم. شما چه نظری دارید؟!.» می‌گویم : من نخست باید از شما بپرسم : «روزنامه چیست؟.. چگونه خواهید نوشت؟!.». از این پرسش در شگفت شده می‌گوید : «عجب سئوالی می‌فرمایید. روزنامه دیگر. مگر روزنامه را هم باید معنی کرد. در تمام ممالک متمدنه روزنامه هست. در مملکت ما هم هست. من هم جوانم درس خوانده‌ام. می‌خواهم بمملکت خود خدمت کنم. می‌خواهم یک روزنامه هم من تأسیس کنم».

می‌گویم : «پس بهتر است من خواست خود را بشما بفهمانم. روزنامه بدو گونه تواند بود : یکی آنکه کسی بخواهد روزانه پیشامدهای جهان و رخدادهای کشور را بمردم آگهی دهد و چیزهایی را که از سیاست کشورها و از همبستگی آنها با یکدیگر می‌داند بنویسد و بمردم بفهماند. دیگری آنکه کسی بخواهد بمردم درباره‌ی زندگانی راهنماییها کند و پندها دهد و آنان را بتکانی آورد. اکنون شما کدام یکی از اینها را بدیده گرفته‌اید؟

اگر آن یکیست شما باید اداره‌ی بزرگی برای بدست آوردن آگاهیها برپا کنید ، کسان دانشمندی را که از سیاست جهان آگاهند با خود همدست گردانید. اگر این یکیست و خواستتان راهنمایی بتوده می‌باشد این بسته بآنست که شما خود راهی برگزینید. بسته بآنست که دانسته‌ها و آزموده‌های شما بیش از دیگران باشد تا بتوانید بآنان راه نمایید. بگویید شما چه راهی را برگزیده‌اید؟.. چه راهنماییها بمردم خواهید کرد؟.. شما که دیروز از دانشکده بیرون آمده‌اید و آنچه در مغز شماست همانهاست که از کتابها و از زبانهای استادان و یا از روزنامه‌ها یاد گرفته‌اید چه راهنمایی بمردم توانید کرد؟.. پس از همه‌ی اینها مردی خردمند هر کارش باید برای نتیجه‌ای باشد. شما بگویید که از روزنامه‌ی خود چه نتیجه‌ای را خواهید خواست؟...». این سخنان را که می‌شنید خاموش می‌ایستاد. سپس هم برخاست و رفت.

با این سرگیجی روزنامه برپا می‌کنند وآنگاه همه‌ی خواستشان آنست که روزنامه را پر کنند : از شعر ، از رُمان ، از کاریکاتور ، از داستان ، از هرچه پیش آمد. هر کسی هر گفتاری داد بچاپ می‌رسانند. در آن میان کینه‌ها و هوسها نیز در کار است. اگر زن نگرفته پیاپی گفتارهای «عشق» بچاپ خواهد رسانید ، اگر زن گرفته از زنها بد خواهد نوشت. دوستان خود را خواهد ستود ، از هر که رنجید بد خواهد گفت. اگر در خانه مرغی دارد آن را هم «سوژه‌ای» گردانیده گفتاری خواهد نوشت. یک روز هواداری از «مذهب» خواهد کرد فردا پیروی از مادیگری خواهد نمود.

پابرگی (از ویراینده) :
1ـ همینست حال وبلاگ‌نویسی کنونی و پندآموزی در پیام‌رسانها.
✴️ «شاعر و شعر»

آقای کسروی نویسنده‌ی روزنامه‌ی پرچم :
مقاله‌هایی که شما و دیگران درباره‌ی شاعر و شعر در روزنامه درج می‌فرمایید بیش از نکات دیگر مورد بحث واقع گردیده و در بین توده از خاص و عام هیاهویی راه افتاده ، بعضی بدون برهان و دلیل با شما مخالفت و می‌گویند آقای کسروی شاعران را به بدی نام برده و برخی حق را بجانب شما دانسته و طرفدار شما هستند.

اینجانب شاعر نیستم و از شعر هم بدم نمی‌آید و می‌خواهم بیطرفانه با شما بگفتگو پردازم. چیزی که مورد گفتگو است این است که : دانسته نشده است شما مخالف همه نوع شعر هستید؟ و برای کلیه‌ی شاعران اعتباری قائل نیستید؟ یا اینکه از یاوه‌سراها که گفتارشان پوچ و تملق‌آمیز است بد می‌گویید؟

اگر از نوع اول هستید ، یعنی از کلیه‌ی شاعران و شعر بدبین باشید من گمان نمی‌کنم خوشایند باشد! زیرا که اغلب شعرای ایران نامی بوده و مایه‌ی افتخار هستند (گذشته از اینکه در ایران افسانه‌گوها و یاوه‌سراها قدر و قیمت شاعران را از بین برده‌اند) ولی نمی‌توان این را انکار کرد که برخی از شاعران ایران مانند فردوسی علاوه بر اینکه میهن‌پرستی ، شاه‌دوستی ، دلیری ، سپاه‌کشی را بجوانان کشور راهنمایی کرده است ، از اندرز و پند درباره‌ی راستی و درستی فروگزار ننموده چنانچه می‌فرماید :

به بستر نخوابند شیر اوژنان که بستر بود خوابگاه زنان

و جای دیگر در خصوص راستی و درستی می‌گوید :

همه روشنی در تن از راستیست ز تاری و کژی بباید گریست
ز نیرو بود مرد را راستی ز سستی دروغ آید و کاستی

و نیز در مورد عزم و اراده :

هر آنکس که در کار پیشی کند همه رأی و آهنگ بیشی کند

از شما که آقای کسروی می‌باشید انصاف می‌خواهم چه عیب و نقصی در نظم این شاعر هست؟ این شاعر مردم را براه راست هدایت نکرده است؟.. غرور ، میهن‌پرستی ، عزت‌ نفس ، دلیری ، از گفتار این شاعر استنباط نمی‌شود؟.. مگر صفحات روزنامه‌های شما بغیر از این چیزها است؟.. مگر افکار توده بغیر از این موضوعها را دور می‌زند؟ مگر اینها از حقایق نیستند؟

خلاصه داوری آن را بخود شما و توده‌ی روشنفکر واگزار می‌کنم. و اما راجع به نوع دوم ، زهی بسعادت شما که در صدد بیدار کردن این ملت برآمده‌اید و اینجانب نیز یکی از طرفداران جدی شما هستم و وظیفه‌ی ماها است که با شما همدست شده اینگونه خرافات و موهومات را از میان برده و بطلان آنها را ثابت و حقایق را آشکار نماییم. برای اینکه سخن بدرازا نکشد در اینجا داستان را خاتمه و داوری درباره‌ی سعدی و حافظ را بدفعه‌ی دیگر موکول می‌نمایم.
مسجد سلیمان ـ سلطانعلی پرویزی

پرچم : این آخرین گفتاریست که در زیر عنوان داوری توده بچاپ می‌رسانیم. این را بچاپ رساندیم تا گفته نشود که تنها رأی موافقان را نوشته‌اند و مخالفان را ننوشته‌اند. باصطلاح قضایی رأی اقلیت را هم نقل کردیم. باید گفت از میان سی‌وچهار تن داور تنها یک تن در اقلیت بوده و رأی مخالف داده. اگرچه این نیز در واقع مخالف نیست. زیرا چنین پیداست که آقای پرویزی گفتارهای پیمان یا پرچم را درباره‌ی شعر نخوانده‌اند و از مقصود ما آگاهی درستی پیدا نکرده‌اند و اینست باین شرح پرداخته‌اند. در حالی که ما خود همیشه از فردوسی نیک نوشته گفته‌ایم که این شاعر گذشته از آنکه از بیشتر رذالتهای شاعران ـ از چاپلوسی و بیگانه‌ستایی و بدزبانی و گدایی و مانند اینها ـ‌ پاک بوده و از شعرهایش زیانی پدیدار نیست خود باعث زنده ماندن زبان فارسی شده و ما ازو خرسندیم و همیشه نامش را بنیکی می‌بریم.

از سوی دیگر ما دشمنی با اصل شعر نداریم و نمی‌گوییم که کسی شعر نگوید. بلکه می‌گوییم شعر را باید بهنگام نیاز سرود. شما اگر مطلبی دارید و می‌خواهید بگویید چه با نثر بگویید و چه با شعر ، ما ایرادی بشما نخواهیم داشت. ایراد ما بآنست که شما شعر را پیشه‌ی خود سازید و تنها برای شعر ساختن و قافیه ‌بافتن بنشینید و بنظم پردازید. اینست اساس ایراد ما.

از این گذشته ما می‌گوییم شعرای زمان مغول هرچه بدهانشان آمده از زشت و زیبا و از راست و دروغ برشته‌ی نظم کشیده‌اند باید سروده‌های آنان را که سرتاپا زیانست از میان برداشت. می‌گوییم امروز بسیار زشتست که رادیوی ایران که در واقع می‌خواهد تصرفاتی در اندیشه‌ها و باورهای مردم بنماید از دیوانها شعرهای سستی‌آور و غیرتکش را برگزیند و با دلکش‌ترین آوازها و همراه بهترین ساز و موسیقیها بگوشهای مردان و زنان و جوانان و پیران برساند :

بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است بیار باده که بنیاد عمر بر باد است

آیا سزاست که در چنین زمانی چنین شعرهایی با آن آواز و ساز بگوشها برسد؟! یک رشته گفتگوهای ما نیز در این زمینه است.
(پرچم روزانه شماره‌ی 190)
شادروان محمد ملک‌نژاد از پشتیبانان پیمان

آقای
محمد ملک‌نژاد از دوستان زمان جوانی دارنده‌ی پرچم بوده و سپس که پیمان و کوششهای پیمانی آغاز گردیده همیشه همراهی و همگامی نموده. آقایان سلطانزاده و ملک‌نژاد دو تن از دوستان زمان جوانی دارنده‌ی پرچم هستند که در این راه نیز همگام گردیده‌اند.
خوانندگان پیمان و پرچم گفتارهایی نیز از خامه‌ی آقای ملک‌نژاد خوانده‌اند و بنوشته‌های ایشان آشنا می‌باشند و از کوششهایی که پارسال در فارس در راه پیشرفت پرچم کرده‌اند ناآگاه نیستند.

پرچم ـ 1322
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی 13)

درمیان مسلمانان ، ملایان برای این کار میدان پهن‌تری باز کردند و به سازندگیهای بزرگتری برخاستند. کتابها در این باره نوشتند و آوازها برانداختند : ریشه‌ی همه‌ی دانشها در کتابهای اسلام است. هواپیمایی یا پریدن در هوا ، راز آن از قرآن بدست آمده. (1) نیروی کشش (قوه‌ی جاذبه) را امامان پیش از اسحاق نیوتن دانسته و بازنموده‌اند. راه‌آهن و تلفن و آیروپلان[= هواپیما] از همگی در «اخبار» آگاهی داده شده.

فلان امامی که چون درباره‌ی «جزر و مد» پرسیده‌اند ، پاسخ داده که فرشته‌ای بر دریاها گمارده شده و او چون پایش را بدریا گزارَد ، آب بالا آید و چون بیرون آید آب پایین رود ، کسی که اندازه‌ی دانشش این می‌بوده همه‌ی دانشهای امروزی را می‌دانسته است و در گفته‌های خود آگاهی داده.

درمیان مسلمانان هنوز این دوره پایان نیافته و این بتازگی رخ داده که روزنامه‌ای در تهران گفتاری نوشته و این نشان داده که هواپیماسازی نخست از مسلمانان بوده و هزار سال پیش خلیفه‌ی بغداد سوار هواپیما می‌گردیده. (2)

چیزی که هست این پینه‌کاریها سودی نداده است و نتواند داد. دانشها آنچه بایستی هناید ، هناییده ، آنچه بایستی کرد ، کرده.

لیکن سخن در آنست که دانشها دینها را شکسته ولی آنها را از میان نبرده. سست گردانیده ولی بیکبار از کار نینداخته. آن گرفتاری که برخاسته ، از همینجاست.

نتیجه‌ای که از پیکار دانشها با دینها پدید آمده آنست که دینها سست گردیده و ناتوان شده که دیگر نمی‌تواند جلو بیدینی و لگام‌گسیختگی را بگیرد. نمی‌تواند پیروان خود را بپاکدامنی و نیکوکاری برانگیزد. نمی‌تواند جلوگیر آزها و هوسها باشد. نمی‌تواند از دزدی و پستی بازدارد ... لیکن می‌تواند دستاویز گردنکشی و دسته‌بندی باشد. می‌تواند کالای مفتخواری و دکانداری گردد. می‌تواند جلو پیشرفت زندگانی را گیرد. می‌تواند سنگ راه دانشها باشد. پس از همه‌ی اینها می‌تواند افزار سیاست برای دولتهای آزمند گردد.

داستان دینها با حال کنونیشان داستان بیمار نیمه‌جانیست که بکاری نتواند برخاست ولی از کارهای بسیاری جلو تواند گرفت.

پابرگی:
1ـ یک نمونه از این «سازندگیهای» شگفت که بکار می‌برند تا «پیش‌گوییها و راهگشاییهای قرآن و اسلام» را ثابت کنند ویراینده خود شنیده‌ام و بعنوان نمونه اینجا می‌نویسم. گوینده این تکه از آیه‌ی قرآن «وَأَنزَلْنَا الْحَدِیدَ فِیهِ بَأْسٌ شَدِیدٌ» را دلیل می‌آورْد که ساخته شدن هواپیما در قرآن پیش‌بینی شده. در حالی که در این آیه اگر بجای آهن (حدید) ، آلومینیوم نیز نوشته شده بود باز دلیلِ سستی بیش نبود. (ویراینده)

2ـ دجله که از بغداد می‌گذرد و از بالا به پایین روان می‌باشد ، کسی که از راه آن ، از بالا به پایین آمده می‌گفته‌اند : «هَبَط» یا «اَنحَدَر» و کسی که از پایین به بالا می‌رفته می‌گفته‌اند : «اِصَّعُّد». تاریخهای زمان بنی‌عباس (از جمله تاریخ ابن‌مسکویه) پر از اینگونه جمله‌هاست. از آنسوی در آن زمان کشتی تندروی می‌بوده که «طیاره» (پرنده) نامیده می‌شده ، نویسندگان هفته‌نامه‌ی «آیین اسلام» که گروهی از ملایانند ، از همین واژه‌ها چنان فهمیده‌اند که در زمان بنی‌عباس در بغداد هواپیما (طیاره) می‌بوده و خلیفگان سوار آن می‌شده‌اند و اینست گفتاری نوشته‌اند که ساختن هواپیما نخست از مسلمانان بوده. (کسروی)
کانال تلگرامی پاکدینی (احمد کسروی و همباورانش)
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار ششم : هر کسی می‌تواند به اندازه‌ی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکه‌ی 7)


این دفتر چون در زمینه‌ی کار و کسب و پول است جز درباره‌ی آنها سخن رانده نشده. ولی می‌باید یادآوری کنیم که چنانکه در جاهای دیگر روشن کرده‌ایم سختی زندگانی که در قرنهای اخیر در اروپا و آمریکا پیدا شده و به کشورهای آسیا و آفریقا نیز رسیده یک علت بزرگ آن گمراهی «مادیگری» بوده.

به این ترتیب که چون دانشمندان ، جهان را جز همین دستگاه مادی نشناخته‌اند از این خطا به گمراهیهای دیگری افتاده‌اند که از جمله یکی آن بوده که آدم را همپای حیوانات دانسته و او را اصلاح‌پذیر نشناخته و منزلتش را بسیار پست کرده‌اند ، دیگری این بوده که زندگانی را مبارزه شناخته به هر کسی سزاوار دانسته‌اند که در راه خوشیهای خود ، دیگران را لگدمال کند و ملاحظه‌ی کسی و چیزی را نکند.

این گمراهیها که نشر شده و به زبانها افتاده ضررهای بسیاری را به وجود آورده. زیرا از یک طرف مردم را از گرایش به نیکوکاری و ملاحظه‌ی همجنسان بازداشته و از طرف دیگر نفت به آتش حرص سودجویان و پول‌اندوران ریخته و آنها را در بدکاری گستاختر و پافشارتر کرده.

آن بدبختیها که در اروپا رخ داده و میلیونها آدمها را بیکار و گرسنه کرده ، میلیونها زنان و بچه‌ها را بی‌خانمان ساخته ، تنها نتیجه‌ی سرمایه و ماشین نیست ، نتیجه‌ی این بدآموزیهای زهرآلود [مادیگری] هم هست. از اینجاست که برای چاره به بدبختیها باید به این هم پرداخت و این نادانیها و بدآموزیها را نیز از میان برداشت (چنانکه ما به آن می‌کوشیم).

یکی از بحثهایی که بین ما با دانشمندان سوسیالیستی است در همین زمینه است. ما می‌گوییم : شما که خودتان پیرو مادیگری هستید و زندگانی را مبارزه می‌شمارید دیگر چه ایرادی به سرمایه‌داران ‌دارید؟!.. آن سرمایه‌داران هم مبارزه می‌کنند و در راه موفقیت خود میلیونها کسان را لگدمال می‌کنند. دیگر چه شکایتی از ایشان دارید؟!.. اگر در جنگ کسی هزارها نفر از رقیبان و دشمنان را بکشد و نابود کند آیا می‌توان به او ایرادی گرفت؟!.. شما از یک طرف به آنها درس می‌دهید که زندگانی مبارزه است و هر کسی باید جز درپی خوشیهای خود نباشد و ملاحظه‌ی کسی و چیزی نکند ، و از طرف دیگر ایراد می‌گیرید که چرا ماشینهایی راه انداخته‌اند؟!.. چرا هزاران نفر را دچار گرسنگی کرده و میلیونها میلیون ثروت جمع کرده‌اند؟!.. آیا این ایراد از طرف شما چه معنی می‌تواند داشته باشد؟!..

همانطور که گفتم ما چون در این زمینه در کتابهای دیگر از جمله در «ورجاوند بنیاد» سخن گفته‌ایم در اینجا تنها اشاره‌ی کوتاهی می‌کنیم و به آن بس کرده و می‌گذریم.

یک سخن دیگری که باید در این پایان بگوییم آنست که چون این سخنان ما در زمینه‌ی پول و کار و کسب در برخی جمعها به میان می‌آید کسانی از درسخواندگان و از اروپارفتگان چنین می‌گویند : «او که درس اقتصاد نخوانده است». این را یک ایرادی به سخنان ما می‌دانند.

می‌گویم : سخنشان راستست. من نه «درس اقتصاد» خوانده‌ام و نه کتابهای اقتصادی را مطالعه کرده‌ام. اطلاعات من درباره‌ی دیگر علوم کمست و درباره‌ی این علم کمتر. اینست در این دفتر سخنان خود را با زبان ساده نوشته‌ام و یقیناً جلوه‌ی نوشته‌های دانشمندانه را نخواهد داشت. ایکاش من «درس اقتصاد» خوانده بودم. ولی اکنون که نخوانده‌ام این مرا از گفتن سخنانی با دلیلهای بسیار روشن بازنمی‌دارد. آن ایراد آقایان نیز عامیانه است. اگر کسی در یک زمینه‌ای درس نخوانده این دلیل ناراست بودن سخنان او نخواهد بود. چنانکه اگر کسی درس خوانده آن را دلیل راست بودن گفته‌های او نمی‌توان شمرد. سخنی را که کسی می‌گوید ، چه درس‌خوانده و چه درس ناخوانده ، باید دید دلیلش چیست؟!.. کسی هم که ایراد میگیرد باید برای ایرادهای خود دلیل یاد کند.
کانال تلگرامی پاکدینی (احمد کسروی و همباورانش)
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی 8)


چنانکه بارها گفته‌ایم آنان خودِ روزنامه را خواستی[=هدفی] می‌شناسند و از آن نتیجه‌ی دیگری نمی‌خواهند. اینست تنها آن را می‌خواهند که روزنامه‌ای باشد و ستونهایش پر کنند ، از هرچه باشد بوده. اینست می‌بینید فلان کس که ده سال روزنامه نوشته و هر روز ستونهای روزنامه‌ی خود را با چیزهای دیگری پر کرده بخود می‌بالد و می‌گوید : «ده سال در این کشور خدمت بمطبوعات کرده‌ام ، عمر خود را در راه جامعه صرف کرده‌ام». اگر بپرسید : «بسیار نیک ، در این ده سال چه نتیجه‌ای را دنبال کرده‌ای ، یا چه نتیجه‌ای را پدید آورده‌ای؟» ، در آنجاست که پاسخی نخواهد داد و خواهد رنجید. زیرا بیوسان[=منتظر] چنین چیزی نمی‌بوده ، زیرا او خود همان روزنامه را نتیجه می‌دانسته.

در این باره هم داستانهای بسیاری هست. برای آنکه سخن نیک روشن گردد برخی را یاد می‌کنم :

چندی پیش روزنامه‌ای را دیدم که در بالای سات نخست خود نوشته : «این روزنامه برای ایجاد انقلاب اخلاقیست». با خود گفتم این چه بار بزرگی را بدوش برداشته است. ما اگر دارنده‌ی این روزنامه را پیدا کنیم و در جلو خود نشانده بگوییم : «اخلاق چیست؟.. از چه راهی آن را توان بهم زد؟..» آیا پاسخ درستی خواهیم شنید؟!. سپس گفتم : بهتر است خود روزنامه را بخوانیم و ببینیم چه می‌نویسد ، از چه راهست که می‌خواهد «ایجاد انقلاب اخلاقی» کند. از سات یکم آغاز کرده تا سات هشتم یکایک گفتارها را از دیده گذرانیدم. چیزی که اندک سازشی با عنوان : «ایجاد انقلاب اخلاقی» پیدا کند ، یا چیزی که برخلاف نوشته‌های دیگر روزنامه‌ها باشد ندیدم. گفتار یکم در نکوهش از دولت می‌بود که یگانه زمینه‌ی سیاسی روزنامه‌هاست. سپس دو سه تا رمان عشقی بود ، شعرهای فروزانفر بود. «احادیث و اخبار» بود. گفتارهای پراکنده‌ی این و آن بود. با خود گفتم : «با اینهاست که خواسته است ایجاد انقلاب اخلاقی کند؟!..».

بالاتر از آن بگویم : در پانزده سال پیش از این مهنامه‌ای بفارسی در برلین بچاپ می‌رسید (1) و اینک گردآورده‌ی یکساله‌ی آن در دست منست. بسیار دیدنیست که در این مهنامه چه چیزها هست. بسیار دیدنیست که چگونه همه چیز را بهم آمیخته. صوفیگری ایران ، شعرهای مثنوی ، تاریخچه‌ی زندگانی ملا سلطانعلی ، آموزاکهای دکتر هانیش پیشوای زردشتی ، آموزاکهای کریشنا مورتی پیغمبر هندی ، سخنان تاگور ، شعرهای سعدی و حافظ و خیام ، گفتارها درباره‌ی الکتریسیته و دیگر جُستارهای دانشی ، ستایشهای بی‌اندازه از دسته‌ی تئوسوفی ، براست داشتن «معجزات» آنها و دادن «نیروهای خارق‌الطبیعه» بایشان ، ستایش از ورزش و گراور دسته‌های ورزشکاران ، ستایش از ایران باستان و از زردشتیان هند ، ستایش از اسلام ، چاپ قصیده‌ی خاقانی درباره‌ی مداین و بسیاری از اینگونه که بشمردن نیاید.

بسیار دیدنیست که از یکسو می‌خواهد ایرانیان را به «میهن‌پرستی» وادارد و از یکسو آنهمه ستایشها از صوفیان و از آموزاکهای آنان می‌کند. بسیار دیدنیست که در بیشتر شماره‌ها ستایش از مولوی می‌کند و شعرهای او را می‌نویسد و با اینحال در یک جا از بیچارگی ایرانیان افسوس‌خواری نشان می‌دهد و چنین می‌نویسد : «با اوضاع امروزی ... که افراد بدبخت این کشور کهن را پابسته‌ی زنجیر خرافات و اوهام و تنبلی و درویشی و زبونی و گرسنگی کرده ...». در اینجا از درویشی گله می‌کند.

پابرگی (از ویراینده) :
1ـ سخن از مهنامه‌ی ایرانشهر است.
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی 14)

مثلاً ایرانیان ، از پیروان اسلام بشمارند. از آن دین ، امروز با آن آلودگیهایی که یافته و سستیهایی که پیدا کرده سودی چشم نتوان داشت : آز و هوس را نتواند کشت ، از بیدینی باز نتواند داشت ، چاره‌ی پراکندگی نتواند بود ، از قافیه‌بافی و یاوه‌سرایی که هوس بسیار پستیست جلو نتواند گرفت ، از خودخواهی و گردنکشی نتواند کاست. بهیچ یک از اینها توانا نتواند بود.

ولی از آنسوی این تواند بود که بدستاویز همان دین (یا بهتر گویم : بدستاویز کیش شیعی که شاخه‌ای از آن دینست) بازرگانان ملیونی از دادن مالیات بدولت سر باززنند و هر یکی دو دفتر نگه دارند ، این تواند بود که سالانه هزارها کسان بی‌گذرنامه از مرز گذشته بزیارت روند و پس از چند ماهی با پیشانی گشاده بازگردند و بآن گناه خود بنازند ، این تواند بود که یک دسته مردم هوسباز و تیره‌مغز در محرم دسته‌های سینه‌زن و قمه‌زن و زنجیرزن و زینب و کلثوم و سکینه درست کنند و در پیش چشم بیگانگان بازارها را گردند و آبروی یک توده را بریزند. این تواند بود که مرده‌ها را از گور درآورده و با بویهای بسیار زننده بار اتومبیلها کنند و بآهنگ قم و نجف ، راه گیرند. این تواند بود که اگر خواسته شد زنها را از چادر و چاقچور که راست گفته‌اند کفن سیاهست بیرون آورند ، یک دسته تباهکاران فریاد «وادینا» برانگیزند و در مشهد و قم و تبریز هنگامه‌ها برپا گردانند. این تواند بود که وزیرانی که افزار سیاست بیگانگانند (1) و به پسرفت این توده‌ی بدبخت می‌کوشند ، قمه‌زنی و زنجیرزنی و مرده بار کردن و مانند اینها که مایه‌ی رسوایی توده و کشور است ، آزاد گزارند بلکه پشتیبانی نمایند. ولی اگر روزنامه‌ای بجلوگیری از آن رسواییها برخاست ، بدستاویز دین بازش دارند (2). پس از همه این تواند بود که گروهی از ملایان ، نجف و کربلا و قم را کانونهایی برای خود گیرند و در برابر دولت و توده دستگاهی برپا گردانند و بی‌تاج و تخت ، پادشاهی کنند. دولت که کشور را راه می‌برد او را «غاصب» خوانند ، مالیاتی را که می‌گیرد حرام شمارند و خودشان که هیچ‌کاره‌اند و پاسخده[= مسئول] هیچ کاری نمی‌باشند ، از مردم بنامِ «سهم امام» یا «رد مظالم» مالیات گیرند. (3) اینها همگی تواند بود. این هوده‌های سراپا زیان از آن دین یا کیش تواند برخاست.

در اروپا دویست سالست دین ـ دین مسیح ـ در برابر دانشها سپر انداخته و زبون گردیده که انبوه مردمان از آن رو گردانیده‌اند و امروز کمترین هنایشی توریت و انجیل را در کارهای دولتها نیست و کمترین پروایی در گزاردن قانونها و در بستن پیمانها و پدید آوردن انجمنها بآنها کرده نمی‌شود. با اینحال کلیساها در هر گوشه‌ای برپاست و کشیشان صدهزارها می‌باشند. دستگاه پاپ با آن درازا و پهنا در رُم پایدارست. گاههایی هست که باید وزیران و سرداران و دکترها و پروفسورها نیز در کلیساها باشند و آواز بآواز کشیشان انداخته ، دعا خوانند و آنچه را که در دلهای خود نادانی می‌شمارند و می‌خندند با سنگینی و پاسداری بانجام رسانند ، (بگفته‌ی یکی از نویسندگان : خدا را دست اندازند).

مردمان باینها خو گرفته‌اند و زشتیش از دیده‌ها برخاسته. وگرنه بسیار زشتست و درخورِ هر ایرادی می‌باشد. چه شاینده است که کلیسا و دانشگاه پهلوی هم ایستند؟!.. آن چه می‌گوید و این چه می‌گوید؟!.. چه شاینده است که دانشمندان پس از آنهمه کاوشها درباره‌ی پیدایش آدمیان و چهارپایان و دیگر باشندگان[=حاضران] ، بازگشته در توریت داستان آدم و حوا خوانند؟!.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ در این باره کتاب «دادگاه» دیده شود.
2ـ اشاره به دوبار بازداشت بیدلیل روزنامه‌ی پرچم است.
3ـ خوبست کسانی که در رژیم گذشته جلو کتابهای کسروی را می‌گرفتند این سطرها را بخوانند و پیش چشم آورند فرجام مار در آستین پروردن را : «آیین اسلام» آن هفته‌نامه‌ای که در پابرگی دو صفحه پیش شناسانیده شد و مانندگان آن اجازه‌ی چاپ داشت تا دلهای مردم را از دولت رَمان و مغزهاشان را تیره گرداند ولی کتابهای کسروی که زیانهای شیعیگری و دعوای حکومت داشتن ملایان را بآشکار می‌آورد و مغزهای مردم را روشن می‌گردانید بازداشت بود. افسوس! افسوس!
کار و پیشه و پول 5.pdf
288.5 KB
🔸 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔹 گفتار پنجم : منشأ زندگانی زمین و آب و هوا و آفتابست.

(همه‌ی تکه‌‌ها در یک فایل پی‌دی‌اف)
پاکدینی ـ احمد کسروی pinned «ویدئوی «قتل کسروی» را در نُه بخش از نشانیهای زیر در این کانال می‌توانید ببینید : https://t.me/pakdini/8504 https://t.me/pakdini/8505 https://t.me/pakdini/8556 https://t.me/pakdini/8557 https://t.me/pakdini/8558 https://t.me/pakdini/8559 https://t.me/pakdini/8560…»
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار ششم : هر کسی می‌تواند به اندازه‌ی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکه‌ی 8)


ما سخنان خود را در این دفتر یاد کرده و به هر کدام دلیل یا دلیلها نوشته‌ایم. در اینجا نیز آنها را در چند جمله کوتاه می‌کنیم. ما می‌گوییم :

بیکاری و گدایی و مفتخوری ، و همچنین کارهای بیهوده‌ای که به راه افتادن کار اجتماع کمکی نمی‌کند ، مشروع نیست و باید از آنها جلوگیری شود.

کار و کسب برای راه افتادن کار اجتماع است ، برای سودجویی و پول‌اندوزی و یا روزی خوردن نیست. همه باید کار و کسب را به این معنی بشناسند و به این معنی دنبال کنند.

پول وسیله‌ی معاوضه است و ثروت نیست.

طلا و نقره بیش از ارزش فلزی خود ارزشی ندارد.

اسکناس خودش پولست و ارزش آن از پذیرش مردم و از قانونست ، از پشتوانه‌ی طلا و نقره‌ی بانکی نیست.

منشاء زندگی زمین و آب و هوا و آفتابست. آنچه مردمی باید داشته باشند اینها و نیروهای بدنی و مغزی ایشانست. مردم ایران که خود را فقیر می‌شمارند از ثروتمندترین ملتهایند.

زمین برای کشت کردن است و مالک زمین کسی است که آن را می‌کارد.

اجاره دادن زمین نامشروع است.

رباخواری نامشروع است.

باید ارزش هر کاری را در نظر گرفت و برای مزدها اندازه تعیین کرد.

باید برای سرمایه‌ها اندازه تعیین کرد.

باید ماشینها را کوچك کرد و بکار انداختن ماشینهای بزرگ را جز بدولت یا به شرکتها اجازه نداد.

پس از همه‌ی اینها می‌گوییم : زندگانی مبارزه نیست و نباید زندگانی را مبارزه دانست. آن زندگانی چهارپایان و درندگان است که باید از روی مبارزه پیش برود. آفریدگار به آدمی احساسات دیگری به نام نیکخواهی و آبادی‌دوستی و حقیقت‌جویی و عدالتخواهی داده که می‌تواند زندگانیش از روی اینها باشد. به او خرد (عقل) داده که می‌تواند در زندگانی راهنمای خود بگیرد. میانه‌ی آدمی با جانوران فرق بسیار است.

اینها خلاصه‌ی گفته‌های ماست. ما بسیار دوست داریم که آقایان درسخواندگان (بویژه آنها كه درس اقتصاد) خوانده‌اند اگر ایرادهایی به فکرشان می‌رسد بنویسند که اگر ما نیز نوشته‌های ایشان را با دلیل دیدیم قبول خواهیم کرد.

این به آقایان ایراد بزرگیست که خودشان به هیچ کاری نمی‌پردازند و می‌خواهند دیگری هم نپردازد و تنها به آن بس می‌کنند که خود را «دکتر اقتصاد» نامند و فخر بفروشند. چیز عجیب آنست که در کشوری که حداقل صد تن خود را «استاد علم اقتصاد» می‌خوانند مردم از پیشِ پا افتاده‌ترین دانستنیهای زندگی ناآگاه می‌باشند. و تاجران و بازاریان بجای خود ، وزیرانشان ساده‌ترین دانستنیها را نمی‌دانند.

دوباره می‌نویسم : ما بسیار دوست می‌داریم که آقایان هر ایرادی به گفته‌های ما ‌دارند بنویسند.

پایان
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی 9)


باز دیدنیست که پس از آنکه اینهمه چیزها را نوشته و سراسر مهنامه‌اش پر از این چیزهاست ، در جای دیگری ستایش از کار و کوشش آمریکا می‌کند و می‌گوید ما باید راه زندگانی را از آمریکاییان یاد بگیریم.

اکنون شما بیندیشید که باین کار چه نامی توان داد؟. این مرد را چه وامی‌داشته که چنین مهنامه‌ای بپراکند؟. اگر بگوییم برای پول می‌بوده در جایی همچون برلن برای پول درآوردن راههای بهتر و آسانتری فراوانتر می‌بوده. آنگاه از خود مهنامه پیداست که برای پول نمی‌بوده و در بسیار جاها از بی‌پولی می‌نالد. پس برای چه می‌بوده؟.

بیگفتگوست که این مرد یا همچون بسیاری از دیگر ایرانیان خودِ روزنامه یا مهنامه را خواستی می‌شناخته و آرزو می‌کرده که یک مهنامه‌ی ایرانی هم از برلن پراکندن آغاز کند ، و یا از گیجسری و پریشان‌مغزی همه‌ی آن چیزها را که در بالا شمردیم سودمند می‌شناخته و ناسازگاری بسیار آشکاری را که در میانه‌ی هر یکی از آنها با دیگرهاست دریافتن نمی‌توانسته. یا آن می‌بوده یا این.

اگر از من بپرسید خواهم گفت : «هر دو می‌بوده». چنانکه بارها گفته‌ایم پریشان‌مغزی و گیجسری نتیجه‌ی ناچاری این کتابهای گوناگون و آموزاکهای درهم است و بیشتر ایرانیان بآن گرفتارند.

این گرفتاری و بیماری در ایرانیان (بلکه در بیشتر شرقیان) نیک میرساند که مغز آدمی دریاست. دانشمندان روانشناس که می‌کوشند پی به کنه و ته مغز آدمی برند و حالهای گوناگون آن را دریابند جایشان در ایران تهیست که این بیماریهای مغزی و این نمایشهای[=تظاهرات] گوناگونی را که ما از مغزها می‌بینیم بسنجش و آزمایش گزارند و دانسته‌های نوی در زمینه‌ی دانش خود بدست آورند.

در این باره شما نیز آزمایشهای نیکی توانید داشت. اگر کسی را بسخن وادارید ، بویژه اگر کشاکش بمیان آورید ، خواهید دید که سخنانش هر یکی به آخشیج[=ضد] دیگریست. تو گویی در مغزش انبارهای بسیاریست که هر زمان انبار دیگری را باز می‌کند.

مثلاً همین مردی که در برلن مهنامه نوشته از یکسو ستایشهای فریبکارانه‌ی شرقشناسان را درباره‌ی صوفیگری شرقی خوانده و فریب آنها را خورده و مثنوی و دیگر کتابهای صوفیان را بدست آورده و با خوشگمانی و آرزومندی آنها را خواندن گرفته و بافندگیهای خوشنمای آنان را فراگرفته و در مغز خود جا داده. از سوی دیگر چون در آلمان می‌بوده کوششهای آلمانیان را درباره‌ی ورزشهای تنی دیده و سخنان آنها را درباره‌ی میهن‌پرستی شنیده و اینها را نیز بگوشه‌ی دیگری از مغزش سپارده. همچنان کتابهای تئوسوفیان را خوانده و گزافه‌های آنان را درباره‌ی خودشان براست پنداشته و بآنها گرویده. در همان حال از دانشهای نوین اروپایی چیزهایی شنیده آنها را نیز دوست داشته. همچنان در زمینه‌های دیگر. اینست چون بنوشتن مهنامه پرداخته هر زمان رشته‌ی دیگری از فراگرفته‌های خود را بمیان کشیده. هر زمان در انبار دیگری را باز کرده. (1)
پایان

پابرگی (از ویراینده) :
1ـ بازمانده‌ی گفتار از زمینه‌ی این کتاب دور است.
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی 15)

ما اگرهم از زیانهای بسیاری که از این دینها برمی‌خیزد و برخی نمونه‌هایی از آن یاد کردیم چشم پوشیم ، تنها از دیده‌ی پاسداری بآمیغها جای ایراد است. یک چیز یا باید راست باشد و بکار آید و یا هیچ نباشد. چیزهایی که دانشمندان نمی‌توانند پذیرفت و انبوه مردمان آنها را خوار می‌دارند چرا باید بود(bud)؟!. بچنین چیزهایی چه نیاز است؟!.

دوباره می‌گویم : این یک گرفتاری بزرگ دیگر می‌باشد. یک گرفتاری‌ که کم‌کسی آن را می‌شناسد ، در کاهیدن از ارج[=قدر] و ارزش آدمی و پدید آوردن دشواریها در زندگانی ، مادیگری و بدآموزیهای آن یکسو ، و این دستگاههای سست و بی‌ارج یکسو می‌باشد.

در «قرن بیستم» اینها گرفتاریهای جهانست. ما اینها را بدیده گرفته‌ایم و بچاره‌اش برخاسته‌ایم. سخنانی که ما می‌گوییم و کوششهایی که ما می‌کنیم ، در راه چاره‌ی اینهاست. گناهی که ما کرده‌ایم و کسانی نمی‌خواهند بما بیامرزند ، همینست. همینست که این دردهای جهان را بدیده گرفته‌ایم و بدرمان می‌کوشیم.

شما نیک می‌دانید که ما تاکنون همه‌ی تلاشمان در این راه بوده. نیک می‌دانید که در نوشته‌هامان این گرفتاریهای جهان را با چه زبان ساده‌ای بازنموده ، به هر کدام چه راه چاره‌ای نشان داده‌ایم.

ما می‌گوییم : مادیگری لغزشست. از دانشها مادیگری را نتیجه نتوان گرفت. می‌گوییم : باید به نبرد سختی با بدآموزیهای مادیگری برخاست و آنها را از مغزها بیرون گردانید.

می‌گوییم : این راست نیست که «زندگانی نبرد است و هر کسی باید جز دربند خوشیهای خود نباشد». راست نیست که «آدمی نیکی‌پذیر نمی‌باشد». راست نیست که «ناتوان خوراک تواناست». اینها راست نیست و کسانی که می‌خواهند راستیها را در این باره دانند ، باید به «ورجاوندْبنیاد» و دیگر کتابها بازگردند.

می‌گوییم : سرچشمه‌ی بدبختیها و رنجها بیش از همه ، نبرد و کشاکش مردمان با یکدیگر است. گناه را بگردن دانشها نباید انداخت. از شهریگری یا پیشرفت ، بیزاری نباید جست. باید کوشید و تا توان این نبرد را کمتر گردانید. نیکخواهان جهان همگی باید در این راه کوشند. همگی باید در این راه تلاشند.
باید زیان این پتیاره‌ی نبرد را با زبانهای روشن بهمگی فهمانید. باید معنی راست هر یکی از کار و پیشه و داد و ستد و بازرگانی و کشاورزی و افزارسازی و مانند اینها را بازنموده روشن گردانید که اینها برای راه افتادن کار زندگانیست ، برای پول بدست آوردن و داراک[=مال] اندوختن نیست.
دردها و درمانها - دشمنان نهان.pdf
549.7 KB
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 دشمنان نهان

همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف
✴️ گفت و شنید (1)
تکه‌ی یکم

کانال : این گفتگو نخست در مهنامه‌ی پیمان ، سال ششم ،‌ شماره‌ی دوم و سپس در پرچم هفتگی ، شماره‌ی هفتم آمده و ما چاپ دوم ـ پرچم هفتگی ـ را اصل گرفته از روی آن‌ ویراییده‌ایم. این را در چند تکه خواهیم آورد. گفتارهایی با همین نام در جاهای دیگری از پیمان و پرچم هست که میکوشیم آنها را نیز بیاوریم. این را ما شماره‌ی (1) نام گزاردیم.
گفتگوی پرمایه‌ایست. از خوانندگان میخواهیم با هوشداری و پروای ویژه بخوانند.

🔸مرا آشناییست که نخست مسیحی بوده ولی چون بزرگ شده و درس خوانده همچون هزاران دیگران از دین روگردان شده ، و چون سالها در اروپا می‌زیست پس از بازگشت بدیدنم آمد و نشست و از دیدار هم خشنودی نمودیم و او بسخن درآمده چنین گفت[1] : در اروپا رشته‌ی فلسفه را دنبال می‌کردم و در موضوع دین نیز اتد کردم و چون بایران بازگشتم و شنیدم شما مجله می‌نویسید و طرفداری از دین می‌کنید بسیار تعجب کردم و بعضی شماره‌های مجله‌تان را گرفتم و خواندم. حقیقت اینست که چیزی نفهمیدم و اینست آمده‌ام با خودتان گفتگو کنم. شما کسی نیستید که بتعصب یا منظور مادی چیزی نویسید و باید یکی دو ساعت باهم نشسته این موضوع را حلاجی کنیم و من نمی‌دانم می‌توانیم گفتگو کنیم یا نه؟!.

گفتم : چرا نتوانیم و بهتر از این چه کاری می‌داریم؟!.

گفت : اگر بدتان نیاید اشکالاتی که در موضوع دین دارم مطرح کنم و ایرادهای خود را بگویم ، و چون من در این موضوع اتد[2] کرده‌ام از روی‌ بصیرت و احاطه ایراد خواهم کرد.

گفتم : بدم نخواهد آمد. شما آزادانه ایرادهای خود را بگویید و این مرا فرصت خواهد بود که خواست خود را از دین روشنتر گردانم. شما ایرادهای خود را یکباره بگویید و من هم یکباره پاسخ خواهم گفت. چیزی که هست باید خواستتان رسیدن براستی باشد و پافشاری به پیش بردن گفته‌های خود ننمایید. اگر شما از روی بینش و فهم ایراد خواهید گرفت من نیز از روی بینش و فهم پاسخ خواهم داد.

گفت : من تصدیق می‌کنم که ادیان سه‌هزار سال بیشتر دنیا را اداره کرده. انبیاء مردم را از بت‌پرستی نجات داده و خودشان عقایدی در اطراف زمین و آسمان و خدا و بهشت و جهنم بمردم یاد داده و اصول معیشتی هم بنیاد نهاده‌اند که تقریباً سه‌هزار سال یا بیشتر دوام داشته. لیکن از آنجا که عالم در ترقیست سوسیولوژی اروپا (علوم اجتماعی) پیدا شده و آن را از بین برده و

🔹اولین ایراد من بشما این است که اصول عقیده و معیشتی ادیان در نتیجه‌ی ترقی کون محکوم بنابودی شده و از میان رفته و شما که می‌خواهید آن را بازگردانید اولاً مبارزه با طبیعت می‌نمایید و ثانیاً بر فرض آنکه مغلوب نشده و موفقیت پیدا کنید تازه نتیجه آن خواهد بود که مردم را از ترقی بازداشته بقهقرا بازگردانید.

🔹ایراد دوم من اینست که اساس دین شناختن خداست. باین معنی مردم دیندار می‌شوند تا خدا را بشناسند و گفته می‌شود اگر کسی نشناخت در آتش خواهد بود. در حالی که شناختن خدا دشوار است و ما امروز نمی‌توانیم به هستی خدا معترف باشیم. زیرا این کار نه جهت عاقلانه دارد و نه ما دلیل برای آن پیدا می‌کنیم. در زمانهای قدیم مردم چون اغلبی از حوادث را درک نمی‌کردند آن را بخدا نسبت می‌دادند. مثلاً کیفیت تشکیل ابر و باران را درک نمی‌کردند و ناچار شده می‌گفتند خدا آن را می‌کند. ولی ما که امروز علتهای طبیعی همه‌ی اینگونه حوادث را کشف کرده‌ایم و می‌بینیم عالم یک دستگاه مرتب و منظمی است که هر امری‌ در وقت و موقع خود حادث می‌شود دیگر چه احتیاجی داریم که خدایی فرض کنیم. از طرف دیگر گرفتیم که خدایی هست آیا معقولست که ما را بگناه آنکه دلیل پیدا نکرده و او را نشناخته‌ایم بآتش سوزانَد؟!.

🔹سوم یکی از ارکان دین تصدیق انبیاست. توریت [3] نامهای انبیاء بسیاری را می‌برد که باید تصدیق کرد و بمعجزات آنها ایمان آورد. خود آنها بماند همین معجزات اشکال بزرگیست و مسلم است که اساسی ندارد. در انجیل معجزاتی بمسیح نسبت می‌دهد که اگر یکی از آنها راست بود شهرت مسیح تمام کشور یهود و روم را فرامی‌گرفت. در حالی که ما می‌بینیم رومیان از آمدن و رفتن مسیح اطلاعی نیافته‌اند.
می‌گویند مسیح لازار را پس از چند روز از مرگش زنده گردانید ، و او با مسیح سیاحت می‌کرد و زندگی می‌نمود. ما می‌دانیم که اگر چنین کاری رخ می‌داد مردم بهیجان آمده لازار را روی دست گرفته بهمه جا می‌بردند و از همه‌ی اطراف کشور بدیدن او می‌آمدند و در همه‌ی کتابهای تاریخ آن را می‌نوشتند. در حالی که می‌بینیم در هیچ کتابی ذکری از آن نشده و از انجیلها تنها یکی آن را نوشته و سه انجیل دیگر بکلی بی‌خبر بوده‌اند و ما ناچاریم که آن را باور نکنیم. گذشته از آنکه علم منکر این چیزهاست و این محال است که مرده‌ای زنده گردد.

[1] : گفته‌های خود او را آورده و نخواستیم بشیوه‌ی پیمانش برگردانیم.
[2] : اتد = etude = مطالعه ـ و
[3] : نام دیگری برای تورات ـ و