🔶 دین و جهان
🔸 نشست چهارم (تکهی 3)
برای مثل میگوییم : در ایران یک رشته از گمراهیها و نادانیها بدآموزیهاییست که خراباتیان ـ یا بهتر گویم خیام و حافظ ـ در شعرهای خود گنجانیدهاند : «جهان هیچست و پوچست ، باید پروایش نداشت و ارجی بآن نگزاشت ، باید دربند گذشته و آینده نبود و زندگی را با مستی و سرخوشی بسر برد ، در جهان بودنیها بوده است و کوششها هیچ سودی نتواند داشت ...» اینها از زهرآلودترین نادانیها و بدآموزیهاست. یکی از شُوندهای بدبختی ایرانیان این شعرهای خراباتیان بوده است.
دکتر ارانی یک شعر از حافظ یاد میکند :
غلام همت آنم که زیر چرخ کبود
ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزادست
همین یک شعر نمونه است که آنان تا چه اندازه در نادانی و نافهمی فرورفته بودهاند. شما نیک اندیشید که این شعر چه معنایی را میفهماند. فراموش نمیکنم روزی از خیابان میگذشتم ، دیدم مردم انبوه شدهاند و هایهویی درمیان است. چون نگریستم دیدم جوان بلندبالا و تنومندی همانا خواسته نقش تازهای بکار گدایی خود زند ، و از سر تا پا برهنه گردیده و با همان حال مادرزادی در خیابان پدیدار گردیده که در جلو اتوبوسها میایستد و بگدایی میپردازد و مردم بتماشای او انبوه شدهاند ، و چون پاسبان میخواهد او را بگیرد هایهوی برپا گردیده. از دیدن آن حال من بیاد شعر حافظ افتادم. چه دیدم این گدای بیرگ خود را از هرچه آزاد گردانیده : از کلاه ، از رخت ، از کفش ، از ننگ ، از شرم ، از آزَرم[= شرف]. تنها از بند شکم آزادی نتوانسته.
به هر حال این نادانیها امروز رواج میدارد و بدآموزیهای این دو شاعر در بیشتر مغزها جا گرفته. اکنون سخن ما در آنست که این نادانیها از هر کجا پدید آمده و سرچشمهاش هرچه بوده باشد. ولی اگر در ایران سامانی بزندگانی داده شود و این بینواییها که امروز دامنگیر روستاییان و کارگران و دستههای دیگر میباشد از میان رود ، آیا این بدآموزیهای زهرآلود خود بخود از مغزها بیرون خواهد رفت؟!. آیا دلها خود بخود از آنها تهی خواهد گردید؟!. آیا بچنین چیزی گمان توان برد؟!.
همان صوفیگری که دکتر ارانی سخنان بسیاری دربارهی آن نوشته ، یکی دیگر از گرفتاریهای تودهی بدبخت ایرانست. این پتیارهبدآموزی که زهر خود را بباورها و اندیشهها و آیین زندگانی و خیمها و همه چیز فروریخته ، و تار و پود شعرهای ایران بیش از همه ، بافندگیهای
صوفیانست ، پس از هزارودویست سال هنوز از میان نرفته. امروز در چنین هنگام جهان ، گذشته از آنکه درویشان دستههایی هستند و در مراغه و گُناباد و شیراز و دیگر جاها کانونها میدارند ، کمکسانی را در ایران توان یافت که از بدآموزیهای صوفیگری بیبهره باشند و چیزهایی را از آنها ، دانسته و نادانسته در مغز خود جا داده نباشند.
در این باره هم ما میپرسیم : اگر زندگانی «اقتصادی» ایرانیان سامانی یابد و بدانسان که خواستهی دکتر ارانی و همراهان اوست ، کارگران و رنجبران به «حقوق» خود رسند و از بینوایی و تنگدستی بیرون آیند ، آیا این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری بخودی خود نابود خواهد گردید و مغزها از آنها پیراسته خواهد شد؟!.. آیا بچنین چیزی امید توان بست؟!. (1)
پابرگی :
1ـ کسانی که بتاریخ معاصر آشنایی دارند به بیچیزی و بینوایی مردم از قاجاریان تا سالهایی که نفت ایران به بهای بالایی در جهان فروخته شد (بویژه ده سال پایان پادشاهی محمدرضاشاه) آگاهند. همچنین ایشان میدانند در آن ده سال پول هنگفتی بکشور سرازیر شد. بیشتر بیچیزان از نیازمندیهای سخت رهیدند. توان خرید مردم بالا رفت و از بینواییهای گذشته جز اندکی بازنماند. بااینهمه نه صوفیگری از میان برخاست و نه شیعیگری و خراباتیگری رو به سستی نهاد. بلکه میتوان گفت : بهائیگری و شیعیگری (برای مثال) رواج بیشتری هم یافت. (ویراینده)
🔸 نشست چهارم (تکهی 3)
برای مثل میگوییم : در ایران یک رشته از گمراهیها و نادانیها بدآموزیهاییست که خراباتیان ـ یا بهتر گویم خیام و حافظ ـ در شعرهای خود گنجانیدهاند : «جهان هیچست و پوچست ، باید پروایش نداشت و ارجی بآن نگزاشت ، باید دربند گذشته و آینده نبود و زندگی را با مستی و سرخوشی بسر برد ، در جهان بودنیها بوده است و کوششها هیچ سودی نتواند داشت ...» اینها از زهرآلودترین نادانیها و بدآموزیهاست. یکی از شُوندهای بدبختی ایرانیان این شعرهای خراباتیان بوده است.
دکتر ارانی یک شعر از حافظ یاد میکند :
غلام همت آنم که زیر چرخ کبود
ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزادست
همین یک شعر نمونه است که آنان تا چه اندازه در نادانی و نافهمی فرورفته بودهاند. شما نیک اندیشید که این شعر چه معنایی را میفهماند. فراموش نمیکنم روزی از خیابان میگذشتم ، دیدم مردم انبوه شدهاند و هایهویی درمیان است. چون نگریستم دیدم جوان بلندبالا و تنومندی همانا خواسته نقش تازهای بکار گدایی خود زند ، و از سر تا پا برهنه گردیده و با همان حال مادرزادی در خیابان پدیدار گردیده که در جلو اتوبوسها میایستد و بگدایی میپردازد و مردم بتماشای او انبوه شدهاند ، و چون پاسبان میخواهد او را بگیرد هایهوی برپا گردیده. از دیدن آن حال من بیاد شعر حافظ افتادم. چه دیدم این گدای بیرگ خود را از هرچه آزاد گردانیده : از کلاه ، از رخت ، از کفش ، از ننگ ، از شرم ، از آزَرم[= شرف]. تنها از بند شکم آزادی نتوانسته.
به هر حال این نادانیها امروز رواج میدارد و بدآموزیهای این دو شاعر در بیشتر مغزها جا گرفته. اکنون سخن ما در آنست که این نادانیها از هر کجا پدید آمده و سرچشمهاش هرچه بوده باشد. ولی اگر در ایران سامانی بزندگانی داده شود و این بینواییها که امروز دامنگیر روستاییان و کارگران و دستههای دیگر میباشد از میان رود ، آیا این بدآموزیهای زهرآلود خود بخود از مغزها بیرون خواهد رفت؟!. آیا دلها خود بخود از آنها تهی خواهد گردید؟!. آیا بچنین چیزی گمان توان برد؟!.
همان صوفیگری که دکتر ارانی سخنان بسیاری دربارهی آن نوشته ، یکی دیگر از گرفتاریهای تودهی بدبخت ایرانست. این پتیارهبدآموزی که زهر خود را بباورها و اندیشهها و آیین زندگانی و خیمها و همه چیز فروریخته ، و تار و پود شعرهای ایران بیش از همه ، بافندگیهای
صوفیانست ، پس از هزارودویست سال هنوز از میان نرفته. امروز در چنین هنگام جهان ، گذشته از آنکه درویشان دستههایی هستند و در مراغه و گُناباد و شیراز و دیگر جاها کانونها میدارند ، کمکسانی را در ایران توان یافت که از بدآموزیهای صوفیگری بیبهره باشند و چیزهایی را از آنها ، دانسته و نادانسته در مغز خود جا داده نباشند.
در این باره هم ما میپرسیم : اگر زندگانی «اقتصادی» ایرانیان سامانی یابد و بدانسان که خواستهی دکتر ارانی و همراهان اوست ، کارگران و رنجبران به «حقوق» خود رسند و از بینوایی و تنگدستی بیرون آیند ، آیا این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری بخودی خود نابود خواهد گردید و مغزها از آنها پیراسته خواهد شد؟!.. آیا بچنین چیزی امید توان بست؟!. (1)
پابرگی :
1ـ کسانی که بتاریخ معاصر آشنایی دارند به بیچیزی و بینوایی مردم از قاجاریان تا سالهایی که نفت ایران به بهای بالایی در جهان فروخته شد (بویژه ده سال پایان پادشاهی محمدرضاشاه) آگاهند. همچنین ایشان میدانند در آن ده سال پول هنگفتی بکشور سرازیر شد. بیشتر بیچیزان از نیازمندیهای سخت رهیدند. توان خرید مردم بالا رفت و از بینواییهای گذشته جز اندکی بازنماند. بااینهمه نه صوفیگری از میان برخاست و نه شیعیگری و خراباتیگری رو به سستی نهاد. بلکه میتوان گفت : بهائیگری و شیعیگری (برای مثال) رواج بیشتری هم یافت. (ویراینده)
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
Kasravi-Tarikhe Mashroteye Iran.pdf
119.5 MB
✴️ تاریخ مشروطهی ایران
🔹 جلد یکم
🖌 احمد کسروی
🔹 جلد یکم
🖌 احمد کسروی
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
Kasravi-Tarikhe Hijdah Saleye Azarbayjan.pdf
55.9 MB
✴️ تاریخ مشروطهی ایران
🔹 جلد دوم (تاریخ هیجده سالهی آذربایجان)
🖌 احمد کسروی
🔹 جلد دوم (تاریخ هیجده سالهی آذربایجان)
🖌 احمد کسروی
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»
🔸 بدآموزیها و اندیشههای کج (تکهی سه از چهار)
این روش تا مدتی باقی بود لیکن از وقتی که هجوم تاتار شیرازهی حکومت اسلامی را بکلی از هم پاشید از آنوقت تاکنون مسلمانان سر بلند نکرده و نتوانستند امپراطوری معظمی مثل اول تشکیل داده عظمت اولیه و حیات پر از افتخار گذشته را تجدید نمایند. بالجمله در سطوت و قهاری حکومت رخنه پیدا شده تا درجهای از هیبت حکومت آزاد شدند و از آنرو تصوف قوت گرفته وسعتی بسزا پیدا نمود ... در اشعار فارسی موضوع اخلاق و موعظت و حکمت که از موضوعات مهمه شمرده میشود عبارت است از : بیثباتی دنیا ، انقلاب زمانه ، بیاعتباری روزگار ، شکایت از آسمان ، ترغیب به عنایت ، زهد ، توکل ، رضا و تسلیم و کلام تمام اکابر شعرا خاصه شعرای صوفیه پر است از این معانی بلکه باید گفت که تمام سرمایه و مواد اشعار اخلاقی و پند و اندرز منحصر است بهمینها و آن هم بلاشک از نتایج طرز حکومت و زاییدهی اوضاع و اصول مملکت میباشد. در ایران بلکه در تمام مشرق چون سلطنت روی اصول و قوانین و نظامات مدونه برقرار نبود و تشکیلات منظمی وجود نداشت لذا همیشه دچار انقلاب شدید و سخت میشدند. یکنفر امروز به تخت سلطنت قرار داشت فردا میدیدند سرش را بریده بدربار میبردند ، امروز کسی را میدیدند با خدم و حشم و طبل و علم حرکت میکند فردا همان کس را میدیدند که بزنجیر بسته میآورند ، خاندانی امروز تشکیل یافته خاندان دیگر که سالها روی کار بدند دفعـةً رهسپار فنا و زوال میشوند ، یکنفر تا امروز پشتهی هیزم بر سرگرفته در بازار میفروخت ، حال میبینند مالک تخت و تاج میباشد ، سلاطین سلاجقه و دیالمه که در تمام دنیا معروفند از همین درجهی پست بعظمت و بلندی رسیدهاند. کافور که در حرمین و مصر و شام خطبه بنام او میخواندند در بازار بردهفروشان دو روپیه خریداری شده بود. یعقوب صفار که معرکهآرائیهای او ورد زبانهاست رویگری بیش نبود. نتیجهی حتمی این گونه وقایع و پیشامدها این شد که بیثباتی زمانه و بیاعتباری روزگار در دلها رسوخ پیدا کرد و همین عوامل و اسباب عقاید و افکاری را که ذیلاً ملاحظه میکنید بوجود آورد :
چیست این زندگانی دنیا
گفت خوابی است یا خیالی چند
گفتم از وی چه حاصل است بگو
گفت درد سر و وبالی چند
گفتم اهل ستم چه طایفهاند
گفت گرگ و سگ و شغالی چند
گره بباد مزن گرچه برداد وزد
که این سخن بمثل باد با سلیمان است
بباغ دهر بهار و خزان همآغوش است
زمانه جام بدست و جنازه بر دوش است
بس کن ز کبر و ناز که دیده است روزگار
چین قبای قیصر و طرف کلاه کی
اعتمادی نیست بر دور جهان
بلکه بر گردون گردان نیز هم
پردهداری میکند بر قصر کسرا عنکبوت
جغد نوبت میزند بر گنبد افراسیاب
خوش فرش بوریا و گدائی و خواب امن
کین عیش نیست درخور او رنگ خسروی
🔸 بدآموزیها و اندیشههای کج (تکهی سه از چهار)
این روش تا مدتی باقی بود لیکن از وقتی که هجوم تاتار شیرازهی حکومت اسلامی را بکلی از هم پاشید از آنوقت تاکنون مسلمانان سر بلند نکرده و نتوانستند امپراطوری معظمی مثل اول تشکیل داده عظمت اولیه و حیات پر از افتخار گذشته را تجدید نمایند. بالجمله در سطوت و قهاری حکومت رخنه پیدا شده تا درجهای از هیبت حکومت آزاد شدند و از آنرو تصوف قوت گرفته وسعتی بسزا پیدا نمود ... در اشعار فارسی موضوع اخلاق و موعظت و حکمت که از موضوعات مهمه شمرده میشود عبارت است از : بیثباتی دنیا ، انقلاب زمانه ، بیاعتباری روزگار ، شکایت از آسمان ، ترغیب به عنایت ، زهد ، توکل ، رضا و تسلیم و کلام تمام اکابر شعرا خاصه شعرای صوفیه پر است از این معانی بلکه باید گفت که تمام سرمایه و مواد اشعار اخلاقی و پند و اندرز منحصر است بهمینها و آن هم بلاشک از نتایج طرز حکومت و زاییدهی اوضاع و اصول مملکت میباشد. در ایران بلکه در تمام مشرق چون سلطنت روی اصول و قوانین و نظامات مدونه برقرار نبود و تشکیلات منظمی وجود نداشت لذا همیشه دچار انقلاب شدید و سخت میشدند. یکنفر امروز به تخت سلطنت قرار داشت فردا میدیدند سرش را بریده بدربار میبردند ، امروز کسی را میدیدند با خدم و حشم و طبل و علم حرکت میکند فردا همان کس را میدیدند که بزنجیر بسته میآورند ، خاندانی امروز تشکیل یافته خاندان دیگر که سالها روی کار بدند دفعـةً رهسپار فنا و زوال میشوند ، یکنفر تا امروز پشتهی هیزم بر سرگرفته در بازار میفروخت ، حال میبینند مالک تخت و تاج میباشد ، سلاطین سلاجقه و دیالمه که در تمام دنیا معروفند از همین درجهی پست بعظمت و بلندی رسیدهاند. کافور که در حرمین و مصر و شام خطبه بنام او میخواندند در بازار بردهفروشان دو روپیه خریداری شده بود. یعقوب صفار که معرکهآرائیهای او ورد زبانهاست رویگری بیش نبود. نتیجهی حتمی این گونه وقایع و پیشامدها این شد که بیثباتی زمانه و بیاعتباری روزگار در دلها رسوخ پیدا کرد و همین عوامل و اسباب عقاید و افکاری را که ذیلاً ملاحظه میکنید بوجود آورد :
چیست این زندگانی دنیا
گفت خوابی است یا خیالی چند
گفتم از وی چه حاصل است بگو
گفت درد سر و وبالی چند
گفتم اهل ستم چه طایفهاند
گفت گرگ و سگ و شغالی چند
گره بباد مزن گرچه برداد وزد
که این سخن بمثل باد با سلیمان است
بباغ دهر بهار و خزان همآغوش است
زمانه جام بدست و جنازه بر دوش است
بس کن ز کبر و ناز که دیده است روزگار
چین قبای قیصر و طرف کلاه کی
اعتمادی نیست بر دور جهان
بلکه بر گردون گردان نیز هم
پردهداری میکند بر قصر کسرا عنکبوت
جغد نوبت میزند بر گنبد افراسیاب
خوش فرش بوریا و گدائی و خواب امن
کین عیش نیست درخور او رنگ خسروی
✴️ نسخهی تازهی کتاب «زندگانی من»
🔸تاریخ آموزنده است ، همچنان سرگذشت بزرگان.
بویژه زندگینامههای ایشان همیشه بهترین سرمشق جوانان بوده است.
🔸این آزموده شده : رفتار درست از پند آموزندهترست.
🔸از بزرگان بزرگی آموخته میگردد ، از پاکدامنان پاکی ، از مهربانان مهرورزی ، از شیردلان دلیری ، از خستگیناپذیران کوشش و پشتکار ، از دانشمندان دانشپژوهی ، از کاردانان کاردانی ...
اینست اهمیت زندگینامههای بزرگان.
🔸کتاب «زندگانی منِ» احمد کسروی یکی از ارجدارترین زندگینامههاست.
🔸چنانکه نوید داده بودیم نسخهی تازهی آن آماده گردیده و اکنون آن را ارمغان خوانندگان مینماییم.
خوشا آنکه شما نیز به دوستان و آشنایانتان ارمغان کنید.
کتاب «زندگانی من»
.
🔸تاریخ آموزنده است ، همچنان سرگذشت بزرگان.
بویژه زندگینامههای ایشان همیشه بهترین سرمشق جوانان بوده است.
🔸این آزموده شده : رفتار درست از پند آموزندهترست.
🔸از بزرگان بزرگی آموخته میگردد ، از پاکدامنان پاکی ، از مهربانان مهرورزی ، از شیردلان دلیری ، از خستگیناپذیران کوشش و پشتکار ، از دانشمندان دانشپژوهی ، از کاردانان کاردانی ...
اینست اهمیت زندگینامههای بزرگان.
🔸کتاب «زندگانی منِ» احمد کسروی یکی از ارجدارترین زندگینامههاست.
🔸چنانکه نوید داده بودیم نسخهی تازهی آن آماده گردیده و اکنون آن را ارمغان خوانندگان مینماییم.
خوشا آنکه شما نیز به دوستان و آشنایانتان ارمغان کنید.
کتاب «زندگانی من»
.
👍1
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)
🔸 گفتار چهارم : آیا در خواب آینده را توان دید؟.. (تکهی 3)
خوابگزاری (تعبیر خواب) که خود دستگاه دیگریست و در آن زمینه کتابهای بسیار نوشته شده همچنان بیپاست. خواب که بیپاست گزارشش بیپا اندر بیپاست. این از کجاست که اگر کسی در خواب فلان چیز را (از اسب و شتر و گرمابه و انگور و مانند اینها) دید فلان کار (از سفر رفتن و پول یافتن و شادمان گردیدن و مانند اینها) روی دهد؟!.. این بهمبستگی[=ارتباط] از کجا پیدا شده؟!..
اگر بکتابهایی که در این باره نوشته شده بازگردید خواهید دید جز گزافگویی (یا بهتر بگویم : زورگویی) دلیلی ندارد.
گاهی کسانی دعوای آزمایش میکنند. ولی دروغ و بیپاست. روزی کسی میگفت : من آزمودهام هرگاه که در خواب دیدم میپرم بسفر روم. دیگری گفت : من بارها دیدهام میپرم و بسفر نرفتهام.
در اینجا نیز بگفتهی کسان باوری نتوان داشت. این هم از جاهاییست که دروغنگویان نیز دروغ گویند. بسیار کسانی خود را نیز فریب دهند.
از خواب نیز زیانهای بسیار پدید آید : کسانی که دربند آن باشند گاهی بیهیچ شُوندی اندوهناک باشند و گاهی شادمان گردند. هنگامی امیدهای بیجا بندند ، زمانی بیمهای بیجا دارند. بشُوند یک خواب پریشانی باین و آن بدگمان باشند.
در آغاز جوانیم دوستی میداشتم کمتر روزی بحال سادهاش مییافتم. یک روز شادیها مینمودی. یک روز دلتنگیها نشان دادی. روزی باز اندوهناک میبود. چگونگی را پرسیدم. گفت : «من هر شبی که در خواب انگور سیاه بینم فردایش اندوهی بمن رسد. دیشب نیز انگور سیاه در خواب دیدهام و امروز دلگیر میباشم». گفتم : انگور سیاهی که شب در خواب بینید با اندوهناکی روز چه بهمبستگی درمیان تواند بود؟!.. آیا کدام دانشی این را میپذیرد؟!.. گفت : «من آزمودهام و میبینید که چون دیشب باز انگور سیاه دیدهام امروز اندوهناکم».
از این گفته در شگفت شدم و بنادانیش دلم سوخت. گفتم : اگر نیک اندیشید این اندوه شما نتیجهی آن پندار غلطست که میدارید و نتیجهی خواب یا انگور سیاه نیست. شما چون چنین پنداری میدارید هر زمان که چنان خوابی دیدید (و بیگمانست که بسیار میبینید) بخود اندوهناک میگردید ، و اگر آن پندار را دور اندازید خواهید دید که خواب یا انگور سیاه را هیچ گناهی نیست و شما نیز اندوهناک نخواهید بود.
شعری هست سرودهاند :
اگر در خواب بینی مرغ و ماهی
یقیناً میرسی بر پادشاهی
هزارها کسان فریب این شعر را خورده چون مرغ و ماهی در خواب دیده بودهاند چشم براه پادشاهی میداشتهاند و امیدهای بیجای شگفتی بآینده میبستهاند و چهبسا از کارهای خود بازمیماندهاند.
🔸 گفتار چهارم : آیا در خواب آینده را توان دید؟.. (تکهی 3)
خوابگزاری (تعبیر خواب) که خود دستگاه دیگریست و در آن زمینه کتابهای بسیار نوشته شده همچنان بیپاست. خواب که بیپاست گزارشش بیپا اندر بیپاست. این از کجاست که اگر کسی در خواب فلان چیز را (از اسب و شتر و گرمابه و انگور و مانند اینها) دید فلان کار (از سفر رفتن و پول یافتن و شادمان گردیدن و مانند اینها) روی دهد؟!.. این بهمبستگی[=ارتباط] از کجا پیدا شده؟!..
اگر بکتابهایی که در این باره نوشته شده بازگردید خواهید دید جز گزافگویی (یا بهتر بگویم : زورگویی) دلیلی ندارد.
گاهی کسانی دعوای آزمایش میکنند. ولی دروغ و بیپاست. روزی کسی میگفت : من آزمودهام هرگاه که در خواب دیدم میپرم بسفر روم. دیگری گفت : من بارها دیدهام میپرم و بسفر نرفتهام.
در اینجا نیز بگفتهی کسان باوری نتوان داشت. این هم از جاهاییست که دروغنگویان نیز دروغ گویند. بسیار کسانی خود را نیز فریب دهند.
از خواب نیز زیانهای بسیار پدید آید : کسانی که دربند آن باشند گاهی بیهیچ شُوندی اندوهناک باشند و گاهی شادمان گردند. هنگامی امیدهای بیجا بندند ، زمانی بیمهای بیجا دارند. بشُوند یک خواب پریشانی باین و آن بدگمان باشند.
در آغاز جوانیم دوستی میداشتم کمتر روزی بحال سادهاش مییافتم. یک روز شادیها مینمودی. یک روز دلتنگیها نشان دادی. روزی باز اندوهناک میبود. چگونگی را پرسیدم. گفت : «من هر شبی که در خواب انگور سیاه بینم فردایش اندوهی بمن رسد. دیشب نیز انگور سیاه در خواب دیدهام و امروز دلگیر میباشم». گفتم : انگور سیاهی که شب در خواب بینید با اندوهناکی روز چه بهمبستگی درمیان تواند بود؟!.. آیا کدام دانشی این را میپذیرد؟!.. گفت : «من آزمودهام و میبینید که چون دیشب باز انگور سیاه دیدهام امروز اندوهناکم».
از این گفته در شگفت شدم و بنادانیش دلم سوخت. گفتم : اگر نیک اندیشید این اندوه شما نتیجهی آن پندار غلطست که میدارید و نتیجهی خواب یا انگور سیاه نیست. شما چون چنین پنداری میدارید هر زمان که چنان خوابی دیدید (و بیگمانست که بسیار میبینید) بخود اندوهناک میگردید ، و اگر آن پندار را دور اندازید خواهید دید که خواب یا انگور سیاه را هیچ گناهی نیست و شما نیز اندوهناک نخواهید بود.
شعری هست سرودهاند :
اگر در خواب بینی مرغ و ماهی
یقیناً میرسی بر پادشاهی
هزارها کسان فریب این شعر را خورده چون مرغ و ماهی در خواب دیده بودهاند چشم براه پادشاهی میداشتهاند و امیدهای بیجای شگفتی بآینده میبستهاند و چهبسا از کارهای خود بازمیماندهاند.
🔶 دین و جهان
🔸 نشست چهارم (تکهی 4)
بدتر از همهی اینها داستان کیشهاست : در ایران بیش از ده کیش رواج میدارد و این بدترین گرفتاری برای مردم این کشور است. همان کارگران و رنجبران ، آلودهی بدآموزیهای پست این کیشها میباشند.
در اینجا نیز میپرسیم : اگر در ایران سوسیالیستی یا کمونیستی روان گردد آیا این کیشها بیکبار از میان خواهد رفت؟!. آیا بدآموزیهای جایگیر و کهن آنها از دلها سُتُرده خواهد شد؟!. آیا چنین گمان خوشی توان برد؟!. (1)
اینها را یکایک یاد میکنم تا نیک دانسته شود که این خردهگیران یا بدخواهان ما تا چه اندازه از فهم راستیها دورند و سخنانشان تا چه اندازه ناسنجیده و خامست.
من نمیدانم باین افسوس خورم که کسانی که دم از دلبستگی بکشور میزنند با کوششهای پایهدار ما دشمنی مینمایند و یا از اینکه درسخواندگانی بچنین سخنان خامی لب میگشایند.
میگویند : «باید وضعیت اقتصادی مردم را اصلاح کرد. دیگر چیزها خود بخود اصلاح خواهد شد» اگر راستش را خواهیم این سخن وارونه است. میباید گفت : در ایران تا این گمراهیها و نادانیها هست و ریشهی آنها کنده نشده ، بسامان یافتن زندگانی و بهیچ نیکی دیگری امید نتوان بست ، و هر کوششی که بشود بیهوده خواهد درآمد.
دلیلش داستان مشروطه است. پیشروان مشروطه نیز گرفتار این خامیها میبودند و چنین میپنداشتند که همانکه مشروطه در این کشور روان گردید و مجلس برپا شد و قانونهایی درمیان بود ، بهمهی بدبختیهای ایرانیان چاره خواهد شد و این توده رو براه پیشرفت نهاده ، در اندکزمانی با تودههای بزرگ اروپایی همسری خواهد نمود ، و از خامی این نمیدانستند که کیش شیعی و صوفیگری و شعرهای حافظ و سعدی و رباعیات خیام و بسیار مانند اینها با مشروطه و زندگانی آزاد و دمکراسی ناسازگار است و تا اینها هست و مغزها آلودهی آنهاست ، مشروطه در ایران پیش نتواند رفت و اگرهم روان گردد جز یک دستگاه پست و ننگآوری (همچون مشروطهی امروزی) نتواند بود. بلکه از بس خام میبودند ، از یکسو در راه مشروطه بکوشش و جانفشانی میپرداختند و از یکسو هواداری بسیار از کیش شیعی و از شعرهای سعدی و حافظ و خیام و از صوفیگری نشان میدادند و امروز نتیجهی خامیهای آنان را با دیده میبینید و از حالی که مشروطه در این کشور بدبخت پیدا کرده نیک آگاه میباشید.
شگفتتر آنکه بتازگی یک دلیل بسیار روشن در این زمینه بدست آمده و این بآشکار افتاده که از سامان دادن بزندگانی و اینگونه کارها چارهی گمراهیها و نادانیها نتواند بود ، و من نمیدانم چرا آن گویندگان از دلیلی بآن آشکاری ناآگاه ماندهاند و بخامی اندیشهها و آرزوهای خود پی نبردهاند.
پابرگی :
1ـ دولت شوروی بیست سال بیشتر با کیشها نبرد کرد و بآنها سخت گرفت ولی سپس دست بازداشت. اگر آن روش کارگر میبود آیا دست از آن میکشید؟!. باز سر برآوردن کشیشان و ملایان از یکسو و پیروانشان از سوی دیگر در شوروی ، کشوری که هفتاد سال با کمونیستی گردید ، گواه راستی سخن نویسنده است. او بیگمان است که چارهی گمراهیها تنها با آمیغهاست (گفتار نشست یکم) ، نه سوسیالیستی و نه بهبود اقتصادی چارهی آنها نخواهد بود. (ویراینده)
🔸 نشست چهارم (تکهی 4)
بدتر از همهی اینها داستان کیشهاست : در ایران بیش از ده کیش رواج میدارد و این بدترین گرفتاری برای مردم این کشور است. همان کارگران و رنجبران ، آلودهی بدآموزیهای پست این کیشها میباشند.
در اینجا نیز میپرسیم : اگر در ایران سوسیالیستی یا کمونیستی روان گردد آیا این کیشها بیکبار از میان خواهد رفت؟!. آیا بدآموزیهای جایگیر و کهن آنها از دلها سُتُرده خواهد شد؟!. آیا چنین گمان خوشی توان برد؟!. (1)
اینها را یکایک یاد میکنم تا نیک دانسته شود که این خردهگیران یا بدخواهان ما تا چه اندازه از فهم راستیها دورند و سخنانشان تا چه اندازه ناسنجیده و خامست.
من نمیدانم باین افسوس خورم که کسانی که دم از دلبستگی بکشور میزنند با کوششهای پایهدار ما دشمنی مینمایند و یا از اینکه درسخواندگانی بچنین سخنان خامی لب میگشایند.
میگویند : «باید وضعیت اقتصادی مردم را اصلاح کرد. دیگر چیزها خود بخود اصلاح خواهد شد» اگر راستش را خواهیم این سخن وارونه است. میباید گفت : در ایران تا این گمراهیها و نادانیها هست و ریشهی آنها کنده نشده ، بسامان یافتن زندگانی و بهیچ نیکی دیگری امید نتوان بست ، و هر کوششی که بشود بیهوده خواهد درآمد.
دلیلش داستان مشروطه است. پیشروان مشروطه نیز گرفتار این خامیها میبودند و چنین میپنداشتند که همانکه مشروطه در این کشور روان گردید و مجلس برپا شد و قانونهایی درمیان بود ، بهمهی بدبختیهای ایرانیان چاره خواهد شد و این توده رو براه پیشرفت نهاده ، در اندکزمانی با تودههای بزرگ اروپایی همسری خواهد نمود ، و از خامی این نمیدانستند که کیش شیعی و صوفیگری و شعرهای حافظ و سعدی و رباعیات خیام و بسیار مانند اینها با مشروطه و زندگانی آزاد و دمکراسی ناسازگار است و تا اینها هست و مغزها آلودهی آنهاست ، مشروطه در ایران پیش نتواند رفت و اگرهم روان گردد جز یک دستگاه پست و ننگآوری (همچون مشروطهی امروزی) نتواند بود. بلکه از بس خام میبودند ، از یکسو در راه مشروطه بکوشش و جانفشانی میپرداختند و از یکسو هواداری بسیار از کیش شیعی و از شعرهای سعدی و حافظ و خیام و از صوفیگری نشان میدادند و امروز نتیجهی خامیهای آنان را با دیده میبینید و از حالی که مشروطه در این کشور بدبخت پیدا کرده نیک آگاه میباشید.
شگفتتر آنکه بتازگی یک دلیل بسیار روشن در این زمینه بدست آمده و این بآشکار افتاده که از سامان دادن بزندگانی و اینگونه کارها چارهی گمراهیها و نادانیها نتواند بود ، و من نمیدانم چرا آن گویندگان از دلیلی بآن آشکاری ناآگاه ماندهاند و بخامی اندیشهها و آرزوهای خود پی نبردهاند.
پابرگی :
1ـ دولت شوروی بیست سال بیشتر با کیشها نبرد کرد و بآنها سخت گرفت ولی سپس دست بازداشت. اگر آن روش کارگر میبود آیا دست از آن میکشید؟!. باز سر برآوردن کشیشان و ملایان از یکسو و پیروانشان از سوی دیگر در شوروی ، کشوری که هفتاد سال با کمونیستی گردید ، گواه راستی سخن نویسنده است. او بیگمان است که چارهی گمراهیها تنها با آمیغهاست (گفتار نشست یکم) ، نه سوسیالیستی و نه بهبود اقتصادی چارهی آنها نخواهد بود. (ویراینده)
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»
🔸 بدآموزیها و اندیشههای کج (تکهی چهار از چهار)
این مطلب محتاج به بیان نیست که یک چیز تأثیرش در امزجه و طبایع مختلفه اختلاف پیدا میکند چنانکه در بعضی طبایع بیثباتی دنیا اثری که بخشید این بود که وقتی که بهیچ چیز نشود اعتبار کرد تحصیل دولت و ثروت و منصب و جاه عبث و بیهوده خواهد بود علیهذا قناعت ، عزلت ، انزوا ، توکل ، زهد ، عبادت را باید شعار قرار داد و کلمات شعرای صوفیه از آن پر است و رفتهرفته این طریقه یک اصل مسلمی شده مرکوز ذهن عارف و عامی گردید چنانکه میبینیم شعرائی هم که شب و روز در تلاش دنیا بودند محض انجام وظایف شعر و شاعری در مواعظ و پند همین مضامین و معانی را در سلک نظم کشیدهاند لیکن طبایع دیگر اثری که بخشید ضد اثر اولی بوده و آن این است که وقتی که نتوان بهیچ چیز اعتبار کرد و یا اعتماد نمود پس جد و جهد ، اندیشه و فکر ، سعی و عمل و بالاخره تک و دو تماماً بیحاصل و بینتیجه است بلکه در این دو روزهی حیات سرگرم عشرت و کامرانی ، نغمه و سرود بالاخره ساده و باده باید گردید و بایستی ساعات گرانبهای عمر را غنیمت دانست و صرف این امور کرد و همین طرز فکر است که مثل خیام و حافظ را بوجود میآورد.
بنوش باده که ایام غم نخواهد ماند
چنان نماند و چنین نیز هم نخواهد ماند
سرود مجلس جمشید گفتهاند این بود
که جام باده بیاور که جم نخواهد ماند
ابر است ساقیا قدحی پر شراب کن
دور فلک درنگ ندارد شتاب کن
زان بیشتر که عالم ما میشود خراب
ما را بجام بادهی گلگون خراب کن
شراب تلخ ده ساقی که مردافکن بود زورش
که تا لختی بیاسایم ز دنیا و شر و شورش
کمند صید بهرامی بیفکن جام می برگیر
که من پیمودم این صحرا نه بهرام است نه گورش
بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم
فلک را سقف بشکافیم و طرح دیگر اندازیم
غم دنیای دنی چند خوری باده بخور
حیف باشد دل دانا که مشوش باشد
که برد بنزد شاهان ز من گدا پیامی
که بکوی می فروشان دو هزار جم بجامی
جائی که تخت و مسند جم میرود بباد
گر غم خوریم خوش نبود به که می خوریم
🔸 بدآموزیها و اندیشههای کج (تکهی چهار از چهار)
این مطلب محتاج به بیان نیست که یک چیز تأثیرش در امزجه و طبایع مختلفه اختلاف پیدا میکند چنانکه در بعضی طبایع بیثباتی دنیا اثری که بخشید این بود که وقتی که بهیچ چیز نشود اعتبار کرد تحصیل دولت و ثروت و منصب و جاه عبث و بیهوده خواهد بود علیهذا قناعت ، عزلت ، انزوا ، توکل ، زهد ، عبادت را باید شعار قرار داد و کلمات شعرای صوفیه از آن پر است و رفتهرفته این طریقه یک اصل مسلمی شده مرکوز ذهن عارف و عامی گردید چنانکه میبینیم شعرائی هم که شب و روز در تلاش دنیا بودند محض انجام وظایف شعر و شاعری در مواعظ و پند همین مضامین و معانی را در سلک نظم کشیدهاند لیکن طبایع دیگر اثری که بخشید ضد اثر اولی بوده و آن این است که وقتی که نتوان بهیچ چیز اعتبار کرد و یا اعتماد نمود پس جد و جهد ، اندیشه و فکر ، سعی و عمل و بالاخره تک و دو تماماً بیحاصل و بینتیجه است بلکه در این دو روزهی حیات سرگرم عشرت و کامرانی ، نغمه و سرود بالاخره ساده و باده باید گردید و بایستی ساعات گرانبهای عمر را غنیمت دانست و صرف این امور کرد و همین طرز فکر است که مثل خیام و حافظ را بوجود میآورد.
بنوش باده که ایام غم نخواهد ماند
چنان نماند و چنین نیز هم نخواهد ماند
سرود مجلس جمشید گفتهاند این بود
که جام باده بیاور که جم نخواهد ماند
ابر است ساقیا قدحی پر شراب کن
دور فلک درنگ ندارد شتاب کن
زان بیشتر که عالم ما میشود خراب
ما را بجام بادهی گلگون خراب کن
شراب تلخ ده ساقی که مردافکن بود زورش
که تا لختی بیاسایم ز دنیا و شر و شورش
کمند صید بهرامی بیفکن جام می برگیر
که من پیمودم این صحرا نه بهرام است نه گورش
بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم
فلک را سقف بشکافیم و طرح دیگر اندازیم
غم دنیای دنی چند خوری باده بخور
حیف باشد دل دانا که مشوش باشد
که برد بنزد شاهان ز من گدا پیامی
که بکوی می فروشان دو هزار جم بجامی
جائی که تخت و مسند جم میرود بباد
گر غم خوریم خوش نبود به که می خوریم
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)
🔸 گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟.. (تکهی 1)
یک پندار دیگری که بسیاری گرفتارند گفتگو با مردگانست. این پندار از اروپا برخاسته و چیزیست تازهدرآمده. روزی بوده که کاهنان لاف از گفتگو با خدایان زدندی. سپس زمانی رسیده که جنگیران با جن و پری سخن گفتندی. اکنون در زمان دانشها پندارپرستان در دیگری باز کردهاند و با روانهای مردگان بگفتگو میپردازند.
ما نمیدانیم این در اروپا از کی پیدا شده و چگونه پیدا شده. این میدانیم که سی و چهل سال پیش از این ، دستگاه بزرگی برای آن چیده شده صدها هزار مردان و زنان بآن گرویده بودند. مهنامهها و روزنامهها و کتابها در زمینهی آن بچاپ میرسید. صدها پرفسور هواداری از آن مینمودند. انجمنها باین نام برپا میگردید. هزارها مردان و زنان از راه آن نان میخوردند. در بسیاری از کشورها «روانیان» (اسپرتیستها) دستهای میبودند.
این در غرب میبود. اما در شرق نخست مصریان آن را گرفتند و با یک دلدادگی شگفتی برواج آن کوشیدند. مهنامههای بنام آنجا ـ از المُقتَطَف و الهِلال ـ گفتارهای بسیار در این باره نوشتند و کتابها در این باره بچاپ رسانیدند. شگفتتر این بود که چون همگی آن را براست میداشتند و گمان بیپایی دربارهاش نمیرفت برخی ملایان همان را دلیلی بجاویدانی روان گرفته در کتابهای دینیشان نوشتند.
سپس آوازهاش بدیگر کشورهای شرقی نیز رسید و در ایران نیز گروهی بآن گرویدند. در تهران دستهای پدید آمد و انجمنی برپا گردید. نشستها میکردند و هنر خود را نشان میدادند. برخی کتابها نیز نوشته یا ترجمه کرده بچاپ میرسانیدند.
چنانکه گفتیم این نیز پنداری بیش نیست. با آنهمه هایهویی که در اروپا و آمریکا دربارهاش راه افتاده بود ، و با آنهمه کتابها و روزنامهها که نوشته شده ، جز یک نمایش بیپایی نمیباشد.
باید دانست که در این باره آنچه راستست تکان میز میباشد. به اینمعنی که سه تن یا بیشتر در پیرامون میز گردی مینشینند ، (میز گردی که از میانه بروی میخی یا میلهی آهنی گزارده شده و بآسانی تواند چرخید). این سه تن باید هر دو دستهای خود را روی میز گزارند و همگی خواهان آمدن روانی باشند و هوش خود را بآن گمارند و چون یک یا دو دقیقه بدانسان هوش گماردند ناگهان در میز تکان سبکی پدید آید. این تکان در پندار آنان از سوی یک روانیست که برای گفتگو پیش آمده. چنین میگویند که روانها نیروهای آنها را افزار گرفته میز را بتکانهایی آورند ، و آنان شمارده با یکی از حرفهای الفبا برابر گردانند و خواست او را دانند. اینست راه گفتگو. چنین میپندارند که روانها از آینده و از ناپیدا نیز آگاه میباشند و هرچه پرسیده شود پاسخ دهند.
🔸 گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟.. (تکهی 1)
یک پندار دیگری که بسیاری گرفتارند گفتگو با مردگانست. این پندار از اروپا برخاسته و چیزیست تازهدرآمده. روزی بوده که کاهنان لاف از گفتگو با خدایان زدندی. سپس زمانی رسیده که جنگیران با جن و پری سخن گفتندی. اکنون در زمان دانشها پندارپرستان در دیگری باز کردهاند و با روانهای مردگان بگفتگو میپردازند.
ما نمیدانیم این در اروپا از کی پیدا شده و چگونه پیدا شده. این میدانیم که سی و چهل سال پیش از این ، دستگاه بزرگی برای آن چیده شده صدها هزار مردان و زنان بآن گرویده بودند. مهنامهها و روزنامهها و کتابها در زمینهی آن بچاپ میرسید. صدها پرفسور هواداری از آن مینمودند. انجمنها باین نام برپا میگردید. هزارها مردان و زنان از راه آن نان میخوردند. در بسیاری از کشورها «روانیان» (اسپرتیستها) دستهای میبودند.
این در غرب میبود. اما در شرق نخست مصریان آن را گرفتند و با یک دلدادگی شگفتی برواج آن کوشیدند. مهنامههای بنام آنجا ـ از المُقتَطَف و الهِلال ـ گفتارهای بسیار در این باره نوشتند و کتابها در این باره بچاپ رسانیدند. شگفتتر این بود که چون همگی آن را براست میداشتند و گمان بیپایی دربارهاش نمیرفت برخی ملایان همان را دلیلی بجاویدانی روان گرفته در کتابهای دینیشان نوشتند.
سپس آوازهاش بدیگر کشورهای شرقی نیز رسید و در ایران نیز گروهی بآن گرویدند. در تهران دستهای پدید آمد و انجمنی برپا گردید. نشستها میکردند و هنر خود را نشان میدادند. برخی کتابها نیز نوشته یا ترجمه کرده بچاپ میرسانیدند.
چنانکه گفتیم این نیز پنداری بیش نیست. با آنهمه هایهویی که در اروپا و آمریکا دربارهاش راه افتاده بود ، و با آنهمه کتابها و روزنامهها که نوشته شده ، جز یک نمایش بیپایی نمیباشد.
باید دانست که در این باره آنچه راستست تکان میز میباشد. به اینمعنی که سه تن یا بیشتر در پیرامون میز گردی مینشینند ، (میز گردی که از میانه بروی میخی یا میلهی آهنی گزارده شده و بآسانی تواند چرخید). این سه تن باید هر دو دستهای خود را روی میز گزارند و همگی خواهان آمدن روانی باشند و هوش خود را بآن گمارند و چون یک یا دو دقیقه بدانسان هوش گماردند ناگهان در میز تکان سبکی پدید آید. این تکان در پندار آنان از سوی یک روانیست که برای گفتگو پیش آمده. چنین میگویند که روانها نیروهای آنها را افزار گرفته میز را بتکانهایی آورند ، و آنان شمارده با یکی از حرفهای الفبا برابر گردانند و خواست او را دانند. اینست راه گفتگو. چنین میپندارند که روانها از آینده و از ناپیدا نیز آگاه میباشند و هرچه پرسیده شود پاسخ دهند.
🔶 دین و جهان
🔸 نشست چهارم (تکهی 5)
چنانکه میدانیم از بیست و چند سال پیش کمونیستی یا سوسیالیستی در کشور بزرگ روسستان (شوروی) روان گردیده و پس از کوششها و خونریزیهای بسیار ، زندگانی در آنجا سامان پذیرفته و بینواییها برافتاده ، و با اینحال دیده میشود دینها که بگفتهی دکتر ارانی و همراهانش از ریشه نادانی و بیراهی بوده و بگفتهی ما با حال کنونیش جز مایهی گرفتاری نیست ، از آن کشور رخت برنبسته و با همهی نبردهایی که در بیست و چند سال با آنها رفته ، از میان برنخاسته. بلکه چنانکه در این تازگیها دانسته شده ، چه کشیشان و چه ملایان و چه دیگر پیشروان دینی در آن کشور همچنان میبودهاند و چون بتازگی از دولت پرگ [=اجازه] گرفتهاند ، ادارههای خود را از سر نو بنیاد گزاردهاند.
یک داستان شگفتتر آن بود که ما دیدیم ملایان و مجتهدان مسلمانان ، تلگراف به مارشال استالین فرستادهاند و از جمله چنین گفتهاند که به «مُصلّا» رفته فیروزی دولت شوروی را در این جنگ بزرگ از خدا خواستار گردیدهاند ، و این داستان میرساند که ملایان در آن کشور ، نه تنها خودشان بازمیمانند و همچنان هستند ، بیپاترین پندارهاشان را نیز نگاه داشتهاند و همچنان میدارند ، و با آنهمه هیاهوها و جنبشها کمترین تکانی بخود ندادهاند و از بس دژآگاه (1) و دستنخوردهاند ، از فرستادن چنین پیامی که از هر باره بیارجست ، به پیشوای روسیه بازنایستادهاند.
در این باره راز داستان آنست که یک گمراهی و یا نادانی ـ از هر گونه ـ که درمیان مردم هست ، اگر خواسته میشود که ریشهاش کنده گردد ، باید یکسره بخود آن پرداخته شود و رزمی [حمله] رود ، آنگاه آمیغهایی [حقایق] در آن زمینه بجای آن گزارده شود.
در همان زمینهی دین ، بایستی از یکسو به یکایک کیشها پرداخته شود و بیپایی هر یکی با دلیلها روشن گردد و ناسازگاریها که میانهی آنها با دانشهاست بگوشها رسد و زیانهای بسیاری را که میدارند ، مردمان بدانند. از سوی دیگر معنی راست دین و اینکه آیا آن را بنیادی هست و یا بیکبار بیبنیاد میباشد ، با دلیلهای استوار بازنموده شود. چنانکه در پیش هم گفتهایم از این راهست که توان به نتیجهای رسید و این راهست که ما پیش گرفتهایم و جای افسوست که دیگران ناآگاهانه بخردهگیری و کارشکنی میکوشند.
به هر حال این بسیار نابجاست که کسانی پندارند با سامان یافتن زندگانی گمراهیها و نادانیها از میان خواهد رفت.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ دُژآگاه (با پیش دال) = کسی که آگاهیهایش ناراست و خود فرهنگنادیده و ناتراشیده باشد.
🔸 نشست چهارم (تکهی 5)
چنانکه میدانیم از بیست و چند سال پیش کمونیستی یا سوسیالیستی در کشور بزرگ روسستان (شوروی) روان گردیده و پس از کوششها و خونریزیهای بسیار ، زندگانی در آنجا سامان پذیرفته و بینواییها برافتاده ، و با اینحال دیده میشود دینها که بگفتهی دکتر ارانی و همراهانش از ریشه نادانی و بیراهی بوده و بگفتهی ما با حال کنونیش جز مایهی گرفتاری نیست ، از آن کشور رخت برنبسته و با همهی نبردهایی که در بیست و چند سال با آنها رفته ، از میان برنخاسته. بلکه چنانکه در این تازگیها دانسته شده ، چه کشیشان و چه ملایان و چه دیگر پیشروان دینی در آن کشور همچنان میبودهاند و چون بتازگی از دولت پرگ [=اجازه] گرفتهاند ، ادارههای خود را از سر نو بنیاد گزاردهاند.
یک داستان شگفتتر آن بود که ما دیدیم ملایان و مجتهدان مسلمانان ، تلگراف به مارشال استالین فرستادهاند و از جمله چنین گفتهاند که به «مُصلّا» رفته فیروزی دولت شوروی را در این جنگ بزرگ از خدا خواستار گردیدهاند ، و این داستان میرساند که ملایان در آن کشور ، نه تنها خودشان بازمیمانند و همچنان هستند ، بیپاترین پندارهاشان را نیز نگاه داشتهاند و همچنان میدارند ، و با آنهمه هیاهوها و جنبشها کمترین تکانی بخود ندادهاند و از بس دژآگاه (1) و دستنخوردهاند ، از فرستادن چنین پیامی که از هر باره بیارجست ، به پیشوای روسیه بازنایستادهاند.
در این باره راز داستان آنست که یک گمراهی و یا نادانی ـ از هر گونه ـ که درمیان مردم هست ، اگر خواسته میشود که ریشهاش کنده گردد ، باید یکسره بخود آن پرداخته شود و رزمی [حمله] رود ، آنگاه آمیغهایی [حقایق] در آن زمینه بجای آن گزارده شود.
در همان زمینهی دین ، بایستی از یکسو به یکایک کیشها پرداخته شود و بیپایی هر یکی با دلیلها روشن گردد و ناسازگاریها که میانهی آنها با دانشهاست بگوشها رسد و زیانهای بسیاری را که میدارند ، مردمان بدانند. از سوی دیگر معنی راست دین و اینکه آیا آن را بنیادی هست و یا بیکبار بیبنیاد میباشد ، با دلیلهای استوار بازنموده شود. چنانکه در پیش هم گفتهایم از این راهست که توان به نتیجهای رسید و این راهست که ما پیش گرفتهایم و جای افسوست که دیگران ناآگاهانه بخردهگیری و کارشکنی میکوشند.
به هر حال این بسیار نابجاست که کسانی پندارند با سامان یافتن زندگانی گمراهیها و نادانیها از میان خواهد رفت.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ دُژآگاه (با پیش دال) = کسی که آگاهیهایش ناراست و خود فرهنگنادیده و ناتراشیده باشد.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
زندگانی من.pdf
15.6 MB
📚 زندگانی من (هر سه بخش : زندگانی من ، ده سال در عدلیه ، داستان بیرون آمدن من از عدلیه)
✍ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
📊 شمار ساتها : ۴۴۰
🔸 بازپسین پراکنش : اسفند ۱۳۹۹
🔹 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✍ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
📊 شمار ساتها : ۴۴۰
🔸 بازپسین پراکنش : اسفند ۱۳۹۹
🔹 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»
🔸 تأثیر زندگانی تمدنی و نظامی (تکهی یک از یک)
زمانی که در ایران شعر و شاعری شروع گردید روح سلحشوری بر مردم غالب و حیات ملی در واقع حیات فوجی و نظامی بوده است ، بحبوحهی فتوحات و جدال و قتال از هر طرف در جریان
بوده ، ترک و دیلم و سلجوق و اقوام تازهای داخل دایرهی اسلام شده و از اینرو حکوماتی که روی کار میآمدند برای حفظ مقام و بقای خود لازم بود همیشه مجهز و مسلح باشند و در نتیجه تمام افراد از کوچک و بزرگ حتی اطفال سلحشور و سپاهی بودند. هیئت سلاطین و امرا شما میدانید عموماً تنپرور و عیاش میشوند لیکن وضعیت آن عصر این بود که به منصور یکی از تاجداران اخیر سامانی وقتی که ندما و امنای سلطنت میگویند لازم است از نعمتهای خداداد حیات بهرهای ببرید ، قصور عالیه بنا کنید و با مبلهای عالی و نفیس آنها را زینت نمائید ، از نغمات دلکش و سرودهای دلنواز روح را فرح بخشید در جواب این قطعه را میسراید :
گویند مرا چون سَلَب خوب نسازی
مأواگه آراسته و فرش ملون
با نعرهی گردون چه کنم لحن مغنی
با پویهی اسبان چه کنم مجلس گلشن
اسب است و سلاح است مرا بزمگه و باغ
تیر است و کمان است مرا لاله و سوسن
لطف در این است که شعرای آن عصر اشعار بزمی خود را نیز بلباس رزم آرایش میکردند. سلطان محمود از میدان جنگ برگشته زینتی شاعر قصیدهای در تبریک و تهنیت گفته با خود بدربار برده است ، او در این قصیده سلطان را ترغیب میکند که دمی بیاسائید از خستگی بیرون آئید ، بوسیلهی مطرب و می دماغ را خوش سازید ولی ملاحظه کنید چگونه در پردهی رزم صورت بزم را کشیده است :
میسرهی مطربان خوش سازیم
میمنهی دوستان بس دلخواه
علم از ساقیان به پای کنیم
تار منجوقها ز زلف سیاه
بدل تیر دستها گیریم
از گل و سنبل شکفته گیاه
غم گریزد ز پیش ما چو نانک
خان و قیصر ز رزم شاهنشاه
🔸 تأثیر زندگانی تمدنی و نظامی (تکهی یک از یک)
زمانی که در ایران شعر و شاعری شروع گردید روح سلحشوری بر مردم غالب و حیات ملی در واقع حیات فوجی و نظامی بوده است ، بحبوحهی فتوحات و جدال و قتال از هر طرف در جریان
بوده ، ترک و دیلم و سلجوق و اقوام تازهای داخل دایرهی اسلام شده و از اینرو حکوماتی که روی کار میآمدند برای حفظ مقام و بقای خود لازم بود همیشه مجهز و مسلح باشند و در نتیجه تمام افراد از کوچک و بزرگ حتی اطفال سلحشور و سپاهی بودند. هیئت سلاطین و امرا شما میدانید عموماً تنپرور و عیاش میشوند لیکن وضعیت آن عصر این بود که به منصور یکی از تاجداران اخیر سامانی وقتی که ندما و امنای سلطنت میگویند لازم است از نعمتهای خداداد حیات بهرهای ببرید ، قصور عالیه بنا کنید و با مبلهای عالی و نفیس آنها را زینت نمائید ، از نغمات دلکش و سرودهای دلنواز روح را فرح بخشید در جواب این قطعه را میسراید :
گویند مرا چون سَلَب خوب نسازی
مأواگه آراسته و فرش ملون
با نعرهی گردون چه کنم لحن مغنی
با پویهی اسبان چه کنم مجلس گلشن
اسب است و سلاح است مرا بزمگه و باغ
تیر است و کمان است مرا لاله و سوسن
لطف در این است که شعرای آن عصر اشعار بزمی خود را نیز بلباس رزم آرایش میکردند. سلطان محمود از میدان جنگ برگشته زینتی شاعر قصیدهای در تبریک و تهنیت گفته با خود بدربار برده است ، او در این قصیده سلطان را ترغیب میکند که دمی بیاسائید از خستگی بیرون آئید ، بوسیلهی مطرب و می دماغ را خوش سازید ولی ملاحظه کنید چگونه در پردهی رزم صورت بزم را کشیده است :
میسرهی مطربان خوش سازیم
میمنهی دوستان بس دلخواه
علم از ساقیان به پای کنیم
تار منجوقها ز زلف سیاه
بدل تیر دستها گیریم
از گل و سنبل شکفته گیاه
غم گریزد ز پیش ما چو نانک
خان و قیصر ز رزم شاهنشاه
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)
🔸 گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟.. (تکهی 2)
اینست آنچه هست و در نشستهاشان توان دید. این معنایش آنست که روانها در این جهانند و با زندگان بهمبستگی توانند یافت. اینست باید پرسید : اگر چنینست پس چرا روانها خود یکسره[=مستقیم] میز را بتکان نمیآورند؟!.. چرا بجای آنکه نیروهای گرد میزنشینان را افزار گیرند خود میز را افزار نمیگیرند؟!.. آنگاه این از چیست که گرد میزنشینان باید کمتر از سه تن نباشند و از یک تن و یا دو تن نتیجه نتواند بود (مگر بسیار ورزیده باشند)؟!.. این از چیست که اگر یکی از سه تن باوری نداشت و از درون دل خواهان نبود نتیجه بدست نخواهد آمد؟!.. اگر راستیرا روانی میخواهد خود را بنماید با چنین کس دیگر بهتر است و او را دارای باور خواهد گردانید.
اگر گویند : تکان نتیجهی گماردن هوشهاست ، و اینست باید از روی باور باشد ، میگویم : پس در آنحال چه کاری با روان میداریم؟!.. چرا نگوییم آن نمایش نتیجهی کوشش و هوشبرگماری خود آن کسانست و روانی درمیان نمیباشد؟!.. آیا چنین کاری چه شگفتی دارد؟!.. در جایی که توان با نگاه یکی را خوابانید و نیروهایش را از دستش گرفت (خوابانیدن با نیروی کهربایی) ، چه شگفتست که یک یا چند تن با گماردن هوش ، میزی را بتکان آورند؟!..
اگر گویند : پس آن پاسخها از کجا میآید؟. زیرا گاهی آگاهیهایی پدید میآید که گرد میزنشینان هیچ کدام آن را نمیدانستهاند ـ اگر پای روان درمیان نیست پس آن آگاهیها از کجاست؟!.. میگویم : چنین چیزی هرگز نبوده است و نتواند بود که پاسخی از میز درآید و در آن آگاهیی باشد که گرد میزنشینان هر سه از آن ناآگاه و بیگانه بودهاند. راز داستان آنست که هر آدمی هرآنچه از کودکی دیده و یا شنیده و یا اندیشیده در مغز او جا گرفته و رویهم آمده اگرچه خود او درنمییابد و بسیاری از آنها را بیکبار فراموش کرده ، و همین چیزهاست که گاهی در این هنگام در سایهی برگماردن هوش بیرون میآید و آگاهی نادانستهای پنداشته میشود. (چنانکه در خواب دیدن نیز چنینست و همین اندوختههای مغزیست که در خواب بتکان میآید و درهم آمیخته چیزهای شگفتی پدید میآورد).
این چیزیست که دیگران در این زمینه گفتهاند و ما نیز میپذیریم. به هر حال آنچه نتوان پذیرفت آنست که مردگان با زندگان بسخن درآیند وآنگاه از آینده نیز آگاهی دهند.
چه اگر این توانستی بود که با مردهای سخن گویند چه نیاز بودی که در آدمکشیها آنهمه رنج برند و جستجو کنند و کشنده را بشناسند یا نشناسند؟!.. چرا این نکردندی که روان کشته شده را بخواهند و چگونگی را از خود او پرسند؟!.. چرا بجای آنهمه بازجویان و بازپرسان که در شهربانیها بکار میگمارند ، در هر کجا چند تنی از این «روانیان» (یا بهتر گویم : گرد میزنشینان) را بکار نگماردندی؟!..
دولتها بماند. چرا در آنهمه آدمکشیها که رخ میدهد و کشنده نادانسته میباشد یکی از خود روانیان پا بمیان ننهاده و هنر خود را ننموده است؟!..
اگر این راست بودی که با مردگان سخن توان گفت ما توانستیمی بسیاری از رازهای پوشیدهی تاریخ را بآشکار آوریم. توانستیمی روانهای مردان تاریخی را بپای میز کشانیده هرچه میخواهیم از آنها بپرسیم.
اگر این راست بودی که روانها ناپیدا میدانند و از آینده آگاهی میدهند ما هزارها سود از این دستگاه میز چرخنده بردیمی.
این دلیل بُرندهایست که آن تکان میز از نیروی خود گرد میزنشینانست ، پای روانی درمیان نیست. شگفتتر آنست که خود روانیان (اسپرتیستها) ، چه در اروپا و چه در ایران ، در این اندازه نایستاده بگزافهها و دروغهای بسیار دیگر پرداختهاند. برخی دعوا میدارند که چون کسی را با نیروی کهربایی (مانیتزم) میخوابانند ، آن خوابیده با روانها بهمبستگی پیدا میکند و از آنان هرچه میخواهد میپرسد.
🔸 گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟.. (تکهی 2)
اینست آنچه هست و در نشستهاشان توان دید. این معنایش آنست که روانها در این جهانند و با زندگان بهمبستگی توانند یافت. اینست باید پرسید : اگر چنینست پس چرا روانها خود یکسره[=مستقیم] میز را بتکان نمیآورند؟!.. چرا بجای آنکه نیروهای گرد میزنشینان را افزار گیرند خود میز را افزار نمیگیرند؟!.. آنگاه این از چیست که گرد میزنشینان باید کمتر از سه تن نباشند و از یک تن و یا دو تن نتیجه نتواند بود (مگر بسیار ورزیده باشند)؟!.. این از چیست که اگر یکی از سه تن باوری نداشت و از درون دل خواهان نبود نتیجه بدست نخواهد آمد؟!.. اگر راستیرا روانی میخواهد خود را بنماید با چنین کس دیگر بهتر است و او را دارای باور خواهد گردانید.
اگر گویند : تکان نتیجهی گماردن هوشهاست ، و اینست باید از روی باور باشد ، میگویم : پس در آنحال چه کاری با روان میداریم؟!.. چرا نگوییم آن نمایش نتیجهی کوشش و هوشبرگماری خود آن کسانست و روانی درمیان نمیباشد؟!.. آیا چنین کاری چه شگفتی دارد؟!.. در جایی که توان با نگاه یکی را خوابانید و نیروهایش را از دستش گرفت (خوابانیدن با نیروی کهربایی) ، چه شگفتست که یک یا چند تن با گماردن هوش ، میزی را بتکان آورند؟!..
اگر گویند : پس آن پاسخها از کجا میآید؟. زیرا گاهی آگاهیهایی پدید میآید که گرد میزنشینان هیچ کدام آن را نمیدانستهاند ـ اگر پای روان درمیان نیست پس آن آگاهیها از کجاست؟!.. میگویم : چنین چیزی هرگز نبوده است و نتواند بود که پاسخی از میز درآید و در آن آگاهیی باشد که گرد میزنشینان هر سه از آن ناآگاه و بیگانه بودهاند. راز داستان آنست که هر آدمی هرآنچه از کودکی دیده و یا شنیده و یا اندیشیده در مغز او جا گرفته و رویهم آمده اگرچه خود او درنمییابد و بسیاری از آنها را بیکبار فراموش کرده ، و همین چیزهاست که گاهی در این هنگام در سایهی برگماردن هوش بیرون میآید و آگاهی نادانستهای پنداشته میشود. (چنانکه در خواب دیدن نیز چنینست و همین اندوختههای مغزیست که در خواب بتکان میآید و درهم آمیخته چیزهای شگفتی پدید میآورد).
این چیزیست که دیگران در این زمینه گفتهاند و ما نیز میپذیریم. به هر حال آنچه نتوان پذیرفت آنست که مردگان با زندگان بسخن درآیند وآنگاه از آینده نیز آگاهی دهند.
چه اگر این توانستی بود که با مردهای سخن گویند چه نیاز بودی که در آدمکشیها آنهمه رنج برند و جستجو کنند و کشنده را بشناسند یا نشناسند؟!.. چرا این نکردندی که روان کشته شده را بخواهند و چگونگی را از خود او پرسند؟!.. چرا بجای آنهمه بازجویان و بازپرسان که در شهربانیها بکار میگمارند ، در هر کجا چند تنی از این «روانیان» (یا بهتر گویم : گرد میزنشینان) را بکار نگماردندی؟!..
دولتها بماند. چرا در آنهمه آدمکشیها که رخ میدهد و کشنده نادانسته میباشد یکی از خود روانیان پا بمیان ننهاده و هنر خود را ننموده است؟!..
اگر این راست بودی که با مردگان سخن توان گفت ما توانستیمی بسیاری از رازهای پوشیدهی تاریخ را بآشکار آوریم. توانستیمی روانهای مردان تاریخی را بپای میز کشانیده هرچه میخواهیم از آنها بپرسیم.
اگر این راست بودی که روانها ناپیدا میدانند و از آینده آگاهی میدهند ما هزارها سود از این دستگاه میز چرخنده بردیمی.
این دلیل بُرندهایست که آن تکان میز از نیروی خود گرد میزنشینانست ، پای روانی درمیان نیست. شگفتتر آنست که خود روانیان (اسپرتیستها) ، چه در اروپا و چه در ایران ، در این اندازه نایستاده بگزافهها و دروغهای بسیار دیگر پرداختهاند. برخی دعوا میدارند که چون کسی را با نیروی کهربایی (مانیتزم) میخوابانند ، آن خوابیده با روانها بهمبستگی پیدا میکند و از آنان هرچه میخواهد میپرسد.
🔶 دین و جهان
🔸 نشست چهارم (تکهی 6)
یکی از یاران ما در این باره سخنانی میدارد که میباید در اینجا یاد کنم.
میگوید : فلسفهی داروین بما نشان میدهد که در تن آدمی اندامهایی هست که در زمان بسیار باستانی نیاز بآنها میبوده و هر یکی بکار میرفته. لیکن سپس آن نیاز از میان برخاسته در حالی که آن اندامها بازمانده و هنوز هست و ملیونها سال زمان میخواهد که کمکم از میان رود. یکی از آن اندامها رودهی فزونی (آپاندیس) است که زمانی بکار میرفته و نیاز بآن میبوده ولی اکنون جز مایهی درد و شکنجه نیست و ما ناچاریم آن را بریده از خود دور گردانیم.
میگوید : در کارهای زندگانی نیز چیزهاییست که روزی نیاز بآنها میبوده ولی اکنون هیچ نیازی نیست و با اینحال بازمیماند که اگر از میان برده نشود همچنان خواهد ماند. مثلاً در بزمهای سوگواری ایران دو کاسهی بسیار بزرگی گزارده میشود. داستان آنها اینست که پیش از اسلام کاسههایی را پر از باده گردانیده ، میگزاردهاند که بکسانی که میآیند باده خورانند ، سپس که اسلام آمده چون دیگر باده نمیخوردهاند این بار کاسه را پر از آب یا شربت میگردانیدهاند. سپس که قهوه یا چایی پیدا شده آب و شربت نیز از میان رفته ولی آن کاسهها بازمانده که همچنان تهی میگزارند.
میگوید : دربارهی صوفیگری و کیشها نیز گرفتیم که پدیدآمده از نیازمندیهای مادی و از بینواییهاست. اکنون اینها جا در مغزها برای خود باز کرده و در زندگانی ریشه دوانیده. امروز دیگر بستگی به نیازمندیها و بینواییها نمیدارد. امروز دیگر صوفیگری یا پیروی از کیشها ویژهی بیچیزان و بینوایان ، و برای دلخوش گردانیدن بیبهرهگان نمیباشد. اینست باید با خود آنها نبرد کرد و از ریشه برانداخت.
رواج شیعیگری در ایران با شمشیر شاهاسماعیل بوده ، و بیگمان دشمنیهای ایران و عثمانی در پیشرفت آن کارگر افتاده. با اینحال اکنون که دیگر شاهاسماعیل و شمشیرش نیست و نشانی از دشمنیهای ایران و عثمانی نمانده ، شیعیگری همچنان پایدار است و جنبش مشروطه و پیدایش روزنامهها و رواج دانشهای اروپایی و تکان اندیشهها نیز نتوانسته آن را بکنار زند و ما اگر بخواهیم آن را براندازیم ، باید یکسره با خود آن به نبرد پردازیم و کوششها بکار بریم.
🔸 نشست چهارم (تکهی 6)
یکی از یاران ما در این باره سخنانی میدارد که میباید در اینجا یاد کنم.
میگوید : فلسفهی داروین بما نشان میدهد که در تن آدمی اندامهایی هست که در زمان بسیار باستانی نیاز بآنها میبوده و هر یکی بکار میرفته. لیکن سپس آن نیاز از میان برخاسته در حالی که آن اندامها بازمانده و هنوز هست و ملیونها سال زمان میخواهد که کمکم از میان رود. یکی از آن اندامها رودهی فزونی (آپاندیس) است که زمانی بکار میرفته و نیاز بآن میبوده ولی اکنون جز مایهی درد و شکنجه نیست و ما ناچاریم آن را بریده از خود دور گردانیم.
میگوید : در کارهای زندگانی نیز چیزهاییست که روزی نیاز بآنها میبوده ولی اکنون هیچ نیازی نیست و با اینحال بازمیماند که اگر از میان برده نشود همچنان خواهد ماند. مثلاً در بزمهای سوگواری ایران دو کاسهی بسیار بزرگی گزارده میشود. داستان آنها اینست که پیش از اسلام کاسههایی را پر از باده گردانیده ، میگزاردهاند که بکسانی که میآیند باده خورانند ، سپس که اسلام آمده چون دیگر باده نمیخوردهاند این بار کاسه را پر از آب یا شربت میگردانیدهاند. سپس که قهوه یا چایی پیدا شده آب و شربت نیز از میان رفته ولی آن کاسهها بازمانده که همچنان تهی میگزارند.
میگوید : دربارهی صوفیگری و کیشها نیز گرفتیم که پدیدآمده از نیازمندیهای مادی و از بینواییهاست. اکنون اینها جا در مغزها برای خود باز کرده و در زندگانی ریشه دوانیده. امروز دیگر بستگی به نیازمندیها و بینواییها نمیدارد. امروز دیگر صوفیگری یا پیروی از کیشها ویژهی بیچیزان و بینوایان ، و برای دلخوش گردانیدن بیبهرهگان نمیباشد. اینست باید با خود آنها نبرد کرد و از ریشه برانداخت.
رواج شیعیگری در ایران با شمشیر شاهاسماعیل بوده ، و بیگمان دشمنیهای ایران و عثمانی در پیشرفت آن کارگر افتاده. با اینحال اکنون که دیگر شاهاسماعیل و شمشیرش نیست و نشانی از دشمنیهای ایران و عثمانی نمانده ، شیعیگری همچنان پایدار است و جنبش مشروطه و پیدایش روزنامهها و رواج دانشهای اروپایی و تکان اندیشهها نیز نتوانسته آن را بکنار زند و ما اگر بخواهیم آن را براندازیم ، باید یکسره با خود آن به نبرد پردازیم و کوششها بکار بریم.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
مکتب کسروی و ماتریالیسم.pdf
1.4 MB
🔹 مکتب کسروی و ماتریالیسم
🖌 نگرا
🔹 کتابها و گفتارهای آزادگان
🖌 نگرا
🔹 کتابها و گفتارهای آزادگان
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»
🔸 معشوق (تکهی یک از یک)
در انسان مطابق قانون طبیعت جنس زن معشوق و مرد عاشق میباشد. اگرچه در ادبیات هنود عکس آن مشهور است یعنی مرد معشوق قرار گرفته ولی چون عاشق زن است لذا این هم قریب بناموس طبیعت میباشد. مگر در اشعار فارسی با کمال تعجب میبینیم که جنس مرد نیز طرف علاقه و عشق هم جنس خود یعنی مرد واقع شده است و این قضیه اشعار عشق و عاشقی ایران را که از اشعار روی زمین لطیفتر و حساستر میباشد واقعاً مخدوش ساخته است! ما این ایراد را بهیچ قسم نمیتوانیم دفع یا تأویل کنیم ولی البته از نظر واقعهنگاری بر خود لازم میدانیم که مبادی و علل آن را خاطر نشان نمائیم :
ابو هلال عسکری در کتاب الاوایل مینویسد که اعراب در ابتدا از امرد بازی بیخبر بودند لیکن در قرن اول هجری که دامنهی فتوحات تا مرو و اطراف و نواحی آن توسعه و بسط پیدا نمود و مجاهدین مدتها از اهل و عیال خود دور مانده بعلاوه در این جنگها نوخطان ماهطلعتی را اسیر گرفته غلام کرده بودند و همیشه در خلوت و جلوت با ایشان بسر میبردند از همین جا امردبازی شروع گردید ولی دامن ادبیات عرب تا قرن دویم از این لکه پاک بود و از آن خبری نبود بلکه از قرن سوم این عمل شروع شده و آن در قرن چهارم در عرب شیوع پیدا نمود چنانکه در قصیدهی رائیه ابنالمعتز شرح آن به تفصیل ذکر شده است و معذلک مشرب و مذاق جامعه در این خصوص تقریباً بحال قدیم باقی بوده و در شعر و شاعری اشاعت آن باین پایه نرسیده بود.
در ایران وقتی که شعر و شاعری شروع گردید این ذوق درمیان اعراب اشاعت و انتشار یافته بود. طرفه اینجاست عوامل و اسبابی که این ذوق را در عرب پدید آورد و واداشت که این بدعت را بگذارند آن عوامل و اسباب در ایرانیان بیشتر بلکه زیاده از حد جمع و فراهم بوده است. از غلامان ترک که عموماً خوبصورت و قشنگ میشوند در هر خانهای وجود داشته و در مجالس سرور و محافل عیش خدمت بزمآرائی و ساقیگری بعهدهی آنها بوده است و در خلوت و جلوت سفر و حضر ایشان را همیشه با خود همراه داشتند. علاوه بر ملازمت و خدمت همدم و همراز خود قرار میدادند و در این میانه از مشاهدهی طلعت زیبای آنها تازه میشدند و کیف میکردند تا بتدریج همین غلام بجای ملازم و خادم محبوب و منظور نظر قرار گرفت چنانکه در کلمات دقیقی و فرخی از موارد عدیده تصریحاتی در این باب موجود است ...»
این بحث چندان ننگین است ما بآوردن عبارتهای نکوهشآمیز مؤلف شعرالعجم نیز رضایت نمیدهیم و اینست گزارده میگذریم (1) و تنها یک عبارتی را میآوریم که مؤلف در پایان بیانات خود آورده :
این در مملکت تأثیری که بخشیده کافی است همین قدر که از مرو گرفته تا بغداد آنچه بود و نبود تاتاریان همه را با خاک یکسان نمودند!..
پابرگی :
1ـ نویسندهی این تکه (شادروان فیضی) کاش زنده بودی و میدیدی یکی از «ادیبان» کشور این رشته را که در شعر و شاعری ایران بفراوانی یافت میشود سالیانی پیش به طمع مالاندوزی یا از روی هوس برویهی کتابی گرد آورده که میشاید آن را پورنوگرافی «ادبی» نامید و با آنکه اجازهی چاپ نیافته و جز سزاوار نابودی نیست ، کتاب ننگآورش را ارمغان اینترنت کرده.
🔸 معشوق (تکهی یک از یک)
در انسان مطابق قانون طبیعت جنس زن معشوق و مرد عاشق میباشد. اگرچه در ادبیات هنود عکس آن مشهور است یعنی مرد معشوق قرار گرفته ولی چون عاشق زن است لذا این هم قریب بناموس طبیعت میباشد. مگر در اشعار فارسی با کمال تعجب میبینیم که جنس مرد نیز طرف علاقه و عشق هم جنس خود یعنی مرد واقع شده است و این قضیه اشعار عشق و عاشقی ایران را که از اشعار روی زمین لطیفتر و حساستر میباشد واقعاً مخدوش ساخته است! ما این ایراد را بهیچ قسم نمیتوانیم دفع یا تأویل کنیم ولی البته از نظر واقعهنگاری بر خود لازم میدانیم که مبادی و علل آن را خاطر نشان نمائیم :
ابو هلال عسکری در کتاب الاوایل مینویسد که اعراب در ابتدا از امرد بازی بیخبر بودند لیکن در قرن اول هجری که دامنهی فتوحات تا مرو و اطراف و نواحی آن توسعه و بسط پیدا نمود و مجاهدین مدتها از اهل و عیال خود دور مانده بعلاوه در این جنگها نوخطان ماهطلعتی را اسیر گرفته غلام کرده بودند و همیشه در خلوت و جلوت با ایشان بسر میبردند از همین جا امردبازی شروع گردید ولی دامن ادبیات عرب تا قرن دویم از این لکه پاک بود و از آن خبری نبود بلکه از قرن سوم این عمل شروع شده و آن در قرن چهارم در عرب شیوع پیدا نمود چنانکه در قصیدهی رائیه ابنالمعتز شرح آن به تفصیل ذکر شده است و معذلک مشرب و مذاق جامعه در این خصوص تقریباً بحال قدیم باقی بوده و در شعر و شاعری اشاعت آن باین پایه نرسیده بود.
در ایران وقتی که شعر و شاعری شروع گردید این ذوق درمیان اعراب اشاعت و انتشار یافته بود. طرفه اینجاست عوامل و اسبابی که این ذوق را در عرب پدید آورد و واداشت که این بدعت را بگذارند آن عوامل و اسباب در ایرانیان بیشتر بلکه زیاده از حد جمع و فراهم بوده است. از غلامان ترک که عموماً خوبصورت و قشنگ میشوند در هر خانهای وجود داشته و در مجالس سرور و محافل عیش خدمت بزمآرائی و ساقیگری بعهدهی آنها بوده است و در خلوت و جلوت سفر و حضر ایشان را همیشه با خود همراه داشتند. علاوه بر ملازمت و خدمت همدم و همراز خود قرار میدادند و در این میانه از مشاهدهی طلعت زیبای آنها تازه میشدند و کیف میکردند تا بتدریج همین غلام بجای ملازم و خادم محبوب و منظور نظر قرار گرفت چنانکه در کلمات دقیقی و فرخی از موارد عدیده تصریحاتی در این باب موجود است ...»
این بحث چندان ننگین است ما بآوردن عبارتهای نکوهشآمیز مؤلف شعرالعجم نیز رضایت نمیدهیم و اینست گزارده میگذریم (1) و تنها یک عبارتی را میآوریم که مؤلف در پایان بیانات خود آورده :
این در مملکت تأثیری که بخشیده کافی است همین قدر که از مرو گرفته تا بغداد آنچه بود و نبود تاتاریان همه را با خاک یکسان نمودند!..
پابرگی :
1ـ نویسندهی این تکه (شادروان فیضی) کاش زنده بودی و میدیدی یکی از «ادیبان» کشور این رشته را که در شعر و شاعری ایران بفراوانی یافت میشود سالیانی پیش به طمع مالاندوزی یا از روی هوس برویهی کتابی گرد آورده که میشاید آن را پورنوگرافی «ادبی» نامید و با آنکه اجازهی چاپ نیافته و جز سزاوار نابودی نیست ، کتاب ننگآورش را ارمغان اینترنت کرده.
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)
🔸 گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟.. (تکهی 3)
برخی میگویند : یکسره روانها با آنان بسخن درمیآیند و خود را باو مینمایانند. در کتابهاشان داستانهای درازی هست که روانها بفلان انجمن آمدهاند که ناهار میخوردهاند و موسیقی مینواختهاند. داستانهایی هست که روانها بفلان خانواده آزارها رسانیده دشمنی مینمودهاند. داستانهایی را که در زمانهای پیش دربارهی جنها گفته شده اینان دربارهی روانها تازه میگردانند.
در تهران یکی میبود و میگفت : در تفلیس دختر روسی را خوابانیده روان فردوسی را خواستیم و او شعرهای شاهنامه را برای ما با لهجهی خراسانی میخواند. دیگری میگفت : اسحاق موصلی و پروانه (1) هر شب بنزد من آمده برایم آواز میخوانند. همین مرد داستان خندهآوری میدارد که میباید در اینجا بنویسم :
روزی در یکی از ادارهها سرگرم گزافگویی و دروغبافی میبوده و از جمله چنین میگفته : «شما هر پرسشی از مردگان خود میدارید بروی کاغذی بنویسید و آن را سربسته مهر کنید و من بآن مردهتان رسانم و با خط خودش پاسخ گیرم». یکی از کارکنان آن اداره که همچون خود او سبکمغز و دروغساز است ، این لافها را باور کرده و نامهای نوشته و از پدرش برخی پرسشهایی کرده ، و آن را در پاکت گزارده باو داده. هفتهها گذشته و آن لافزن پدیدار نگردیده ، و چون پرسنده بارها پی او فرستاده روزی ناچار گردیده آمده ، و پاکت را بروی میز گزارده.
آن مرد گفته : این پاکت لاشه شده و پیداست که درش را باز کردهاند. پاسخ داده : «نه ، باز نکردهاند چون «میدیوم» (آن کس خوابانیده شده) عصبانی میبود پاکت را در دست خود فشارده و لاشه گردانیده».
سپس چون پاکت را باز کرده گفته : «این خط پدر من نیست». پاسخ داده : «ما که نمیتوانستیم پدرت را مجبور گردانیم با خط خودش نویسد. داده دیگری نوشته».
گفته است : «این پاسخها هم بسیار پرتست و ربطی بپرسشهای من ندارد». در اینجا چون پاسخی نمیداشته از در شوخی درآمده و چنین گفته : «پدر شما در زندگیش نیز بیربط حرف میزد. ما چه کار کنیم که پاسخهای بیربطی داده».
ببینید مرد سبکمغز یک دروغ گفته و ناچار شده با چند دروغ رسوای دیگری پرده بروی آن کشد. از اینگونه بسیار است و میتوان گفت : اینان همچون صوفیان و شیعیان دروغ را در راه کار خود گناه نشمارند و از رسواییش باکی ندارند. در کتابی که بفارسی چاپ کردهاند داستانی مینویسند که روان حافظ شاعر یاوهگوی شیرازی را خواسته بگفتگو کشیدهاند و او چنین گفته که با سعدی «معاصر بودیم». در جایی که سعدی صد سال جلوتر از حافظ میبوده و آنان یکدیگر را ندیدهاند.
پابرگی :
1ـ اسحاق موصلی از آوازهخوانان هزار سال پیش بوده و پروانه زنی خواننده میبود که ده و چند سال پیش در تهران مرد. گزافگوی روسیاه برای دروغهای خود جز این دو نام را نمیشناخته است.
🔸 گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟.. (تکهی 3)
برخی میگویند : یکسره روانها با آنان بسخن درمیآیند و خود را باو مینمایانند. در کتابهاشان داستانهای درازی هست که روانها بفلان انجمن آمدهاند که ناهار میخوردهاند و موسیقی مینواختهاند. داستانهایی هست که روانها بفلان خانواده آزارها رسانیده دشمنی مینمودهاند. داستانهایی را که در زمانهای پیش دربارهی جنها گفته شده اینان دربارهی روانها تازه میگردانند.
در تهران یکی میبود و میگفت : در تفلیس دختر روسی را خوابانیده روان فردوسی را خواستیم و او شعرهای شاهنامه را برای ما با لهجهی خراسانی میخواند. دیگری میگفت : اسحاق موصلی و پروانه (1) هر شب بنزد من آمده برایم آواز میخوانند. همین مرد داستان خندهآوری میدارد که میباید در اینجا بنویسم :
روزی در یکی از ادارهها سرگرم گزافگویی و دروغبافی میبوده و از جمله چنین میگفته : «شما هر پرسشی از مردگان خود میدارید بروی کاغذی بنویسید و آن را سربسته مهر کنید و من بآن مردهتان رسانم و با خط خودش پاسخ گیرم». یکی از کارکنان آن اداره که همچون خود او سبکمغز و دروغساز است ، این لافها را باور کرده و نامهای نوشته و از پدرش برخی پرسشهایی کرده ، و آن را در پاکت گزارده باو داده. هفتهها گذشته و آن لافزن پدیدار نگردیده ، و چون پرسنده بارها پی او فرستاده روزی ناچار گردیده آمده ، و پاکت را بروی میز گزارده.
آن مرد گفته : این پاکت لاشه شده و پیداست که درش را باز کردهاند. پاسخ داده : «نه ، باز نکردهاند چون «میدیوم» (آن کس خوابانیده شده) عصبانی میبود پاکت را در دست خود فشارده و لاشه گردانیده».
سپس چون پاکت را باز کرده گفته : «این خط پدر من نیست». پاسخ داده : «ما که نمیتوانستیم پدرت را مجبور گردانیم با خط خودش نویسد. داده دیگری نوشته».
گفته است : «این پاسخها هم بسیار پرتست و ربطی بپرسشهای من ندارد». در اینجا چون پاسخی نمیداشته از در شوخی درآمده و چنین گفته : «پدر شما در زندگیش نیز بیربط حرف میزد. ما چه کار کنیم که پاسخهای بیربطی داده».
ببینید مرد سبکمغز یک دروغ گفته و ناچار شده با چند دروغ رسوای دیگری پرده بروی آن کشد. از اینگونه بسیار است و میتوان گفت : اینان همچون صوفیان و شیعیان دروغ را در راه کار خود گناه نشمارند و از رسواییش باکی ندارند. در کتابی که بفارسی چاپ کردهاند داستانی مینویسند که روان حافظ شاعر یاوهگوی شیرازی را خواسته بگفتگو کشیدهاند و او چنین گفته که با سعدی «معاصر بودیم». در جایی که سعدی صد سال جلوتر از حافظ میبوده و آنان یکدیگر را ندیدهاند.
پابرگی :
1ـ اسحاق موصلی از آوازهخوانان هزار سال پیش بوده و پروانه زنی خواننده میبود که ده و چند سال پیش در تهران مرد. گزافگوی روسیاه برای دروغهای خود جز این دو نام را نمیشناخته است.
✴️ راه و چاه!
ایرانیان ـ هممیهنان عزیز!
راستی را بپذیرید و حق را از باطل تمیز دهید!..
امروز خردمندی دردهای شما را تشخیص داده ، دوای آن را یافته و بمداوا پرداخته است.
اما شما همچون بچهای از تلخی ظاهری دوا نالیده و درپی بکار بردن آن نیستید ، این دوا گرچه بظاهر تلخ است ، اما شیرینی آن را هنگامی توانید دریافت که از بستر بیماری برخاسته و با دیگران همسری و برابری توانید کرد.
آخر از نبرد با حقایق شما را چه حاصل؟!
تا کی میخواهید خود را با چند کلمهی موهوم «مفاخر ملی» و «بزرگان» سرگرم گردانید؟!
مگر تا کی میخواهید روی نادر آن شاه غیرتمند را سیاه و روح او را معذب سازید؟!
نیک بخاطر بیاورید : روزی بوده که دستهی وحشیان مغول ، همچون سیل بخاک اجدادی شما ریخته ، پدران و پسران و برادران شما را گردن زده ، مادران و دختران و خواهران شما را پستان بریده ، بچههای بیچاره و بیدست و پا و معصوم شما را کشته ، خانه و مسکنتان را سوخته ، دار و ندار شما را غارت کرده و بردهاند ...
در آن هنگام ، یک ایرانی باشرف و باغیرت چه میکرد؟..
نه این بود که کمر همت بسته و بمقابله میشتافت یا میکشت یا کشته میشد ، یا میزد یا میمرد؟!.
در همان هنگام ، آن کسی که بقول خود بزرگش خوانید و مایهی فخرش دانید ، از میهن و مملکت جز کنج میخانه و خرابات جایی نشناخته و از دشمن و دوست ، جز می و معشوق نامی نبرده است و سپس رفته برای سردستهی این دستهی وحشی شعر گفته و مداحی کرده است.
در این صورت آیا سزاست که او را «بزرگ» نام دهید؟!
آیا رواست که برای او و بیاد او جشن گیرید؟!
چرا از آن بزرگمردانی که فداکارانه جان در کف نهاده و در جلوی سیل وحشیان مغول جانفشانی میکردند نامی نمیبرید؟!.
مگر آنان کم خون خویش ریختند ، کم فداکاری کردند؟!!
وقتی که بشما میگویند : شعرهای زیانآور را بدور ریزید ، نروید بگویید : «بما میگویند شعر نگویید» و یا «بمفاخر ما توهین میکنند».
شگفت اینست که بیخردانی چند برای آن خردمند حقیقتگو مجازات قائل شدهاند.
ای خواب رفتگان! اگر توانید بروید کسانی را سزا در کف نهید که بدلیران و فداکاران ما هزار تهمت بسته و در عوض خراباتیان را مایهی افتخار دانسته و گفتههای آنان را وحی الهی خواندهاند.
بروید کسانی را مجازات کنید که سالها است شما را با آن شعرهای زیانبخش فریفتهاند و آلودهتان ساختهاند.
امروز باید از روی خرد داوری کرد ، وای بر آن مردمی که خردهاشان از کار افتاده باشد.
اینک هممیهنان عزیز ، این دروغ ، این راست ، این چاه ، این راه ..
کدام یک را انتخاب میکنید؟!
هادی نراقی
(پرچم روزانه ش 199)
ایرانیان ـ هممیهنان عزیز!
راستی را بپذیرید و حق را از باطل تمیز دهید!..
امروز خردمندی دردهای شما را تشخیص داده ، دوای آن را یافته و بمداوا پرداخته است.
اما شما همچون بچهای از تلخی ظاهری دوا نالیده و درپی بکار بردن آن نیستید ، این دوا گرچه بظاهر تلخ است ، اما شیرینی آن را هنگامی توانید دریافت که از بستر بیماری برخاسته و با دیگران همسری و برابری توانید کرد.
آخر از نبرد با حقایق شما را چه حاصل؟!
تا کی میخواهید خود را با چند کلمهی موهوم «مفاخر ملی» و «بزرگان» سرگرم گردانید؟!
مگر تا کی میخواهید روی نادر آن شاه غیرتمند را سیاه و روح او را معذب سازید؟!
نیک بخاطر بیاورید : روزی بوده که دستهی وحشیان مغول ، همچون سیل بخاک اجدادی شما ریخته ، پدران و پسران و برادران شما را گردن زده ، مادران و دختران و خواهران شما را پستان بریده ، بچههای بیچاره و بیدست و پا و معصوم شما را کشته ، خانه و مسکنتان را سوخته ، دار و ندار شما را غارت کرده و بردهاند ...
در آن هنگام ، یک ایرانی باشرف و باغیرت چه میکرد؟..
نه این بود که کمر همت بسته و بمقابله میشتافت یا میکشت یا کشته میشد ، یا میزد یا میمرد؟!.
در همان هنگام ، آن کسی که بقول خود بزرگش خوانید و مایهی فخرش دانید ، از میهن و مملکت جز کنج میخانه و خرابات جایی نشناخته و از دشمن و دوست ، جز می و معشوق نامی نبرده است و سپس رفته برای سردستهی این دستهی وحشی شعر گفته و مداحی کرده است.
در این صورت آیا سزاست که او را «بزرگ» نام دهید؟!
آیا رواست که برای او و بیاد او جشن گیرید؟!
چرا از آن بزرگمردانی که فداکارانه جان در کف نهاده و در جلوی سیل وحشیان مغول جانفشانی میکردند نامی نمیبرید؟!.
مگر آنان کم خون خویش ریختند ، کم فداکاری کردند؟!!
وقتی که بشما میگویند : شعرهای زیانآور را بدور ریزید ، نروید بگویید : «بما میگویند شعر نگویید» و یا «بمفاخر ما توهین میکنند».
شگفت اینست که بیخردانی چند برای آن خردمند حقیقتگو مجازات قائل شدهاند.
ای خواب رفتگان! اگر توانید بروید کسانی را سزا در کف نهید که بدلیران و فداکاران ما هزار تهمت بسته و در عوض خراباتیان را مایهی افتخار دانسته و گفتههای آنان را وحی الهی خواندهاند.
بروید کسانی را مجازات کنید که سالها است شما را با آن شعرهای زیانبخش فریفتهاند و آلودهتان ساختهاند.
امروز باید از روی خرد داوری کرد ، وای بر آن مردمی که خردهاشان از کار افتاده باشد.
اینک هممیهنان عزیز ، این دروغ ، این راست ، این چاه ، این راه ..
کدام یک را انتخاب میکنید؟!
هادی نراقی
(پرچم روزانه ش 199)
شادروان عباس هاتفی از پشتیبانان پیمان
پرچم دربارهی او چنین مینویسد :
آقای عباس هاتفی که از چند سال پیش با پیمان آشنا گردیده و در راه آن بکوشش پرداخته ، در این چندگاه از آن خونگرمی و دلبستگی بسیاری پدیدار گردیده. این جوان نیز همچون آقای فرزانه در یک جای دور و تاریکی (قهفرخ) زندگی میکند و پیداست که با چه رنجهایی دچار است. با اینحال زمانی از کوشش بازنمیایستد. خوانندگان نوشتههای او را در پرچم خواندهاند.
پرچم دربارهی او چنین مینویسد :
آقای عباس هاتفی که از چند سال پیش با پیمان آشنا گردیده و در راه آن بکوشش پرداخته ، در این چندگاه از آن خونگرمی و دلبستگی بسیاری پدیدار گردیده. این جوان نیز همچون آقای فرزانه در یک جای دور و تاریکی (قهفرخ) زندگی میکند و پیداست که با چه رنجهایی دچار است. با اینحال زمانی از کوشش بازنمیایستد. خوانندگان نوشتههای او را در پرچم خواندهاند.
🔶 دین و جهان
🔸 نشست چهارم (تکهی 7)
این گفتهها بسیار بجاست و یک دلیل دیگر که در اینجا بیاد من افتاد و میخواهم بآنها بیفزایم ، داستان مردگان در ایران و رفتار ایرانیان با آنهاست. همه میدانیم که در ایران چون کسی میمیرد ، بلاشهی بیجان و بیروان او ارج بسیار میگزارند. بدینسان که تا گورستان همراهش میروند و چون بخاکش سپردند ، بالا سرش ایستاده به یک دوره دینآموزی (تلقین) میپردازند و هر شبِ آدینه ببالا سرش میروند و بروی گور بزرگان و توانگران گنبدها میافرازند و استخوانها را از گور درآورده و بار چهارپایان کرده از صدها فرسنگ راه بکربلا و نجف میرسانند.
تاریخ بما نشان میدهد که در زمانهای بسیار باستان که نادانی و دُژآگاهی مردمان بسیار فزونتر از اکنون میبوده ، چنین پنداشته میشده که لاشهی مرده که بزیر خاک سپرده میشود ، در آنجا زنده گردد و زیستن آغازد و در آنجا در زیر زمینْ مردگانْ جهانی میدارند. این میبوده که با مرده کاسه و کوزه و کاچال میگزاردهاند و گندم و دانِگیها [= حبوبات] همراه میگردانیدهاند. توانگران را با زر و سیم و جواهر بخاک میسپاردهاند. برای پادشاهان دخمه بنیاد نهاده ، گذشته از زر و سیم و جواهر و اسب و مانند اینها ، کنیزان و نوکرانی را زنده بگور گردانیده ، بدخمه میچپانیدهاند که پادشاه در آن زندگانی بیکنیز و نوکر نباشد. یک باور بسیار پست و بیدلیل ، اینهمه نتیجههای دلگداز پدید میآورده.
اکنون سخن در آنست که در این زمان که همه میدانند ، مردهای که مرده ، تن او لاشهای بیش نیست و پس از چند روزی گوشتها از میان رفته جز استخوانهای جدا از هم بازنخواهد ماند و این بسیار آشکار است که در زیر زمین زندگی نتواند بود و نباید بود و گفتگویی که در دین از جاویدانی میرود دربارهی «روان» است و بیهیچ گفتگویی تن نابود شدنیست ، با همهی اینها ایرانیان آن پندار بیخردانهی کهن را در دل میدارند و با مردگان آن رفتاری را مینمایند که بازنمودیم.
این دلیل روشنیست که یک نادانی یا گمراهی که در تودهای رواج گرفته تا از روبرو بکندن ریشهاش نکوشند ، همچنان بازماند و چون به پیشامدهایی و یا دانشهایی که ناسازگار است برخورَد ، سست گردد و یا رویهی خود را دیگر گرداند ولی از میان نرود.
همین رفتار ایرانیان با مردگان که مایهی رسواییست اگر بحال خود گزارده شود ، همچنان خواهد ماند و چاره همانست که ما پستی و بدیش را روشن گردانیم و به برانداختن و از میان بردنش کوشیم و یک آیین بخردانهی نیکی برای مردن و مردگان روان گردانیم. (1)
پابرگی :
1ـ بخشی از آن آیین در پرچم هفتگی (شمارهی دو) چنین آمده : پایان زندگی در اینجهان مرگست. بمرده شیون نکنید. گریبان ندرید. بسخنان بیهوده برنخیزید. مرده را چنان گیرید که زندهاش بوده. یکی چون مرده بر خویشان و همسایگان و دوستانست که براهش اندازند و آخرین همراهی ازو ندریغند. ولی همیشه جدایی میانهی نیک و بد گزارند ، و آنچه با نیکان میکنند با بدان سزا ندارند.
🔸 نشست چهارم (تکهی 7)
این گفتهها بسیار بجاست و یک دلیل دیگر که در اینجا بیاد من افتاد و میخواهم بآنها بیفزایم ، داستان مردگان در ایران و رفتار ایرانیان با آنهاست. همه میدانیم که در ایران چون کسی میمیرد ، بلاشهی بیجان و بیروان او ارج بسیار میگزارند. بدینسان که تا گورستان همراهش میروند و چون بخاکش سپردند ، بالا سرش ایستاده به یک دوره دینآموزی (تلقین) میپردازند و هر شبِ آدینه ببالا سرش میروند و بروی گور بزرگان و توانگران گنبدها میافرازند و استخوانها را از گور درآورده و بار چهارپایان کرده از صدها فرسنگ راه بکربلا و نجف میرسانند.
تاریخ بما نشان میدهد که در زمانهای بسیار باستان که نادانی و دُژآگاهی مردمان بسیار فزونتر از اکنون میبوده ، چنین پنداشته میشده که لاشهی مرده که بزیر خاک سپرده میشود ، در آنجا زنده گردد و زیستن آغازد و در آنجا در زیر زمینْ مردگانْ جهانی میدارند. این میبوده که با مرده کاسه و کوزه و کاچال میگزاردهاند و گندم و دانِگیها [= حبوبات] همراه میگردانیدهاند. توانگران را با زر و سیم و جواهر بخاک میسپاردهاند. برای پادشاهان دخمه بنیاد نهاده ، گذشته از زر و سیم و جواهر و اسب و مانند اینها ، کنیزان و نوکرانی را زنده بگور گردانیده ، بدخمه میچپانیدهاند که پادشاه در آن زندگانی بیکنیز و نوکر نباشد. یک باور بسیار پست و بیدلیل ، اینهمه نتیجههای دلگداز پدید میآورده.
اکنون سخن در آنست که در این زمان که همه میدانند ، مردهای که مرده ، تن او لاشهای بیش نیست و پس از چند روزی گوشتها از میان رفته جز استخوانهای جدا از هم بازنخواهد ماند و این بسیار آشکار است که در زیر زمین زندگی نتواند بود و نباید بود و گفتگویی که در دین از جاویدانی میرود دربارهی «روان» است و بیهیچ گفتگویی تن نابود شدنیست ، با همهی اینها ایرانیان آن پندار بیخردانهی کهن را در دل میدارند و با مردگان آن رفتاری را مینمایند که بازنمودیم.
این دلیل روشنیست که یک نادانی یا گمراهی که در تودهای رواج گرفته تا از روبرو بکندن ریشهاش نکوشند ، همچنان بازماند و چون به پیشامدهایی و یا دانشهایی که ناسازگار است برخورَد ، سست گردد و یا رویهی خود را دیگر گرداند ولی از میان نرود.
همین رفتار ایرانیان با مردگان که مایهی رسواییست اگر بحال خود گزارده شود ، همچنان خواهد ماند و چاره همانست که ما پستی و بدیش را روشن گردانیم و به برانداختن و از میان بردنش کوشیم و یک آیین بخردانهی نیکی برای مردن و مردگان روان گردانیم. (1)
پابرگی :
1ـ بخشی از آن آیین در پرچم هفتگی (شمارهی دو) چنین آمده : پایان زندگی در اینجهان مرگست. بمرده شیون نکنید. گریبان ندرید. بسخنان بیهوده برنخیزید. مرده را چنان گیرید که زندهاش بوده. یکی چون مرده بر خویشان و همسایگان و دوستانست که براهش اندازند و آخرین همراهی ازو ندریغند. ولی همیشه جدایی میانهی نیک و بد گزارند ، و آنچه با نیکان میکنند با بدان سزا ندارند.