🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»
🔸 خرده گیری و پاسخ آن ـ ارزش سخن بچیست؟ (تکهی یک)
در شمارهی گذشتهی پیمان مقالهای بقلم آقای فیضی در خصوص ادبیات منظوم نگارش یافته بود که توجهم را جلب کرد و مرا وادار نمود که مختصری در آنباره بنگارم اگرچه در وهلهی اول بنظر میرسد که ایرادات من برخلاف مسلک آن نامهی گرامی و دارندهی آن باشد ولی حقیقت مطلب این است که من بهیچوجه در صدد مخالفت و انتقاد از نظریهی پیمان و طرفداران آن نمیباشم بلکه خود نیز تا حدودی موافقت خود را دربارهی لزوم اصلاح ادبیات و احتراز از سرودن و خواندن بعضی اشعار نکوهیده و هزلآمیز اعلام میدارم ولی نظر انتقاد من بقضاوت بیحقانهایست که آقای فیضی در خصوص عموم شعرا و بخصوص صائب تبریزی در ابتدای مقال نمودهاند.
باز اگر تنها این نکته بود خودداری کرده و لب به سخن نمیگشودم همانا مخالفت ایشان با یک اصل مسلم تعلیم و تربیت و اظهار نگرانی از گفتههای خوب شعرا مرا بخیال انداخت مختصری در باب نظریه ایشان گفتگو و باندازهی وسع خود در روشن ساختن حقیقت بکوشم. آقای فیضی عقیده دارند شنیدن و بکار بستن اشعار خوب شعرا در صورتی که سابقهی اخلاقی آن گویندگان مورد اطمینان نیست محض خطاست آنگاه صائب را مورد مثال قرار داده و ارادت قبلی و کدورت فعلی خود را با او گوشزد مینمایند و پس از آوردن بیتی از ادبیات دیوان صائب که به عقیدهی ایشان خیلی خوب گفته شده اظهار میدارند انصافاً این بیت یکی از بهترین ابیاتی است که در دیوان شعرای فارسی زبان میتوان یافت اما افسوس که گویندهی آن عمری را به پستهمتی و فرومایگی گذرانیده و دیوانی پر از دروغ و گزاف و مدح و تملق و چاپلوسی ترتیب داده در اینصورت آیا میتوان بگفتهی او ولو هرچقدر هم خوب باشد وقعی گذاشت حالا من نیز انصاف میخواهم آیا صرف از اینجهت که گوینده سابقهی اخلاقی خوبی ندارد رواست که از گفتهی شیرین و پرمغز او چشم پوشانیده و آن دُر ذیقیمت را بدیدهی بیقدری نگریست؟! از شما میپرسم اگر مثلاً انگشتر گرانبهائی از دست شما در خلاب افتد آن را برنمیدارید؟! اگر اینکار را کردید ما نیز چشم از نفایس آثار و کلمات حکمتآمیز بزرگان پوشیده و بعنوان سوء سابقهی اخلاقی گویندگان قدر و قیمتی برای آن قائل نمیشویم. ما چه کار داریم گویندهی فلان سخنی چکاره بوده و دوران زندگانی خویش را بچسان گذرانیده است ما بگفتهی نغز و آبدار او مینگریم ما آن کلمات حکمتآمیز و عبارات اخلاقی را سرمشق زندگانی خود قرار میدهیم سخن نیکو و رسا را از دهان هرکه باشد باید شنید اگر ما بخواهیم پیروی از عقیدهی آقای فیضی و امثال ایشان کنیم شک نیست که باید پشت پا بهمه چیز خود زده و خیال اکتساب مکارم اخلاقی را برای دورهی آخرالزمان بگذاریم کدام حکیمی است که در دوران زندگانی خویش مرتکب خبط و خطا نگشته و سرتاسر عمر او بعفت و طهارت گذشته باشد آیا ارزش آثار و گفتههای او روی این خیال باطل از بین میرود! از اینقرار بگفتهی احدی جز اولیاء و انبیاء نمیتوان توجه و اعتماد نمود بزرگان گفتهاند (انظر الی ما قال و لا الی من قال)
شاعر هم میگوید :
غلط است آنکه مدعی گوید
خفته را خفته کی کند بیدار
مرد باید که گیرد اندر گوش
ور نوشته است پند بر دیوار
🔸 خرده گیری و پاسخ آن ـ ارزش سخن بچیست؟ (تکهی یک)
در شمارهی گذشتهی پیمان مقالهای بقلم آقای فیضی در خصوص ادبیات منظوم نگارش یافته بود که توجهم را جلب کرد و مرا وادار نمود که مختصری در آنباره بنگارم اگرچه در وهلهی اول بنظر میرسد که ایرادات من برخلاف مسلک آن نامهی گرامی و دارندهی آن باشد ولی حقیقت مطلب این است که من بهیچوجه در صدد مخالفت و انتقاد از نظریهی پیمان و طرفداران آن نمیباشم بلکه خود نیز تا حدودی موافقت خود را دربارهی لزوم اصلاح ادبیات و احتراز از سرودن و خواندن بعضی اشعار نکوهیده و هزلآمیز اعلام میدارم ولی نظر انتقاد من بقضاوت بیحقانهایست که آقای فیضی در خصوص عموم شعرا و بخصوص صائب تبریزی در ابتدای مقال نمودهاند.
باز اگر تنها این نکته بود خودداری کرده و لب به سخن نمیگشودم همانا مخالفت ایشان با یک اصل مسلم تعلیم و تربیت و اظهار نگرانی از گفتههای خوب شعرا مرا بخیال انداخت مختصری در باب نظریه ایشان گفتگو و باندازهی وسع خود در روشن ساختن حقیقت بکوشم. آقای فیضی عقیده دارند شنیدن و بکار بستن اشعار خوب شعرا در صورتی که سابقهی اخلاقی آن گویندگان مورد اطمینان نیست محض خطاست آنگاه صائب را مورد مثال قرار داده و ارادت قبلی و کدورت فعلی خود را با او گوشزد مینمایند و پس از آوردن بیتی از ادبیات دیوان صائب که به عقیدهی ایشان خیلی خوب گفته شده اظهار میدارند انصافاً این بیت یکی از بهترین ابیاتی است که در دیوان شعرای فارسی زبان میتوان یافت اما افسوس که گویندهی آن عمری را به پستهمتی و فرومایگی گذرانیده و دیوانی پر از دروغ و گزاف و مدح و تملق و چاپلوسی ترتیب داده در اینصورت آیا میتوان بگفتهی او ولو هرچقدر هم خوب باشد وقعی گذاشت حالا من نیز انصاف میخواهم آیا صرف از اینجهت که گوینده سابقهی اخلاقی خوبی ندارد رواست که از گفتهی شیرین و پرمغز او چشم پوشانیده و آن دُر ذیقیمت را بدیدهی بیقدری نگریست؟! از شما میپرسم اگر مثلاً انگشتر گرانبهائی از دست شما در خلاب افتد آن را برنمیدارید؟! اگر اینکار را کردید ما نیز چشم از نفایس آثار و کلمات حکمتآمیز بزرگان پوشیده و بعنوان سوء سابقهی اخلاقی گویندگان قدر و قیمتی برای آن قائل نمیشویم. ما چه کار داریم گویندهی فلان سخنی چکاره بوده و دوران زندگانی خویش را بچسان گذرانیده است ما بگفتهی نغز و آبدار او مینگریم ما آن کلمات حکمتآمیز و عبارات اخلاقی را سرمشق زندگانی خود قرار میدهیم سخن نیکو و رسا را از دهان هرکه باشد باید شنید اگر ما بخواهیم پیروی از عقیدهی آقای فیضی و امثال ایشان کنیم شک نیست که باید پشت پا بهمه چیز خود زده و خیال اکتساب مکارم اخلاقی را برای دورهی آخرالزمان بگذاریم کدام حکیمی است که در دوران زندگانی خویش مرتکب خبط و خطا نگشته و سرتاسر عمر او بعفت و طهارت گذشته باشد آیا ارزش آثار و گفتههای او روی این خیال باطل از بین میرود! از اینقرار بگفتهی احدی جز اولیاء و انبیاء نمیتوان توجه و اعتماد نمود بزرگان گفتهاند (انظر الی ما قال و لا الی من قال)
شاعر هم میگوید :
غلط است آنکه مدعی گوید
خفته را خفته کی کند بیدار
مرد باید که گیرد اندر گوش
ور نوشته است پند بر دیوار
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)
🔸 گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟.. (تکهی 5)
فردا نامهای ببرادرم در تبریز نوشتم و پرسیدم : مادر اسدآقاخان کی مرده و چرا آن را بمن آگاهی ندادهاید؟. پس از یک هفته نامهی برادرم رسید. نوشته بود : «مادر اسدآقاخان نمرده تا ما بشما آگاهی دهیم».
از این پاسخ سخت تکان خورده پس از اندیشه و سنجش دانستم که آنهمه پرسش و پاسخ از درون من بوده و روانی درمیان نمیبوده. در اینجا بود که پرده از روی پندارهای بیپا برخاست و من پی بچگونگی آن دستگاه میز بردم. پس از آن دو سه بار نیز بخانهی سعدالدوله رفتم و باز بآزمایشهایی پرداختم ، و همهی آنها این نتیجه را داد که پای روانی درمیان نیست و هرچه هست از خود گرد میزنشینانست و خدا را سپاس گزاردم که راستی را باین آسانی دریافتم.
آنچه مرا شگفت افتاد این بود که چیزی با این بیبنیادی چگونه هزاران پرفسور و دانشمند هوادارش میباشند؟!.. چگونه آن کتابها را مینویسند؟!.. چگونه آن انجمنها را برپا میگردانند؟!.. از اینجا پی بردم که آدمی تا چه اندازه گمراهیپذیر است. پی بردم که دانشها بتنهایی جلو پندارپرستی را نتواند گرفت و اگر پندارهایی از میان رفت پندارهای دیگری پدید تواند آمد.
چنانکه دیدیم برخی از اینان «مانیتیزم» یا خوابانیدن کسی را با نیروی کهربایی ، افزار فریبکاریهای خود گرفتهاند ، و چنین وامینمایند که چون یکی را خوابانیدند او با روانهای مردگان بهمبستگی تواند یافت و با آنان بگفتگو تواند پرداخت. نیز چنین وامینمایند که همان خوابانیده شده (یا بگفتهی خودشان «میدیوم») با نیروی خود ، یا با گفتگو با روانهای مردگان ، از آینده و ناپیدا آگاهی تواند داد. میباید گفت : برای فریبکاری و گزافگویی صد راه میدارند.
باید دانست این نیز بیپاست. در این زمینه نیز آنچه راستست همان خوابانیدن است ، این نیرو در بسیار کسان هست که با نگاههایی کسی را از خود بدر کنند و نیروهای او را از کار انداخته افزاری در دست خود گردانند. کسی که خوابیده از هیچ چیز آگاه نمیباشد و هرچه بکند و بگوید با دستور خواباناننده است. اینست آنچه هست ، و آنکه با روانی بگفتگو پردازد و از آینده آگاهی دهد و اینگونه چیزها همه دعواهای پوچیست.
🔸 گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟.. (تکهی 5)
فردا نامهای ببرادرم در تبریز نوشتم و پرسیدم : مادر اسدآقاخان کی مرده و چرا آن را بمن آگاهی ندادهاید؟. پس از یک هفته نامهی برادرم رسید. نوشته بود : «مادر اسدآقاخان نمرده تا ما بشما آگاهی دهیم».
از این پاسخ سخت تکان خورده پس از اندیشه و سنجش دانستم که آنهمه پرسش و پاسخ از درون من بوده و روانی درمیان نمیبوده. در اینجا بود که پرده از روی پندارهای بیپا برخاست و من پی بچگونگی آن دستگاه میز بردم. پس از آن دو سه بار نیز بخانهی سعدالدوله رفتم و باز بآزمایشهایی پرداختم ، و همهی آنها این نتیجه را داد که پای روانی درمیان نیست و هرچه هست از خود گرد میزنشینانست و خدا را سپاس گزاردم که راستی را باین آسانی دریافتم.
آنچه مرا شگفت افتاد این بود که چیزی با این بیبنیادی چگونه هزاران پرفسور و دانشمند هوادارش میباشند؟!.. چگونه آن کتابها را مینویسند؟!.. چگونه آن انجمنها را برپا میگردانند؟!.. از اینجا پی بردم که آدمی تا چه اندازه گمراهیپذیر است. پی بردم که دانشها بتنهایی جلو پندارپرستی را نتواند گرفت و اگر پندارهایی از میان رفت پندارهای دیگری پدید تواند آمد.
چنانکه دیدیم برخی از اینان «مانیتیزم» یا خوابانیدن کسی را با نیروی کهربایی ، افزار فریبکاریهای خود گرفتهاند ، و چنین وامینمایند که چون یکی را خوابانیدند او با روانهای مردگان بهمبستگی تواند یافت و با آنان بگفتگو تواند پرداخت. نیز چنین وامینمایند که همان خوابانیده شده (یا بگفتهی خودشان «میدیوم») با نیروی خود ، یا با گفتگو با روانهای مردگان ، از آینده و ناپیدا آگاهی تواند داد. میباید گفت : برای فریبکاری و گزافگویی صد راه میدارند.
باید دانست این نیز بیپاست. در این زمینه نیز آنچه راستست همان خوابانیدن است ، این نیرو در بسیار کسان هست که با نگاههایی کسی را از خود بدر کنند و نیروهای او را از کار انداخته افزاری در دست خود گردانند. کسی که خوابیده از هیچ چیز آگاه نمیباشد و هرچه بکند و بگوید با دستور خواباناننده است. اینست آنچه هست ، و آنکه با روانی بگفتگو پردازد و از آینده آگاهی دهد و اینگونه چیزها همه دعواهای پوچیست.
🔶 دین و جهان
🔸 نشست چهارم (تکهی 9)
جای شگفتست که شما چون در اتوبوس مینشینید ، میبینید در پیش رویتان در گوشهای درفشکی زده شده و بروی آن درفشک یا بروی تخته نوشته شده : «شریک حضرت عباس» ، «شریک امام حسین». مردگانی را که هزاروسیصد سال است مردهاند ، زنده میپندارند و با آنان شرکت میبندند و این را ننگی برای خود نمیشمارند. بلکه مایهی سرفرازی میدانند.
بدتر از همه آنکه باورشان اینست که بدستیاری همان درفشک و همان نوشته ، ماشینهاشان از هر آسیب و گزند آسوده خواهد ماند. شوفرها که سر و کارشان با ماشینست و خود با چشم میبینند که در همان ماشین هر کاری از یک افزاری برمیخیزد و هیچ کاری بیافزار یا بیشُوند نتواند بود ، با این دیدن چون مغزهاشان آکنده از نادانیها و گمراهیهاست ، بخود نمیآیند و امید میبندند که بدستیاری درفش حضرت عباس و یا بدستیاری نویساندن «وَإِن یکاد» و «آیةالکرسی» و «حدیث کساء» اتوبوس را از پنچر شدن و سوختن و ترکیدن بازدارند.
این داستان را در کتاب «پندارها» نیز نوشتهایم که چون در سال1320 در شهریورماه سفری به بوشهر کردم درمیان راه چه از مسافران و چه از شوفرها نادانیهایی دیدم که مایهی افسوس هر کسی باشد. مسافران برای آنکه خود را از دزدان و راهزنان نگاه دارند پیاپی «صلوات» میکشیدند. شوفر نیز در هر کجا که بسر پیچ میرسید و اندکبیمی پدیدار میگردید ، بجای آنکه هوش خود را نیک گمارد و هنرهای شوفری خود را بکار اندازد ، از مسافران خواستار میگردید که «صلوات» بفرستند و جَستن خود را از آسیب جز از این راه نمیشناخت.
تودهای با این آلودگیها آیا چارهی کارش «اصلاحات اقتصادی» است؟!. آیا تنها از سامان دادن بکارها و پیشهها این نادانیها چاره خواهد پذیرفت؟!.
جای شگفتست که خردهگیرانِ ما که خود در مادیگری پافشار میباشند و هر چیز را جز نتیجهی نیروهای مادی نمیدانند و بردن نام خدا را نیز بما ایراد میگیرند ، توده را در چنین نادانیها غوطهور میبینند و بروی خود نمیآورند وآنگاه در برابر ما بدانسان بهانه آورده ، میخواهند ما را نیز از کوشش بازدارند. راستی جای شگفتست.
شاید شما نیز در شگفت باشید از اینکه من هرچه میخواهم از این زمینه بیرون آیم ، باز بآن میگردم. این راستست. ولی زمینه چنانست که مرا بازمیگرداند. هرچه هست باید بآن پایان دهیم و چون خواستمان پاسخ گفتن بایرادهاییست که بکوششهای ما گرفته میشود اینست بهتر میدانم در پایان این گفتگوها ببرخی ایرادهای کوچک دیگر نیز پاسخ گویم و این گفتگو را بیکبار بپایان رسانم.
گاهی شنیدهام کسانی میگویند : «شما بسیاست وارد نمیشوید». این را هم ایراد دیگری بما میگردانند. باید گفت : اینان معنی سیاست را نیز نمیدانند.(۱) سیاست چیست؟. سیاست آنست که یک توده درمیان تودههای دیگر جهان راهی برای خود باز کند و بهمبستگی[= ارتباط] و رفتار خود را با آنان بروی بنیاد پیشبینانه و هوشیارانه گزارد. سیاست در معنی راستش اینست. اگر دیگران نیز سیاست را باین معنی میشناسند ، باید بخَستُوَند که یگانه دستهای که در ایران در راه سیاست میکوشند ، ماییم. زیرا این تنها ماییم که آیندهی این کشور و توده را میاندیشیم و برای آنکه بتواند درمیان کشورها و تودههای جهان راه راست و همواری پیش گرفته ، سرفرازانه با آنان همراه و همگام باشد ، اندیشههایی بکار میبریم. تنها ماییم که شُوندهای[سبب] پس ماندن این مردم را جُسته و اندیشیده و یافتهایم و از روی بینش بچاره میکوشیم. ما دربارهی این کشور و توده یک راه کوششی را پیش گرفتهایم که سراپا روشنست و از حالا تا هزار سال دیگر حال این توده و نتیجهی کوششهایی را که میکنیم ، پیشبینی توان کرد.
پابرگی :
1ـ در این باره کتاب «در راه سیاست» دیده شود.
🔸 نشست چهارم (تکهی 9)
جای شگفتست که شما چون در اتوبوس مینشینید ، میبینید در پیش رویتان در گوشهای درفشکی زده شده و بروی آن درفشک یا بروی تخته نوشته شده : «شریک حضرت عباس» ، «شریک امام حسین». مردگانی را که هزاروسیصد سال است مردهاند ، زنده میپندارند و با آنان شرکت میبندند و این را ننگی برای خود نمیشمارند. بلکه مایهی سرفرازی میدانند.
بدتر از همه آنکه باورشان اینست که بدستیاری همان درفشک و همان نوشته ، ماشینهاشان از هر آسیب و گزند آسوده خواهد ماند. شوفرها که سر و کارشان با ماشینست و خود با چشم میبینند که در همان ماشین هر کاری از یک افزاری برمیخیزد و هیچ کاری بیافزار یا بیشُوند نتواند بود ، با این دیدن چون مغزهاشان آکنده از نادانیها و گمراهیهاست ، بخود نمیآیند و امید میبندند که بدستیاری درفش حضرت عباس و یا بدستیاری نویساندن «وَإِن یکاد» و «آیةالکرسی» و «حدیث کساء» اتوبوس را از پنچر شدن و سوختن و ترکیدن بازدارند.
این داستان را در کتاب «پندارها» نیز نوشتهایم که چون در سال1320 در شهریورماه سفری به بوشهر کردم درمیان راه چه از مسافران و چه از شوفرها نادانیهایی دیدم که مایهی افسوس هر کسی باشد. مسافران برای آنکه خود را از دزدان و راهزنان نگاه دارند پیاپی «صلوات» میکشیدند. شوفر نیز در هر کجا که بسر پیچ میرسید و اندکبیمی پدیدار میگردید ، بجای آنکه هوش خود را نیک گمارد و هنرهای شوفری خود را بکار اندازد ، از مسافران خواستار میگردید که «صلوات» بفرستند و جَستن خود را از آسیب جز از این راه نمیشناخت.
تودهای با این آلودگیها آیا چارهی کارش «اصلاحات اقتصادی» است؟!. آیا تنها از سامان دادن بکارها و پیشهها این نادانیها چاره خواهد پذیرفت؟!.
جای شگفتست که خردهگیرانِ ما که خود در مادیگری پافشار میباشند و هر چیز را جز نتیجهی نیروهای مادی نمیدانند و بردن نام خدا را نیز بما ایراد میگیرند ، توده را در چنین نادانیها غوطهور میبینند و بروی خود نمیآورند وآنگاه در برابر ما بدانسان بهانه آورده ، میخواهند ما را نیز از کوشش بازدارند. راستی جای شگفتست.
شاید شما نیز در شگفت باشید از اینکه من هرچه میخواهم از این زمینه بیرون آیم ، باز بآن میگردم. این راستست. ولی زمینه چنانست که مرا بازمیگرداند. هرچه هست باید بآن پایان دهیم و چون خواستمان پاسخ گفتن بایرادهاییست که بکوششهای ما گرفته میشود اینست بهتر میدانم در پایان این گفتگوها ببرخی ایرادهای کوچک دیگر نیز پاسخ گویم و این گفتگو را بیکبار بپایان رسانم.
گاهی شنیدهام کسانی میگویند : «شما بسیاست وارد نمیشوید». این را هم ایراد دیگری بما میگردانند. باید گفت : اینان معنی سیاست را نیز نمیدانند.(۱) سیاست چیست؟. سیاست آنست که یک توده درمیان تودههای دیگر جهان راهی برای خود باز کند و بهمبستگی[= ارتباط] و رفتار خود را با آنان بروی بنیاد پیشبینانه و هوشیارانه گزارد. سیاست در معنی راستش اینست. اگر دیگران نیز سیاست را باین معنی میشناسند ، باید بخَستُوَند که یگانه دستهای که در ایران در راه سیاست میکوشند ، ماییم. زیرا این تنها ماییم که آیندهی این کشور و توده را میاندیشیم و برای آنکه بتواند درمیان کشورها و تودههای جهان راه راست و همواری پیش گرفته ، سرفرازانه با آنان همراه و همگام باشد ، اندیشههایی بکار میبریم. تنها ماییم که شُوندهای[سبب] پس ماندن این مردم را جُسته و اندیشیده و یافتهایم و از روی بینش بچاره میکوشیم. ما دربارهی این کشور و توده یک راه کوششی را پیش گرفتهایم که سراپا روشنست و از حالا تا هزار سال دیگر حال این توده و نتیجهی کوششهایی را که میکنیم ، پیشبینی توان کرد.
پابرگی :
1ـ در این باره کتاب «در راه سیاست» دیده شود.
🌒 یک جنایت ننگین
(بخش سوم)
🔸 همدستی ملایان با «کمپانی خیانت»
«ایرانیان چند هزار سال در زیر یوغ پادشاهان زیسته كتابهاشان و دلهاشان پر از پندارهای پست شاهپرستی و دستورهای زیردستی و مانند اینها بود كه پس از مشروطه بایستی از میان رود و بازنماند. یك تودهای كه به زندگانی آزاد دمكراسی پا میگزارند باید اندیشه و سَهِشهای [احساسات] آنان نیز دیگر گردد.
از اینرو یكی از كارهایی كه بایستی در ایران انجام گیرد این میبود كه آن پندارهای كهن زمانهای گذشته از میان رود و آن كتابها از دست مردم گرفته شود». [1]
«درخور صد شگفتست که پس از آنکه مشروطه در ایران روان گردید بایستی وزارت فرهنگ یکی از بایاهای [وظایف] خود این را داند که دلهای نوآموزان را از بدآموزیهای کهن قرنهای تاریک گذشته پاک گرداند و بجای آنها معنی مشروطه و زندگانی مشروطهای (دمکراسی) و میهنپرستی و اینگونه چیزها را بگزارد. لیکن وزارت فرهنگ درست وارونهی این را گرفته و بایای[وظیفه] خود دانسته که بدآموزیهای کهن را ـ با یک رویهی[ruye] رسمی ـ در دلهای جوانان جا دهد و مغزهای آنان را آلودهتر از مغزهای پدران درسناخواندهشان گرداند».[2]
«امروز این بیگفتگوست كه ایران در این پنجاه و چند سال از معارف (یا فرهنگ) بجای سود زیان برده. این چیزیست كه باید هر كسی آن را بپذیرد و در جلو چشم دارد. ولی باید علت آن را جست و بچارهاش اندیشید.
چرا معارف بجای سود زیان رسانیده؟.. چرا جوانان را سستعزم و بیاراده میگرداند؟.. پیداست كه باید علت را از كتابهای درسی و دیگر كتابهایی كه در دسترس شاگردانست جستجو كرد. باید در آن زمینه به یك دقت و توجه پرداخت» [3]
«دبستان و دبیرستان و دانشكده برای آنست كه بجوانان خواندن و نوشتن آموزد ، و دانشها یاد دهد ، و از حقایق زندگی آگاهشان گرداند. این دستگاه ، خواندن و نوشتن یاد میدهد ، و اندك دانشهایی نیز میآموزد ، ولی در زمینهی حقایقِ زندگانی چیزی یاد نمیدهد. از آنسوی در سایهی درسهای بیهودهی بسیار مغزهای جوانان را میفرساید ، و از این بدتر آنكه نیروهای سادهی خدادادی و خویهای ستودهی آنان را بسیار ناتوان میگرداند».[4]
«وزارت فرهنگ ، اگر برای ویرانی این كشور نبودی بایستی بوارونهی آنچه امروز میكند نبرد با صوفیگری و خراباتیگری و مانند آنها را بزرگترین بایای خود شمارد. بایستی بجای كتابهای حافظ و سعدی و مثنوی و مانند اینها كتابهایی در بازنمودن زیانهای آنها بچاپ رساند و بمیان مردم پراكند.
كوتاهسخن آنكه در ایران چنین سیاست بدخواهانهای هست و یك رشتهی بزرگ آن هواداری از گمراهیهای كهن و كوشش بآلوده گردانیدن مغزهای جوانان میباشد ، و یكی از زهرآلودترین گمراهیها كه بدخواهان برواج آن میكوشند صوفیگریست كه وزارت فرهنگ آن را براه دیگری انداخته و از چند راه برواج آن پرداخته».[5]
[1] : کتاب «فرهنگ چیست؟»
[2] : کتاب «دادگاه»
[3] : روزنامهی «پرچم» شمارهی 97
[4] : روزنامهی «پرچم» ش 254
[5] : کتاب «فرهنگ است یا نیرنگ؟»
(بخش سوم)
🔸 همدستی ملایان با «کمپانی خیانت»
«ایرانیان چند هزار سال در زیر یوغ پادشاهان زیسته كتابهاشان و دلهاشان پر از پندارهای پست شاهپرستی و دستورهای زیردستی و مانند اینها بود كه پس از مشروطه بایستی از میان رود و بازنماند. یك تودهای كه به زندگانی آزاد دمكراسی پا میگزارند باید اندیشه و سَهِشهای [احساسات] آنان نیز دیگر گردد.
از اینرو یكی از كارهایی كه بایستی در ایران انجام گیرد این میبود كه آن پندارهای كهن زمانهای گذشته از میان رود و آن كتابها از دست مردم گرفته شود». [1]
«درخور صد شگفتست که پس از آنکه مشروطه در ایران روان گردید بایستی وزارت فرهنگ یکی از بایاهای [وظایف] خود این را داند که دلهای نوآموزان را از بدآموزیهای کهن قرنهای تاریک گذشته پاک گرداند و بجای آنها معنی مشروطه و زندگانی مشروطهای (دمکراسی) و میهنپرستی و اینگونه چیزها را بگزارد. لیکن وزارت فرهنگ درست وارونهی این را گرفته و بایای[وظیفه] خود دانسته که بدآموزیهای کهن را ـ با یک رویهی[ruye] رسمی ـ در دلهای جوانان جا دهد و مغزهای آنان را آلودهتر از مغزهای پدران درسناخواندهشان گرداند».[2]
«امروز این بیگفتگوست كه ایران در این پنجاه و چند سال از معارف (یا فرهنگ) بجای سود زیان برده. این چیزیست كه باید هر كسی آن را بپذیرد و در جلو چشم دارد. ولی باید علت آن را جست و بچارهاش اندیشید.
چرا معارف بجای سود زیان رسانیده؟.. چرا جوانان را سستعزم و بیاراده میگرداند؟.. پیداست كه باید علت را از كتابهای درسی و دیگر كتابهایی كه در دسترس شاگردانست جستجو كرد. باید در آن زمینه به یك دقت و توجه پرداخت» [3]
«دبستان و دبیرستان و دانشكده برای آنست كه بجوانان خواندن و نوشتن آموزد ، و دانشها یاد دهد ، و از حقایق زندگی آگاهشان گرداند. این دستگاه ، خواندن و نوشتن یاد میدهد ، و اندك دانشهایی نیز میآموزد ، ولی در زمینهی حقایقِ زندگانی چیزی یاد نمیدهد. از آنسوی در سایهی درسهای بیهودهی بسیار مغزهای جوانان را میفرساید ، و از این بدتر آنكه نیروهای سادهی خدادادی و خویهای ستودهی آنان را بسیار ناتوان میگرداند».[4]
«وزارت فرهنگ ، اگر برای ویرانی این كشور نبودی بایستی بوارونهی آنچه امروز میكند نبرد با صوفیگری و خراباتیگری و مانند آنها را بزرگترین بایای خود شمارد. بایستی بجای كتابهای حافظ و سعدی و مثنوی و مانند اینها كتابهایی در بازنمودن زیانهای آنها بچاپ رساند و بمیان مردم پراكند.
كوتاهسخن آنكه در ایران چنین سیاست بدخواهانهای هست و یك رشتهی بزرگ آن هواداری از گمراهیهای كهن و كوشش بآلوده گردانیدن مغزهای جوانان میباشد ، و یكی از زهرآلودترین گمراهیها كه بدخواهان برواج آن میكوشند صوفیگریست كه وزارت فرهنگ آن را براه دیگری انداخته و از چند راه برواج آن پرداخته».[5]
[1] : کتاب «فرهنگ چیست؟»
[2] : کتاب «دادگاه»
[3] : روزنامهی «پرچم» شمارهی 97
[4] : روزنامهی «پرچم» ش 254
[5] : کتاب «فرهنگ است یا نیرنگ؟»