پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»

🔸 خرده‌گیری و پاسخ آن ـ ارزش سخن به چیست؟ (تکه‌ی سه)


از کجا معلوم است که صائب این بیت را وسیله‌ی تکدی خویش قرار داده؟ اگر ظفرخان در تحت تأثیر معنای بزرگ و لطیف این شعر واقع گردیده و صائب را باحسان خود نواخته است قبول احسان او از طرف صائب مستلزم فرومایگی و پست‌همتی او نبوده و اگر هم آن را رد میکرد بلندهمتی او را باثبات نمیرسانید رد کردن احسان و انعام دلیل بر بلندهمتی نیست و خود یکنوع تکبر و تفرعنی بشمار رفته از ذمائم اخلاق محسوب میگردد حقا این بیت خیلی ارزش و قیمت دارد هم از لحاظ اخلاقی و هم از لحاظ اهمیت طبع و قریحه‌ی سرشار صائب. میخواهم ببینم شما اگر جای ظفرخان بودید و قریحه و ذوق او را داشتید در مقابل چنین معنای قشنگ و لطیفی چه میکردید؟ راستی تناقض‌گوئی شما بیش از هر قسمتی شگفت‌آور است صائب را با اینهمه ابیات اخلاقی بواسطه‌ی سرودن چند بیت که بنظر شما خوب نیامده است یک گوینده‌ی ژاژخا و هرزه‌درائی میشمارید آنگاه نوبت بسعدی و دیگران که میرسد آنها را مصلح اجتماع و مهذب میخوانید همچنانکه آقای مدیر خودشان در ذیل مقاله‌ی سرکار متذکر شده‌اند بنا بر مقدماتی که در خصوص صائب چیده‌اید سعدی و دیگران نیز مصلح اجتماع نبوده و بگفته‌های آنان وقعی نمیتوان نهاد و اساساً عقیده و نظریه‌ی شما باطل و در تشخیص این امر براه خطا رفته‌اید. بهر حال عرایض خود را به بیتی از ابیات دیوان صائب ختم کرده و با ایمانی راسخ میگویم « از شما و دیگران اطلاعی ندارم ولی من نمیتوانم گوینده‌ی این سخن را حقیر شمرده و بر آثار او بدیده‌ی بی‌اعتنائی نگرم»

گر ز خاک آسودنت آسوده میگردند خلق
تن بخاک تیره ده آسایش دلها طلب

زین‌العابدین مؤتمن
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

🔸 گفتار ششم : آیا رشته‌ی کارها در دست خود آدمیان نیست؟.. (تکه‌ی 2)


بسیاری از اینان گامی بالاتر گزارده چنین وانموده‌اند که «چرخ» (یا فلک) که می‌گردد و رشته‌ی کارها در دست آنست با دانشمندان و نیکان دشمن می‌باشد و همیشه با آنان بدخواهی کند. اینست آن را «غدّار» و «سفله‌پرور» و مانند اینها نامیده در این باره نادانی و رسوایی را از اندازه گذرانیده‌اند :

فلک بمردم نادان دهد زمام مراد
تو اهل دانش و فضلی همین گناهت بس

شیخ بهایی که از ملایان بنام می‌بوده این دو شعر را بنام او می‌نویسند :

ای چرخ که با مردم نادان یاری
همواره بر اهل فضل غم می‌باری

پیوسته ز تو بر دل من بار غمیست
گویا که ز اهل دانشم می‌پنداری

خراباتیان که خیام و حافظ از پیشروان ایشان بوده‌اند یکی از بدآموزیها که برویش پافشاری بی‌اندازه نشان داده‌اند همین «جبریگری» است. این دستاویز نیکی در دست آنان می‌بوده که بگویند : «بودنیها بوده است و از کار و کوشش نتیجه نتواند بود». خیام می‌گوید :

زین پیش نشان بودنیها بودست
پیوسته قلم ز نیک و بد ناسود است

تقدیر ترا هرآنچه بایست بداد
غم خوردن و کوشیدن ما بیهود است

حافظ می‌گوید :

بر عمل تکیه مکن خواجه که در روز ازل
تو چه دانی قلم صنع بنامت چه نوشت

این یاوه‌گوی تیره‌درون از هیچ افسانه‌ای در این باره چشم نپوشیده. گاهی دست بدامن ستاره‌شماری زده و چنین گفته :

بگیر طُرَّه مه طلعتی و غصه نخور
که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است

گاهی افسانه‌ی بخت را پیش کشیده چنین گفته :

ز قسمت ازلی چهره‌ی سیه‌بختان
بشست و شوی نگردد سفید این مثل است

گاهی دست بدامن قضا زده و چنین سروده :

در کوی نیکنامی ما را گذر ندادند
گر تو نمی‌پسندی تغییر ده قضا را

آن «ادبیات ایران» که با دهان پرباد نامش را می‌برند و بآن می‌نازند همین یاوه‌گوییها ، و همین بدآموزیهاست.

گذشته از همه‌ی اینها ، در خود زندگانی زمینه برای رواج چنین باوری باز است و انگیزه‌های بسیاری درمیان می‌باشد. زیرا مردم که از چگونگی جهان ، و از بهمبستگی کارها آگاه نیستند ، ناچارند پیشامدها را از بخت یا از «قضا» و یا از ستارگان آسمان دانند ، بویژه در جاهایی که برخورد با خیم[=خصلت] «خودخواهی» دارد. فلان مرد که در زندگانی پس مانده این باو دشوار است که خود را ناتوان و کارندان شناسد و ناچار است که گناه را بگردن بخت یا «قضا و قدر» اندازد.

از همینجاست که کسان پست و تنبل باین پندارها بیشتر گرایند. اینها دستاویز نیکی است که در آن پستی و درماندگی که هستند شکستی بخود راه ندهند و گناهی بگردن خود نگیرند.

می‌توان گفت : در پدید آوردن پندارها خیم خودخواهی بیش از چیزهای دیگر کارگر افتاده. در این باره داستانی هست که می‌باید بنویسم :

اگر فراموش نگردیده تا سی و چهل سال پیش در ایران ، مردم هر گناهی را بگردن شیطان انداختندی. مثلاً دو تن باهم به پیکار[=زد و خورد] برخاستندی و آنان که خواستندی میانجی باشند و آرامشان گردانند چنین گفتندی : «بشیطان لعنت کنید. صلوات بفرستید.» لعن و صلوات برای آن بودی که شیطان بگریزد. کسی که کاری بد کردی و از آن پشیمان شدی چنین گفتی : «خدا بشیطان لعنت کند دیدی چه کار کرد؟!..». کسی که دزدی کردی و گرفتار شدی چون پرسیدندی پشیمانی نمودی و چنین گفتی : «شیطان گولم زد».

این شیوه‌ی همگانی می‌بود و هنوز هم مردم عامی به همان شیوه پابندند. ولی درسخواندگان دیگر بشیطان باوری نمی‌دارند و گریبان آن را رها کرده‌اند. چیزی که هست خیم «خودخواهی» از کار نیفتاده اینها نیز چیزهای دیگری را جانشین شیطان گردانیده‌اند.
🔶 دین و جهان

🔸 نشست چهارم (تکه‌ی 11) (پایان نشست و کتاب)


شگفتتر آنکه یکی از آنان این داستان را بهمین‌گونه که گفتیم نوشته که یکی از روزنامه‌ها بچاپ رسانید و من چون خواندم بیاد آن داستان افتادم که می‌گوید : کسی وامدار می‌بود و نمی‌داد و چون وام‌خواه بعدلیه رفت و این را بدادگاه خواستند ، این شنیده بود که آدم تواند دعوا را انکار کند و وام خود را ندهد ولی معنی انکار را نفهمیده بود. در دادگاه چون پرسیدند باین کس بدهکاری؟ گفت : آری بدهکارم. گفتند : پس چرا نمی‌دهی؟!. گفت آخر انکار می‌کنم. هرچه می‌گفتند همین پاسخ را می‌داد.

اگر کسانی معنی انقلاب یا شورش را می‌دانند ، این خواهند دانست که ما همین اکنون در درون شورش و انقلابیم. آن شورشی که در ایران بایستی بود ، ما پدید آورده‌ایم.

شورش چیست؟. شورش آنست که یک دسته با قانونهای زیانمند و باورهای پوچ و شیوه‌ها و خویهای پست که در کشور و توده است ، بدشمنی برخیزند و به برانداختن آنها کوشند و با دولت یا نیروهای دیگری که هوادار آن بدیهاست از در پیکار درآیند. شورش باین معنیست و ما بآن برخاسته‌ایم.

ما با همه‌ی بدیها و گمراهیها که در این کشور است و با قانونهای بیخردانه که بکار بسته می‌شود و با شیوه‌های ناستوده که مردم می‌دارند و با پندارهای پست و بیپا که رواج می‌دارد ، بدشمنی برخاسته‌ایم. با چهارده کیش و چند رشته بدآموزیهای دیگر و با هایهوی ادبیات و با فرهنگ مغزآشوب وزارت فرهنگ و با مفتخوریها و آزمندیها نبرد آغاز کرده‌ایم. از این سر کشور گرفته تا آن سرش ، در همه جا یاران ما هستند و با گمراهیها و نادانیها می‌نبردند. با دسته‌بندیهای ملایان و صوفیان و بهائیان و شاعران پیکار می‌کنند. یک شورش و تکان سختی در هر رشته آغاز گردیده.

در جنبش مشروطه ، کشاکش تنها در زمینه‌ی سررشته‌داری یا حکومت می‌بود و در این جنبش درباره‌ی همه چیز زندگانی کشاکش درمیانست. ما از هیچ بدی و نادانی چشم نپوشیده‌ایم و نخواهیم پوشید.

یک فزونی دیگر در این جنبش ما آنست که بنیاد کار بروی فهم و دانش گزارده شده. ما می‌گوییم : هر کسی باید فهم و خرد را راهنمای خود گرداند و آمیغها را دریابد وآنگاه با بینش و دانش پا بمیان گزارد و با ما همدستی نماید.
🌒 یک جنایت ننگین
(بخش پنجم)
🔸 همدستی ملایان با «کمپانی خیانت»

محسن صدر وزیر دادگستری ـ یکی از اعضای محکمه‌ی دست نشانده‌ی محمد‌علی‌میرزا بود که در باغشاه به مشروطه‌خواهان سختگیری می‌کرد و آزار می‌رسانید ـ در پایان سال 1322 ، این مرد از کتاب شیعیگری او شکایت کرده برایش پرونده‌ای پدید می‌آورد. به آن بس نکرده پروانه‌ی وکالت کسروی را معلق می‌گرداند و او را در تنگنای معیشت می‌گزارد.

ساعد مراغه‌ای نخست‌وزیر دستور توقیف دوباره‌ی مجله پرچم را می‌دهد.[1] دستور توقیف کتاب شیعیگری را می‌دهد. دستور به اداره‌ی پست می‌دهد که چنان کتابهایی را به شهرستانها نفرستند. بدستور او محل مأموریت افسران و کارمندان دولتی را که از باهماد آزادگان می‌شناختند تغییر می‌دهند. سرلشگر رزم‌آرا که در آن هنگام رئیس ستاد ارتش بود بخشنامه‌ای می‌فرستد در این زمینه که هیچ افسری نباید گفتگو از «مذهب بهائی و نوشته‌های کسروی» بکند وگرنه «بمحکمه تسلیم خواهد شد».

کوششهای بدخواهانه‌ی دیگری را هم وزیر فرهنگ ، رئیس مجلس ،‌ رئیس دیوانعالی کشور آغاز می‌کنند تا پرونده‌ی نشر کتابهای خلاف اسلام و خلاف قانون باز شود.

در نوروز سال 1323 نامه‌ای از نجف بدست کسروی می‌رسد که او را از دسیسه‌ی کشتنش آگاه می‌گرداند. لیکن او کسی نبود که از چنین خطرهایی ترس بدل راه دهد و یا از راهی که در پیش گرفته بود بازگردد. از اینرو از کوششهایش نه تنها نکاست بلکه تا توانست به آنها افزود.

همان روزها امام‌جمعه‌ی تهران گفته بود : «در امامیه یك‌ملیون متر زمین دارم. آنها را می‌فروشم و بساط اینها را بهم می‌زنم».[2]

باز در همان روزها برخی ملایان ادعا می‌کنند که دستور دریافت «وجوه شرعیه» برای «دفع و رد اضلالات کسروی» از حاجی‌سید ابوالحسن اصفهانی گرفته‌اند و به گردآوری پول برای فتنه‌انگیزی می‌پردازند.

بر پایه‌ی آگاهیهایی که سپس بدست باهماد آزادگان می‌افتد دانسته می‌گردد که پیش از نوروز سال 1323 ملایان تهران و نجف بر سر کشتن او بتوافقی رسیده بودند. جوانک شرور 21 ساله‌ای بنام مجتبا میرلوحی که سپس خود را نواب صفوی می‌نامیده مأمور این جنایت می‌شود. لیکن چون بیم فاش شدن می‌رفته مدتی انجام این نقشه‌ی شوم را عقب می‌اندازند.

جوانک یا چنانکه کسروی او را می‌خوانْد ، «ابن ملجم ناشی» ، پیش از آن کوتاه زمانی در شرکت نفت آبادان کارگری می‌کرده ، یک سال تا یک سال و نیم پیش از ارتکاب جنایت ، از آنجا به نجف رفته. در آنجا لباس ملایی می‌پوشیده ولی درس نمی‌خوانده و مزدوری می‌کرده.
یك برادر او در تهران از چاقوكشهای ‌سابقه‌دار بوده.

بعدها که ملایان ، تاریخ ساخته‌اند ،‌ گفته‌اند : در آنجا خود را آماده‌ی کشتن کسروی اعلام کرده و برخی علمای آنجا را «برمی‌انگیزد که با نقشه‌ی او» موافقت کنند. لیکن چنانکه گفتیم این با آگاهیهایی که باهماد آزادگان به آنها دست یافته ناسازگار است. زیرا دست‌کم در آغاز سال 1323 چنین نقشه‌ای آماده بوده و علت عقب افتادن آن چیز دیگری بوده.

ملایان پنجاه‌هزار تومان بودجه برای این ترور تخصیص می‌دهند. (باید توجه داشت که در آن زمان با این پول می‌شد سه خانه‌ی متوسط در تهران خرید).

همدستانی از اشرار نیز برایش فراهم می‌کنند. برخی از قرائن نیز همدستی مأمورانی از شهربانی را با او در ترور نافرجام روز هشتم اردی‌بهشت سال 24 نشان می‌دهد ـ‌ یعنی ده ماه پیش از تاریخی که کسروی را کشتند.

در آن روز نواب همراه جانی دیگری ، در خیابان ، نزدیک خانه‌ی کسروی ، با تپانچه و چاقو به او حمله می‌کنند. بیش از ده تن از همدستان او از جمله کاسبها‌ و پاسبان محل نیز از پیش هماهنگ شده بودند که از جانیان پشتیبانی کنند. ولی کسروی با دو زخم گلوله و بیش از ده زخم چاقو و سنگ از ترور یکم جان بدر می‌برد.

[1] : پرچم هفتگی
[2] : همان
👇
با اینکه ارتکاب جرائم حمل سلاح غیرمجاز ، ضرب و جرح عمدی و شروع به قتل عمدی توسط تروریستها آن هم در زمان حکومت نظامی ، آشکار و مسلم بوده ، ولی پرونده در دادسرای نظامی با اعمال نفوذهایی از سیر عادی خود خارج می‌شود.

شهربانی کل کشور درباره‌ی این واقعه گزارش خلاف حقیقت و مغرضانه‌ای منتشر می‌نماید و چنین وانمود می‌کند که کسروی بر سر مسائل مذهبی با مجتبا میرلوحی مجادله و زد و خورد کرده بوده. دادسرای نظامی برای تروریستها قرار وجه‌الضمان صادر می‌کند. برخی از «واعظین» و ملایان از نواب صفوی در زندان دیدار کرده او را به «فداکاری در راه اسلام» تشویق می‌کنند. یکی از آنها سید محمد بهبهانی فرزند سید عبدالله بهبهانی و از آخوندهای نزدیک به دربار است. یک بازاری بنام محمدعلی اسکویی وجه‌الضمان را پرداخت می‌نماید و نواب صفوی و همدستانش آزاد می‌شوند. حتا پس از چندی دادسرای نظامی قرار را تخفیف داده و آن را به کفالت تبدیل می‌کند.

چون این دسیسه به کشته شدن کسروی نینجامید و کوششهای او مؤثرتر هم گردید ، اینبود چند کوشش به موازات هم برای از کوشش بازداشتن کسروی به شکل جدّیتری آغاز می‌شود. یکم ، با آزادی نواب از زندان ، او را تشویق به تلاشهای بیشتر می‌کنند و او نیز اشراری را بسر خود گرد می‌آورد که بعدها نام فدائیان اسلام را روی خود می‌گزارند. دوم ، شکایت ملایان با پشتیبانی مجلس ، وزارتخانه‌های فرهنگ و دادگستری به جریان می‌افتد و عنوان چاپ «کتابهای بی‌پروانه» می‌گیرد. محمدِ وحیدِ تنکابنی ، کفیل وزارت فرهنگ به نخست‌وزیر می‌نویسد :

«کتابهای شیعیگری و در پیرامون اسلام و غیره مخالف با اسلام و بدون پروانه بچاپ رسیده خواهشمند است جهت جلوگیری به وزارت دادگستری ابلاغ شود».

کوشش دیگر هیاهو براه انداختن ملایان و برانگیختن مردم عامی بود که آن هم از چند راه دنبال می‌شود. کسانی از متعصبان مانند محمدتقی شریعتی مزینانی پدر علی شریعتی مردم را به کسروی و یارانش می‌شورانند. روزنامه‌های مزدوری به دشنام دهی و زشتگوییها برمی‌خیزند. روزنامه‌های هوادار شیخ محمد خالصی‌زاده پیاپی به کسروی تاخته و خون او را مباح می‌شمارند. حاج سراج انصاری نامی که در نجف دلالی می‌کرد به ایران بازگشته و خود را دشمن کسروی گردانیده گفتارهای مسخره‌آمیز و پوچ می‌نویسد.

بازاریانی مانند حاج عباسقلی بازرگان ، پدر مهندس مهدی بازرگان عوام را شورانیده امضا جمع می‌کنند که دولت باید تکلیف کسروی را روشن کند. ملاها در مسجد بالای منبر عمامه بزمین می‌کوبند و فریادها می‌کشند که دین از دست رفت. از آنسو چون می‌بینند جریان پرونده می‌تواند بدرازا کشد فشار آورده خواهان تعیین تکلیف فوری و محاکمه‌ی سریع کسروی می‌شوند.

کلانتری بازار مرکز دسیسه و فتنه شده از اعلامیه‌های سراپا دروغ که بدست دشمنان کسروی پیاپی در بازار منتشر می‌گردد جلوگیری نمی‌کند.

تاریخچه‌ی کوتاه پرونده‌سازی مقامات برای کسروی به این شرحست :

پیش از همه محتشم‌السلطنه ، رئیس مجلس ، در سال 22 برای بازداشت روزنامه‌ی پرچم به نخست‌وزیر سهیلی نامه نوشت. او در جنبش مشروطه سیاهکاریها کرده و اینست در کتاب تاریخ مشروطه بی‌ارجی و نامردیهایش به آشکار درآمده بود.

محسن صدر ،‌ عیسا صدّیق و سیدصادق طباطبایی ، وزیر دادگستری ، وزیر فرهنگ و رئیس جدید مجلس ، به بهانه‌ی پیگیری شکایت بازاریان و ملایان و هر کدام از راهی خواهان گشایش پرونده برای کتابها و نوشته‌های کسروی گردیدند.

محسن صدر وزیر دادگستری ، از کتاب شیعیگری طرح شکایت کرد و پروانه‌ی وکالت کسروی را معلق گردانید ولی چون آن شکایت صورت قانونی نداشت جریان نمی‌یافت.

(دنباله‌ی این نوشتار را فردا خواهیم آورد.)
گزارش مبهم شهربانی (زیرا برای مثال روشن نمی‌گرداند که اگر کسروی تپانچه در دست داشته و شلیک کرده چگونه گلوله‌ها به پشت او خورده) درباره‌ی پیشامد هشتم اردی‌بهشت.
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»

🔸 خرده‌گیری و پاسخ آن ـ ارزش سخن به چیست؟ (تکه‌ی چهار)


پیمان : از صائب گفتگو نداریم و از آقای فیضی هواداری نمی‌نماییم تنها چند نکته‌ی پرارجی را در زمینه‌ی سخن و پند باز می‌نماییم :

لغزشها یا گناهها که از مردم سر میزند یکسان نیست. پاره‌ای گناهها هست که گذشته از آنکه کار نکوهیده‌ایست از پاکنهادی و آزادگی دور است و از هرکه سرزد مردم او را فرومایه می‌شمارند و سخت خوارش میدارند و از پشیمانی و بازگشت (توبه) هم چاره بکار او نمی‌شود. ولی هر گناهی چنین نمیباشد.

مثلاً کسی با دیگری دست بگریبان شده و او را زخمی نموده. اگر از این گناه پشیمان شد و از دشمن خود دلجویی کرد دامن خود را پاک گردانیده و هرگز پاکنهادی و آزادگی او لکه‌دار نخواهد بود و هرگاه مرد دانایی بود و سخنانی بنام پند برای مردم سرود چندانکه می‌باید پندش کارگر خواهد افتاد. ولی دزدی و کلاهبرداری اینچنین نمی‌باشد. از دزد و کلاهبردار هرچند بازگشته باشند کسی اندرز نخواهد شنود.

ببینید : دزدی و راهزنی هر دو دارایی مردم را ربودنست ولی مردم همیشه دزد را پستتر می‌شناسند. گدایی که شاید کسانی آن را گناه نمی‌انگارند از دیده‌ی آزادگی و پاکنهادی از بدترین گناهها بشمار است. همین حال را دارد چاپلوسی و ستایش کردن و پول گرفتن و مانند اینها که با آزادگی و مردانگی سازش ندارد و از ارج هرکس میکاهد.

اینگونه بدکاریهاست که چون کسی آلوده‌ی آنها بود و با اینهمه پندسرایی نیز کرد همانا آبروی پند را برده.

این در نهاد هرکس نهاده که چون پندآموزی را دید گرفتار پستیهاست پند او را نمی‌پذیرد و بلکه بر بدکاری دلیرتر میگردد. رازیست آسمانی که سخن تا از دل پاکی برنخیزد دلها را تکان نمیدهد. چیزیست در سرشت آدمی سرشته و ما هرگز نمی‌توانیم آن را دیگر گونه سازیم.

اینکه شما انگشتر و خلاب را مثال زده‌اید درست نیست. زیرا بهای انگشتر با خودش است ولی بهای پند با خودش و گوینده‌اش می‌باشد. اما جمله‌ی «انظر الی ما قال لاالی من قال» (بسخن بنگر نه بگوینده‌ی آن) درباره‌ی پند و توده نیست. ما آشکار می‌بینیم تا پندآموزی گردنفراز و پاکنهاد نباشد گفته‌ی او در مردم اثر ندارد. پزشکی که خود او پرخواری میکند و همیشه از درد معده مینالد کمتر کسی بدستورهای او درباره‌ی کمخواری گوش خواهد داد. پدری که همواره دروغ میگوید پسران پندهای او را در پیرامون راستگویی کمتر بکار می‌بندند.

اندرز جز از جمله‌های دانش‌آمیز است که بگوینده‌اش ننگرند. اندرز نه از راه فهم و دریافت بلکه از راه گرایش و پیروی کارگر می‌افتد. اینست باید اندرزگو پاکنهاد و درخور پیشوایی باشد.

آن در سخن بازیست که به نغزی و آبداری یک جمله ارج میگزارند در پندآموزی بیش از همه پاکنهادی گوینده‌ در کار است.

اینکه میگویید : «ما چکار داریم گوینده‌ی فلان سخن چکاره بوده» میگویم ناگزیرید چنین کاری داشته باشید. اینکه شاعر گفته : «مرد باید که گیرد اندر گوش...» سخنی است بیجا. همان شاعر یا دیگری نیز گفته : «پیکان به تیر جا کند آنگاه بر نشان»

این شگفت که شما وارونه‌گویی (تناقض) را بر شاعر عیب نمی‌شمارید و چون به یک شاعری خرده میگیرند که فلان سخن ناروا را سروده میروید وارونه‌ی آن را از همان شاعر پیدا می‌نمایید و برای عذرجویی به رخ خرده‌گیر میکشید و این نمیدانید که بار شاعر را سنگینتر گردانیده‌اید. درمیان یاران خودتان اگر یکی وارونه‌گویی کرد و چیزی را که امروز ستوده روز دیگری نکوهش نمود او را یکمرد بی‌ارج و دمدمکی می‌شمارید و از گفته‌هایش بیزاری میجویید. پس از چیست درباره‌ی گذشتگان این اندازه پرت افتاده‌اید؟!...
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

🔸 گفتار ششم : آیا رشته‌ی کارها در دست خود آدمیان نیست؟.. (تکه‌ی 3)


از جمله در ایران که در توده اینهمه آلودگیها و گرفتاریها پیدا شده و بیش از همه مایه‌ی بدبختی اینهاست ، این به ایرانیان گران می‌افتد که ببدی خود گردن گزارند و در اندیشه‌ی چاره بآلودگیهای خود باشند. این بخودخواهی آنان برمی‌خورد. اینست همه‌ی گناه را بگردن انگلیس انداخته خود را بکنار می‌گیرند.

شما از هرچه بنالید پاسخ داده خواهند گفت : «از انگلیسهاست ، آنها می‌کنند دیگر!» من با گوش خود شنیده‌ام که کسی می‌گفت : «مجلسی را انگلیسها برانگیخته بودند که آن کتابها را بنویسد و مردم را آلوده‌ی نادانیهای کیشی گرداند». بگفته‌ی یکی از آشنایان : «شیطان جهان سیاست انگلیس است».
از سخن خود دور نیفتیم : این پندارها نیز پوچ و بیپاست. «بخت» و «سرنوشت» و «طالع» و اینگونه چیزها جز «سَمَرد»[=وهم] نیست. فیروزی یا نافیروزی آدمی در زندگانی جز نتیجه‌ی کاردانی و کارندانی خود او ، و سازگاری و ناسازگاری پیشامدها نیست.

اما «قضا» یا «قدر» و یا «جبریگری» که درمیان مسلمانان رواج می‌دارد ، آن نیز بیکبار بیپاست. ما آشکاره می‌بینیم خدا آدمیان را در اینجهان در کارهاشان آزاد گزارده است. هر کسی با فهم و خرد آزاد ، تواند بکارهای نیک و سودمند پردازد و یا بکارهای بد و زیانمند برخیزد. هیچ‌گونه ناچاری درمیان نمی‌باشد.

راستست که رشته از هر باره در دست آدمی نیست و پیشامدها همیشه در جلو کارها هست. مثلاً کشاورزی تواند در باغش درختی کارد و از آن سودی بردارد و تواند که نکارد و خود را بی‌بهره گرداند. ولی کشاورزی که درخت کاشته چه‌بسا که آب بریده شود و درخت خشک گردد ، و یا سرمای سخت زمستان آن را تباه گرداند ، و یا مردم‌آزاری شبانه آن را کنده دور اندازد. در هر کاری یک چنین پیشامدهایی تواند بود.

چیزی که هست اینها آزادی را از میان نبرد. هر کس آزاد است که با پیشامدها نیز نبرد کند. همان کشاورز تواند درخت دیگری کارد و خواستی را که می‌داشت از دست ندهد.

چیزی دیگر که می‌باید بدیده گرفته شود بیراهی زندگانی و بدی آیینهای آنست. امروز در توده‌ها زندگانی از روی خرد نیست و قانونهای خردمندانه بسیار کمست. اینست مردمان بسختیها دچارند و با همه‌ی کوشش از خوشیها بهره کم می‌دارند و چون سرچشمه‌ی آنها را نمی‌دانند ناچار ببخت و قسمت و مانند آنها می‌گرایند.

یکی از نکته‌ها که باید بمردمان فهمانید همینست که آدمیان توانند در زندگانی راه خردمندانه‌ای پیش گیرند و چون چنان راهی پیش نگرفته‌اند باین رنجها دچارند. پس این رنجها نیز از خودشانست و از بخت و یا از طالع و یا از قضا و قدر نیست و برای آنکه این رنجها نباشد باید بجای گرویدن به پندارها ، پیروی از خرد کرد و بهمه‌ی این گرفتاریها چاره کرد.

درباره‌ی «قضا و قدر» در کتابها بسخنان دور و درازی پرداخته‌اند. ولی همه پوچست و راستش همینست که ما در اینجا نوشته‌ایم.
در راه سیاست.pdf
2.6 MB
📘 در راه سیاست

✍ احمد کسروی

🔍 جستار : سه پایه‌ی سیاست ،‌ سرچشمه‌ی نیروی توده ، گمراهیهای سیاسی ،‌ آلودگیهای توده و لزوم چاره به آن ،‌ تأثیر فرهنگ بر سیاست ، رفتار با همسایگان ،‌ احزاب و شایندگان راهبری کشور ، استقلال ، شرط بهره‌مندی از پیشرفتهای اندیشه‌ای و دانشی جهان ، جایگاه اقتصاد کشور در کشاکش سرمایه‌داری و کمونیزم ، تکانی که باید خردها خورند ، همراهی با جنبشهای نیکخواهانه‌ی جهانی ، روزهای نیکی که جهانیان را تواند بود.

📊 شمار ساتها : ۹۵

🖨 بازپسین پراکنش : فروردین 1398

🔶 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده می‌گردد.
🌒 یک جنایت ننگین
(بخش پایانی)
🔸 همدستی ملایان با «کمپانی خیانت»

عیسا صدیق ، وزیر فرهنگ ، به استناد قانون 2 مطبوعات ، از دادگستری به جهت کتابهایی که عنوان «خلاف قانون» به آنها داد ، درخواست تعقیب کسروی را کرد. این مرد از همدستان و همکاران پرفسور ادوارد براون بود.

سید محمد بهبهانی که به دربار محمدرضاشاه نزدیک و شریک توطئه‌های دربار می‌بود گفته شده برای پشتیبانی از نواب صفوی به شهربانی شتافته. در تاریخ مشروطه بارها از دلیریها و کوششهای پدر او یاد شده.

حاج‌سید نصرالله تقوی رئیس دیوانعالی کشور هم شکایتنامه‌ی دیگری را از سوی کسانی که آن را امضا کرده بودند جهت تعقیب کسروی به دادگستری می‌فرستد.
سید صادق طباطبایی که در سال 24 رئیس مجلس شده است پافشاری عجیبی در تعقیب پرونده‌ی کتابها می‌کرد. در تاریخ مشروطه همیشه از پدر او با نیکنامی یاد شده.

محسن صدر که این بار نخست‌وزیر شده است ، می‌خواهد با اعمال زور صورت قانونی به پرونده‌ی تعقیب کسروی دهد.

مهدی اکباتانی رئیس بازرسی مجلس شورای ملی به هواداری از ملایان و کسانی که آنها را «محترمین و بازرگانان» می‌نامد ، پیگیر «هرچه زودتر» شکایت از کسروی بود.

به درخواست احمد فریدونی کفیل وزارت کشور ، دکتر خوشبین از طرف وزیر دادگستری به استناد نامه‌های ملایان و چند بازاری درخواست سرعت بخشیدن به تعقیب کسروی را می‌کند.

پس از آن ملایان یک اطلاعیه‌ی سراپا تهمت و دروغ از سوزانیدن قرآن و مانندهای آن فراهم کردند که مردم را بشورانند تا به خانه‌ی کسروی ریخته بکشتار و ویرانی پردازند. چون مردم چنانکه ملایان می‌خواستند نشوریدند و نقشه‌ی ریختن به خانه‌ی کسروی انجام نگرفت ، کلانتری بازار گزارشی با آب و تابِ ساختگی نوشت که بازاریان در هیجانند و می‌خواهند بازار را ببندند و ما گفتیم کسروی در دادسرا پرونده دارد که محکوم خواهد شد و به این وسیله ایشان را ساکت کردیم. دانسته شد آن کلانتری زیر نفوذ سرتیپ اعتماد مقدم فرماندار نظامی می‌باشد که چون به علتی دیگر با کسروی دشمنی می‌داشت ، از ملایان پشتیبانی می‌کرد.

این گزارش سبب شد که در کابینه‌ی نخست‌وزیری حکیمی به پرونده عنوان «خارج از نوبت» یا فورس ماژور دهند.

کسروی به این تصمیم اعتراض می‌کند و بازپرس«بلیغ» اعتراض را بجا می‌شمارد. ظاهراً انوشیروان سپهبدی وزیر دادگستری نخست‌وزیر قوام و دادستان «محمد مجلسی» که می‌توانسته‌اند جلو خارج از نوبت گردیدن پرونده را بگیرند کاری نمی‌کنند.

بدینسان کار شکایت از کسروی و پرونده‌ی 13 جلد کتاب او که «پرونده‌ی کتابهای بدون پروانه»‌ نام گرفت بجریان تندتری افتاده و کارهای بازجویی آن به آخرین مراحل می‌رسد.

دسته‌ای از افسران مانند سرتیپ شعری فرماندار نظامی تهران و سرتیپ ضرابی رئیس شهربانی کل کشور نیز زیر بار نفوذ مافوقهای خود به کارهای غیرقانونی‌ پرداختند که نتیجه‌‌ی آن زیر فشار شدید گزاردن کسروی و باهماد آزادگان بود.

در همان حال که این بدخواهیها در کار می‌بود یک بازپرسی طولانی از او هم در دی‌ماه سال 24 در دادگستری آغاز می‌شود. در آخرین جلسه‌ی آن ، ساعت ده بامداد روز بیستم اسفند ، کسروی به اتاق بازپرسی شعبه‌ی هفت کاخ دادگستری می‌رود و آنجا روی صندلی روبروی در می‌نشیند. محمدتقی حدادپور جوانی از کارکنان دفتر پرچم نیز که همراه کسروی بوده بیرون اتاق ، دم در می‌ایستد. کمابیش یک ساعت می‌گذرد. در این هنگام بگفته‌ی بلیغ بازپرس شعبه :

«پس از آنکه گفتگو با چند نفر از متداعیین[1] به پایان رسید ... ناگهان در باز شد و مردی که یقه‌ی پالتو را بالا زده بود به اتفاق دو تن دیگر به کسروی حمله کردند و می‌گفتند : تو قرآن را می‌سوزانی؟! اندکی نگذشت که دو نفر نظامی وارد شدند و با سلاح کمری نوغان به سوی کسروی شلیک کردند».[2]

[1] : motedãeyin
[2] : پاکدامن ، قتل کسروی چاپ دوم ، ص 174 به نقل از ایران ما ، 2 فروردین 1325
👇
کسروی فرصت دفاع از خود نمی‌یابد و با زخم یک گلوله و بیست‌ و چند زخم چاقو جان می‌سپارد. این هنگام حدادپور که بدفاع ازو وارد اتاق می‌گردد ، با تپانچه‌اش یک گلوله به پای یکی از جانیان و گلوله‌‌ای هم بدست جانی دیگر می‌زند که آنها را زخمی می‌گرداند. ولی او را نیز با ضربات چاقو و گویا یک تیر به پهلویش می‌کشند.
در جریان ترور صدای 4 تیر شنیده شده.

جانیان با خیال آسوده با قمه و چاقو شکم کسروی را می‌درند و ضربات دیگری فرود می‌آورند.

سپس جانیان از اتاق بیرون آمده در حالی كه كاردهای خون‌آلود در دست داشته‌اند عربده‌کشان از پله‌های كاخ پایین می‌آیند و از جلو افسران ارتش و شهربانی و سربازان محافظ زندانیان و چند نفر پاسبانان کاخ که در راهروها بودند می‌گذرند. سپس زخمیها به همراه همدستانشان با آسودگی سوار درشكه شده به بیمارستان سینا رفته و پس از درمانهای اولیه ، خودشان آزادانه به بیمارستان نجمیه می‌روند.
ساعت یک و نیم بعد از ظهر یک ناشناس با تلفن به آگاهی خبر می‌دهد. پس یک کارآگاه همراه مأموران شهربانی به بیمارستان نجمیه رفته دو نفر زخمی یاد شده که دو برادر بنامهای سید علی‌محمد و سید حسین امامی بودند را با همدستشان علی فدایی دستگیر می‌کنند.

در شهربانی دستگیر شدگان بجنایت خود اعتراف می‌كنند.

در معاینه‌ها آشكار گردید كه كسروی دست کم یك گلوله و 28 زخم چاقو و حدادپور چهار پنج زخم چاقو و گویا یک گلوله خورده‌اند كه هر یك از زخمها برای كشتن كافی بوده ‌است.

جنایتکاران دست کم 15 تن بوده‌اند. برخی مانند جواد مظفری (معروف به جواد ساعت ساز) هیچگاه دستگیر نشدند و تنها 7 تن به جرم مباشرت در قتل دستگیر می‌شوند.

هفت تن جانیان دستگیرشده اینها بوده‌اند :
1ـ حسن فرزند نصرالله ، شهرت : صادقی ، شغل : همردیف گروهبان 3 در اداره‌ی تسلیحات ارتش سن : 21 سال ، اهل تهران ، ساکن بخش 6 ، آب انبار حاجی نوروزعلی ، منزل میرزا نصرالله
2ـ علی فرزند اسماعیل ، شهرت : فدایی ، شغل : شاگرد سیگاری ، سن : 26 ، اهل تهران ، ساکن بخش 6 ، کوچه‌ی دادرسی ، منزل انوری
3ـ رضا فرزند احمد ، شهرت : گنج بخش ، شغل : مداح ، سن 24 ، اهل تهران ، ساکن بخش 6 ، بازارچه‌ی عصاری
4ـ رضا فرزند محمد ، شهرت : الماسیان ، شغل : مداح ، سن : 24 ، اهل تهران ساکن بخش 6 ، خیابان مولوی کاشی 823
5ـ حسین فرزند نصرالله ، شهرت : صادقی ، شغل : گروهبان ، سن 24 سال ، اهل تهران ، ساکن بخش 6 ، آب انبار حاج نوروزعلی
6ـ سید حسین فرزند سید حسن ، شهرت : امامی ، شغل : تحصیلدار ، اهل تهران ، بخش 7 ، میدان شاه ، کوچه‌ی شترداران ، منزل آقا سیدحسن امامی ، سن 19
7ـ سید علی‌محمد فرزند سید حسن ، شهرت : امامی ، اهل تهران ، ساکن بخش 7 ، میدان شاه ، کوچه‌ی شترداران

درمیان دستگیر شدگان دو ارتشی بنام صادقی بوده‌اند که گمان می‌رود نخست آنها با اسلحه‌ی گرم کسروی را می‌کشند و آنگاه برادران امامی به قصابی می‌پردازند. جانیان و مباشران قتل از این تیپها بوده‌اند : گروهبان ارتش ، مداح ، شاگرد و دلال بازار ، ساعت‌ساز ، اوباش و چاقوکشهای خیابان اسماعیل بزّاز (مولوی).

در زمان حکومت سابق ، دست‌اندرکاران قتل کسروی اعم از محرکان و آمران جنایت که آخوندها و سیاستمداران وقت بوده‌اند و مباشران جنایت که 15 ـ 20 تن اشرار بوده‌اند ، مورد تعقیب و مجازات قرار نگرفته و 7 نفر جانی دستگیرشده نیز در دادگاه نظامی به ریاست سرهنگ باستی تبرئه شدند. و سرانجام در تاریخ 26 دی ماه 1325 با حکم دادگاه تجدیدنظر نظامی ، همگی آنها تبرئه و آزاد شدند.
آخرین شماره‌ی مهنامه‌های سال 1324 باهَماد آزادگان که در آن خبر استخوانگداز کشته شدن و سلاخی راهنمای پاکدینان و دستیار او شادروان حدادپور را داده است.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
«خدا را سپاس كه پس از 58 سال زندگاني يك بار راهم بشعبه‌ی بازپرسي افتاد و آن هم گناهم كتاب نوشتن و با خرافات جنگيدن است. اين پرونده مرا براهي مي‌اندازد كه ‌اگر تا پايان پيش رود مرا همپايه‌ی سقراط و مسيح خواهد گردانيد. سقراط و مسيح بهمين گناه محكوم بمرگ گرديدند».
(از واپسین لایحه‌ی دفاعیه‌ی کسروی در دادسرای تهران)
«اگر سرتاسر جهان بدشمنی‌ام برخیزند گامی باز پس نخواهم گزاشت».
(پیمان ، سال دوم ،‌ شماره‌ی دهم ، س 632)
«نیكوكار می‌میرد و تن او خاك می‌شود ولی نام نیكش پایدار می‌ماند و یادگارش از زبانها نمی‌افتد. بویژه نیكوكاری كه در روز سخت دامن بكمر زده به رهایی مردم كوشد و یا در برابر دشمن جان بكف گرفته دلیریها نماید و مایه‌ی سرفرازی و روسفیدی گردد. این كسانند كه باید گرامیشان شمرد و پیاپی یادآوری كرده نگزاشت فراموش شوند.
این را بگویم : آنان كه نیكی می‌كنند و مردانگی می‌نمایند اگر كسانی ارجشان نشناسند و یا از رشك پرده بر روی كارهاشان بكشند نیكی نهان نخواهد ماند و آن پرده دریده خواهد شد. چه‌بسا راستی‌ها كه پس از قرنها پدید آمده. چه‌بسا نیكیها كه پس از هزارها سال شناخته شده».
(پیمان سال سوم ، شماره‌ی 10 س 598)