پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ گفت و شنید (2)
تکه‌ی چهارم (تکه‌ی پایانی)

این سخنانی که ما مینویسیم ، و این کوششها که ما بکار میبریم ، اگر یک تن اروپایی کردی ، اکنون در شرق آوازه افتاده و هزاران و صدهزاران کسان بجوش و جنب برخاستندی ، و همه را پذیرفتندی. یک نمونه‌ی دیگر از پستی اندیشه‌ها اینست.

🔸در جهان بدترین شکستها «شکست اندیشه‌ای» است. چون سرچشمه‌ی همه‌ی کارهای آدمی اندیشه‌ی اوست ، بدبخت‌ترین مردم کسانیند که باندیشه‌های خود ارج نگزارند و خود را ناگزیر از پذیرفتن اندیشه‌های بیگانگان شناسند.

گذشته از همه چیز شرقیان دچار این شکست بودند. کشورهای شرقی هنگامی که سر برافراشته و با اروپا روبرو گردیدند ، یک جهان نوینی با صد شکوه و نیرو در برابر دیدند ، و اینبود خود را باختند ، و خیره گردیدند ، و نتیجه‌ی این داستان گرفتاری اروپاییگری [1] بود که خوانندگان ما نیک می‌شناسند.

در هفت سال پیش ما چون پیمان را آغاز کردیم در گام نخست با این گرفتاری شرق به نبرد پرداختیم. کوششهای پیمان در این باره فراموش نشده ولی پیداست که بیماری ریشه‌کن نشده و نشانه‌های آن در رفتارها و کردارها هویداست و من برای شما داستانی یاد میکنم.

امروز شما در خود اروپا هزاران و صدهزاران دانشمندان را توانید یافت که از بدی قانونهای «عدلیه» گله میکنند و زیانهای بسیاری از آن می‌شمارند. در شرقیان آن گله بیشتر است و از خود داوران نکوهش توانید شنید.
ما در این باره بیک کاری برخاستیم ، و آن اینکه عیبهای بزرگ قانون اروپایی را شمرده و یک قانون ساده و آسانی بجای آن پیشنهاد کردیم. [2] ما چشم نداشتیم آن را روان گردانند و بکار بندند. بچنین چیزی امید نبسته بودیم. آن باید با دیگر قانونهای شاینده‌ی خود روان گردد.
ولی این خود کاریست که کسی از شرق ایراد بقانونهای اروپا گیرد و یک قانون ساده‌تری بجای آنها پیشنهاد کند. در جهان دانش و اندیشه یک چیز ارجداریست. کنون شما آن را ببینید که کسان بسیاری آن را که میخوانند بجای خشنودی رو ترش میکنند و گاهی چنین میگویند : «یک تن میخواهد همه‌ی کارها را درست گرداند؟!.» در بند هیچ چیزی نیستند و همه سخنِ «یک تن» میرانند.

یکی از آشنایان داستان شگفتی میدارد. میگوید : با کسی آمیزش میکردم و بارها رو میداد گفتگوی پیمان بمیان می‌آمد ، و من میخواستم گفتارهای مهنامه را نزد او بخوانم ، و او گوش نداده و جلو میگرفت ، و بریشخند و بدگویی می‌پرداخت ، و همیشه ستایش از اروپاییان میکرد. روزی خواستم او را رسوا کنم. گفتم : «یکی از اروپاییان کتابی نوشته و باصول محاکمات ایرادهای بسیار گرفته. از جمله میگوید : این رسیدگی غیابی برای چیست؟!. کسی که تمرد از دعوت محکمه کرد چرا باید او را محکوم نکنند؟.. چرا باید دوباره بسخن او ترتیب اثر کنند؟.. همچنان به تمیز ایراد میگیرد.» بسیاری از نوشته‌های «قانون دادگری» را برایش بازگفتم. چون می‌پنداشت از یک نویسنده‌ی اروپاییست خوشدلانه گوش میداد و چهره‌اش از شادی می‌شکفت ، و چون سخن بپایان رسید گفت : «خواهشمندم آن کتاب را بدهید من هم بخوانم. کار اینست که این کرده .. نه مثل منفی‌بافیهای پیمان شما» ، و برای استواری سخن خود شعری خواند :
«بد است خوی تو جانا که بد همی‌گویند رخت که هست نکو هیچکس نگفت بد است».
آنگاه رو بمن کرده گفت : «پیمان هم اگر میخواهد کاری کند همینها را ترجمه کند و نشر نماید تا مردم بخوانند و بدانند. بلی آقای فلان! فرق میانه‌ی شرقی و غربی اینست. شرقی آن منفی‌بافیها را میکند و غربی باین قسم مطالب برجسته مبادرت میکند!»

میگوید : چندان صبر کردم تا همه‌ی سخنانش را گفت و کاملاً در تله جا گرفت ، و آن زمان
گفتم : شرمت باد! و داستان را برایش بازگفتم. باور نمیکرد و «قانون دادگری» را از کیف درآورده بدستش دادم. گفتم : من چون دیدم دردِ تو شخصیت است و همینکه می‌شنوی یک ایرانی فلان سخن را گفته نافهمیده و نااندیشیده دشمنی میکنی ، اینبود بنام یک اروپایی مطالب را عنوان نمودم ، و دیدی که چه اشتباه کردی؟!..

تا اینجاست داستان آن آشنا. اینهاست که پستی اندیشه می‌شماریم. اینان اگر مردان بلنداندیشه بودندی با خود گفتندی : «فلان شرقی که کتاب مینویسد و در برابر اروپاییان بالا می‌افرازد از کارهای او مرا چه زیانی هست؟!.. بلکه این بسود منست که او چنان کوششهایی کند که هم توده را از آلودگی رها گرداند و هم زبان ریشخند غربیان را بندد» و همگی بیاری ما برخاستندی که هم کار بآسانی پیش رفتی و هم خود آنان در نام نیک هَمباز[= شریک] ما بودندی.
پایان
[1] : ـ گفتارهای سال نخست پیمان و نیز نخستین بخش کتاب «ما چه میخواهیم؟» در این زمینه است. ـ و
[2] : بنگرید بکتاب «قانون دادگری» ـ و
🔸 در جهان بدترین شکستها «شکست اندیشه‌ای» است. چون سرچشمه‌ی همه‌ی کارهای آدمی اندیشه‌ی اوست ، بدبخت‌ترین مردم کسانیند که باندیشه‌های خود ارج نگزارند و خود را ناگزیر از پذیرفتن اندیشه‌های بیگانگان شناسند.

کانال پاکدینی
✴️ چرا بیشترِ ایرانیان عقب‌مانده‌اند

چون ایرانیان از قدیم به موهومات عادت کرده‌اند و دل‌بستن به موهومات خرجی ندارد و انسان را به تنگنا و سختی نمی‌اندازد و ما به درازنایِ تاریخ دریافته‌ایم که هیچ پیشرفتی جز با درد و رنج حاصل نمی‌شود. هرچقدر بخشی از انسان‌هایِ خِرَدمند در پِیِ برون‌رفتی از فاجعه‌هایِ انسانِ امروزند و دغدغه‌یِ گرسنگی و گرمایشِ زمین و تغییراتِ اقلیمی و گازهایِ سمّی و مصرفِ بی‌رویه و بیماری‌ها و بیگاری از کودکان دارند، ما هم شجریانی داریم که "ألا یا أیّها السّاقی ادر کأسا وناولها" برای‌مان می‌خوانَد و ما هم فریفته و سرگردان با لالایی‌هایش می‌لولیم و پیچ‌وتاب می‌خوریم. آری ما همان ملّتِ ساقی‌زده هستیم که هرکی هرچه برای‌مان ریخته نوشیدیم و از یک سوراخ ده‌ها بار گزیده شده‌ایم.

ملّتی که همیشه دنبالِ چاهِ نذور و اعتقاد به شومیِ اعداد و نحوستِ ایّام و بدشگونیِ جغد و آب‌ریختن پُشتِ‌سرِ مسافر و دودکردنِ اسپند و... است و کام‌یابی و بخت‌گشاییِ خود را در گره‌زدنِ سبزه می‌جویند، چِطور می‌تواند ملّتِ سرافرازی باشد؟ به تجربه ثابت شده هر زمان [دچار گرفتاری شدیم] ، برایِ ماست‌مالیزه‌کردنِ آن، صهیونیسم و فراماسونری و توطئه‌یِ اضلاعِ سه‌گانه را کفّاره کردیم. مردمی که چون یک‌عطسه کنند آن‌را مایه‌یِ شومی دانسته از کارشان بازمی‌ایستند و چون دو‌عطسه کردند آن‌را به‌فالِ نیک گرفته به کارشان همّت می‌گمارند! چِطور این مردم می‌توانند ادّعا کنند از فرهنگِ والا و ارج‌داری برخوردارند؟

سخن‌گفتن از خرافاتِ خیّام و حافظ و مولوی و سعدی و شمس هم تا دل بخواهد خریدار دارد. تراشیدنِ کرامات و معجزاتی که از امام‌زاده‌ها و پیرانِ طریقت نقل شده و همه‌یِ یاوه‌گویی‌هایی که عطّار نیشاپوری و ابن عربی و بایزید بسطامی و منصور حلّاج و... در آخورِ فکری‌شان نشخوار کرده‌اند، همگی از مفاسد و بدآموزی‌هایِ صوفیان به‌ویژه شاعران بوده است و فکرِ ملّت‌ها را با این چرندیات پُر کرده و اوقات‌شان را ضایع نموده‌اند و تا همین لحظه داریم تاوانِ آن‌را می‌دهیم.

بِجایِ آن‌که 10 دقیقه در خلوتِ خود بِنشینیم و از مغزمان کار بِگیریم تا راهی برایِ نجاتِ خودمان در پیش گیریم، ملّتِ ما در طاقچه‌های‌شان فالِ حافظ ورق می‌زنند و با چه شورونشاط و با چه حال‌وهوایِ شاعرانه‌ای هم ابیات را می‌خوانند و چون بیتی با هوایِ آنان یکی آمد، حتّی اگر به بیکاری و بی‌عاری هم تشویق کند، آن‌را الهامی از جانبِ خدای‌شان حافظ بَرمی‌شمارند.

یکی از دلائلی که به مدرسه اعتقادی ندارم، همین چیزهاست. بی‌سوادیِ کودکم را به خواندنِ چرندیاتِ حافظ ترجیح می‌دهم تا این‌که مُخِ کودکم را فاسد کنند و ذهنِ او را به خرافاتِ فصوص الحکم آلوده سازند. صد درود بر بی‌سوادی‌ای که بی‌عاری ندارد.

ملّتِ ما به لذّت‌هایِ بی‌کوشش بِجایِ کوشش‌هایی که امکانِ رفاه و لذّت در آن‌ها عقلانی‌تر هم است وابسته‌اند و به آلتِ بی‌اراده‌یِ عرفانیّون تبدیل شده‌اند. آن‌ها حرفی می‌خواهند که آن‌ها را به عوالمِ خیالات بِبرد، نه حرفی که به‌موجبِ آن تکانش و دگرشی در خِرَد و رفتارشان پدید آید. هرکدام هم خدم‌وحشم و دم‌ودستگاه و دستکی راه انداخته و پیروانی کور و متعصّب گردِ خود جمع کرده و آن‌ها را با سیاهیِ لشکرشان می‌فریبند و "نحن أکثر أموالاً وأولاداً" شعارِ آن‌هاست و با به‌زنجیرکِشیدنِ سخنانِ پوچ و یاوه، زبانِ آلوده‌یِ آلودگان می‌شوند.

تمامِ تفرّق و تشتّت و تحزّب‌ها از گورِ همین اسطوره‌هایِ ایرانی برخاست که مغول بر آنان حاکم شد. صوفی‌گری و مریدبازی و تقلید، پدرِ پدران‌مان را درآورد و تا الان هم آثارِ مخرّب و ته‌مانده‌یِ خاکسترِ آن‌ها آتش بر جانِ مایان افکنده و دمار از جان‌مان درآورده است. حالا با این وضعی که این ملّت در آن افتاده‌اند، بیایید و این آبِ رفته را به‌جویْ بازگردانید. بیایید و این ملّتِ تشنه به موهومات را از ترسِ این‌که به خرافات‌شان تجاوز نشود آگاه کنید. هر نظرِ مخالفی هم داده شود، با «مگر شما از فلان ملّا که با تُفش شفا می‌دهد و بهمان عارف و علّامه که عُمری تحقیق و تفحّص کرده داناتری؟!» بساط‌ات را بَرمی‌چینند یا به «التماسِ تفکّر»-ات می‌سپارند تا این‌گونه به فرسودگی‌ها و زنگ‌زدگی‌هایِ مُخ‌شان بی‌احترامی نشود، ساء ما یحکمون!
🖍 لئو شاهوفسکی

کوشاد تلگرام : چون نوشته‌ی آقای شاهوفسکی ، یکی از خوانندگان این کانال ، با گفته‌های ما در پیرامون انگیزه‌های بدبختی ایرانیان همراهی دارد ، و با زبانی دیگر تصویری از آن بدبختیها را نگاشته‌اند اینک در اینجا می‌آوریم. از ایشان سپاسگزاریم و همراهی همیشگیشان با کوشاد را خواهانیم.
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»

🔸 در پیرامون شعر و رمان (تکه‌ی سه از چهار)


در اینگونه گفتگوها ما نام کسان را نبریم ولی در اینجا برای جلوگیری از بدگمانی نام شاعر را هم میبرم : آقای عباس فرات منشی انجمن ادبی بود. گفتم : ما که با خود شاعران دشمن نیستیم و خواستمان چرکین گردانیدن آنان نیست. ما با بیهوده‌گویی و هجوسرایی دشمنیم و شما چگونه چشم میدارید که این گفته‌ی شما را که هم بیهوده و هم هجو است بچاپ رسانیم؟!. وانگاه خود شما چکار میکنید و چه میخواهید؟!. اگر شعر بد است پس چرا از آن دست برنمیدارید؟!. اگر نیک است پس چرا هجوش می‌کنید؟!. گفت : «این هم مضمونی بود بخاطرم رسید و نظم کردم»!

من از سخن او بیاد گفتاری افتادم که چندی پیش از آن یکی از روزنامه‌های اروپا نوشته بوده. در آن روزها در اروپا کار بیکاری کارخانه‌ها (یا بگفته‌ی خودشان کار بحران) بالا گرفته بود و روزنامه‌ی اروپایی داستان آن بیکاری را نوشته میگفت : «کنون اگر شیطان سفارش یک دیگ بزرگی را بدهد ما که میدانیم آن دیگ را برای چه میخواهد و در دوزخ در همان دیگ خود ما را خواهد جوشانید از زور بیکاری آن سفارش را با خشنودی می‌پذیریم و در بند نتیجه‌ی کار نباشیم. همین بس که سفارشی باشد و ما بیکار نمانیم». آقای فرات و همکاران او را نیز همین بس که مضمونی بدست آید و زمینه‌ای برای قافیه‌بافی باز شود ، اگرچه آن مضمون و زمینه هجو خودشان باشد.

یکی از آنان که هنوز زنده است و بگفته‌ی خودش یک کرور شعر سروده و ایران را زنده گردانیده شعرهایی در روزنامه چاپ گردانیده که یک بیتش اینست : «بر شاعر و سگ تا بتوانی نگذر هیچ ور می‌گذری بر دمشان پا نگزاری».

سخن از اثریست که گفتارهای پیمان کرد. یکی از سیاهکاریها شعرهایی بود که پستنهادانی بنام «هوس نامردانه» می‌سرودند و در سالهای آخر کار بیشرمی تا بآنجا رسیده بود که پیاپی آنها را در روزنامه‌ها بچاپ رسانند : «هر کس که بکف باده و به بر ساده ندارد اسباب نشاط و طرب آماده ندارد». دیوان ایرج بآن ننگینی بیست و پنج‌هزار نسخه چاپ کردند (1) و بدست جوانان دادند. پس از نوشته‌های پیمان بود که از همه‌ی اینها جلوگیری شد.

اینها بود نتیجه‌هایی که بدست آمد. آری آنانکه پنجاه و شصت سال زیسته‌اند و سرمایه‌شان جز شعر نبوده و یک دسته از آنانکه بدخواه کشور خود میباشند و دانسته و فهمیده بآلوده گردانیدن توده میکوشند و پیشه‌شان همینست دست برنداشتند و نمیتوانستند برداشت. ولی آنان نیز از آبرو افتادند و خواه و ناخواه ارج خود را از دست دادند.

ما هیچگاه این نکنیم که نتیجه‌های کار خود را بشماریم. اینها را در پاسخ آن کسان مینویسیم. این خود گمراهیست که کسانی بخواهند گفته‌های ما را با نتیجه‌ی آنها بسنجند و یا چشم براه ایستند که اگر ما کاری انجام دادیم بما پیوندند و ندادیم زبان بسرزنش و زباندرازی پردازند. بارها نوشته‌ایم اینها که ما میگوییم چاره‌ی گرفتاریهای شرق است و راه رستگاری جهانست. هر پاکدل و غیرتمندی باید بما پیوندد و یاوری کند و خود در سایه‌ی این پیوستن و یاوری خواهد بود که نتیجه بدست آید. در جهان هر پیشرفتی از این راه بوده ، دوباره میگویم این کسانی که در زمینه‌ی شعر یا در دیگر زمینه‌ها سرزنش مینمایند خود مردان آلوده و ناپاکی میباشند و بیگمان رشک و خودخواهی آنان را باینسخنان واداشته وگرنه برای چیست بما نمی‌پیوندند و همدستی نمیکنند تا بهمراهی و همدستی بیکبار آلودگیها را از میان برداریم؟!.


پابرگی :
1ـ در زمانی که هشتاد نود درصد مردم بیسواد بودند ، 25 هزار نسخه همسنگ است با دستکم 150 هزار نسخه در این دوره. (ویراینده)
اینها که ما می‌گوییم چاره‌ی گرفتاریهای شرق است و راه رستگاری جهانست. هر پاکدل و غیرتمندی باید بما پیوندد و یاوری کند و خود در سایه‌ی این پیوستن و یاوری خواهد بود که نتیجه بدست آید. در جهان هر پیشرفتی از این راه بوده.

کانال پاکدینی
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)

🔸 تکه‌ی 1

یکی از ارجدارترین جُستارهاست که بآن می‌پردازم. از سالها آرزو داشتم روزی بیاید و بتوانم باین گفتار برخیزم و یکی از تاریکترین زمینه‌ها را روشن گردانم. در هر باره چنین است که یک چیزی تا بر خود من روشن نگردد بگفتگو از آن نمی‌پردازم.


پارسال که در مهرماه بسفر تبریز رفتم امسال هم در همان ماه سفر دیگری کردم و بار دیگر ده روز در شهر خود بسر بردم که از روزهای فراموش نشدنیست. پذیراییهای رادمردانه‌ی میزبان و نوازشهای پاکدلانه‌ی همشهریان هر کدام ارج دیگری داشت. امسال و پارسال سفر تبریز سراسر خوشی بود. لکن چنانکه در آنجا نیز گفتم یک چیز مرا آزرده می‌داشت.

من سخنانم را در پیمان می‌نگارم و در سفر برآن بودم که دیگران سخن رانند و من بشنوم. بشنوم و از اندیشه‌ی دیگران درباره‌ی گفته‌هایم آگاه گردم. کم بودند کسانی که این آرزو را انجام می‌دادند. دیگران بسخنانی می‌پرداختند که ناگزیرم می‌ساختند جلو گفتارشان بگیرم و بپاسخ پندارهای بی‌پایشان پردازم.

این در همه جا هست که کسانی سخنانی را از کهنه و نو فراگرفته‌اند و آن را مایه‌ی خودنمایی ساخته‌اند و به هر کجا می‌رسند بیش از همه می‌خواهند آنها را بیرون ریزند و هیچگاه درپی نتیجه‌ای نیستند. اینان در هر کجا نیز سخنی بینند که مایه‌ی خودفروشی (1) تواند بود درست و نادرست بیاد سپارند و بر روی سرمایه افزایند و خودنمایی و خودفروشی فزونتر کنند. ولی سخنی که نه چنانست با دلیلها نیز نپذیرند.

اگر پای خرد درمیانست چند تنی که باهم می‌نشینند باید یا بگفت و شنید بی‌زیان پردازند و از پیشامدهای روزانه سخن رانند و یا اگر در آرزوی گفتگوهای ارجداری هستند و زمینه‌ای را دنبال می‌کنند سخن را بکسی که آگاهی بیشتر دارد واگزارند و دیگران گوش دارند. این چیست که هر کسی همینکه چند سخن پراکنده‌ای فرامی‌گیرد بجلو هر که رسید آن را بیرون می‌ریزد. این خود از بدترین بیماریهاست که انبوه مردم گرفتار آن شده‌اند.

کسی اگر در یک زمینه‌ای دانشی اندوخته او را چه بهتر که بفزونی آن بکوشد و همه‌ی پیرامون آن را چنانکه می‌باید فراگیرد و بارها آن را بیندیشد و بیازماید تا هرچه درستتر یاد گیرد و پس از آن جز بهنگام خود بگفتگو از آن برنخیزد. اینست راه دانش‌آموزی. اینست شیوه‌ی آگاهی‌اندوزی.

این شیوه که امروز بسیاری از مردم دارند و هر یکی چند سخنی را یاد گرفته و سرمایه‌ی خودنمایی گرفته‌اند و به هر کجا رسیدند بگفتگو برمی‌خیزند داستان کودکان کم‌حوصله‌ی نادانیست که همینکه ده دینار بدست آوردند بیدرنگ بدکان شتابند و آن را خوردنی خریده در همانجا خورند و این نکنند که پولهایی که بدست آورند رویهم گزارند و سرمایه‌ای بیندوزند.

در اینجا نکته‌ی بزرگی درمیانست و آن اینکه هر زمینه را که بگیریم چندان اندیشه‌های پراکنده درباره‌ی آن پدید آمده و چندان سخنانی گفته شده که بیکبار زمینه بهم خورده است. اینست هر کسی به هرچه می‌پردازد راه بجایی نمی‌برد و جز یک رشته گفته‌های پراکنده بدست نمی‌آورد و جز پراکنده‌گویی کاری از دستش برنمی‌آید.


پابرگی (از ویراینده) :
1ـ خودفروشی ،‌ خودنمایی فزون است. خودفروش خود را چنان می‌نماید تو گویی فروشنده‌ای کالایی را به خریداران نموده می‌ستاید. امروز این واژه را کسانی به غلط در معنایی بکار می‌برند که واژه‌ی تن‌فروشی برایش مناسب است.
این در همه جا هست که کسانی سخنانی را از کهنه و نو فراگرفته‌اند و آن را مایه‌ی خودنمایی ساخته‌اند و به هر کجا می‌رسند بیش از همه می‌خواهند آنها را بیرون ریزند و هیچگاه درپی نتیجه‌ای نیستند. اینان در هر کجا نیز سخنی بینند که مایه‌ی خودفروشی [=خودنمایی فزون و بیرون از اندازه] تواند بود درست و نادرست بیاد سپارند و بر روی سرمایه افزایند و خودنمایی و خودفروشی فزونتر کنند. ولی سخنی که نه چنانست با دلیلها نیز نپذیرند.

کانال پاکدینی (احمد کسروی)
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»

🔸 در پیرامون شعر و رمان (تکه‌ی چهار از چهار)


بارها گفته‌ایم ما در گام نخست با پاکدلان و غیرتمندان کار داریم و آنانست که میخواهیم گفته‌های ما را بپذیرند و بیاوری و پشتیبانی برخیزند. اگر کسانی گوش بدلیل نمیدهند و درپی راستیها نیستند کنون ما را باکی از آنان نیست و در بند آنان نتوانیم بود. داستان ما داستان پزشکیست که به دیهی رود و خانه‌ها و مردم آنجا را ناپاکیزه یابد و زبان باز کرده زیان ناپاکیزگی و بیماریهایی که از آن پدید آید بسراید و بپاکیزه گردانیدن خانه‌ها و کوچه‌ها و رختها و تنها بکوشد ، و در اینمیان یک دسته نادان با او از در ستیزه درآیند و دست از چرکینی و آلودگی برندارند. آیا این دلیل شکست آن پزشک تواند بود؟!. آیا باید کسانی زبان بسرزنش باز کنند؟!.. من نمیدانم آیا سرزنش کنندگان ما اینها را میفهمند یا نه؟!. ایکاش می‌توانستمی نامهای این بدخواهان را در اینجا بنویسم تا خوانندگان دانستندی چه کسانی باین نادانی برمیخیزند. کسی که در نجف درس خوانده و دعوی اجتهاد مینماید ، کسی که بمنبر میرود و بمردم دین می‌آموزد. کسی که دم از «مصلحی» میزند و همیشه از بدی مردم دلتنگی مینماید ـ اینانند که با ما از در سرزنش درمی‌آیند.

بدتر از اینها کار دو سه تنیست که چون با ما بودند از شعرهای بیهوده پرهیز مینمودند و پشیمانی نشان میدادند و سپس که بدستاویز کیش از ما رنجیده و دوری گزیده‌اند باز بیهوده‌گوییهایی میکنند و این را یک گونه دشمنی و کینه‌جویی با ما می‌شمارند. داستان اینان داستان آن بیمارانیست که پزشک دستور پاکیزگی دهد و آنان بپذیرند و بکار بندند ولی سپس چون از پزشک رنجیدند برای بخشم آوردن او گل و لجن بروی مالند و خود را با آن چرکینی بپزشک نمایند.

سالی که در شوشتر بودیم بدستیاری شهربانی و اداره‌ی سپاه مردم را واداشتیم جلوگیری از ناپاکیهای کوچه‌ها کنند و باری دریچه‌ها گزارند. کسانی که شوشتر را ندیده‌اند معنی این سخنم را نخواهند فهمید. سپس چون خزعل با دولت نافرمانی نمود و در شوشتر نیز رشته گسیخته گردید مردم پیش از همه دریچه‌ها را شکستند. کار اینان بیمانندگی بآنها نیست.

سخن را بپایان رسانیم : راز فیروزی ما در این باره آن بود که یک دام یا فریب اروپاییان بودن آن شور و هیاهو را دریافتیم ، و از آن شور و دیوانگی که برخاسته بود و از زبان شاعران و از گزند کسان زورمندی (1) که پشتیبانی از آن مینمودند نترسیده بایستادگی در برابر آنها کوشیدیم ، و گوهر شعر و معنی ادبیات (2) را باز نموده و راستیها را در آن زمینه روشن گردانیدیم ـ اینها چیزهاییست که در تاریخ پیمان همیشه خواهد ماند.

درباره‌ی رمان نیز همین را می‌گوییم : رمان را در ایران بهیاهو برداشته بودند و آرایه‌های بسیاری بآن می‌بستند. آن را شاخه‌ای از ادبیات می‌شمردند و مایه‌ی «تهذیب جامعه» می‌ستاییدند و گفتگوها از «مکتب رئالیست و ایده‌آلیست» میراندند و چندان سپاس از رماننویسهای بنام اروپا از الکساندر دوما و آناتول فرانس و امیل زولا و دیگران می‌نوشتند که هر کسی از خواندن آنها تکان خورد. در نتیجه‌ی اینها بسیاری از مردان نیک و آبرومند نیز فریب خورده برمان خواندن و نوشتن گراییده بودند. بدتر از همه آن بود که تاریخ را با رمان درمی‌آمیختند و بدینسان تاریخ را آلوده می‌گردانیدند.

در این زمینه هم نوشته‌های ما اثر خود را کرد و رمان از جایگاهی که بناسزا برایش باز کرده بود افتاد : مردان نیک از آن دوری جستند و آن معنی که برمان داده میشد دیگر ندادند. ما هیچگاه در این آرزو نبودیم که همه‌ی مردم از رمان دست بردارند و آن بیکبار از میان برخیزد. اگر چنین بودی نیکان از بدان چگونه شناخته شدندی؟!. بارها میگوییم ما در گام نخست با نیکان و پاکدلان کار میداریم و بدیگران سپس خواهیم پرداخت. اگر جوانان بلهوس و آلوده یا مردان بیباک و بی‌پروایی گفته‌های ما را نپذیرفته‌اند نه تنها زیان ندارد خود چیزیست که ما از پیش میدانستیم و بایستی بود.

ما بارها گفته‌ایم مردم بدو گونه‌اند : یکی آنانکه سرشت پاک دارند و درپی نیکی باشند و دیگری آنکه جز درپی هوسها و بدیهای خود نباشند و این یکی از خواستهای ماست که این دو دسته از هم جدا گردند و شناخته شوند. آن داستان آزمایش که گفته‌اند همین می‌باشد ، و این در آینده یک نتیجه‌ی بسیار ارجداری درپی خواهد داشت.
پایان

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ این کسان رویهم‌رفته «ادیبان» آن دوره ولی زورمندترینشان محمدعلی فروغی نخست‌وزیر و علی‌اصغر حکمت وزیر معارف بودند.
2ـ درباره‌ی معنی ادبیات سخن فراختر در کتاب در پیرامون «ادبیات» آمده.
ما در گام نخست با پاکدلان و غیرتمندان کار داریم و آنانست که می‌خواهیم گفته‌های ما را بپذیرند و به یاوری و پشتیبانی برخیزند.

کانال پاکدینی
ما بارها گفته‌ایم مردم بدو گونه‌اند : یکی آنان که سرشت پاک دارند و درپی نیکی باشند و دیگری آنکه جز درپی هوسها و بدیهای خود نباشند و این یکی از خواستهای ماست که این دو دسته از هم جدا گردند و شناخته شوند. آن داستان آزمایش که گفته‌اند همین می‌باشد ، و این در آینده یک نتیجه‌ی بسیار ارجداری درپی خواهد داشت.

کانال پاکدینی
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکه‌ی 2


بسخن خود بازگردیم :

در نشستی سخن یک تبریزی می‌رفت که به یک رشته داد و ستدی برخاسته و در نتیجه‌ی آن چندین سال است گرفتاری پیدا کرده و گزند و زیان فراوان دیده. آن که این را می‌گفت دلسوزی می‌نمود و افسوس می‌خورد. سپس گفت : «باز خوبست خود را نباخته و رشته‌ی شکیبایی را از دست نهِشته» این جمله را که گفت جوانی از باشندگان[=حاضران] سخن او را بریده چنین سرود : «بعقیده‌ی من این نقص اوست. آدم باید از هر چیزی متأثر شود». گوینده پاسخ داد : «در جایی که چاره نیست خردمندانه‌اش همینست که آدمی شکیبا باشد و خود را نبازد» جوان پاسخ داد : «تازه خِرد چیست؟! علوم امروزه خرد را نمی‌پذیرد».

من دانستم جوان ما با کتابهایی که هواداران فلسفه‌ی مادّی می‌نگارند سر و کار پیدا کرده و اینها که بر زبان می‌راند چیزهاییست که در آن کتابها خوانده و بیاد سپرده و آنها را چندان استوار پنداشته که هرگز گمان دیگری نمی‌برد و بدینسان بیباکانه بر زبان می‌راند و در یک جایی که سخن از چیز دیگری می‌رود آنها را بمیان می‌آورد. سخت افسوس خوردم که یک رشته بدآموزیها تا این اندازه در جهان رواج پیدا کرده.

گفتم : چنین پیداست که بکتابهای فلسفه‌ی مادّی پرداخته‌اید؟ خودش پاسخ درستی نداد. ولی همراهش که او نیز جوان و در این گفته‌ها با وی هم‌آواز بود خَستُوان[=معترف] گردید که کتاب «نتچه» (1) فیلسوف آلمانی را در زبان فرانسه خوانده‌اند.

گفتم : ناگزیرم با شما بگفتگو پردازم و از این لغزش بیرونتان بیاورم. مرا در این باره نگارشهای فراوانی هست و این زمینه را بسیار روشن گردانیده‌ام.

نخستین خرده که بر شما می‌گیرم اینست که آوازی که از راه دور می‌رسد شما را بیشتر تکان می‌دهد ولی آواز بس رسایی را از پیرامون خود نمی‌شنوید. آن چیزها که نتچه و باخنر و دیگر بنیادگزاران فلسفه‌ی مادّی نوشتند کهنه گردیده و از ارج افتاده و ما در پیمان با زبان بسیار ساده و بسیار استواری داستان روان و خرد را روشن گردانیده یک پایه‌ی بزرگی را از فلسفه‌ی مادّی برانداختیم. این از درماندگی شماست که این را در زبان خودتان نخوانید و نگارشهای درهم و دشوار نتچه و باخنر را در زبانهای اروپایی بخوانید! این از سستی خردهاست که کسانی همیشه به بیگانگان ارج بیشتر گزارند.

اگر می‌پندارید که باید راستی را دیگران بفهمند و ما نیز از ایشان یاد گیریم و خودمان نمی‌توانیم فهمیدن ، چنین پنداری از شما بدترین گمراهیست.

گفتاری که ما درباره‌ی جان و روان نوشتیم باآنکه بساده‌ترین زبانی نگارش یافته و درخورد فهم هر کس است یک رشته راستیهای بسیار ارجداری را دربر دارد. ما در آن گفتار روشن ساخته‌ایم که در همین کالبد آدمی گذشته از تن و جان مادّی یک گوهر دیگری بنام روان هست که خرد نیز بسته‌ی اوست و این روان از جهان مادّی جداست. چه او را درخواستها و دریافتهای دیگر می‌باشد. در جایی که ما در همین کالبد آدمی جهان دیگری (جز از جهان مادّی) پیدا می‌کنیم چه جای آنست که کسانی برخیزند و چنین گویند : جز از مادّه چیز دیگری نیست و خرد را هم نپذیرند؟.. آن چه فیلسوفیست که خویشتن را نمی‌شناسد؟!.


پابرگی (از ویراینده) :
1ـ امروز این را نیتچه یا نیچه تلفظ کنند.
بوشنر (باخنر Ludwig Büchner) فیلسوف مادی آلمانی
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»

🔸 پسگفتار


باید شاعران و نویسندگان بنیاد نوینی برای «ادبیات ایران» گزارند.

باید «ادبیات» را به معنی درستش در ایران روان گردانید.

باید دستگاه بیهوده‌گویی را از ایران برچید.

باید به آزادگی و گردنفرازی ارج گزارد و گرد چاپلوسی نگشت.

باید از ستایشگری جلو گرفت.

باید با نشان دادن آلودگیها و بدآموزیهای شاعران و نابود کردن نوشته‌ها و شعرهای آلوده و ننگین ، لکه‌هایی را که از چاپلوسیها و نادانیهای گذشتگان بر دامن «ادبیات ایران» نشسته است پاک گردانید.

باید ادبیات ایران بچنان جایگاهی رسد که بجای درس چاپلوسی دادن ، گردنفرازی را بمردم یاد دهد. باید بجای بی‌پروایی ، مسئولیت‌پذیری را ؛ بجای خودخواهی ، پاس دیگران داشتن را ستاید. بجای گدایی ، بی‌نیازی را ؛ بجای تنبلی ، کوشش و پشتکار را در جوانان بپروراند. بجای پرگویی ، نیک گوش دادن و ژرف اندیشیدن ؛ بجای گله‌گزاری ، چاره‌جویی ؛ بجای خودسری ، همدستی ؛ بجای گردنکشی ، پیروی از خرد ؛ بجای هجو ، پاکزبانی را یاد دهد. بجای خونسردی ، مهربانی ؛ بجای پا بر افتاده گزاردن ، دست او گرفتن را ؛ بجای پول‌اندوزی ، بنیادهای نیکوکارانه گزاردن ؛ بجای کینه‌توزی ، گذشت ؛ بجای گزافه‌گویی ، راستگویی ؛ بجای نومیدی و گله از روزگار ، پشتکار و شکیبایی ؛ بجای پیروی کورانه ، استقلال رأی و اندیشه را جایگزین گرداند. بجای زبونی ، دلیری را ؛ بجای ستایش از سیاهکارانِ تاریخ ، نکوهش و نفرین بر ایشان را ؛ بجای دلسردی و بی‌احساسی ، ستایش از فداکاری را ؛ بجای گردن به ستم گزاردن ، در برابر ستم ایستادن را ؛ بجای گرانجانی ، از خود گذشتگی را ؛ یاد دهد. کوتاه گردانیم : بجای بیخردیها ، خردمندی ؛ و بجای چشم به بیگانگان دوختن ، میهن‌پرستی را بیاموزد.

ما خود باید بچنان جایگاهی از خردمندی رسیم که از «ادبیات» پستی‌آور و زبون‌پرور بیزار گردیم و گِردش نگردیم. ما باید خود را از «ادبیاتی» که شاه سلطان‌حسینها ، بسطامیها ، شمس تبریزیها و قاآنیها را می‌پرورد پاک گردانیم. «ادبیات» ما باید لطفعلیخان‌ها ، یارمحمدخان‌ها ، ثقة‌‌الاسلام‌ها ، ستارخان‌ها و حسینخان باغبان‌ها را بپرورد. شهید خرازی‌ها ، جهان‌آراها ، همت‌ها ، ستاری‌ها را بپرورد. ...

ببینید شاعر بنام ما چه گفته :

چون زهره‌ی شیران بدرد نعره‌ی کوس
زینهار مده جان گرامی بفسوس

دهانش شکسته باد! زبانی که به بدآموزی باز گردد بریده باد!

از آنسو نوجوان یونانی می‌گوید :‌ مادر! چون قدّم کوتاهست بهنگام جنگ شمشیرم بدشمن نرسد. مادر می‌گوید : خب ، گامی دیگر به پیش بگزار!

آفرین بر تو ای مادر! جاودان ماناد این سخنت!

این هر دو یادگارهای گذشتگان است که بدست ما رسیده. آن از «ادبیات» ننگ‌آلود دوره‌ی مغول و شاعران ایرانیست و این از آموزشهای یونانیان میهن‌دوست باستان. آیا اثر این دو یکسان است؟! هر دو را «ادبیات» توان نامید؟!...

🔸 در پایان این نکته را روشن گردانیم که ما جز چند شعر از پیمان را در این کتاب نیاوردیم. کسانی اگر جویای آنهایند بخود مهنامه بازگردند.

گردآورنده
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکه‌ی 3


سخن بس فراوانی رفت و من براین شدم که چون به تهران بازگشتم گفتاری در این زمینه بنگارم و اینک بآن می‌پردازم ولی باید پیش از آن چند سخنی بیاورم :

1ـ این بدآموزیها در شرق بیشـتر پراکنده گردیده تا در خود غرب. کسانی همینکه سخنانی از دور شنیده‌اند ، فهمیده و نافهمیده در دل گرفته‌اند و این را عنوان ساخته از گراییدن به هر نیکی بازایستاده‌اند. از اینجاست ما می‌گوییم باید نخست بچاره‌ی این پراکنده‌اندیشیها کوشید و پس از آن به پندآموزی پرداخت. در جایی که جوانی خرد را هیچ می‌انگارد چگونه می‌توان با او گفتگوی نیک و بد داشت؟!.. آنان که آدمی را با چهارپایان و ددان یکی می‌شمارند چگونه می‌توانند بر نیکخویی کوشند؟!.

شگفتتر از همه کار آن کسانیست که گاهی می‌بینی گفتگوی این بدآموزیها را بمیان آورند و آن را با آب و تاب بسیاری سرایند. گاهی نیز به پندآموزی و یاد دادن نیکخویی برخیزند!. این نمونه‌ایست که چگونه رشته از دست رفته است و پراکنده‌اندیشی رخنه بهمه‌ی بنیادها انداخته است.

2ـ همه‌ی کوششها از بهر نیکی باید بود[bud]. یک پزشکی هنگامی به بیمار پردازد که امید بهبود داشته باشد. ولی اگر در جایی امید بهبود نیست پزشک را آن به که بیمار را بخود گزارد و خویشتن و او را بیهوده نیازارد و سخت نارواست که پزشکی بر سر بیمار نشیند و پیاپی باو بگوید : «تو خواهی مرد»!
کسانی که خرد را باور نمی‌دارند و از بهر آدمی نیکی امیدوار نیستند اینان را آن بهتر که مردم را بخود گزارند و کاری بایشان نداشته باشند و اینکه می‌بینیم پاره‌ای از اینان همواره تلاش می‌کنند و بر نومیدی مردم می‌افزایند و آنان را بر بدیها گستاختر می‌گردانند آیا چه انگیزه‌ای از بهر این کار جز خودنمایی توان اندیشیدن؟!.. این خود نمونه‌ایست که چه کسانی رشته‌ی اندیشه‌ها را در دست گرفته‌اند و مردم را بگمراهی می‌کشانند! (1)

ما بارها داد می‌زنیم بیماری خودنمایی مردم را فراگرفته. بارها می‌گوییم : این سخنرانیها و این کتاب‌نویسیها بیشتر از راه خودفروشی است. اینک گواه گفته‌های ما : کسی که جهان را جز مادّه نمی‌شناسد و خرد را هیچ می‌داند و رستگاری از بهر جهان امید ندارد و دروغ و راست و نیک و بد و ستم و داد و آراستگی و آلودگی ، همه را یکسان می‌گیرد او را چه که در انجمنها بنشیند و با مردم به پیکار برخیزد؟! او را چه گفتگوی راست و دروغ کند؟!

این کارها ازو جز خودنمایی چه انگیزه‌ای تواند داشت؟!


پابرگی :
1ـ نزدیک بکار ایشان ، سخنان کسانی است که به هر جُستاری رنگ سیاسی می‌دهند و آنگاه وامی‌نمایند که مردم و سران کشورهایی همچون ایران بیش از مهره‌های شطرنج از خود اختیاری ندارند و اینست هر پیشامدی که در اینجاها رخ می‌دهد بخشی از بازی دقیق «ابرقدرتها»ست و بدینسان به نومیدی مردمان می‌کوشند. ـ ویراینده
🔸 کسانی که خرد را باور نمی‌دارند و از بهر آدمی نیکی امیدوار نیستند اینان را آن بهتر که مردم را بخود گزارند و کاری بایشان نداشته باشند و اینکه می‌بینیم پاره‌ای از اینان همواره تلاش می‌کنند و بر نومیدی مردم می‌افزایند و آنان را بر بدیها گستاختر می‌گردانند آیا چه انگیزه‌ای از بهر این کار جز خودنمایی توان اندیشیدن؟!..


کانال پاکدینی
📣 بازپسین پراکنش کتاب «راه رستگاری» آماده شده است.

🔸 این کتاب دورنمایی از پاکدینی است که خواننده را با یک رشته از حقایق و خواستهای بنیادی پاکدینی آشنا می‌گرداند.

🔸 این کتاب را به کسانی که می‌خواهند با شاهراه پاکدینی آشنا گردند پیشنهاد می‌کنیم.

📘 از اینجا کتاب را دریافت کنید.
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»

🔸 یادداشت گردآورنده


در سالهای 14ـ1313 که گفتارهای مهنامه‌ی پیمان در پیرامون شعر منتشر گردید ، بیشتر خوانندگان بجای آنکه بدلیلهای حقگویانه‌ی گفتارها پروا کنند ، چون آنها را با دلخواسته‌های خود درباره‌ی شعر و شاعری مخالف یافتند ببدگویی برخاستند. کسروی را «دشمن ادبیات» خواندند و سخنانی مانند «به مفاخر ملی ما بد می‌گوید» پیش آورده غوغایی برپا کردند. برخی نیز بیفرهنگیها کردند.

انجمن ادبی تهران او را بگفتگو دعوت کرد. کسروی به انجمن رفت و در گفتاری به روشنتر گردانیدن سخنانش پرداخت. این سخنان هَنایا (مؤثر) افتاد و از هایهوی بسیار کاست.

«در سال 1314 که من بانجمن ادبی رفتم و گفتاری راندم ، آن گفتار را در دو بخش در شماره‌های پیمان بچاپ رسانیدیم. چون بخش یکم (در شماره‌ی نهم سال دوم مهنامه) بیرون آمد ، فروغی که نخست‌وزیر می‌بود آن را خوانده بشهربانی دستور داده بود که بخش دوم را نگزارند پراکنده شود. اینبود شهربانی شماره‌ی دیگر مهنامه را در چاپخانه بازداشت. من در شگفت شدم که در آن گفتار جز خرده‌گیری نبوده. بهر چه بازمی‌دارند؟! برآن شدم که فروغی را دیده گفتگو کنم.

روزی رفتم بکاخ ابیض. سخنان بسیاری رفت. می‌گفت : در اروپا ایران را با سعدی و حافظ و مولوی و فردوسی و خیام می‌شناسند. گفتم : چنین نیست. چرا ایران را با تاریخ باستانش نشناسند؟!. چرا با شاه‌عباس و نادرشاه نشناسند؟!. آنگاه آیا این دلیلست که ما بدآموزیهای سراپا زیان سعدی و دیگران را بفرزندان خود یاد دهیم؟!. این چه سزاست که گلستان با آن باب پنجمش بشاگران دبیرستان درس گفته شود؟!. گفت : از سالهاست که سپرده شده باب پنجم را درس ندهند. گفتم ما از چنان سفارشی آگاه نمی‌باشیم و نشانی از آن در دبیرستانها نمی‌بینیم. آنگاه گرفتم که آن باب را درس ندادند ، در جایی که کتاب در دست جوانانست آن را هم خواهند خواند.

دیدم پاسخی نتوانست و این بار از راه پنددهی آمد : «کسی که می‌خواهد با سعدی و حافظ مبارزه کند باید قوه‌ی بزرگی داشته باشد ...». من باینها پاسخی ندادم. چون پیش از کوششهای ما بارها در روزنامه‌ها شعرهای زشت بچه‌بازی چاپ می‌شدی من پنج روزنامه را گرد آورده همراه برده بودم. آنها را نشان دادم و گفتم : نتیجه‌ی هواداری شما از سعدی و حافظ رواج این پستیهاست. من خواهشمندم باری از اینها جلو گیرید. روزنامه‌ها را از من گرفت و نوید جلوگیری داد. ولی دروغ بود. گفتار من بازداشت شد. ولی شعرهای بچه‌بازی همچنان آزاد می‌بود. تا پس از چند ماهی که فروغی برافتاد و جم نخست‌وزیر شد ، من خواهش کردم و او دستور بشهربانی داد که از آنگونه شعرها جلو گیرند. من از همان هنگام فروغی را شناختم.» (1)

محمدعلی فروغی که از «ادیبان» بشمار می‌آمد و خود از بنیادگزاران شور و سرمستی «شعر و شاعری» در زمان رضاشاه بود پیش از این با کسروی برخورد دیگری هم داشته. آن هنگامی است که فروغی چاره‌ی مادیگری را در گراییدن بصوفیگری می‌شمارد و کسروی پاسخ دندانشکنی باو می‌دهد. (2)

هرچه هست هشت سات (صفحه) از مهنامه «سانسور» گردید. ولی چند ماهی از این پیشامد نگذشته بود که چون فروغی از نخست‌وزیری افتاد پیمان از فرصت بدست آمده سود جسته آن ساتهای سانسور شده را دوباره چاپ کرده در بهمن 1314 بدست خوانندگان رسانید.

پیمان این را در بازپسین سات سال سوم شماره‌ی یکم خود چنین می‌نویسد :

«یادآوری
از شماره‌ی دهم پارسال هشت صفحه کسر بوده. اخیراً آن هشت صفحه را بمعرض نشر آورده‌ایم. کسانی که خواستار باشند در تبریز از کتابخانه‌ی سروش و در عراق[=اراک] از تجارتخانه‌ی آقای پارسا و در تهران و دیگر جاها از اداره‌ی پیمان خواستار شوند.»

بدینسان دو بخش سخنرانی بدستها افتاد و در شهریور 1343 یک بار درست آن چاپ شد. ما نیز بدنبال دو دفتری که پیش از این بنامهای «شعر در ایران» و «در پیرامون شعر و صوفیگری» بیرون دادیم این را که دفتر سوم در همان زمینه می‌باشد در اینترنت به خواستاران ارمغان می‌سازیم.

گردآورنده ـ آبان ماه 1393


پابرگیها :
1ـ کتاب «در پیرامون ادبیات» ، نشست پنجم
2ـ نک. دفتر «فرهنگ است یا نیرنگ؟»
محمدعلی فروغی ، نماینده‌ی مجلس ، وزیر ، نخست‌وزیر ، از سران «کمپانی خیانت» و راهبر فرهنگستان
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکه‌ی 4

کنون گفتار خود را دنبال می‌کنم : باید دانست که نتچه و باخنر و شوپنهاور و دیگر یاران ایشان که بنیادگزاران فلسفه‌ی مادّی هستند با دروغ می‌جنگیده‌اند ولی در جستجوی راستی نبوده‌اند. با دروغ جنگیدن و در جستجوی راستی بودن دو چیز جداگانه‌ایست. این نکته‌ی بزرگیست که باید آن را روشن گردانید. بارها کسانی از دروغهایی بستوه آیند و با آنها به نبرد [بر]خیزند و آنها را براندازند ولی راه براستیها نتوانند و درمیانه سرگردان مانند. بویژه آنان که از دروغ سخت برآشوبند و خشم پرده بر جلو چشم ایشان فروهِلَد که از دیدن راستیها بازمانند. می‌خواهم بگویم جوش و خروش نتچه و یاران او بیهوده نبوده ، لیکن به نتیجه‌ی درستی نرسیده‌اند و خود نمی‌توانستند رسید.

در تبریز این مثل را آوردم : مردی در بیابانی راه می‌پیمود و ناگهان با درنده‌ای دچار آمد و همینکه او را دید سراسیمه رو برگردانید و دویدن آغاز کرد. پیداست چنین کسی دربند راه راست نباشد و شتابزده و بیخود دویدن گیرد و چه‌بسا در آن دویدن بچاهی افتد و یا در لجنزاری فرورود. کمتر باشد که کسی در چنان هنگامی پروای شاهراه کند و جز بسوی فرودگاه (منزل) ندود.

از این روشنتر آنست بگوییم : مردی که از کسی ستمها دیده و بَرو شوریده و به زد و خورد برخاسته آیا با دل پر از دردی که دارد تواند در نیک و بد او دادگرانه داوری کند؟.. بیگمان نتواند و نیکیهای او را با چشم بدی بیند. در اینجاست که باید گفت : خشمناک را خرد آزاد نیست.

نتچه و یاران او با یک رشته زورگوییهایی بنام دین روبرو گردیدند. با خرد آگاه و هوش بیدار که داشتند نتوانستند آنها را بپذیرند و هرچه بیشتر اندیشیدند بیشتر رمیدند ، سخت برآشفتند و رشته‌ی خودداری را از دست هِشتند و بیتابانه با آنها بجنگ برخاستند و چون عنوان آن زورگوییها داستان آفرینش و آفریدگار بود اینان از آن هم بیزاری نمودند و بیخودانه فریاد زدند : جز مادّه چیزی دیگری نیست و جهان را آفریدگار نمی‌باشد.

این نه گناه نتچه و یاران او بلکه گناه آن نادانان بی‌آزرمیست (1) که دین را بازیچه‌ی هوس گرفته و یا راه روزی شمارده‌اند و آنهمه نادانیهای رسوا را بنام دین پدید آورده‌اند و آنهمه پافشاریها نموده‌اند و آنهمه آزار و گزند بمردم روا شمارده‌اند. نتچه و باخنر و شوپنهاور با دشمنی آشکار که با خدا نموده‌اند نزد خدا سبکبارتر از کسانی خواهند بود که نام او را سرمایه‌ی زورگوییها و نادانیها گرفته‌اند.


پابرگی :
1ـ آزرم = دربند نیکنامی بودن ، شرف ـ ویراینده