این در همه جا هست که کسانی سخنانی را از کهنه و نو فراگرفتهاند و آن را مایهی خودنمایی ساختهاند و به هر کجا میرسند بیش از همه میخواهند آنها را بیرون ریزند و هیچگاه درپی نتیجهای نیستند. اینان در هر کجا نیز سخنی بینند که مایهی خودفروشی [=خودنمایی فزون و بیرون از اندازه] تواند بود درست و نادرست بیاد سپارند و بر روی سرمایه افزایند و خودنمایی و خودفروشی فزونتر کنند. ولی سخنی که نه چنانست با دلیلها نیز نپذیرند.
کانال پاکدینی (احمد کسروی)
کانال پاکدینی (احمد کسروی)
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»
🔸 در پیرامون شعر و رمان (تکهی چهار از چهار)
بارها گفتهایم ما در گام نخست با پاکدلان و غیرتمندان کار داریم و آنانست که میخواهیم گفتههای ما را بپذیرند و بیاوری و پشتیبانی برخیزند. اگر کسانی گوش بدلیل نمیدهند و درپی راستیها نیستند کنون ما را باکی از آنان نیست و در بند آنان نتوانیم بود. داستان ما داستان پزشکیست که به دیهی رود و خانهها و مردم آنجا را ناپاکیزه یابد و زبان باز کرده زیان ناپاکیزگی و بیماریهایی که از آن پدید آید بسراید و بپاکیزه گردانیدن خانهها و کوچهها و رختها و تنها بکوشد ، و در اینمیان یک دسته نادان با او از در ستیزه درآیند و دست از چرکینی و آلودگی برندارند. آیا این دلیل شکست آن پزشک تواند بود؟!. آیا باید کسانی زبان بسرزنش باز کنند؟!.. من نمیدانم آیا سرزنش کنندگان ما اینها را میفهمند یا نه؟!. ایکاش میتوانستمی نامهای این بدخواهان را در اینجا بنویسم تا خوانندگان دانستندی چه کسانی باین نادانی برمیخیزند. کسی که در نجف درس خوانده و دعوی اجتهاد مینماید ، کسی که بمنبر میرود و بمردم دین میآموزد. کسی که دم از «مصلحی» میزند و همیشه از بدی مردم دلتنگی مینماید ـ اینانند که با ما از در سرزنش درمیآیند.
بدتر از اینها کار دو سه تنیست که چون با ما بودند از شعرهای بیهوده پرهیز مینمودند و پشیمانی نشان میدادند و سپس که بدستاویز کیش از ما رنجیده و دوری گزیدهاند باز بیهودهگوییهایی میکنند و این را یک گونه دشمنی و کینهجویی با ما میشمارند. داستان اینان داستان آن بیمارانیست که پزشک دستور پاکیزگی دهد و آنان بپذیرند و بکار بندند ولی سپس چون از پزشک رنجیدند برای بخشم آوردن او گل و لجن بروی مالند و خود را با آن چرکینی بپزشک نمایند.
سالی که در شوشتر بودیم بدستیاری شهربانی و ادارهی سپاه مردم را واداشتیم جلوگیری از ناپاکیهای کوچهها کنند و باری دریچهها گزارند. کسانی که شوشتر را ندیدهاند معنی این سخنم را نخواهند فهمید. سپس چون خزعل با دولت نافرمانی نمود و در شوشتر نیز رشته گسیخته گردید مردم پیش از همه دریچهها را شکستند. کار اینان بیمانندگی بآنها نیست.
سخن را بپایان رسانیم : راز فیروزی ما در این باره آن بود که یک دام یا فریب اروپاییان بودن آن شور و هیاهو را دریافتیم ، و از آن شور و دیوانگی که برخاسته بود و از زبان شاعران و از گزند کسان زورمندی (1) که پشتیبانی از آن مینمودند نترسیده بایستادگی در برابر آنها کوشیدیم ، و گوهر شعر و معنی ادبیات (2) را باز نموده و راستیها را در آن زمینه روشن گردانیدیم ـ اینها چیزهاییست که در تاریخ پیمان همیشه خواهد ماند.
دربارهی رمان نیز همین را میگوییم : رمان را در ایران بهیاهو برداشته بودند و آرایههای بسیاری بآن میبستند. آن را شاخهای از ادبیات میشمردند و مایهی «تهذیب جامعه» میستاییدند و گفتگوها از «مکتب رئالیست و ایدهآلیست» میراندند و چندان سپاس از رماننویسهای بنام اروپا از الکساندر دوما و آناتول فرانس و امیل زولا و دیگران مینوشتند که هر کسی از خواندن آنها تکان خورد. در نتیجهی اینها بسیاری از مردان نیک و آبرومند نیز فریب خورده برمان خواندن و نوشتن گراییده بودند. بدتر از همه آن بود که تاریخ را با رمان درمیآمیختند و بدینسان تاریخ را آلوده میگردانیدند.
در این زمینه هم نوشتههای ما اثر خود را کرد و رمان از جایگاهی که بناسزا برایش باز کرده بود افتاد : مردان نیک از آن دوری جستند و آن معنی که برمان داده میشد دیگر ندادند. ما هیچگاه در این آرزو نبودیم که همهی مردم از رمان دست بردارند و آن بیکبار از میان برخیزد. اگر چنین بودی نیکان از بدان چگونه شناخته شدندی؟!. بارها میگوییم ما در گام نخست با نیکان و پاکدلان کار میداریم و بدیگران سپس خواهیم پرداخت. اگر جوانان بلهوس و آلوده یا مردان بیباک و بیپروایی گفتههای ما را نپذیرفتهاند نه تنها زیان ندارد خود چیزیست که ما از پیش میدانستیم و بایستی بود.
ما بارها گفتهایم مردم بدو گونهاند : یکی آنانکه سرشت پاک دارند و درپی نیکی باشند و دیگری آنکه جز درپی هوسها و بدیهای خود نباشند و این یکی از خواستهای ماست که این دو دسته از هم جدا گردند و شناخته شوند. آن داستان آزمایش که گفتهاند همین میباشد ، و این در آینده یک نتیجهی بسیار ارجداری درپی خواهد داشت.
پایان
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ این کسان رویهمرفته «ادیبان» آن دوره ولی زورمندترینشان محمدعلی فروغی نخستوزیر و علیاصغر حکمت وزیر معارف بودند.
2ـ دربارهی معنی ادبیات سخن فراختر در کتاب در پیرامون «ادبیات» آمده.
🔸 در پیرامون شعر و رمان (تکهی چهار از چهار)
بارها گفتهایم ما در گام نخست با پاکدلان و غیرتمندان کار داریم و آنانست که میخواهیم گفتههای ما را بپذیرند و بیاوری و پشتیبانی برخیزند. اگر کسانی گوش بدلیل نمیدهند و درپی راستیها نیستند کنون ما را باکی از آنان نیست و در بند آنان نتوانیم بود. داستان ما داستان پزشکیست که به دیهی رود و خانهها و مردم آنجا را ناپاکیزه یابد و زبان باز کرده زیان ناپاکیزگی و بیماریهایی که از آن پدید آید بسراید و بپاکیزه گردانیدن خانهها و کوچهها و رختها و تنها بکوشد ، و در اینمیان یک دسته نادان با او از در ستیزه درآیند و دست از چرکینی و آلودگی برندارند. آیا این دلیل شکست آن پزشک تواند بود؟!. آیا باید کسانی زبان بسرزنش باز کنند؟!.. من نمیدانم آیا سرزنش کنندگان ما اینها را میفهمند یا نه؟!. ایکاش میتوانستمی نامهای این بدخواهان را در اینجا بنویسم تا خوانندگان دانستندی چه کسانی باین نادانی برمیخیزند. کسی که در نجف درس خوانده و دعوی اجتهاد مینماید ، کسی که بمنبر میرود و بمردم دین میآموزد. کسی که دم از «مصلحی» میزند و همیشه از بدی مردم دلتنگی مینماید ـ اینانند که با ما از در سرزنش درمیآیند.
بدتر از اینها کار دو سه تنیست که چون با ما بودند از شعرهای بیهوده پرهیز مینمودند و پشیمانی نشان میدادند و سپس که بدستاویز کیش از ما رنجیده و دوری گزیدهاند باز بیهودهگوییهایی میکنند و این را یک گونه دشمنی و کینهجویی با ما میشمارند. داستان اینان داستان آن بیمارانیست که پزشک دستور پاکیزگی دهد و آنان بپذیرند و بکار بندند ولی سپس چون از پزشک رنجیدند برای بخشم آوردن او گل و لجن بروی مالند و خود را با آن چرکینی بپزشک نمایند.
سالی که در شوشتر بودیم بدستیاری شهربانی و ادارهی سپاه مردم را واداشتیم جلوگیری از ناپاکیهای کوچهها کنند و باری دریچهها گزارند. کسانی که شوشتر را ندیدهاند معنی این سخنم را نخواهند فهمید. سپس چون خزعل با دولت نافرمانی نمود و در شوشتر نیز رشته گسیخته گردید مردم پیش از همه دریچهها را شکستند. کار اینان بیمانندگی بآنها نیست.
سخن را بپایان رسانیم : راز فیروزی ما در این باره آن بود که یک دام یا فریب اروپاییان بودن آن شور و هیاهو را دریافتیم ، و از آن شور و دیوانگی که برخاسته بود و از زبان شاعران و از گزند کسان زورمندی (1) که پشتیبانی از آن مینمودند نترسیده بایستادگی در برابر آنها کوشیدیم ، و گوهر شعر و معنی ادبیات (2) را باز نموده و راستیها را در آن زمینه روشن گردانیدیم ـ اینها چیزهاییست که در تاریخ پیمان همیشه خواهد ماند.
دربارهی رمان نیز همین را میگوییم : رمان را در ایران بهیاهو برداشته بودند و آرایههای بسیاری بآن میبستند. آن را شاخهای از ادبیات میشمردند و مایهی «تهذیب جامعه» میستاییدند و گفتگوها از «مکتب رئالیست و ایدهآلیست» میراندند و چندان سپاس از رماننویسهای بنام اروپا از الکساندر دوما و آناتول فرانس و امیل زولا و دیگران مینوشتند که هر کسی از خواندن آنها تکان خورد. در نتیجهی اینها بسیاری از مردان نیک و آبرومند نیز فریب خورده برمان خواندن و نوشتن گراییده بودند. بدتر از همه آن بود که تاریخ را با رمان درمیآمیختند و بدینسان تاریخ را آلوده میگردانیدند.
در این زمینه هم نوشتههای ما اثر خود را کرد و رمان از جایگاهی که بناسزا برایش باز کرده بود افتاد : مردان نیک از آن دوری جستند و آن معنی که برمان داده میشد دیگر ندادند. ما هیچگاه در این آرزو نبودیم که همهی مردم از رمان دست بردارند و آن بیکبار از میان برخیزد. اگر چنین بودی نیکان از بدان چگونه شناخته شدندی؟!. بارها میگوییم ما در گام نخست با نیکان و پاکدلان کار میداریم و بدیگران سپس خواهیم پرداخت. اگر جوانان بلهوس و آلوده یا مردان بیباک و بیپروایی گفتههای ما را نپذیرفتهاند نه تنها زیان ندارد خود چیزیست که ما از پیش میدانستیم و بایستی بود.
ما بارها گفتهایم مردم بدو گونهاند : یکی آنانکه سرشت پاک دارند و درپی نیکی باشند و دیگری آنکه جز درپی هوسها و بدیهای خود نباشند و این یکی از خواستهای ماست که این دو دسته از هم جدا گردند و شناخته شوند. آن داستان آزمایش که گفتهاند همین میباشد ، و این در آینده یک نتیجهی بسیار ارجداری درپی خواهد داشت.
پایان
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ این کسان رویهمرفته «ادیبان» آن دوره ولی زورمندترینشان محمدعلی فروغی نخستوزیر و علیاصغر حکمت وزیر معارف بودند.
2ـ دربارهی معنی ادبیات سخن فراختر در کتاب در پیرامون «ادبیات» آمده.
ما در گام نخست با پاکدلان و غیرتمندان کار داریم و آنانست که میخواهیم گفتههای ما را بپذیرند و به یاوری و پشتیبانی برخیزند.
کانال پاکدینی
کانال پاکدینی
ما بارها گفتهایم مردم بدو گونهاند : یکی آنان که سرشت پاک دارند و درپی نیکی باشند و دیگری آنکه جز درپی هوسها و بدیهای خود نباشند و این یکی از خواستهای ماست که این دو دسته از هم جدا گردند و شناخته شوند. آن داستان آزمایش که گفتهاند همین میباشد ، و این در آینده یک نتیجهی بسیار ارجداری درپی خواهد داشت.
کانال پاکدینی
کانال پاکدینی
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 2
بسخن خود بازگردیم :
در نشستی سخن یک تبریزی میرفت که به یک رشته داد و ستدی برخاسته و در نتیجهی آن چندین سال است گرفتاری پیدا کرده و گزند و زیان فراوان دیده. آن که این را میگفت دلسوزی مینمود و افسوس میخورد. سپس گفت : «باز خوبست خود را نباخته و رشتهی شکیبایی را از دست نهِشته» این جمله را که گفت جوانی از باشندگان[=حاضران] سخن او را بریده چنین سرود : «بعقیدهی من این نقص اوست. آدم باید از هر چیزی متأثر شود». گوینده پاسخ داد : «در جایی که چاره نیست خردمندانهاش همینست که آدمی شکیبا باشد و خود را نبازد» جوان پاسخ داد : «تازه خِرد چیست؟! علوم امروزه خرد را نمیپذیرد».
من دانستم جوان ما با کتابهایی که هواداران فلسفهی مادّی مینگارند سر و کار پیدا کرده و اینها که بر زبان میراند چیزهاییست که در آن کتابها خوانده و بیاد سپرده و آنها را چندان استوار پنداشته که هرگز گمان دیگری نمیبرد و بدینسان بیباکانه بر زبان میراند و در یک جایی که سخن از چیز دیگری میرود آنها را بمیان میآورد. سخت افسوس خوردم که یک رشته بدآموزیها تا این اندازه در جهان رواج پیدا کرده.
گفتم : چنین پیداست که بکتابهای فلسفهی مادّی پرداختهاید؟ خودش پاسخ درستی نداد. ولی همراهش که او نیز جوان و در این گفتهها با وی همآواز بود خَستُوان[=معترف] گردید که کتاب «نتچه» (1) فیلسوف آلمانی را در زبان فرانسه خواندهاند.
گفتم : ناگزیرم با شما بگفتگو پردازم و از این لغزش بیرونتان بیاورم. مرا در این باره نگارشهای فراوانی هست و این زمینه را بسیار روشن گردانیدهام.
نخستین خرده که بر شما میگیرم اینست که آوازی که از راه دور میرسد شما را بیشتر تکان میدهد ولی آواز بس رسایی را از پیرامون خود نمیشنوید. آن چیزها که نتچه و باخنر و دیگر بنیادگزاران فلسفهی مادّی نوشتند کهنه گردیده و از ارج افتاده و ما در پیمان با زبان بسیار ساده و بسیار استواری داستان روان و خرد را روشن گردانیده یک پایهی بزرگی را از فلسفهی مادّی برانداختیم. این از درماندگی شماست که این را در زبان خودتان نخوانید و نگارشهای درهم و دشوار نتچه و باخنر را در زبانهای اروپایی بخوانید! این از سستی خردهاست که کسانی همیشه به بیگانگان ارج بیشتر گزارند.
اگر میپندارید که باید راستی را دیگران بفهمند و ما نیز از ایشان یاد گیریم و خودمان نمیتوانیم فهمیدن ، چنین پنداری از شما بدترین گمراهیست.
گفتاری که ما دربارهی جان و روان نوشتیم باآنکه بسادهترین زبانی نگارش یافته و درخورد فهم هر کس است یک رشته راستیهای بسیار ارجداری را دربر دارد. ما در آن گفتار روشن ساختهایم که در همین کالبد آدمی گذشته از تن و جان مادّی یک گوهر دیگری بنام روان هست که خرد نیز بستهی اوست و این روان از جهان مادّی جداست. چه او را درخواستها و دریافتهای دیگر میباشد. در جایی که ما در همین کالبد آدمی جهان دیگری (جز از جهان مادّی) پیدا میکنیم چه جای آنست که کسانی برخیزند و چنین گویند : جز از مادّه چیز دیگری نیست و خرد را هم نپذیرند؟.. آن چه فیلسوفیست که خویشتن را نمیشناسد؟!.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ امروز این را نیتچه یا نیچه تلفظ کنند.
🔸 تکهی 2
بسخن خود بازگردیم :
در نشستی سخن یک تبریزی میرفت که به یک رشته داد و ستدی برخاسته و در نتیجهی آن چندین سال است گرفتاری پیدا کرده و گزند و زیان فراوان دیده. آن که این را میگفت دلسوزی مینمود و افسوس میخورد. سپس گفت : «باز خوبست خود را نباخته و رشتهی شکیبایی را از دست نهِشته» این جمله را که گفت جوانی از باشندگان[=حاضران] سخن او را بریده چنین سرود : «بعقیدهی من این نقص اوست. آدم باید از هر چیزی متأثر شود». گوینده پاسخ داد : «در جایی که چاره نیست خردمندانهاش همینست که آدمی شکیبا باشد و خود را نبازد» جوان پاسخ داد : «تازه خِرد چیست؟! علوم امروزه خرد را نمیپذیرد».
من دانستم جوان ما با کتابهایی که هواداران فلسفهی مادّی مینگارند سر و کار پیدا کرده و اینها که بر زبان میراند چیزهاییست که در آن کتابها خوانده و بیاد سپرده و آنها را چندان استوار پنداشته که هرگز گمان دیگری نمیبرد و بدینسان بیباکانه بر زبان میراند و در یک جایی که سخن از چیز دیگری میرود آنها را بمیان میآورد. سخت افسوس خوردم که یک رشته بدآموزیها تا این اندازه در جهان رواج پیدا کرده.
گفتم : چنین پیداست که بکتابهای فلسفهی مادّی پرداختهاید؟ خودش پاسخ درستی نداد. ولی همراهش که او نیز جوان و در این گفتهها با وی همآواز بود خَستُوان[=معترف] گردید که کتاب «نتچه» (1) فیلسوف آلمانی را در زبان فرانسه خواندهاند.
گفتم : ناگزیرم با شما بگفتگو پردازم و از این لغزش بیرونتان بیاورم. مرا در این باره نگارشهای فراوانی هست و این زمینه را بسیار روشن گردانیدهام.
نخستین خرده که بر شما میگیرم اینست که آوازی که از راه دور میرسد شما را بیشتر تکان میدهد ولی آواز بس رسایی را از پیرامون خود نمیشنوید. آن چیزها که نتچه و باخنر و دیگر بنیادگزاران فلسفهی مادّی نوشتند کهنه گردیده و از ارج افتاده و ما در پیمان با زبان بسیار ساده و بسیار استواری داستان روان و خرد را روشن گردانیده یک پایهی بزرگی را از فلسفهی مادّی برانداختیم. این از درماندگی شماست که این را در زبان خودتان نخوانید و نگارشهای درهم و دشوار نتچه و باخنر را در زبانهای اروپایی بخوانید! این از سستی خردهاست که کسانی همیشه به بیگانگان ارج بیشتر گزارند.
اگر میپندارید که باید راستی را دیگران بفهمند و ما نیز از ایشان یاد گیریم و خودمان نمیتوانیم فهمیدن ، چنین پنداری از شما بدترین گمراهیست.
گفتاری که ما دربارهی جان و روان نوشتیم باآنکه بسادهترین زبانی نگارش یافته و درخورد فهم هر کس است یک رشته راستیهای بسیار ارجداری را دربر دارد. ما در آن گفتار روشن ساختهایم که در همین کالبد آدمی گذشته از تن و جان مادّی یک گوهر دیگری بنام روان هست که خرد نیز بستهی اوست و این روان از جهان مادّی جداست. چه او را درخواستها و دریافتهای دیگر میباشد. در جایی که ما در همین کالبد آدمی جهان دیگری (جز از جهان مادّی) پیدا میکنیم چه جای آنست که کسانی برخیزند و چنین گویند : جز از مادّه چیز دیگری نیست و خرد را هم نپذیرند؟.. آن چه فیلسوفیست که خویشتن را نمیشناسد؟!.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ امروز این را نیتچه یا نیچه تلفظ کنند.
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»
🔸 پسگفتار
باید شاعران و نویسندگان بنیاد نوینی برای «ادبیات ایران» گزارند.
باید «ادبیات» را به معنی درستش در ایران روان گردانید.
باید دستگاه بیهودهگویی را از ایران برچید.
باید به آزادگی و گردنفرازی ارج گزارد و گرد چاپلوسی نگشت.
باید از ستایشگری جلو گرفت.
باید با نشان دادن آلودگیها و بدآموزیهای شاعران و نابود کردن نوشتهها و شعرهای آلوده و ننگین ، لکههایی را که از چاپلوسیها و نادانیهای گذشتگان بر دامن «ادبیات ایران» نشسته است پاک گردانید.
باید ادبیات ایران بچنان جایگاهی رسد که بجای درس چاپلوسی دادن ، گردنفرازی را بمردم یاد دهد. باید بجای بیپروایی ، مسئولیتپذیری را ؛ بجای خودخواهی ، پاس دیگران داشتن را ستاید. بجای گدایی ، بینیازی را ؛ بجای تنبلی ، کوشش و پشتکار را در جوانان بپروراند. بجای پرگویی ، نیک گوش دادن و ژرف اندیشیدن ؛ بجای گلهگزاری ، چارهجویی ؛ بجای خودسری ، همدستی ؛ بجای گردنکشی ، پیروی از خرد ؛ بجای هجو ، پاکزبانی را یاد دهد. بجای خونسردی ، مهربانی ؛ بجای پا بر افتاده گزاردن ، دست او گرفتن را ؛ بجای پولاندوزی ، بنیادهای نیکوکارانه گزاردن ؛ بجای کینهتوزی ، گذشت ؛ بجای گزافهگویی ، راستگویی ؛ بجای نومیدی و گله از روزگار ، پشتکار و شکیبایی ؛ بجای پیروی کورانه ، استقلال رأی و اندیشه را جایگزین گرداند. بجای زبونی ، دلیری را ؛ بجای ستایش از سیاهکارانِ تاریخ ، نکوهش و نفرین بر ایشان را ؛ بجای دلسردی و بیاحساسی ، ستایش از فداکاری را ؛ بجای گردن به ستم گزاردن ، در برابر ستم ایستادن را ؛ بجای گرانجانی ، از خود گذشتگی را ؛ یاد دهد. کوتاه گردانیم : بجای بیخردیها ، خردمندی ؛ و بجای چشم به بیگانگان دوختن ، میهنپرستی را بیاموزد.
ما خود باید بچنان جایگاهی از خردمندی رسیم که از «ادبیات» پستیآور و زبونپرور بیزار گردیم و گِردش نگردیم. ما باید خود را از «ادبیاتی» که شاه سلطانحسینها ، بسطامیها ، شمس تبریزیها و قاآنیها را میپرورد پاک گردانیم. «ادبیات» ما باید لطفعلیخانها ، یارمحمدخانها ، ثقةالاسلامها ، ستارخانها و حسینخان باغبانها را بپرورد. شهید خرازیها ، جهانآراها ، همتها ، ستاریها را بپرورد. ...
ببینید شاعر بنام ما چه گفته :
چون زهرهی شیران بدرد نعرهی کوس
زینهار مده جان گرامی بفسوس
دهانش شکسته باد! زبانی که به بدآموزی باز گردد بریده باد!
از آنسو نوجوان یونانی میگوید : مادر! چون قدّم کوتاهست بهنگام جنگ شمشیرم بدشمن نرسد. مادر میگوید : خب ، گامی دیگر به پیش بگزار!
آفرین بر تو ای مادر! جاودان ماناد این سخنت!
این هر دو یادگارهای گذشتگان است که بدست ما رسیده. آن از «ادبیات» ننگآلود دورهی مغول و شاعران ایرانیست و این از آموزشهای یونانیان میهندوست باستان. آیا اثر این دو یکسان است؟! هر دو را «ادبیات» توان نامید؟!...
🔸 در پایان این نکته را روشن گردانیم که ما جز چند شعر از پیمان را در این کتاب نیاوردیم. کسانی اگر جویای آنهایند بخود مهنامه بازگردند.
گردآورنده
🔸 پسگفتار
باید شاعران و نویسندگان بنیاد نوینی برای «ادبیات ایران» گزارند.
باید «ادبیات» را به معنی درستش در ایران روان گردانید.
باید دستگاه بیهودهگویی را از ایران برچید.
باید به آزادگی و گردنفرازی ارج گزارد و گرد چاپلوسی نگشت.
باید از ستایشگری جلو گرفت.
باید با نشان دادن آلودگیها و بدآموزیهای شاعران و نابود کردن نوشتهها و شعرهای آلوده و ننگین ، لکههایی را که از چاپلوسیها و نادانیهای گذشتگان بر دامن «ادبیات ایران» نشسته است پاک گردانید.
باید ادبیات ایران بچنان جایگاهی رسد که بجای درس چاپلوسی دادن ، گردنفرازی را بمردم یاد دهد. باید بجای بیپروایی ، مسئولیتپذیری را ؛ بجای خودخواهی ، پاس دیگران داشتن را ستاید. بجای گدایی ، بینیازی را ؛ بجای تنبلی ، کوشش و پشتکار را در جوانان بپروراند. بجای پرگویی ، نیک گوش دادن و ژرف اندیشیدن ؛ بجای گلهگزاری ، چارهجویی ؛ بجای خودسری ، همدستی ؛ بجای گردنکشی ، پیروی از خرد ؛ بجای هجو ، پاکزبانی را یاد دهد. بجای خونسردی ، مهربانی ؛ بجای پا بر افتاده گزاردن ، دست او گرفتن را ؛ بجای پولاندوزی ، بنیادهای نیکوکارانه گزاردن ؛ بجای کینهتوزی ، گذشت ؛ بجای گزافهگویی ، راستگویی ؛ بجای نومیدی و گله از روزگار ، پشتکار و شکیبایی ؛ بجای پیروی کورانه ، استقلال رأی و اندیشه را جایگزین گرداند. بجای زبونی ، دلیری را ؛ بجای ستایش از سیاهکارانِ تاریخ ، نکوهش و نفرین بر ایشان را ؛ بجای دلسردی و بیاحساسی ، ستایش از فداکاری را ؛ بجای گردن به ستم گزاردن ، در برابر ستم ایستادن را ؛ بجای گرانجانی ، از خود گذشتگی را ؛ یاد دهد. کوتاه گردانیم : بجای بیخردیها ، خردمندی ؛ و بجای چشم به بیگانگان دوختن ، میهنپرستی را بیاموزد.
ما خود باید بچنان جایگاهی از خردمندی رسیم که از «ادبیات» پستیآور و زبونپرور بیزار گردیم و گِردش نگردیم. ما باید خود را از «ادبیاتی» که شاه سلطانحسینها ، بسطامیها ، شمس تبریزیها و قاآنیها را میپرورد پاک گردانیم. «ادبیات» ما باید لطفعلیخانها ، یارمحمدخانها ، ثقةالاسلامها ، ستارخانها و حسینخان باغبانها را بپرورد. شهید خرازیها ، جهانآراها ، همتها ، ستاریها را بپرورد. ...
ببینید شاعر بنام ما چه گفته :
چون زهرهی شیران بدرد نعرهی کوس
زینهار مده جان گرامی بفسوس
دهانش شکسته باد! زبانی که به بدآموزی باز گردد بریده باد!
از آنسو نوجوان یونانی میگوید : مادر! چون قدّم کوتاهست بهنگام جنگ شمشیرم بدشمن نرسد. مادر میگوید : خب ، گامی دیگر به پیش بگزار!
آفرین بر تو ای مادر! جاودان ماناد این سخنت!
این هر دو یادگارهای گذشتگان است که بدست ما رسیده. آن از «ادبیات» ننگآلود دورهی مغول و شاعران ایرانیست و این از آموزشهای یونانیان میهندوست باستان. آیا اثر این دو یکسان است؟! هر دو را «ادبیات» توان نامید؟!...
🔸 در پایان این نکته را روشن گردانیم که ما جز چند شعر از پیمان را در این کتاب نیاوردیم. کسانی اگر جویای آنهایند بخود مهنامه بازگردند.
گردآورنده
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 3
سخن بس فراوانی رفت و من براین شدم که چون به تهران بازگشتم گفتاری در این زمینه بنگارم و اینک بآن میپردازم ولی باید پیش از آن چند سخنی بیاورم :
1ـ این بدآموزیها در شرق بیشـتر پراکنده گردیده تا در خود غرب. کسانی همینکه سخنانی از دور شنیدهاند ، فهمیده و نافهمیده در دل گرفتهاند و این را عنوان ساخته از گراییدن به هر نیکی بازایستادهاند. از اینجاست ما میگوییم باید نخست بچارهی این پراکندهاندیشیها کوشید و پس از آن به پندآموزی پرداخت. در جایی که جوانی خرد را هیچ میانگارد چگونه میتوان با او گفتگوی نیک و بد داشت؟!.. آنان که آدمی را با چهارپایان و ددان یکی میشمارند چگونه میتوانند بر نیکخویی کوشند؟!.
شگفتتر از همه کار آن کسانیست که گاهی میبینی گفتگوی این بدآموزیها را بمیان آورند و آن را با آب و تاب بسیاری سرایند. گاهی نیز به پندآموزی و یاد دادن نیکخویی برخیزند!. این نمونهایست که چگونه رشته از دست رفته است و پراکندهاندیشی رخنه بهمهی بنیادها انداخته است.
2ـ همهی کوششها از بهر نیکی باید بود[bud]. یک پزشکی هنگامی به بیمار پردازد که امید بهبود داشته باشد. ولی اگر در جایی امید بهبود نیست پزشک را آن به که بیمار را بخود گزارد و خویشتن و او را بیهوده نیازارد و سخت نارواست که پزشکی بر سر بیمار نشیند و پیاپی باو بگوید : «تو خواهی مرد»!
کسانی که خرد را باور نمیدارند و از بهر آدمی نیکی امیدوار نیستند اینان را آن بهتر که مردم را بخود گزارند و کاری بایشان نداشته باشند و اینکه میبینیم پارهای از اینان همواره تلاش میکنند و بر نومیدی مردم میافزایند و آنان را بر بدیها گستاختر میگردانند آیا چه انگیزهای از بهر این کار جز خودنمایی توان اندیشیدن؟!.. این خود نمونهایست که چه کسانی رشتهی اندیشهها را در دست گرفتهاند و مردم را بگمراهی میکشانند! (1)
ما بارها داد میزنیم بیماری خودنمایی مردم را فراگرفته. بارها میگوییم : این سخنرانیها و این کتابنویسیها بیشتر از راه خودفروشی است. اینک گواه گفتههای ما : کسی که جهان را جز مادّه نمیشناسد و خرد را هیچ میداند و رستگاری از بهر جهان امید ندارد و دروغ و راست و نیک و بد و ستم و داد و آراستگی و آلودگی ، همه را یکسان میگیرد او را چه که در انجمنها بنشیند و با مردم به پیکار برخیزد؟! او را چه گفتگوی راست و دروغ کند؟!
این کارها ازو جز خودنمایی چه انگیزهای تواند داشت؟!
پابرگی :
1ـ نزدیک بکار ایشان ، سخنان کسانی است که به هر جُستاری رنگ سیاسی میدهند و آنگاه وامینمایند که مردم و سران کشورهایی همچون ایران بیش از مهرههای شطرنج از خود اختیاری ندارند و اینست هر پیشامدی که در اینجاها رخ میدهد بخشی از بازی دقیق «ابرقدرتها»ست و بدینسان به نومیدی مردمان میکوشند. ـ ویراینده
🔸 تکهی 3
سخن بس فراوانی رفت و من براین شدم که چون به تهران بازگشتم گفتاری در این زمینه بنگارم و اینک بآن میپردازم ولی باید پیش از آن چند سخنی بیاورم :
1ـ این بدآموزیها در شرق بیشـتر پراکنده گردیده تا در خود غرب. کسانی همینکه سخنانی از دور شنیدهاند ، فهمیده و نافهمیده در دل گرفتهاند و این را عنوان ساخته از گراییدن به هر نیکی بازایستادهاند. از اینجاست ما میگوییم باید نخست بچارهی این پراکندهاندیشیها کوشید و پس از آن به پندآموزی پرداخت. در جایی که جوانی خرد را هیچ میانگارد چگونه میتوان با او گفتگوی نیک و بد داشت؟!.. آنان که آدمی را با چهارپایان و ددان یکی میشمارند چگونه میتوانند بر نیکخویی کوشند؟!.
شگفتتر از همه کار آن کسانیست که گاهی میبینی گفتگوی این بدآموزیها را بمیان آورند و آن را با آب و تاب بسیاری سرایند. گاهی نیز به پندآموزی و یاد دادن نیکخویی برخیزند!. این نمونهایست که چگونه رشته از دست رفته است و پراکندهاندیشی رخنه بهمهی بنیادها انداخته است.
2ـ همهی کوششها از بهر نیکی باید بود[bud]. یک پزشکی هنگامی به بیمار پردازد که امید بهبود داشته باشد. ولی اگر در جایی امید بهبود نیست پزشک را آن به که بیمار را بخود گزارد و خویشتن و او را بیهوده نیازارد و سخت نارواست که پزشکی بر سر بیمار نشیند و پیاپی باو بگوید : «تو خواهی مرد»!
کسانی که خرد را باور نمیدارند و از بهر آدمی نیکی امیدوار نیستند اینان را آن بهتر که مردم را بخود گزارند و کاری بایشان نداشته باشند و اینکه میبینیم پارهای از اینان همواره تلاش میکنند و بر نومیدی مردم میافزایند و آنان را بر بدیها گستاختر میگردانند آیا چه انگیزهای از بهر این کار جز خودنمایی توان اندیشیدن؟!.. این خود نمونهایست که چه کسانی رشتهی اندیشهها را در دست گرفتهاند و مردم را بگمراهی میکشانند! (1)
ما بارها داد میزنیم بیماری خودنمایی مردم را فراگرفته. بارها میگوییم : این سخنرانیها و این کتابنویسیها بیشتر از راه خودفروشی است. اینک گواه گفتههای ما : کسی که جهان را جز مادّه نمیشناسد و خرد را هیچ میداند و رستگاری از بهر جهان امید ندارد و دروغ و راست و نیک و بد و ستم و داد و آراستگی و آلودگی ، همه را یکسان میگیرد او را چه که در انجمنها بنشیند و با مردم به پیکار برخیزد؟! او را چه گفتگوی راست و دروغ کند؟!
این کارها ازو جز خودنمایی چه انگیزهای تواند داشت؟!
پابرگی :
1ـ نزدیک بکار ایشان ، سخنان کسانی است که به هر جُستاری رنگ سیاسی میدهند و آنگاه وامینمایند که مردم و سران کشورهایی همچون ایران بیش از مهرههای شطرنج از خود اختیاری ندارند و اینست هر پیشامدی که در اینجاها رخ میدهد بخشی از بازی دقیق «ابرقدرتها»ست و بدینسان به نومیدی مردمان میکوشند. ـ ویراینده
🔸 کسانی که خرد را باور نمیدارند و از بهر آدمی نیکی امیدوار نیستند اینان را آن بهتر که مردم را بخود گزارند و کاری بایشان نداشته باشند و اینکه میبینیم پارهای از اینان همواره تلاش میکنند و بر نومیدی مردم میافزایند و آنان را بر بدیها گستاختر میگردانند آیا چه انگیزهای از بهر این کار جز خودنمایی توان اندیشیدن؟!..
کانال پاکدینی
کانال پاکدینی
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📣 بازپسین پراکنش کتاب «راه رستگاری» آماده شده است.
🔸 این کتاب دورنمایی از پاکدینی است که خواننده را با یک رشته از حقایق و خواستهای بنیادی پاکدینی آشنا میگرداند.
🔸 این کتاب را به کسانی که میخواهند با شاهراه پاکدینی آشنا گردند پیشنهاد میکنیم.
📘 از اینجا کتاب را دریافت کنید.
🔸 این کتاب دورنمایی از پاکدینی است که خواننده را با یک رشته از حقایق و خواستهای بنیادی پاکدینی آشنا میگرداند.
🔸 این کتاب را به کسانی که میخواهند با شاهراه پاکدینی آشنا گردند پیشنهاد میکنیم.
📘 از اینجا کتاب را دریافت کنید.
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📘 راه رستگاری
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : آیین زندگانی ، آفریدگار ، برانگیختگان ، دین ، کیشها ، گمراهیها ، جان و روان ، کار و پیشه
📊 شمار ساتها : ۱۲۹
🔹 بازپسین پراکنش : اسفند ۱۳۹۹
🔹 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد…
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : آیین زندگانی ، آفریدگار ، برانگیختگان ، دین ، کیشها ، گمراهیها ، جان و روان ، کار و پیشه
📊 شمار ساتها : ۱۲۹
🔹 بازپسین پراکنش : اسفند ۱۳۹۹
🔹 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد…
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 یادداشت گردآورنده
در سالهای 14ـ1313 که گفتارهای مهنامهی پیمان در پیرامون شعر منتشر گردید ، بیشتر خوانندگان بجای آنکه بدلیلهای حقگویانهی گفتارها پروا کنند ، چون آنها را با دلخواستههای خود دربارهی شعر و شاعری مخالف یافتند ببدگویی برخاستند. کسروی را «دشمن ادبیات» خواندند و سخنانی مانند «به مفاخر ملی ما بد میگوید» پیش آورده غوغایی برپا کردند. برخی نیز بیفرهنگیها کردند.
انجمن ادبی تهران او را بگفتگو دعوت کرد. کسروی به انجمن رفت و در گفتاری به روشنتر گردانیدن سخنانش پرداخت. این سخنان هَنایا (مؤثر) افتاد و از هایهوی بسیار کاست.
«در سال 1314 که من بانجمن ادبی رفتم و گفتاری راندم ، آن گفتار را در دو بخش در شمارههای پیمان بچاپ رسانیدیم. چون بخش یکم (در شمارهی نهم سال دوم مهنامه) بیرون آمد ، فروغی که نخستوزیر میبود آن را خوانده بشهربانی دستور داده بود که بخش دوم را نگزارند پراکنده شود. اینبود شهربانی شمارهی دیگر مهنامه را در چاپخانه بازداشت. من در شگفت شدم که در آن گفتار جز خردهگیری نبوده. بهر چه بازمیدارند؟! برآن شدم که فروغی را دیده گفتگو کنم.
روزی رفتم بکاخ ابیض. سخنان بسیاری رفت. میگفت : در اروپا ایران را با سعدی و حافظ و مولوی و فردوسی و خیام میشناسند. گفتم : چنین نیست. چرا ایران را با تاریخ باستانش نشناسند؟!. چرا با شاهعباس و نادرشاه نشناسند؟!. آنگاه آیا این دلیلست که ما بدآموزیهای سراپا زیان سعدی و دیگران را بفرزندان خود یاد دهیم؟!. این چه سزاست که گلستان با آن باب پنجمش بشاگران دبیرستان درس گفته شود؟!. گفت : از سالهاست که سپرده شده باب پنجم را درس ندهند. گفتم ما از چنان سفارشی آگاه نمیباشیم و نشانی از آن در دبیرستانها نمیبینیم. آنگاه گرفتم که آن باب را درس ندادند ، در جایی که کتاب در دست جوانانست آن را هم خواهند خواند.
دیدم پاسخی نتوانست و این بار از راه پنددهی آمد : «کسی که میخواهد با سعدی و حافظ مبارزه کند باید قوهی بزرگی داشته باشد ...». من باینها پاسخی ندادم. چون پیش از کوششهای ما بارها در روزنامهها شعرهای زشت بچهبازی چاپ میشدی من پنج روزنامه را گرد آورده همراه برده بودم. آنها را نشان دادم و گفتم : نتیجهی هواداری شما از سعدی و حافظ رواج این پستیهاست. من خواهشمندم باری از اینها جلو گیرید. روزنامهها را از من گرفت و نوید جلوگیری داد. ولی دروغ بود. گفتار من بازداشت شد. ولی شعرهای بچهبازی همچنان آزاد میبود. تا پس از چند ماهی که فروغی برافتاد و جم نخستوزیر شد ، من خواهش کردم و او دستور بشهربانی داد که از آنگونه شعرها جلو گیرند. من از همان هنگام فروغی را شناختم.» (1)
محمدعلی فروغی که از «ادیبان» بشمار میآمد و خود از بنیادگزاران شور و سرمستی «شعر و شاعری» در زمان رضاشاه بود پیش از این با کسروی برخورد دیگری هم داشته. آن هنگامی است که فروغی چارهی مادیگری را در گراییدن بصوفیگری میشمارد و کسروی پاسخ دندانشکنی باو میدهد. (2)
هرچه هست هشت سات (صفحه) از مهنامه «سانسور» گردید. ولی چند ماهی از این پیشامد نگذشته بود که چون فروغی از نخستوزیری افتاد پیمان از فرصت بدست آمده سود جسته آن ساتهای سانسور شده را دوباره چاپ کرده در بهمن 1314 بدست خوانندگان رسانید.
پیمان این را در بازپسین سات سال سوم شمارهی یکم خود چنین مینویسد :
«یادآوری
از شمارهی دهم پارسال هشت صفحه کسر بوده. اخیراً آن هشت صفحه را بمعرض نشر آوردهایم. کسانی که خواستار باشند در تبریز از کتابخانهی سروش و در عراق[=اراک] از تجارتخانهی آقای پارسا و در تهران و دیگر جاها از ادارهی پیمان خواستار شوند.»
بدینسان دو بخش سخنرانی بدستها افتاد و در شهریور 1343 یک بار درست آن چاپ شد. ما نیز بدنبال دو دفتری که پیش از این بنامهای «شعر در ایران» و «در پیرامون شعر و صوفیگری» بیرون دادیم این را که دفتر سوم در همان زمینه میباشد در اینترنت به خواستاران ارمغان میسازیم.
گردآورنده ـ آبان ماه 1393
پابرگیها :
1ـ کتاب «در پیرامون ادبیات» ، نشست پنجم
2ـ نک. دفتر «فرهنگ است یا نیرنگ؟»
🔸 یادداشت گردآورنده
در سالهای 14ـ1313 که گفتارهای مهنامهی پیمان در پیرامون شعر منتشر گردید ، بیشتر خوانندگان بجای آنکه بدلیلهای حقگویانهی گفتارها پروا کنند ، چون آنها را با دلخواستههای خود دربارهی شعر و شاعری مخالف یافتند ببدگویی برخاستند. کسروی را «دشمن ادبیات» خواندند و سخنانی مانند «به مفاخر ملی ما بد میگوید» پیش آورده غوغایی برپا کردند. برخی نیز بیفرهنگیها کردند.
انجمن ادبی تهران او را بگفتگو دعوت کرد. کسروی به انجمن رفت و در گفتاری به روشنتر گردانیدن سخنانش پرداخت. این سخنان هَنایا (مؤثر) افتاد و از هایهوی بسیار کاست.
«در سال 1314 که من بانجمن ادبی رفتم و گفتاری راندم ، آن گفتار را در دو بخش در شمارههای پیمان بچاپ رسانیدیم. چون بخش یکم (در شمارهی نهم سال دوم مهنامه) بیرون آمد ، فروغی که نخستوزیر میبود آن را خوانده بشهربانی دستور داده بود که بخش دوم را نگزارند پراکنده شود. اینبود شهربانی شمارهی دیگر مهنامه را در چاپخانه بازداشت. من در شگفت شدم که در آن گفتار جز خردهگیری نبوده. بهر چه بازمیدارند؟! برآن شدم که فروغی را دیده گفتگو کنم.
روزی رفتم بکاخ ابیض. سخنان بسیاری رفت. میگفت : در اروپا ایران را با سعدی و حافظ و مولوی و فردوسی و خیام میشناسند. گفتم : چنین نیست. چرا ایران را با تاریخ باستانش نشناسند؟!. چرا با شاهعباس و نادرشاه نشناسند؟!. آنگاه آیا این دلیلست که ما بدآموزیهای سراپا زیان سعدی و دیگران را بفرزندان خود یاد دهیم؟!. این چه سزاست که گلستان با آن باب پنجمش بشاگران دبیرستان درس گفته شود؟!. گفت : از سالهاست که سپرده شده باب پنجم را درس ندهند. گفتم ما از چنان سفارشی آگاه نمیباشیم و نشانی از آن در دبیرستانها نمیبینیم. آنگاه گرفتم که آن باب را درس ندادند ، در جایی که کتاب در دست جوانانست آن را هم خواهند خواند.
دیدم پاسخی نتوانست و این بار از راه پنددهی آمد : «کسی که میخواهد با سعدی و حافظ مبارزه کند باید قوهی بزرگی داشته باشد ...». من باینها پاسخی ندادم. چون پیش از کوششهای ما بارها در روزنامهها شعرهای زشت بچهبازی چاپ میشدی من پنج روزنامه را گرد آورده همراه برده بودم. آنها را نشان دادم و گفتم : نتیجهی هواداری شما از سعدی و حافظ رواج این پستیهاست. من خواهشمندم باری از اینها جلو گیرید. روزنامهها را از من گرفت و نوید جلوگیری داد. ولی دروغ بود. گفتار من بازداشت شد. ولی شعرهای بچهبازی همچنان آزاد میبود. تا پس از چند ماهی که فروغی برافتاد و جم نخستوزیر شد ، من خواهش کردم و او دستور بشهربانی داد که از آنگونه شعرها جلو گیرند. من از همان هنگام فروغی را شناختم.» (1)
محمدعلی فروغی که از «ادیبان» بشمار میآمد و خود از بنیادگزاران شور و سرمستی «شعر و شاعری» در زمان رضاشاه بود پیش از این با کسروی برخورد دیگری هم داشته. آن هنگامی است که فروغی چارهی مادیگری را در گراییدن بصوفیگری میشمارد و کسروی پاسخ دندانشکنی باو میدهد. (2)
هرچه هست هشت سات (صفحه) از مهنامه «سانسور» گردید. ولی چند ماهی از این پیشامد نگذشته بود که چون فروغی از نخستوزیری افتاد پیمان از فرصت بدست آمده سود جسته آن ساتهای سانسور شده را دوباره چاپ کرده در بهمن 1314 بدست خوانندگان رسانید.
پیمان این را در بازپسین سات سال سوم شمارهی یکم خود چنین مینویسد :
«یادآوری
از شمارهی دهم پارسال هشت صفحه کسر بوده. اخیراً آن هشت صفحه را بمعرض نشر آوردهایم. کسانی که خواستار باشند در تبریز از کتابخانهی سروش و در عراق[=اراک] از تجارتخانهی آقای پارسا و در تهران و دیگر جاها از ادارهی پیمان خواستار شوند.»
بدینسان دو بخش سخنرانی بدستها افتاد و در شهریور 1343 یک بار درست آن چاپ شد. ما نیز بدنبال دو دفتری که پیش از این بنامهای «شعر در ایران» و «در پیرامون شعر و صوفیگری» بیرون دادیم این را که دفتر سوم در همان زمینه میباشد در اینترنت به خواستاران ارمغان میسازیم.
گردآورنده ـ آبان ماه 1393
پابرگیها :
1ـ کتاب «در پیرامون ادبیات» ، نشست پنجم
2ـ نک. دفتر «فرهنگ است یا نیرنگ؟»
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
محمدعلی فروغی ، نمایندهی مجلس ، وزیر ، نخستوزیر ، از سران «کمپانی خیانت» و راهبر فرهنگستان
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 4
کنون گفتار خود را دنبال میکنم : باید دانست که نتچه و باخنر و شوپنهاور و دیگر یاران ایشان که بنیادگزاران فلسفهی مادّی هستند با دروغ میجنگیدهاند ولی در جستجوی راستی نبودهاند. با دروغ جنگیدن و در جستجوی راستی بودن دو چیز جداگانهایست. این نکتهی بزرگیست که باید آن را روشن گردانید. بارها کسانی از دروغهایی بستوه آیند و با آنها به نبرد [بر]خیزند و آنها را براندازند ولی راه براستیها نتوانند و درمیانه سرگردان مانند. بویژه آنان که از دروغ سخت برآشوبند و خشم پرده بر جلو چشم ایشان فروهِلَد که از دیدن راستیها بازمانند. میخواهم بگویم جوش و خروش نتچه و یاران او بیهوده نبوده ، لیکن به نتیجهی درستی نرسیدهاند و خود نمیتوانستند رسید.
در تبریز این مثل را آوردم : مردی در بیابانی راه میپیمود و ناگهان با درندهای دچار آمد و همینکه او را دید سراسیمه رو برگردانید و دویدن آغاز کرد. پیداست چنین کسی دربند راه راست نباشد و شتابزده و بیخود دویدن گیرد و چهبسا در آن دویدن بچاهی افتد و یا در لجنزاری فرورود. کمتر باشد که کسی در چنان هنگامی پروای شاهراه کند و جز بسوی فرودگاه (منزل) ندود.
از این روشنتر آنست بگوییم : مردی که از کسی ستمها دیده و بَرو شوریده و به زد و خورد برخاسته آیا با دل پر از دردی که دارد تواند در نیک و بد او دادگرانه داوری کند؟.. بیگمان نتواند و نیکیهای او را با چشم بدی بیند. در اینجاست که باید گفت : خشمناک را خرد آزاد نیست.
نتچه و یاران او با یک رشته زورگوییهایی بنام دین روبرو گردیدند. با خرد آگاه و هوش بیدار که داشتند نتوانستند آنها را بپذیرند و هرچه بیشتر اندیشیدند بیشتر رمیدند ، سخت برآشفتند و رشتهی خودداری را از دست هِشتند و بیتابانه با آنها بجنگ برخاستند و چون عنوان آن زورگوییها داستان آفرینش و آفریدگار بود اینان از آن هم بیزاری نمودند و بیخودانه فریاد زدند : جز مادّه چیزی دیگری نیست و جهان را آفریدگار نمیباشد.
این نه گناه نتچه و یاران او بلکه گناه آن نادانان بیآزرمیست (1) که دین را بازیچهی هوس گرفته و یا راه روزی شماردهاند و آنهمه نادانیهای رسوا را بنام دین پدید آوردهاند و آنهمه پافشاریها نمودهاند و آنهمه آزار و گزند بمردم روا شماردهاند. نتچه و باخنر و شوپنهاور با دشمنی آشکار که با خدا نمودهاند نزد خدا سبکبارتر از کسانی خواهند بود که نام او را سرمایهی زورگوییها و نادانیها گرفتهاند.
پابرگی :
1ـ آزرم = دربند نیکنامی بودن ، شرف ـ ویراینده
🔸 تکهی 4
کنون گفتار خود را دنبال میکنم : باید دانست که نتچه و باخنر و شوپنهاور و دیگر یاران ایشان که بنیادگزاران فلسفهی مادّی هستند با دروغ میجنگیدهاند ولی در جستجوی راستی نبودهاند. با دروغ جنگیدن و در جستجوی راستی بودن دو چیز جداگانهایست. این نکتهی بزرگیست که باید آن را روشن گردانید. بارها کسانی از دروغهایی بستوه آیند و با آنها به نبرد [بر]خیزند و آنها را براندازند ولی راه براستیها نتوانند و درمیانه سرگردان مانند. بویژه آنان که از دروغ سخت برآشوبند و خشم پرده بر جلو چشم ایشان فروهِلَد که از دیدن راستیها بازمانند. میخواهم بگویم جوش و خروش نتچه و یاران او بیهوده نبوده ، لیکن به نتیجهی درستی نرسیدهاند و خود نمیتوانستند رسید.
در تبریز این مثل را آوردم : مردی در بیابانی راه میپیمود و ناگهان با درندهای دچار آمد و همینکه او را دید سراسیمه رو برگردانید و دویدن آغاز کرد. پیداست چنین کسی دربند راه راست نباشد و شتابزده و بیخود دویدن گیرد و چهبسا در آن دویدن بچاهی افتد و یا در لجنزاری فرورود. کمتر باشد که کسی در چنان هنگامی پروای شاهراه کند و جز بسوی فرودگاه (منزل) ندود.
از این روشنتر آنست بگوییم : مردی که از کسی ستمها دیده و بَرو شوریده و به زد و خورد برخاسته آیا با دل پر از دردی که دارد تواند در نیک و بد او دادگرانه داوری کند؟.. بیگمان نتواند و نیکیهای او را با چشم بدی بیند. در اینجاست که باید گفت : خشمناک را خرد آزاد نیست.
نتچه و یاران او با یک رشته زورگوییهایی بنام دین روبرو گردیدند. با خرد آگاه و هوش بیدار که داشتند نتوانستند آنها را بپذیرند و هرچه بیشتر اندیشیدند بیشتر رمیدند ، سخت برآشفتند و رشتهی خودداری را از دست هِشتند و بیتابانه با آنها بجنگ برخاستند و چون عنوان آن زورگوییها داستان آفرینش و آفریدگار بود اینان از آن هم بیزاری نمودند و بیخودانه فریاد زدند : جز مادّه چیزی دیگری نیست و جهان را آفریدگار نمیباشد.
این نه گناه نتچه و یاران او بلکه گناه آن نادانان بیآزرمیست (1) که دین را بازیچهی هوس گرفته و یا راه روزی شماردهاند و آنهمه نادانیهای رسوا را بنام دین پدید آوردهاند و آنهمه پافشاریها نمودهاند و آنهمه آزار و گزند بمردم روا شماردهاند. نتچه و باخنر و شوپنهاور با دشمنی آشکار که با خدا نمودهاند نزد خدا سبکبارتر از کسانی خواهند بود که نام او را سرمایهی زورگوییها و نادانیها گرفتهاند.
پابرگی :
1ـ آزرم = دربند نیکنامی بودن ، شرف ـ ویراینده
✴️ هواداری از فردوسی
در مقالهی شمارهی 187 روزنامهی پرچم بانو احترام در طی مقالهای كه نگاشته بودند از بزرگترین مردان ما خرده گرفته و در نامهاش مینگارند چرا فردوسی گفته است :
زن و اژدها هر دو در خاك نه جهان پاك از این هر دو ناپاك به
بانو[ی] محترم ، خوب بود پیش از اینكه قلم در دست گرفته و چنین مقالهای را بنویسند تمام قسمتی را كه این شعر در آن گنجانیده شده بود مطالعه میكردند آنوقت میفهمیدند كه فردوسی بزنانی كه فرزندان غیور برای میهن آماده میكنند بمادرانی كه فرزندانی چون خود فردوسی بار میآورند چنین شعری را نسروده است آن مرد برای بانوانی این شعر را سروده كه اكنون میهن ما بوسیلهی آنان آلوده شده است. برای زنانی این شعر را گفته كه اكنون ما را بسمت نیستی سوق میدهند این زنان ماران زهرآلود و اژدهای پرزیانیاند كه یك جامعه را ننگآلود میكنند این زنان كه در داستان سودابهی فردوسی رفته بجای در خاك رفتن باید آنها را سوزاند. فردوسی برای زنان ناجنس این شعر را سروده چنانكه گوید :
بگیتی بجز پارسا زن مجوی زن بدكنش خواری آرد بروی
زن و اژدها هر دو در خاك نه جهان پاك از این هر دو ناپاك به
و برای مادرانی كه فرزندان باتربیت بجامعه تحویل میدهند چنین گوید :
هزار آفرین باد بر آن باب و مام كه فرزند آرد چنین خوشخرام
خانم محترم شما از كسی خرده گرفتهاید كه ما از نام او افتخار میكنیم شعرهای این مرد تمام نیكوست آیا در شعرهای او لفظ ركیكی یافتهاید همانطور كه در باب پنجم گلستان دیدهاید؟ آیا شعرهای این مرد خون را در رگ هر ایرانی بجوش نمیآورد؟
این شاعر برعكس تمام شعرا كه مردم را بخانقاه و خرابات و بخوردن می دعوت میكردند مردم را بمیهندوستی و زنده كردن آن و كوبیدن سر دشمنان و بزرگ كردن نام مقدس ایران دعوت میكند. او بایرانیان چنین یاد میدهد كه بگویند :
هنر نزد ایرانیانست و بس ندادند شیر ژیان را بكس
من هم مثل شما از شعرایی چون حافظ و خیام و سعدی و دیگران بدبینم ولی نه از فردوسی. هرگاه بقسمتهای لر نشین مسافرتی نموده باشید میبینید كه برعكس شهریها بغیر از كتاب شاهنامه كتاب دیگری در دست ندارند و كتابهای خراباتیان و صوفیان بیدین در آنجا نفوذی ندارد آنها وقتی شاهنامه میخوانند خون در رگشان جوش آمده و برای میهن خود حاضر هر گونه فداكاری میباشند البته خودتان تصدیق خواهید كرد كه برای دفاع از دشمنان و در راه میهن جان دادن كوهستانیها از شهریها جلوند.
هر ایرانی هنگامی كه شاهنامه میخواند خون در عروقش بجوش میآید و در میدان نبرد با دشمن خیرهسر چیره میگردد. شاهنامه نمایندهی خون پاك ماست. شاهنامه حاكی روح پاك ایرانی است. بدبختانه وزارت فرهنگ عطف توجهی بشاهنامه نكرده و بجای اینكه اینگونه كتب را در دسترس دانش آموزان قرار دهند كتاب گلستان و حافظ را در مدارس جزو علوم ادبیه قرار میدهند.
ما راجع باین قسمت چیزی نمیگوییم و از آقای كسروی خواهانیم كه راجع باین قسمت داوری عادلانه كرده خوب و بد این مرد را متذكر شوند.
علی كاظم بهبهانی ـ اهواز
پرچم ـ ما نیز خود از فردوسی هواداری مینماییم و او را بپای سعدی و حافظ و خیام و مولوی و دیگران نمیبریم. فردوسی هم بزبان ایرانی نیكی بزرگی انجام داده و هم در شعرهایش سخنان زشتی از قبیل بیفرهنگیهای سعدی و حافظ و دیگران دیده نمیشود. در نامهی بانو احترام نیز نامی از فردوسی نبوده. آن بانو شعر را نقل كرده و خرده گرفته بیآنكه نام گویندهاش درمیان باشد. ولی هرچه هست این شعر چه از فردوسی باشد و چه از دیگری بد افتاده و درخور نكوهش است. اینكه گفته میشود مقصودش زنان بدكاره میباشد یك گزارشیست (تأویل).
ظاهر عبارت در بارهی همهی زنانست این ایراد بر فردوسی وارد است كه چرا چنین گفته؟! چرا نگفته زن بدكُنش؟! اگر بگویند وزن شعر بهم میخورد میگوییم این خود ایراد بزرگتریست كه كسی برای درست شدن وزن شعر بچنین جملهای زبان باز كند. از آنسوی
زن بدكنش با مرد بدكنش چه جدایی دارد؟!. چرا باید تنها از زن بدكنش بد گوید؟!.
هرچه هست این لغزش از فردوسی بوده و شعر بسیار بدیست كه باید از زبانها افتد و فراموش گردد. زنان ، مادران و خواهران و همسران و دختران مایند و چه جای نكوهش و بدگوییست. بفردوسی بد نباید گفت ولی این شعرش را از میان باید برد ، نه هرچه فردوسی گفته نیكوست.
(پرچم روزانه ش 200)
در مقالهی شمارهی 187 روزنامهی پرچم بانو احترام در طی مقالهای كه نگاشته بودند از بزرگترین مردان ما خرده گرفته و در نامهاش مینگارند چرا فردوسی گفته است :
زن و اژدها هر دو در خاك نه جهان پاك از این هر دو ناپاك به
بانو[ی] محترم ، خوب بود پیش از اینكه قلم در دست گرفته و چنین مقالهای را بنویسند تمام قسمتی را كه این شعر در آن گنجانیده شده بود مطالعه میكردند آنوقت میفهمیدند كه فردوسی بزنانی كه فرزندان غیور برای میهن آماده میكنند بمادرانی كه فرزندانی چون خود فردوسی بار میآورند چنین شعری را نسروده است آن مرد برای بانوانی این شعر را سروده كه اكنون میهن ما بوسیلهی آنان آلوده شده است. برای زنانی این شعر را گفته كه اكنون ما را بسمت نیستی سوق میدهند این زنان ماران زهرآلود و اژدهای پرزیانیاند كه یك جامعه را ننگآلود میكنند این زنان كه در داستان سودابهی فردوسی رفته بجای در خاك رفتن باید آنها را سوزاند. فردوسی برای زنان ناجنس این شعر را سروده چنانكه گوید :
بگیتی بجز پارسا زن مجوی زن بدكنش خواری آرد بروی
زن و اژدها هر دو در خاك نه جهان پاك از این هر دو ناپاك به
و برای مادرانی كه فرزندان باتربیت بجامعه تحویل میدهند چنین گوید :
هزار آفرین باد بر آن باب و مام كه فرزند آرد چنین خوشخرام
خانم محترم شما از كسی خرده گرفتهاید كه ما از نام او افتخار میكنیم شعرهای این مرد تمام نیكوست آیا در شعرهای او لفظ ركیكی یافتهاید همانطور كه در باب پنجم گلستان دیدهاید؟ آیا شعرهای این مرد خون را در رگ هر ایرانی بجوش نمیآورد؟
این شاعر برعكس تمام شعرا كه مردم را بخانقاه و خرابات و بخوردن می دعوت میكردند مردم را بمیهندوستی و زنده كردن آن و كوبیدن سر دشمنان و بزرگ كردن نام مقدس ایران دعوت میكند. او بایرانیان چنین یاد میدهد كه بگویند :
هنر نزد ایرانیانست و بس ندادند شیر ژیان را بكس
من هم مثل شما از شعرایی چون حافظ و خیام و سعدی و دیگران بدبینم ولی نه از فردوسی. هرگاه بقسمتهای لر نشین مسافرتی نموده باشید میبینید كه برعكس شهریها بغیر از كتاب شاهنامه كتاب دیگری در دست ندارند و كتابهای خراباتیان و صوفیان بیدین در آنجا نفوذی ندارد آنها وقتی شاهنامه میخوانند خون در رگشان جوش آمده و برای میهن خود حاضر هر گونه فداكاری میباشند البته خودتان تصدیق خواهید كرد كه برای دفاع از دشمنان و در راه میهن جان دادن كوهستانیها از شهریها جلوند.
هر ایرانی هنگامی كه شاهنامه میخواند خون در عروقش بجوش میآید و در میدان نبرد با دشمن خیرهسر چیره میگردد. شاهنامه نمایندهی خون پاك ماست. شاهنامه حاكی روح پاك ایرانی است. بدبختانه وزارت فرهنگ عطف توجهی بشاهنامه نكرده و بجای اینكه اینگونه كتب را در دسترس دانش آموزان قرار دهند كتاب گلستان و حافظ را در مدارس جزو علوم ادبیه قرار میدهند.
ما راجع باین قسمت چیزی نمیگوییم و از آقای كسروی خواهانیم كه راجع باین قسمت داوری عادلانه كرده خوب و بد این مرد را متذكر شوند.
علی كاظم بهبهانی ـ اهواز
پرچم ـ ما نیز خود از فردوسی هواداری مینماییم و او را بپای سعدی و حافظ و خیام و مولوی و دیگران نمیبریم. فردوسی هم بزبان ایرانی نیكی بزرگی انجام داده و هم در شعرهایش سخنان زشتی از قبیل بیفرهنگیهای سعدی و حافظ و دیگران دیده نمیشود. در نامهی بانو احترام نیز نامی از فردوسی نبوده. آن بانو شعر را نقل كرده و خرده گرفته بیآنكه نام گویندهاش درمیان باشد. ولی هرچه هست این شعر چه از فردوسی باشد و چه از دیگری بد افتاده و درخور نكوهش است. اینكه گفته میشود مقصودش زنان بدكاره میباشد یك گزارشیست (تأویل).
ظاهر عبارت در بارهی همهی زنانست این ایراد بر فردوسی وارد است كه چرا چنین گفته؟! چرا نگفته زن بدكُنش؟! اگر بگویند وزن شعر بهم میخورد میگوییم این خود ایراد بزرگتریست كه كسی برای درست شدن وزن شعر بچنین جملهای زبان باز كند. از آنسوی
زن بدكنش با مرد بدكنش چه جدایی دارد؟!. چرا باید تنها از زن بدكنش بد گوید؟!.
هرچه هست این لغزش از فردوسی بوده و شعر بسیار بدیست كه باید از زبانها افتد و فراموش گردد. زنان ، مادران و خواهران و همسران و دختران مایند و چه جای نكوهش و بدگوییست. بفردوسی بد نباید گفت ولی این شعرش را از میان باید برد ، نه هرچه فردوسی گفته نیكوست.
(پرچم روزانه ش 200)
شادروان نادری از پشتیبانان پیمان
پرچم دربارهی این یار ارجمند چنین مینویسد :
آقای نادری از کسانیست که در سالهای آخر به پیمان و راه آن آشنا گردیده و بکوشش و هواداری برخاسته و با این حال ما میتوانیم ایشان را با فهم و بینشی که میدارند و با سخنان مغزداری که میرانند از یاران دیرین شماریم و بکوششهای پاکدلانهشان ارج بیشتر گزاریم.
این نیکمردان چه در تهران و چه در دیگر جاها هر کدام از زبان نادانان و بیفرهنگان رنجها مییابند. ولی آن بیفرهنگیها نه چیزیست که ما را از کوششهای ورجاوند خود بازدارد.
پرچم دربارهی این یار ارجمند چنین مینویسد :
آقای نادری از کسانیست که در سالهای آخر به پیمان و راه آن آشنا گردیده و بکوشش و هواداری برخاسته و با این حال ما میتوانیم ایشان را با فهم و بینشی که میدارند و با سخنان مغزداری که میرانند از یاران دیرین شماریم و بکوششهای پاکدلانهشان ارج بیشتر گزاریم.
این نیکمردان چه در تهران و چه در دیگر جاها هر کدام از زبان نادانان و بیفرهنگان رنجها مییابند. ولی آن بیفرهنگیها نه چیزیست که ما را از کوششهای ورجاوند خود بازدارد.
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 کنفرانس در انجمن ادبی
در نتیجهی گفتارهایی که در زمینهی شعر نگاشتیم اینک میبینیم در انجمن ادبی کنفرانسهایی داده میشود. با دوستی و یکدلی[ای] که ما را با بنیادگزاران انجمن گرامی بویژه با شاهزاده افسر و آقای اورنگ در میانست هرگز گمان نداریم که جز از روشنی راه ادبیات منظور دیگری درمیان باشد و خود این کنفرانسها کمک بزرگی بر آن مقصود خواهد بود که ما در پیمان دنبال میکنیم اینست که از خرسندی و سپاسگزاری خودداری نمیتوانیم.
ولی آنچه میبینیم در این میان معنی «ادبیات» به پردهی ابهام پیچیده هر کسی از کنفرانسدهندگان یک معنای ناروشن دیگری از آن در دل دارد در پیرامون آن سخنوری مینماید. در حالی که پیش از همه باید معنای این عنوان و حدود آن روشن باشد. این بسیار روی میدهد که یک کلمه با همهی شهرت معنای آن روشن نمیباشد. بهر حال نباید درشگفت بود که ما میگوییم این عنوان معنای درستی ندارد و هر کس مفهوم دیگری را از آن در دل خود دارد.
ما از آنجا که در پیمان درِ این گفتگو را بستهایم نمیخواهیم ایرادی بگیریم یا پاسخی بایرادهای دیگران بدهیم. ولی از علاقهای که بانجمن گرامی ادبی و کنفرانسهای آنجا داریم و از ته دل خواهانیم که از این کنفرانسها نتیجههای گرانبها در دست باشد اینست که بیادآوریهای پایین مبادرت مینماییم و منظورمان اینست که آقایان کنفرانسدهندگان آنها را از نظر دور ندارند :
1ـ معنی «ادبیات» و حدود آن چیست؟!
2ـ معنایی که برای ادبیات قائل شویم آیا شامل چه قسم از شعرهای فارسی است؟!
3ـ چه سودهایی را میتوان از رهگذر ادبیات امیدوار بود؟!
4ـ آیا ادبیات موضوع مستقل است یا نه؟!
5ـ آیا اشعار فارسی از نظر اجتماع و اخلاق چه حالی دارد؟ چه سودهایی را داده و چه زیانهایی را رسانیده؟!
6ـ دربارهی خیام کسی از دانشمند مزبور بد نگفته بلکه گفته شده بسیاری از رباعیها که بنام او شهرت یافته ازو نیست و چون این رباعیها مردم را به تنبلی و ناپروایی و میخوارگی تحریص میکند انتشار آن در میان توده جز زیان سود دیگری ندارد. آیا آقایان خلاف این عقیده را دارند؟!
7ـ دربارهی حافظ هرگز بدگویی نشده و نبایستی بشود بلکه کسی گفته (1) معنی شعرهای او را نمیفهمم کنون هم اگر آقایان تفسیر و توضیحی برای آن اشعار دارند و میتوانند کمکی بفهمیده شدن مقصود و منظور شاعر بنمایند آن را بفرمایند وگرنه از این موضوع درگذرند و دلسوزیهای بیهوده نکنند.
8ـ کسانی که از آقایان کنفرانسدهندگان روی سخن را با پیمان دارند ما در زمینهی شعر گفتار بس درازی را در شمارهی 17 سال گذشته (2) نوشتهایم و آنچه میدانیم از آغاز تا انجام حقگویی کرده هرگز سخنی را بیدلیل نراندهایم. پس این کنفرانسدهندگان باید آن را خوانده اگر ایرادی بیک بخشی یا جملهای از آن دارند آشکار بگویند که ما نیز یا ایراد را میپذیریم و یا پاسخ میگوییم و بدینسان نتیجهی درستی بدست میآید. وگرنه از پیش خود سخنانی را به پیمان نسبت دادن و هیاهوی بیجا برانگیختن یا در پرده تعرض نمودن جز کار بیهوده نخواهد بود. بهر حال مقصود ، روشنی زمینهی ادبیات است و هرگز غرض در میان نیست. (3)
کسروی
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ نامهی خوانندهای بنام ذبیحزاده که در پیمان چاپ شده مایهی هیاهویی گردیده بود. اینجا اشاره به آن نامه است و ما آن را در دفتر در پیرامون شعر و صوفیگری آوردهایم.
2ـ گفتار «شعر در ایران».
3ـ (مهنامهی پیمان ، سال دوم ، شمارهی هشتم ، سات 500)
🔸 کنفرانس در انجمن ادبی
در نتیجهی گفتارهایی که در زمینهی شعر نگاشتیم اینک میبینیم در انجمن ادبی کنفرانسهایی داده میشود. با دوستی و یکدلی[ای] که ما را با بنیادگزاران انجمن گرامی بویژه با شاهزاده افسر و آقای اورنگ در میانست هرگز گمان نداریم که جز از روشنی راه ادبیات منظور دیگری درمیان باشد و خود این کنفرانسها کمک بزرگی بر آن مقصود خواهد بود که ما در پیمان دنبال میکنیم اینست که از خرسندی و سپاسگزاری خودداری نمیتوانیم.
ولی آنچه میبینیم در این میان معنی «ادبیات» به پردهی ابهام پیچیده هر کسی از کنفرانسدهندگان یک معنای ناروشن دیگری از آن در دل دارد در پیرامون آن سخنوری مینماید. در حالی که پیش از همه باید معنای این عنوان و حدود آن روشن باشد. این بسیار روی میدهد که یک کلمه با همهی شهرت معنای آن روشن نمیباشد. بهر حال نباید درشگفت بود که ما میگوییم این عنوان معنای درستی ندارد و هر کس مفهوم دیگری را از آن در دل خود دارد.
ما از آنجا که در پیمان درِ این گفتگو را بستهایم نمیخواهیم ایرادی بگیریم یا پاسخی بایرادهای دیگران بدهیم. ولی از علاقهای که بانجمن گرامی ادبی و کنفرانسهای آنجا داریم و از ته دل خواهانیم که از این کنفرانسها نتیجههای گرانبها در دست باشد اینست که بیادآوریهای پایین مبادرت مینماییم و منظورمان اینست که آقایان کنفرانسدهندگان آنها را از نظر دور ندارند :
1ـ معنی «ادبیات» و حدود آن چیست؟!
2ـ معنایی که برای ادبیات قائل شویم آیا شامل چه قسم از شعرهای فارسی است؟!
3ـ چه سودهایی را میتوان از رهگذر ادبیات امیدوار بود؟!
4ـ آیا ادبیات موضوع مستقل است یا نه؟!
5ـ آیا اشعار فارسی از نظر اجتماع و اخلاق چه حالی دارد؟ چه سودهایی را داده و چه زیانهایی را رسانیده؟!
6ـ دربارهی خیام کسی از دانشمند مزبور بد نگفته بلکه گفته شده بسیاری از رباعیها که بنام او شهرت یافته ازو نیست و چون این رباعیها مردم را به تنبلی و ناپروایی و میخوارگی تحریص میکند انتشار آن در میان توده جز زیان سود دیگری ندارد. آیا آقایان خلاف این عقیده را دارند؟!
7ـ دربارهی حافظ هرگز بدگویی نشده و نبایستی بشود بلکه کسی گفته (1) معنی شعرهای او را نمیفهمم کنون هم اگر آقایان تفسیر و توضیحی برای آن اشعار دارند و میتوانند کمکی بفهمیده شدن مقصود و منظور شاعر بنمایند آن را بفرمایند وگرنه از این موضوع درگذرند و دلسوزیهای بیهوده نکنند.
8ـ کسانی که از آقایان کنفرانسدهندگان روی سخن را با پیمان دارند ما در زمینهی شعر گفتار بس درازی را در شمارهی 17 سال گذشته (2) نوشتهایم و آنچه میدانیم از آغاز تا انجام حقگویی کرده هرگز سخنی را بیدلیل نراندهایم. پس این کنفرانسدهندگان باید آن را خوانده اگر ایرادی بیک بخشی یا جملهای از آن دارند آشکار بگویند که ما نیز یا ایراد را میپذیریم و یا پاسخ میگوییم و بدینسان نتیجهی درستی بدست میآید. وگرنه از پیش خود سخنانی را به پیمان نسبت دادن و هیاهوی بیجا برانگیختن یا در پرده تعرض نمودن جز کار بیهوده نخواهد بود. بهر حال مقصود ، روشنی زمینهی ادبیات است و هرگز غرض در میان نیست. (3)
کسروی
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ نامهی خوانندهای بنام ذبیحزاده که در پیمان چاپ شده مایهی هیاهویی گردیده بود. اینجا اشاره به آن نامه است و ما آن را در دفتر در پیرامون شعر و صوفیگری آوردهایم.
2ـ گفتار «شعر در ایران».
3ـ (مهنامهی پیمان ، سال دوم ، شمارهی هشتم ، سات 500)
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 5
ما بارها از کیشهای پراکندهی بیخردانه نکوهش نوشتیم و این را بازنمودیم که روگردانی مردم از خدا جز نتیجهی اینها نیست. آنان که بر روی پندارهای بیخردانه ایستادگی مینمایند بدترین دشمنی را با خدا میکنند و مردمان را از شاهراه رستگاری میرمانند. (1)
مرا سخت شگفت افتاد که در چند سال پیش شنیدم دستههایی از دارندگان این کیشها کنگرهای در آمریکا پدید آوردند و برآن شدند که دست یکی کرده با بیدینی نبرد نمایند و بچارهی آن کوشند و این ندانستند که بیدینی جز میوهی کیشهای بیپای ایشان نیست. این ندانستند که خود ایشان در گمراهی کمتر از بیدینان نمیباشند.
نمیدانم کسانی که نمیتوانستند درمیانهی خود سخن یکی گردانند و کشاکش بیجا را گزارند چگونه امیدوار بودند دیگران بگفتههای ایشان گرایند؟. وآنگاه با آنهمه کیشهای گوناگون که داشتند و هر دستهای جز خود را رستگار نمیشناخت بیدینان را بکدام یکی از آنها میخواندند؟!
نتچه و یاران او در گریختن از این زورگوییها رستگارند ولی در آن که با بنیاد دین دشمنی نموده و آفریدگار و داستان آفرینش را نپذیرفتهاند و جهان را همه مادّه شناختهاند سخت گمراه میباشند. ما اینک گفتههایی را از ایشان میآوریم و کمکم پیش میرویم.
شوپنهاور میگوید : سرچشمهی همهی جنبشها در جهان «خودخواهی» (2) (حبالذات) است. هر زندهای تنها خویش را میخواهد و همه چیز را از بهر خویش میخواهد و در این راه است که میجنبد و میکوشد. این است زندگانی جز نبرد زندگان نمیباشد و در جهان جز کشاکش چیز دیگری نیست.
این عنوان خودخواهی پایهی سترگی در فلسفهی مادّی بشمار میرود و بنیاد بسیاری از گفتهها بَروست. ازوست که آدمی را از جانوران جدا نمیشمارند. ازوست که به خرد ارجی بیش از هوس نمیگزارند. ازوست که جهان را جز میدان کشاکش نمیانگارند.
بنیاد فلسفه از نخست بر این بوده که آدمی را از دیگر جانداران جدا نگیرد و او را با همهی جانوران و رُستنیها (نباتات) به یک رشته کشد. مانندگیای که میانهی آدمیان با دیگر جاندارانست سنگ راه فهمها شده. از افلاطون و ارسطو گرفته تا داروین و نتچه و باخنر ، همه را فریب داده. چیزی که هست فیلسوفان پیشین باین روشنی سخن نمیسرودند. وآنگاه بسیاری از فیلسوفان که به دین گرایشی داشتند و یا از ترس مردم گرایشی مینمودند چندان پافشاری در آن زمینه نکردهاند و گاهی سخنان دورنگی سرودهاند.
هرچه هست این بیگفتگوست که فلسفهی باستان یونانی نیز آدمی را با دیگر جانداران و رُستنیان به یک رشته میکشیده و این یکی از جداییهای بزرگ میانهی دین و فلسفه میباشد که دین آدمی را برگزیدهی آفرینش میشمارد ولی فلسفه او را با دیگر چیزها یکسان میگیرد. اگرچه در دین تاکنون زبان دانش بکار نرفته و این را چنانکه میباید روشن نساختهاند و این نخستین بار است که ما برآن برخاستهایم ، لیکن برداشت از نخست بر این بوده.
پابرگیها :
1ـ اصل (از روی لغزش چاپی) : میرهانند. ـ ویراینده
2ـ کلمهی خودخواهی که در اینجا بکار میرود جز از این کلمهایست که در گفتگو از خویها بکار میرود. هر یکی معنای دیگری دارد.
🔸 تکهی 5
ما بارها از کیشهای پراکندهی بیخردانه نکوهش نوشتیم و این را بازنمودیم که روگردانی مردم از خدا جز نتیجهی اینها نیست. آنان که بر روی پندارهای بیخردانه ایستادگی مینمایند بدترین دشمنی را با خدا میکنند و مردمان را از شاهراه رستگاری میرمانند. (1)
مرا سخت شگفت افتاد که در چند سال پیش شنیدم دستههایی از دارندگان این کیشها کنگرهای در آمریکا پدید آوردند و برآن شدند که دست یکی کرده با بیدینی نبرد نمایند و بچارهی آن کوشند و این ندانستند که بیدینی جز میوهی کیشهای بیپای ایشان نیست. این ندانستند که خود ایشان در گمراهی کمتر از بیدینان نمیباشند.
نمیدانم کسانی که نمیتوانستند درمیانهی خود سخن یکی گردانند و کشاکش بیجا را گزارند چگونه امیدوار بودند دیگران بگفتههای ایشان گرایند؟. وآنگاه با آنهمه کیشهای گوناگون که داشتند و هر دستهای جز خود را رستگار نمیشناخت بیدینان را بکدام یکی از آنها میخواندند؟!
نتچه و یاران او در گریختن از این زورگوییها رستگارند ولی در آن که با بنیاد دین دشمنی نموده و آفریدگار و داستان آفرینش را نپذیرفتهاند و جهان را همه مادّه شناختهاند سخت گمراه میباشند. ما اینک گفتههایی را از ایشان میآوریم و کمکم پیش میرویم.
شوپنهاور میگوید : سرچشمهی همهی جنبشها در جهان «خودخواهی» (2) (حبالذات) است. هر زندهای تنها خویش را میخواهد و همه چیز را از بهر خویش میخواهد و در این راه است که میجنبد و میکوشد. این است زندگانی جز نبرد زندگان نمیباشد و در جهان جز کشاکش چیز دیگری نیست.
این عنوان خودخواهی پایهی سترگی در فلسفهی مادّی بشمار میرود و بنیاد بسیاری از گفتهها بَروست. ازوست که آدمی را از جانوران جدا نمیشمارند. ازوست که به خرد ارجی بیش از هوس نمیگزارند. ازوست که جهان را جز میدان کشاکش نمیانگارند.
بنیاد فلسفه از نخست بر این بوده که آدمی را از دیگر جانداران جدا نگیرد و او را با همهی جانوران و رُستنیها (نباتات) به یک رشته کشد. مانندگیای که میانهی آدمیان با دیگر جاندارانست سنگ راه فهمها شده. از افلاطون و ارسطو گرفته تا داروین و نتچه و باخنر ، همه را فریب داده. چیزی که هست فیلسوفان پیشین باین روشنی سخن نمیسرودند. وآنگاه بسیاری از فیلسوفان که به دین گرایشی داشتند و یا از ترس مردم گرایشی مینمودند چندان پافشاری در آن زمینه نکردهاند و گاهی سخنان دورنگی سرودهاند.
هرچه هست این بیگفتگوست که فلسفهی باستان یونانی نیز آدمی را با دیگر جانداران و رُستنیان به یک رشته میکشیده و این یکی از جداییهای بزرگ میانهی دین و فلسفه میباشد که دین آدمی را برگزیدهی آفرینش میشمارد ولی فلسفه او را با دیگر چیزها یکسان میگیرد. اگرچه در دین تاکنون زبان دانش بکار نرفته و این را چنانکه میباید روشن نساختهاند و این نخستین بار است که ما برآن برخاستهایم ، لیکن برداشت از نخست بر این بوده.
پابرگیها :
1ـ اصل (از روی لغزش چاپی) : میرهانند. ـ ویراینده
2ـ کلمهی خودخواهی که در اینجا بکار میرود جز از این کلمهایست که در گفتگو از خویها بکار میرود. هر یکی معنای دیگری دارد.