پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
ورجاوند بنیاد.pdf
869.4 KB
🔸 وَرجاوَندْبنیاد

🖌 احمد کسروی

🔹 این کتاب بنیاد پاکدینیست.

🔅 معنی راست دین و آگاهی از آیین جهان
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارنده‌ی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکه‌ی 8


نپندارید که انوری و مختاری چون خراسانی هستند من از ایشان بد میگویم. مرا تعصبی درباره‌ی این گوشه و آن گوشه‌ی ایران نیست. من از قطران شاعر آذربایجان هم بیزاری دارم. این مرد که سراسر عمر خود را در دربارها بسر داده و اگر همه‌ی شعرها که بنام او می‌خوانند ازو باشد یازده ممدوح عوض کرده و سراسر گفته‌هایش ستایش و چاپلوسی است آیا چه ارزشی دارد که ما امروز بدان ببالیم! من زمانی که بتاریخ آذربایجان پرداخته بودم تاریخچه‌ی زندگی او را هم می‌نوشتم سپس که او را شناختم بیکبار یادش را فراموش ساختم. کنون هم بار دیگر میگویم که آذربایجان ازو بیزار است. برای آذربایجان مایه‌ی سرفرازی شمس‌الدین خطیب بس! ستارخان بس! باقرخان بس! اسدآقا بس!

آیا این سزاوار بوده که شعرای چاپلوس و طمعکار برای درهم و دینار ، پادشاهان نامی تاریخ ایران را از دارا و جمشید و کیخسرو و انوشیروان و دیگران همه را زیر پای طغرل و سنجر و سنقر و طغا و بوغا بگزارند که آن یکی را دربان و آن یکی را غلام و سومی را پرده‌دار و چهارمی را غاشیه‌کش (1) گردانند؟ آیا روا بوده که یاوه‌گویانی دامنه‌ی یاوه‌گویی را تا آنجا بکشانند که روانهای مردگان را بدینسان بیازارند؟ آیا اینان چه کار مهمی را انجام داده‌اند که ما از آنهمه خطاهای ننگین ایشان چشم بپوشیم؟! آیا این سخنان زشت و پست که این نامردان بنام ستایش پادشاهان ترک بیرون ریخته‌اند درخور آنست که ما آنها را ادبیات بشماریم؟! آیا ما بیجا می‌گوییم که باید این دیوانها را آتش زد و دامن تاریخ ایران را از چرک و ننگ آنها پاک ساخت؟!

شما آیا نشنیده‌اید که شاعری در برابر یک مرد ترک حاکم ارزنجان خود را سگ ساخته و ازو استخوان خواسته در آنجا که می‌گوید :

با فلک آندم که نشینی بخوان
پیش من افکن قدری استخوان

کاخر لاف سگیت میزنم
دبدبه‌ی بندگیت می‌زنم

آیا ما نباید امروز ایراد به آن نامرد گرفته ازو بیزاری جوییم؟! اگر ما این بیزاری را نجوییم آیا دلیل آن نخواهد بود که ما از آن سیاهکاری خرسندی داریم؟! آیا این باعث آن نخواهد بود که صدها فرومایگان دیگر پیروی از آن نامرد نمایند و نام ایرانیان را در جهان پست کنند؟

دریغا که تمیز نیک و بد از میان برخاسته! دریغا که این سیاهکاریها جای ادبیات را گرفته! آیا ما بیجا میگوییم که معنی ادبیات در ایران در پرده‌ی تاریکی بوده؟ آیا برای ایران اینگونه ادبیات ننگ‌آلود دربایست است یا سرفرازی و نام نیک؟! آیا یک مردمی از این ننگین‌کاریها چه سودی می‌تواند برداشت؟


پابرگی :
1ـ غاشیه = روپوش زین اسب. ـ ویراینده
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکه‌ی 13


چنانکه گفتیم عنوان گفته‌های ما اینست که از آدمی دو رشته کارها سر می‌زند. یک رشته کارهایی که از روی خودخواهی می‌باشد و نتیجه‌ی آن کشاکش است. چنانکه توانایان بر ناتوانان چیرگی نمایند و زورمندان ستمگری کنند. آزمندان خواسته[=مال] اندوزند. دزدان و راهزنان دارایی مردم را ربایند. دغلبازان ساده‌دلان را فریب دهند و از اینگونه کارها. یک رشته‌ی دیگر کارهایی که از راه غمخواری و دستگیری و از خود گذشتگی است. چنانکه توانایان دست ناتوانان را گیرند. تندرستان غم بیماران را خورند. یکی که گرسنه است دیگری نانش را به وی داده خویشتن با گرسنگی روز گزارد. مردی که گرفتار سیل دمان و یا آتش سوزانست دیگری از جان گذشته برهایی وی کوشد.

این دو رشته کارها از جنس خود از هم جداست. روشنتر بگویم : هر رشته‌ای از جنس دیگری می‌باشد و این نشدنیست که همگی از یک سرچشمه برخیزد. اگر آدمی و جانوران درست از یک گوهر بودندی و تنها در پایگاه ، جدایی داشتندی آن خیم خودخواهی که سرچشمه‌ی آن رشته کارهای خودخواهانه است کمی[=نقص] یافتی و هرگز این نشدی که یک خیم دیگری آخشیج[=ضد] آن ـ خیم غمخواری و از خود گذشتگی ـ پدید آمدی. برتری یا والاتری بیش از این نتیجه نتواند داد که کم را بیش و ناتوان را توانا و کُنْد را تند گرداند.

وآنگاه در آدمی چنانکه از یکسو خیم از خود گذشتگی پدید آمده از سوی دیگر همان خیم خودخواهی بی‌کم و کاست بجاست که هر کدام دلیل دیگری بر نبودن والاتریست. اگر راستی را بخواهیم باید گفت سرشت تن و جان بدانسان که در جانوران بوده در آدمی هم هست. چیزی که هست سرشت دیگری با دریافتها و درخواستهای جداگانه بآن افزوده شده است.

ما از نخست گفتیم این کارهای آخشیج هم که از آدمی سر می‌زند و خویهای ستوده و ناستوده که دو رده‌ست از یک گوهر نتواند بود. همیشه دو سرشتی از کارها و دریافتهای آدمی نمودار است. با یکی در خشم شده مشت بَرو می‌نوازد و بیدرنگ پشیمان گردیده پوزش می‌خواهد. از بینوایی بر سر رهگذر دستگیری ننموده درمی‌گذرد و پس از چند گامی پشیمان گشته پس می‌گردد. از نادانی بی‌آزرمی دیده و دل پر از کینه ساخته و آرزو می‌کند باو کیفر دهد لیکن چیزی از درون جلو را می‌گیرد. بارها رو داده که دزدی سراغ کالایی گرفته و بجستجوی آن شبانه از دیوار بالا رفته و خود را بآن رسانیده ولی چون خواسته دست یازد پشیمان گردیده و خود را بازپس کشیده. این دریافتها و کارهای وارونه از یک گوهر چگونه سر می‌زند؟!.. یک چیزی چگونه برمی‌انگیزد و بازمی‌دارد؟!.

در جای دیگری نیز نوشته‌ام : حاج‌ ابوالقاسم نامی در تبریز بآزمندی شناخته بود و قران قران پول می‌اندوخت و باآنکه ببازرگانی و برزگری هر دو می‌پرداخت و درآمد سرشاری داشت بر خود و فرزندانش سخت گرفته با زندگانی ساده روز می‌گزاشت. مردم او را نکوهش می‌کردند و بدگوییها می‌نمودند. در سال نایابی 1298 که گرسنگی همه‌ی شهرهای ایران را فراگرفت در تبریز هم کار بس سخت بود. در چنان زمانی که پدران و مادران از فرزندان خود بیزاری می‌نمودند همان حاج ابوالقاسم را غیرت و مردمی بجوش آمده دست دهش باز نمود و پول و نان فراوان بدرماندگان بخشید و شاید چندین صد کس را از مرگ آزاد ساخت.

از این سنجشها و آزمایشهاست که می‌توان پی بگوهر آدمی برد. از چشم رویهم نهادن و در دریای بی‌پایان پندار فرورفتن و بافندگی کردن و «نفس ناطقه» درست کردن نتیجه‌ای در دست نتواند بود.
🔶 دفاع کسروی در دیوان کیفر

🔹 این رشته گفتارها دفاعهای احمد کسروی از سرپاس مختاری و پزشک احمدی است که در چند شماره‌ی نامه‌ی پرچم (روزانه و هفتگی) چاپ شده است و در اینجا یکجا می‌آید.
کوشاد تلگرام

🔸 محاکمه‌ی مختاری ـ دیباچه


امروزها در بیشتر روزنامه‌ها گفتگو از محاکمه‌ی مختاری و همدستان او می‌شود. ما باین موضوع علاقه‌ای را که دیگران نشان می‌دهند نداریم. اگر بناست کارهایی که برخلاف قانون در زمان شاه گذشته رخ داده رسیدگی شود ، تنها داستان مختاری نیست و این جای پرسش است که چرا تنها این یکی را دنبال می‌کنند ، و ما در حیرتیم که چرا مردم این نکته را درنمی‌یابند؟!. چرا اینقدر چشم‌بسته هستند؟!.
یک چیزی که ما نمی‌پسندیم اینست که درمیان این شور و هیاهو تاریخ خود را فراموش می‌نمایند ، چیزهایی را که با دیده ، دیده و یا از نزدیک شنیده‌اند نادیده و ناشنیده می‌انگارند.

امروز شیوه‌ی مردم و قاعده‌ای که برای دوستی و دشمنی خود برگزیده‌اند آنست که هر کسی که در زمان شاه گذشته سختی کشیده و یا به حبس رفته و یا کشته شده او را نیک بدانند و مظلوم شناسند و «مرحوم» خوانند و هواداری و دلسوزی نشان دهند. کار بجایی رسیده که من می‌بینم کم‌کم نام تاراجگران لر و بویراحمدی و شاهسون و کُرد بمیان می‌آید که بآنان ستم رفته و کسانی از خود آنان یا از هوادارانشان سر برآورده دم از ستمدیدگی می‌زنند و شاه گذشته را ستمگر خود می‌خوانند. در اینجاست که آدمی بدرماندگی و بیچارگی این توده دلش می‌سوزد. در اینجاست که می‌بیند اینها بسیار بینوایند.

یک کسی که چند روزی در زمان شاه گذشته بزندان رفته دیگر همه چیز را فراموش می‌‌کند و تنها کینه‌ی خود را در نظر می‌گیرد و با یک احساسات خودخواهانه بصدها کارهای نیکی که در زمان آن شاه انجام گرفته نیز با دیده‌ی بدبینی می‌نگرد.

هرچه هست ما با این شیوه‌ی رفتار ایرانیان موافق نیستیم و اینها را جز بزیان خود آنان نمی‌شناسیم و اینست در این هیاهویی که برخی روزنامه‌ها در این چند روزه برانگیخته‌اند همراهی نمی‌نماییم و نخواهیم نمود. در روزهای محاکمه نیز تنها جریان آن را با صورت نطقهای وکلا و دیگران خواهیم آورد بی‌آنکه خود اظهار احساساتی نماییم.

از آنسوی ما بجای این هیاهو بیادآوری برخی موضوعهای تاریخی خواهیم پرداخت و از جمله تاریخ شیخ ‌خزعل و کارهای او را در زیر عنوان «شیخ‌ خزعل‌خان که بود» برشته‌ی نوشتن خواهیم کشید.
سرپاس رکن‌الدین مختاری
✴️ خیام شاعر و خیام دانشمند

(بخش 2 از 6)

بدینسان راه و کار ما روشنست. زیرا از دیده‌ی خرد هیچ فرقی نیست که این شعرها از یک دانشمند یا یک لات بی‌سر و پا باشد. کوشش ما نشان دادن بدآموزیهای خراباتیگریست ـ خواه آن بدآموزی از خیام دانشمند باشد خواه دیگری.

تا جایی که روی سخن با خردمندان داریم همین اندازه شرح بس است و به بیش از آن نیازی نیست. لیکن چه باید کرد که بدخواهان ایران و شرق سخت در تکاپویند که با مغالطه کوششهای ما را بی‌اثر گردانند؟!. می‌کوشند با بکار بستن نیرنگهایی آب را گل‌آلود گردانیده ماهیهای خود را بگیرند؟!. چه باید کرد که بی‌بی‌سی آن بنگاه دسیسه‌ساز ، آن دشمن ایران و شرق ، با نیرنگهایی از جمله وانمودن آنکه خیام «شاعری ریاضی‌دان» بوده‌ است می‌کوشد خراباتیان را پاک و ما را به خیام‌بازی سرگرم گرداند؟!.

ما در گذشته مستندها و گزارشهایی از بی‌بی‌سی نشان دادیم که آشکاره به رواج صوفیگری و شیعیگری پرداخته بود. اکنون هم در مستندی که ساخته کوشش او را به رواج خراباتیگری می‌بینیم. اگر کارهای بی‌بی‌سی از سر دلسوزیست چرا دامن صوفیگری و خراباتیگری را رها نمی‌کند؟! مگر می‌توان باور کرد که او زیان آشکار این اندیشه‌ها را نداند؟! اگر اینها بی‌زیانست و او دلسوز ، چرا صوفیگری و خراباتیگری را درمیان مردم خود رواج نمی‌دهد؟!

چون بی‌بی‌سی هواداری از صوفیگری می‌کند پس آن را نیک می‌داند وگرنه اینکه هم صوفی نیست و هم هوادار آنست همان مَثَل «مرگ خوبست ولی برای همسایه» می‌باشد. این بسیار دشوارست بپذیریم که بی‌بی‌سی بنگاه «سخن‌پراکنی» رسمی کشوری مانند انگلستان که همه‌ی تاریخش با کوشش و پافشاری و از جان گذشتگی پدید آمده صوفی باشد ، با اینهمه ما می‌انگاریم که چنینست. بی‌بی‌سی صوفیست و اینست به صوفیگری باور استوار دارد و به رواج آن می‌کوشد. جای پرسشست او که صوفیست دم زدنش از خراباتیگری از چه روست؟ اینکه یکی هم صوفی باشد و هم خراباتی ، خود جای شگفتی است و باید بتواند پاسخ خردپذیری بدهد.

همینکه هوادار این دو رشته آموزاک ضد هم می‌باشد خود جای ایرادست. زیرا صوفی و خراباتی با آنکه هر دو اینجهان را بی‌ارج پنداشته‌اند ولی راه این با آن هیچگاه یکی نبوده. این دم از عشق بخدا می‌زند و به «وحدت وجود» باور دارد و درپی «طی مقامات» کردن ، با ریاضت‌کشی و تهذیب نفس به خدا پیوستن ، و او را دیدن است و آن درپی دم را غنیمت شمردن ، بخدا و آفرینش زبان‌درازی کردن ، «شرب مدام» و از خود بیخود شدن. چگونه در یک مغز هر دو‌ی این آموزاکها جا تواند گرفت؟!.

آری «همه‌رنگی و بیرنگی» درمیان مردم نیز کم نیست ولی فرق است میان بی‌بی‌سی و نادانانی که ناسازگاری این دو آموزاک را ندانسته به هر دو دل می‌بازند. این «همه‌رنگی و بیرنگیِ» بی‌بی‌سی از راه دیگریست. بی‌بی‌سی فرصت بدستش بیفتد عَلَم شیعیگری را که با صوفیگری و خراباتیگری ، هر دو ، ناسازگارست برمی‌افرازد و در پرده تبلیغ آن را نیز می‌کند. در همین کانال ما ویدئوهایی از ساخته‌های آنچنانی او گزارده و نکوهش کرده‌ایم.

بی‌بی‌سی به سستی خردهای ایرانیان نیک آگاهست و می‌داند که بیشتر ایرانیان از دریافتهایی که باید دارند تنها گوششان کار می‌کند. هرچه را چند بار شنیدند آن را بیگفتگو دانسته در دل جای بزرگی برایش باز می‌کنند و هیچگاه درپی سنجش و شناختن نیک و بد آن نیستند. اینست راز ساختن بی‌بی‌سی چنان مستندی را.

خدا را سپاس که کسروی ، آن پاکمرد یگانه‌ ، به بهای جانش راه راست را بما نشان داد و این فهمانید که بیگانگان از ستایش ادبیات زمان مغول چه خواست شومی در سر دارند. این فهمانید و ما را از فریب‌خواری از شرقشناسان رهانید. وگرنه ما هم امروز مستند بی‌بی‌سی و مانندهای آن را دلسوزانه و در جهت «اعتلای فرهنگ متعالی ایران» پنداشته با یک لذتی نشسته تماشا می‌کردیم.

فهم اینکه خواست بی‌بی‌سی از ساخت چنین مستندهایی چیست ، کار آسانی نبوده و هوشیار گردانیدن مردم از چنان نیرنگهایی تنها از خردمند و دانشمند دلیری همچون کسروی برمی‌آمده که دست خیانتکار شرقشناسان و سررشته‌داران و بنگاههای غربی را رو کند.

(فردا بخش سوم این گفتار خواهد آمد)
✴️ پرسشهایی درباره‌ی امام زمان

شیعیان یا بهتر گوییم : «عثمان بن سعید» (باب یا نایب یکم امام زمان) و پیروانش ، انگیزه‌ی نهان شدن امام ناپیدای خود را «تقیه» و بیم کشته شدن بدست خلیفه‌ی زمانه می‌گفتند.

ما حق داریم بپرسیم که این «تقیه»‌ی امامان شیعه و ترس ایشان از کشته شدن چگونه با آن دعاوی پیروانشان در زمینه‌ی «معجزات» و نیروی «خارق العاده»‌ی امامانشان سازگار تواند بود؟!

همچنین می‌توانیم بپرسیم که چگونه تواند بود که کسی را فرزندی باشد و هیچکس او را ندیده و از آن آگاه نباشد؟!

چگونه است که خواهر و برادر امام حسن العسکری نیز بودن چنین فرزندی را انکار نمودند؟!

چگونه است پس از اینکه مادر امام حسن ‌العسکری برای محروم ساختن برادر او (جعفر) از ارث ، ادعا نمود که کنیز امام باردار است ، قاضی در رسیدگی به دعوای ارث میان مادر و جعفر (برادر امام) ، کنیز امام را در خانه‌ای برای زمانی که زنی آبستن تواند بود ، نگهداشت و هیچ نشانی از آبستنی دیده نشد. با این حال، چگونه می‌توان دعوای «عثمان‌بن‌سعید» را پذیرفت.؟!

چگونه یک آدمی هزارودویست سیصد سال زنده تواند ماند؟!.

اگر دعوای «عثمان‌بن‌سعید» خردمندانه و پذیرفتنی بوده ، چرا نویسندگان شیعه‌ ، دوره‌ی پس از درگذشت امام حسن العسکری را دوره‌ی «حیرت یا سرگردانی شیعیان» نامیده و از پراکنده شدن ایشان در دوازده دسته سخن گفته‌اند؟!

چرا «توقیعات» امام پنداری که عثمان‌بن‌سعید و فرزندش محمدبن‌عثمان بیرون می آوردند بخط «محمد‌بن‌عثمان» بوده. همان خطی که نامه‌ها از زمان امام حسن العسکری نوشته می‌شده؟! آیا جز اینست که «عثمان‌بن‌سعید» و پسرش که در دستگاه امامان شیعه کار می‌کرده‌اند ، برای گرفتن «وجوهات» از پیروان ساده‌دل و زنده نگه داشتن دکان یک کیشِ تباه ، این دروغ شگفت را ساخته بوده‌اند؟!

از اینها گذشته ، مگر نه اینست که امامان گذشته نیز «تقیه» می‌نموده‌اند و دعاوی خود را نزد دیگران انکار می‌کرده‌اند پس چرا برای نجات جان خود «ناپیدا» نشده بودند؟! بدیگر سخن ، با بودن دستور «تقیه» که جعفر بن محمد و فرزندانش بکار می‌بسته اند ، دیگر چه ترسی داشته اند و چه نیازی به پنهان شدن بوده؟!

مگر نه اینست که عثمان‌بن‌سعید و دیگر مدعیان «نیابت امام ناپیدا» نیز «تقیه» می‌کرده‌اند و گفته‌ها و دعاوی خود را جز نزد رافضیان نهان می‌داشته‌اند و هیچ گزند یا آسیبی نیز بآنها نرسیده؟!.؟!.

احمد کسروی در کتاب «التشیع و الشیعه» که بزبان عربی نگاشته ، چنین می‌نویسد :

«... آنگاه اگر امامتان از ترس جان خود از سوی خلفا پنهان شده پس چرا هنگامی که خاندان شیعی بویه بر بغداد چیره شدند و خلفای بنی‌عباس فرمانبر ایشان گردیدند ، پیدا نشد؟!.

پس چرا هنگامی که شاه اسماعیل صفوی برخاست و از خون سنیان جویها روان ساخت پیدا نشد؟!

پس چرا در زمان کریم‌خان زند پیدا نشد و او از بزرگترین پادشاهان ایران بود که سکه بنام امامتان (صاحب الزمان) زد و خود را نماینده (وکیل) از سوی او شمرد؟!.

و پس از همه‌ی اینها چرا امروز پیدا نمی‌شود که شمار شیعیان به شصت‌ملیون رسیده و بیشترِ ایشان هم از بیُوسَندگان [=منتظران] اویند؟!. » [1]

امروز ما می‌توانیم این پرسشهای کسرویِ بزرگ را دنبال نماییم و از بیوسندگان امام پنداری بپرسیم پس چرا زمانی که در ایران ، ملایان شیعه رشته‌ی اختیار یک کشور بزرگ و توانگر [=ثروتمند] را بدست گرفتند ، پیدا نشد؟!

پس چرا زمانی که حکومت «صدام حسین» در عراق برافتاد و نخست‌وزیران شیعی در آنجا بر سر کار آمدند ، پیدا نشد؟!

آیا هنوز هم «تقیه» می‌نماید و از کشته شدن بدست خلفای بنی‌عباس بیمناک است؟! «أفَلَا تَعْقِلُون» ؟!.

[1] : احمد کسروی ، «التشیع و الشیعه» ، س 42
«شیعیگری با آن پیچهایی که خورده و آن رنگهایی که گرفته به این نتیجه رسیده که سررشته‌داری یا فرمانروایی در این زمان ازآن‌ِ امام ناپیداست. ملایان آن را گرفته می‌گویند : «ما جانشینان آن امامیم و فرمانروایی امروز ازآن‌ِ ماست. ...»

... ببینید : سیاست بازیهای آرزومندان خلافت در عربستان ، پس از هزارودویست سال در ایران چه میوه‌های زهرآلودی پدید می‌آورد! آیا مردمی با این باورهای شوم روی رستگاری توانند دید؟!... آیا به چنین نادانی در جای دیگر جهان نیز توان برخورد؟!...

اینکه در ایران مشروطه به نتیجه‌ای نرسید و امروز به این حال ننگ‌آور افتاده ، اینکه یک توده‌ی بیست‌ملیونی بدبخت شده و در کار خود درمانده ، اینکه فرزندان آنگلوساکسون از آنور اقیانوسها برخاسته برای راهبردن این کشور می‌آیند ، اینها شُوندهایش[سبب] یکی دو تا نیست و بسیار است ، ولی بزرگترین همه‌ی آنها خود شیعیگری و این دعوای ملایان می‌باشد».

📘 شیعیگری یا «بخوانند و داوری کنند»
«داستان امام ناپیدا گذشته از ایرادهایش زیانهایی نیز به زندگانی دارد. شما با هر شیعی گفتگو از گرفتاریها کنید یا آرزوی نیکی جهان به میان آورید ، بیدرنگ به پاسخ پرداخته خواهد گفت : «باید خودش بیاید و کارها را درست کند». در تبریز گویند : «فدا اولوم ، گرك اوزی گلسون».»

📘 (شیعیگری یا «بخوانند و داوری کنند»)
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارنده‌ی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکه‌ی 9


کنون بدوره‌ی مغول می‌رسیم : در اینجاست که باید دل هر ایرانی آتش بگیرد. در اینجاست که باید حساب شعرا را با ایران پاک کرد! مغول نگو پتیاره! کسی چه داند این نامردان چه آتشی افروختند! ما که امروز در این دوره‌ی آسایش زندگی می‌کنیم چگونه می‌توانیم دریافت حال کسانی را که در برابر چشم خود کودکان را سر بریده و جوانها را به خون آغشته و دختران را پرده دریده یافتند؟! چگونه میتوانیم دریافت حال زمانی را که از سراسر ایران شیون و فریاد بلند گردید؟! در چنان زمانی شعرا چه کردند؟! آیا چه اثری را از خود بیادگار گزاردند؟!

شما می‌گویید :

ادبیات زبان توده است. می‌گویم : توده‌ی ایران در آن روز همه می‌نالید و همه سوگواری می‌کرد ولی ادبیات چه می‌کرد؟! آیا نه آنست که شعرا همچنان دم از باده و ساده زده‌اند و جز درپی چاپلوسی نبوده‌اند؟! کدام قصیده را دارید که ستمهای مغولان را سروده در ناله و شیون صدا بصدای توده درانداخته؟! آیا کدام شاعری است که بر آن کشتارها و خونخواریها سوگواری کرده؟!

شعرای ایران نه تنها صدا بصدای توده درنینداخته و بشیون نپرداختند از روی خوی چاپلوسی که داشتند روی بسوی دربار مغولان آوردند و در ستایش ایلخانان و صاحبدیوانان قصیده‌ها سرودند بلکه کسانی از ایشان بیشرمی را از اندازه گذرانیده چنگیز را فرستاده‌ی خدا گردانیدند.

ایکاش به این بسنده می‌نمودند. چه خواهید گفت اگر بدانید که در همان زمان زبونی اسلام شعرای خراباتی فرصت بدست آورده زهر بدآموزیهای خود را به گلوی ایرانیان ریختند؟! آری در همان هنگامِ گرفتاری ایرانیان است که اینان میدان یافته همه دم از مستی و سستی زده و با صد زبان نکوهش کوشش و تلاش کردند! در همین زمان است که فلسفه‌ی «جبریگری» را که برای یک توده جانگزاتر از زهر کشنده می‌باشد در میان ایرانیان رواج دادند! در همین هنگام است که صد زور بکار برده خواستند که ایرانیان ، گذشته و آینده را فراموش کنند.

من نمی‌گویم اینان دشمنان ایران بودند میگویم از نادانی و سبک‌مغزی فریب دشمنان ایران را خورده و بر کشور خود آن کردند که هیچ دشمن بدخواهی نمی‌کرد.

ایران زبون مغولان گردید ولی باز می‌کوشید که خود را از چنگال آن خونخواران رها گرداند! در این هنگام است که ما می‌بینیم شعرا فلسفه‌ی «جبریگری» را دنبال نموده صد پافشاری می‌کنند.
آیا این نه مانند آنست که بیماری که تن بمرگ نداده به درمان چاره می‌کوشد و می‌خواهد خود را از چنگال مرگ رها گرداند نادانی زهری به او نوشانیده بیکبار آسوده و بی‌تکانش گرداند؟!
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکه‌ی 14


کسانی می‌گویند : این نیکوکاریها و از خود گذشتنها در آدمی نتیجه‌ی فَرهیخت (تربیت) اوست. از سالها همیشه او را بدستگیری از همدیگر و نیکوکرداری خوانده‌اند و هزارها پند سروده‌اند. لیکن این گفته‌ی عامیانه‌ای بیش نیست. زیرا چیزی که در گوهر آدمی نیست با فَرهیخت چگونه پدید آید؟!.. اینکه یک هسته‌ی کوچک در سایه‌ی پرورش آب و هوا درخت بزرگ می‌گردد این شایستگی را از گوهر خود دارد ، وگرنه از چیست سنگ و کلوخ درخت نگردد و پرورش آب و هوا را درو اثر نباشد؟!.. (1)

دیگری از خوانندگان دانشمند پیمان می‌گوید : این را پذیرفتم که آدمی را دو سرشت است و جان و روان از هم جداست. لیکن اینکه می‌گویید : روان از جهان مادّه بیرونست چه دلیلی دارید؟!.. چرا آن را نیز از جهان مادّی نشماریم؟..

می‌گوییم : چنانکه فیلسوفان مادّی می‌گویند جهان مادّی همه با قانون خودخواهی می‌گردد و هر چیزی از سنگ و گیاه و جانور تنها خود را می‌خواهد و همه چیز را از بهر خود می‌خواهد. اینکه ما می‌گوییم روان از این جهان جداست از آنست که او از این قانون برکنار و بیزار است و کارهای آن از روی خودخواهی نیست.

لیکن این زمینه را دلیل دیگری هم هست که کنون بما روشن نیست و شاید در جای دیگری آن را بازخواهیم نمود. کنون بگفتار خود بازگشته بپاسخ نتچه و یاران او می‌پردازیم :

چنانکه گفتیم آنچه نتچه و یارانش را بگمراهی انداخته بیراهیهای دیگران بوده. ما در این جهان دیداری زیست می‌کنیم و برای بیرون از آن راهی جز از میان خود آن نداریم و باید هرچه می‌خواهیم از راه طبیعت بدست بیاوریم. راه خداشناسی نیز آنست که ببینیم از طبیعت چه برمی‌آید. در جای دیگر گفتیم دین جز زبان ساده‌ی طبیعت نیست. چیزی که هست دسته دسته مردانی از این راه برکنار افتاده‌اند و هر کدام بنام دین راه بن‌بست دیگری را پیش گرفته‌اند و بدستاویز خداشناسی گونه‌گونه زورگوییهایی پدید آورده‌اند. این گفته‌ها بر نتچه و همراهان او گران آمده و اینست بدشمنی برخاسته‌اند و چون دل‌آشفته بوده‌اند راه بسوی راستی پیدا نکرده‌اند.

شما همه‌ی آن زورگوییها را کنار بگزارید و بگفته‌های شوپنهاور و نتچه نیز نپردازید ، چنین بینگارید تازه چشم باز کرده جهان را تماشا می‌کنید ، ببینید چه درمی‌یابید؟..


پابرگیها (هر دو از ویراینده) :
1ـ جا دارد دلیل دیگری را که نویسنده پیشتر آورد نیز بیاد آوریم : «... وآنگاه در آدمی چنانکه از یکسو خیم از خود گذشتگی پدید آمده از سوی دیگر همان خیم خودخواهی بی‌کم و کاست بجاست ...» (اگر خیم از خودگذشتگی از فرهیخت پدید آمده چرا بر خودخواهی اثری نکرده است؟!).
2ـ در کتاب «در پیرامون روان» که در سال 1324 چاپ شده دلیل دیگری باین افزوده گردیده.
🔶 دفاع کسروی در دیوان کیفر

🔸 محاکمه‌ی مختاری ـ تکه‌ی 1


چنانکه پریروز نوشتیم این چند روزه در تهران همه‌ی گفتگوها از محاکمه‌ی مختاری و همراهان اوست و روزنامه‌ها همه از آن می‌نویسند. این جوش و جنب از یکسو خوبست و از یکسو بد. خوبست از اینرو که در ایران نیز محاکمه‌ای برای این قبیل متهمان برپا می‌شود و این تاکنون کمتر بوده. بد است از اینرو که مختاریِ تنها نیست. صدها مختاری هست که باید بمحاکمه کشیده شوند و ما نمی‌دانیم چه شده که آنها را رها کرده تنها این چند تن را گرفته‌اند؟!. بدتر از این آنست که بنام کینه‌توزی با مختاری ، کسانی را که باین کشور بدیها کرده‌اند با یک نام نیکی یاد می‌کنند. مثلاً شیخ‌ خزعل یکی از نیکنامان می‌گردد ، دیبا یکی از «شهدا» می‌شود و همچنین دیگران. این بر یک توده‌ای ننگست که تاریخ خود را فراموش نماید و همچون کودکان مهر و کینه‌اش با نیکان و بدان بروی یک پایه‌ای نباشد.

شیخ خزعل که بود؟... این مرد کسیست که در خوزستان کسان بسیاری را از عرب و عجم کشته و خود یگانه‌مالک آنجا گردیده ، و خاندانهای بسیاری را نابود ساخته و مردم را لخت کرده و برای خود دارایی بسیار اندوخته بود ، و سپس هم کوس استقلال می‌کوفت و بدولت دخالتی در کار خوزستان نمی‌داد و در زمان سروزیری شاه گذشته آشکاره نافرمانی نمود و سپاه گرد آورد و با دولت جنگ کرد و شکست خورد. چنین کسی را نیکنام گردانیدن معنایی ندارد.

همان دیبا یکی از کسانی بود که خود را بدربار بسته و به پشتیبانی آنجا بمردم ستمگری می‌نمودند. اینکه او را از دربار بیرون کردند بر سر رنجشی بود که در مجلس قماربازی با پدرزن شاه پیدا کرده بود. چنین کسانی نیکنام نتوانند بود. نمی‌گویم : خوب کرده‌اند که کشته‌اند. این سخنی نیست که از من شایسته باشد. می‌گویم : محاکمه‌ی کشتنش در جای خود باید رسیدگی شود ، لیکن سزاوار نیکنامی نمی‌باشد.

به هر حال این فراموشکاریها از ایرانیان بسیار زشت است. همین چیزهاست که عنوان بدست بدخواهان این کشور داده که همیشه می‌گویند این مردم رشد سیاسی ندارند و لایق آزادی نمی‌باشند. خودشان این هیاهو را بمیان می‌اندازند و مردم را بجنب و جوش وامی‌دارند و برگشته چنین می‌گویند :

محاکمه‌ی مختاری به یک طرف و این احساسات فراموشکارانه درباره‌ی خزعل و مانند آن به یک طرف. ما این دو تا را از همدیگر جدا می‌گیریم. محاکمه‌ی مختاری جریان خود را خواهد کرد و باید بکند. ما در آن باره هیچ سخنی نداریم. ولی درباره‌ی آن فراموشکاریها ما با مردم همراه نیستیم و مخصوصاً در پرچم گفتارهایی در این زمینه خواهیم نوشت. در پیشامد نافرمانی شیخ ‌خزعل من که دارنده‌ی پرچم هستم در خوزستان بودم و از داستان او نیک آگاهم. اینست چنانکه گفته‌ایم گفتارهایی در همان زمینه خواهیم نوشت.
🔸 این بر یک توده‌ای ننگست که تاریخ خود را فراموش نماید و همچون کودکان مهر و کینه‌اش با نیکان و بدان بروی یک پایه‌ای نباشد.

⭐️ کتابخانه‌ی پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
حقایق ، چراغ راه ما.pdf
167.6 KB
🔸 حقایق ، چراغ راه ما

✍ نویساد

🔹 (هر دو بخش یکجا در یک فایل)

⭐️ کانال تلگرامی پاکدینی
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارنده‌ی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکه‌ی 10


چرا تاریخ را نمی‌خوانید؟.. زمانی که خشایارشاه با سپاه بیکران به یونان تاخت و تا آتن پیش رفت یک ثمیستوکلیس (1) روستایی‌زاده قد برافراشته با مردانگیهای خود آن بلای رسیده را از سر یونان برگردانید.

آیا در سراسر ایران یک ثمیستوکلیس پیدا نمی‌شد که چاره‌ی مغولان را کند؟

اگر پاسخ از من بخواهید میگویم : از هر گوشه‌ی ایران یک ثمیستوکلیس برمیخاست افسوس که صوفیگری و خراباتیگری نگزاشت. افسوس و صد افسوس!

آن روز که ملیونها دختران ایران در مغولستان اسیر می‌زیستند دلسوختگان تیره‌روزی که هر بامداد که برمی‌خاستند چشم براه ایران داشتند مگر یکی رسد مژده بیاورد ـ مژده‌ی چه؟ مژده‌ی آنکه از ایران مردی برخاسته و دست مغول را برتافته و برهایی دستگیران میکوشد. مژده آنکه ‌ای دلسوختگان شما آزاد خواهید گردید و پس از آن همه دربدریها باری دم واپسین را در ایران بسر خواهید برد.

در چنین هنگامی در ایران از یکسوی خانقاه‌ها پهلو به پهلو زده از سوی دیگر میخانه‌ها در درون شهر هرچه فراوان‌تر گردیده و میانه‌ی شیخ و رند پیکار سختی درگرفته شیخ درویشان را گردآورده و خود درمیان ایشان پای کوبیده و دست افشانده با صد تبختر نعره می‌زد و می‌خواند :

این وجد و سماع ما مجازی نبود
وین رقص که می‌کنیم بازی نبود

با بیخردان بگوی ای بیخردان
بیهوده سخن باین درازی نبود

از آنسوی رندی در خانقاه (2) به عربده برخاسته داد می‌زد :

مِی خوردن و مست بودن آیین من است
فارغ بودن ز کفر و دین ، دین من است

چشم براه نباشید ای دلسوختگان! امید به آزادی نبندید ای ستمدیدگان! از ایران مردی برنخاسته. در اینجا کسی پروای شما ندارد. در اینجا دم را غنیمت می‌شمارند در اینجا چنگیز را فرستاده‌ی خدا می‌ستایند.

در اینجا پیکار شیخ و رند بالا گرفته. در اینجا ادبیات می‌بافند. در اینجا عرفان می‌ریسند. در اینجا فرعون ستمگر را با موسای دادگر با یک دیده می‌بینند.

هر زمان که ما لب باز می‌کنیم و به این سخنان زهرآلود ایراد می‌گیریم بهیاهو برمی‌خیزید که به بزرگان ما توهین شده کنون می‌پرسم کدام بزرگان؟! آیا کدام کسانی را شما بزرگ می‌خوانید؟

بزرگ کسی را گویند که سودی بتوده برساند اگر گرانسالی در میان مردم روی داده بتلاش برخیزد و برای تهیدستان اعانه از توانگران بگیرد و به نگهداری آنان بکوشد. اگر وبایی افتاده دامن بکمر زده بر بالین بی‌چیزان شتابد و برای ایشان درمان و خوراک برساند. اگر دشمن روی بسوی شهر آورده به جانبازی برخاسته جوانان و غیرتمندان را برانگیزد و بجلوگیری دشمن بکوشد. اینست کسی که می‌توان بزرگش نامید. ولی آن که روزی از دست دیگران می‌خورد و هیچ‌گونه سودی از او بمردم نمی‌رسد چگونه می‌توان او را بزرگ نامید؟!

چگونه می‌توان بزرگ نامید کسی را که در زمان مغول بجای اینکه ایرانیان را بجانفشانی و دلیری برانگیزد آنان را به زبونی و خواری برمی‌انگیخته. آیا بخوانم شعری را که یکی از بزرگانتان در زمان مغول سروده؟! آری می‌خوانم و بیش از این پرده روی کار نمی‌کشم :

چون زهره‌ی شیران بدرد نعره‌ی کوس
زینهار مده جان گرامی به فسوس

با هر که خصومت نتوان کرد بساز
دستی که بدندان نتوان برد ببوس

آفرین بر بزرگ! می‌گوید : اگر جنگی با مغولان درگرفت قدر جان گرامی را بشناسید و روی برگردانیده بگریزید! می‌گوید : دست مغولان را که بخون کودکان شیرخوار ایران آلوده ببوسید!


پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ Themistocles
2ـ اینجا بجای خانقاه «خرابات» راست درمی‌آید.

.
✴️ خیام شاعر و خیام دانشمند

(بخش 3 از 6)

امروز از مستندی سخن داریم که بی‌بی‌سی درباره‌ی عمر خیام ساخته و بما ایرانیان ارمغان داشته.[1]

بی‌بی‌سی در این مستند از درآمیختن دانش با «ادبیات» ، همراه گردانیدن موسیقی و آواز و نقاشی با شعرهای زیانمند ، برخ کشیدن یاوه‌‌بافیهای شناختگانی از ایرانیان و غربیان ، و از «جلوه‌های دیداری و فیلم‌سازی» سود جسته تا بخواست خود برسد.

نخست بیل کلینتون رئیس‌جمهور پیش آمریکا و مارتین‌لوتر کینگ را نشان می‌دهد که هر یک بیتی از خیام را به انگلیسی می‌خواند.[2] بدینسان می‌کوشد با به رخ کشیدن این شخصیتها بر خِرَد بیننده چیره گردد. تو گویی با چنان نمایشی می‌گوید : تو چه حق داری مستقل بیندیشی و داوری کنی در جایی که «بزرگان» شعرهای او را می‌خوانند و یاد او می‌کنند؟!.

دیری به دانش ریاضی خیام می‌پردازد و برای نشان دادن اهمیت آن به دانشگاه و رصدخانه‌ای در انگلستان رفته با دانشمندان ریاضی و گاهشماری (یا ستاره‌شناسان) درباره‌ی کارنامه‌ی دانشی خیام گزارشی فراهم می‌آورد.

در ایران بدیدن «برجسته‌ترین نویسندگان و استادان ادب فارسی» یا بهتر بگوییم «خیام‌ستایانی» می‌رود که جویای نظر ایشان درباره‌ی خیام شود. ولی چیزی را می‌شنود که خواست اوست. در زیر گفته‌ی یکی از آنها را می‌آوریم :
«یکی جز به نیکی زمین نسپرد همی از نژندی فروپژمرد
این منشاء تمام اینست که دنیا اعتباری ندارد و نباید خیلی ازش توقع داشت».

آیا تنها خیام بوده که اینجهان را بی‌اعتبار خوانده؟! وآنگاه مگر این اندیشه‌ی گره‌گشایی است که یکی از ستونهای این مستند گردیده؟! جهان چه بااعتبار چه بی‌اعتبار ، همینست که هست. ما باید بکوشیم از بدیهای آن بکاهیم تا جهان جایگاه نیکویی گردد.

مثلاً ممکنست همین دم زمین‌لرزه‌ای یا سونامی‌ای رخ دهد و انبوهی بمیرند. ولی آیا جهانیان با دیدن و دانستن اینکه نمی‌توان چنین گزندی را پیشاپیش دانست و جلو گرفت دست روی دست گزارده گفته‌اند اکنون که جهان با ما چنین می‌کند ما نیز همه چیز را فراموش کرده در بی‌خبری و مستی روز بگذرانیم که مبادا بمیریم و نتوانیم خوشی کنیم؟! آیا این بوده‌ است فلسفه‌ی آدمیان از آغاز پیدایش تاکنون؟! اگر چنین بود ، این آبادانیها در جهان کی رخ می‌داد؟!

یا مثال دیگر : همین بیماری کوید ـ 19 از بدیهاست که رخ داده. اکنون جهانیان چه می‌کنند؟! با آن به نبرد برخاسته بررسیها و آزمایشها کرده دارو و واکسن می‌سازند یا اینکه به آینده بی‌پروا بوده با می خوردن و در آغوش یار بخوشی می‌پردازند؟!. اگر جهانیان همه به آموزاکهای خیام کار بندند چه بسر جهان خواهد آمد؟!

اینهاست آنچه باید بدیده داشت وگرنه پیاپی گفتن اینکه جهان اعتباری ندارد به چه کار می‌آید؟! جای افسوس است که بی‌بی‌سی مستند ساخته تا نشان دهد کوشش بیهوده‌ است!

یکی از همان «برجسته‌ترین نویسندگان و استادان ادب فارسی» در مستند چنین می‌گوید : «تردیدی نیست آن وجه خیام که در جهان مورد توجه است برمی‌گردد به این زمینه از شناخت خیام از انسان و تنهایی‌ها و آن درون پیچیده و چندگانه‌ای که از خودش نسبت به مسائل مختلف ابراز می‌کند ، متأثر می‌شود و این را بیان می‌کند».

آری ، جهانیان هیچ کدام از «آدمی و تنهایی‌ها و درون پیچیده‌اش» سخن نرانده بودند و چون خیام را شناختند که از آن سخن گفته و اندوه خورده ارج او را دانستند!

اینست یکی از آن نکته‌های باریکتر از مو که بی‌بی‌سی از زبان ادیبان ایران به ایرانیان ارمغان می‌دارد.

[1] : https://www.youtube.com/watch?v=AkICEz7-tTg
[2] : چنانکه گفته‌اند فیتز جرالد که خود شاعری بوده با فارسی اندکی که می‌دانسته خیامی به اروپاییان شناسانیده که خود می‌خواسته. در هر حال باید دانست ترجمه‌های فیتز جرالد با شعرهای خیام تطبیق کامل ندارد و چنانکه فهمیده می‌شود بدآموزیهایش به این بی‌پردگی نیست.
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکه‌ی 15


این در نهاد آدمی نهاده که از دیدن یک چیزی پی بانگیزه‌ی آن می‌برد. این یکی از دریافتهای طبیعی اوست و با این دریافت بود که اسحاق نیوتن نیروی کشش (قوه‌ی جاذبه) را پیدا کرد. با این بود دانشمند ستاره‌شناس ستاره‌ی نپتون را شناخت. با اینست که امروز دانشها پیش می‌رود. با اینست پزشکان از دیدن رنگ و رخسار بیمار درد درونی او را می‌دانند. نیز با این دریافت است که می‌دانیم جهان را آفریدگاری هست.

آنچه این دریافت را روشنتر می‌سازد سامان و آراستگی‌ای است که در جهان و کارهای آن پدیدار است. چنانکه بارها گفته‌ایم اگر زیست جانوران و آدمیان را (که در آن اندک‌نابسامانی نمودار است) کنار بگزاریم سراسر جهان از روی سامان بسیار استواری پدید آمده و در هر گوشه‌ی آن یک رشته آراستگیها پدیدار است و این دلیل دیگر می‌باشد که این آفرینش بیهوده نیست و آن را آفریدگاری از روی دانش و توان پدید آورده و یک خواستی از آن دارد. این را بارها گفتیم : سامان و آراستگی در یک چیزی نشان آنست که از بهر یک خواستی ساخته شده و بیهوده و بخودی خود پدید نیامده.

اینکه فلسفه‌ی مادّی می‌گوید : «مادّه است و نمایشهای آن و بیرون از مادّه چیزی نیست» پاسخ آن را نیز سامان جهان می‌دهد. زیرا مادّه را می‌بینیم بیدانش است و این سامان و آراستگی هرگز ازو برنیاید.

شاید کسانی این دلیل را باین سادگی و کوتاهی بس نشمارند. ولی این دلیل بسیار استوار است. این مادّه در برابر چشم ماست و ما می‌بینیم که چیزی دارای دانش نیست و بیگمان خود بخود پیدا نشده و خود بخود نمی‌گردد.

شما اگر زیست یک جفت پرستوک را باندیشه سپارید ناگزیرید به هستی آفریدگار و بدانش او خَستُوان[=مقر] گردید. که بآنها آموخته نر و ماده باهم زیست کنند؟... که آموخته از راه دور گِل در نوک خود آورده لانه سازند؟.. که آموخته ماده چون تخم گزاشت بنوبت روی آن بخوابند؟.. که آموخته چون جوجه درآوردند آنها را بپرورند و بزرگ کنند ولی چون بزرگ شدند و بی‌نیاز گردیدند بخودشان واگزارند و بیگانه‌شان شمارند؟..

پیداست که اینها از بهر پایدار ماندن تخم پرستوست. ولی این پایداری را که خواسته و این راه را برای آن پدید آورده؟.. خود پرستوها که آگاهی ندارند و خواه ناخواه آن کارها را می‌کنند. پس کدام چیز دیگری آن را خواسته؟! در اینجاست که ما می‌گوییم : اگر چشم خرد باز است روشنتر از هستی خدا چیست؟!.

.
⭐️ سامان و آراستگی در یک چیزی نشان آنست که از بهر یک خواستی ساخته شده و بیهوده و بخودی خود پدید نیامده.
🔸 شما اگر زیست یک جفت پرستوک را باندیشه سپارید ناگزیرید به هستی آفریدگار و بدانش او خَستُوان[=مقر] گردید. که بآنها آموخته نر و ماده باهم زیست کنند؟... که آموخته از راه دور گِل در نوک خود آورده لانه سازند؟.. که آموخته ماده چون تخم گزاشت بنوبت روی آن بخوابند؟.. که آموخته چون جوجه درآوردند آنها را بپرورند و بزرگ کنند ولی چون بزرگ شدند و بی‌نیاز گردیدند بخودشان واگزارند و بیگانه‌شان شمارند؟..

🔸 پیداست که اینها از بهر پایدار ماندن تخم پرستوست. ولی این پایداری را که خواسته و این راه را برای آن پدید آورده؟.. خود پرستوها که آگاهی ندارند و خواه ناخواه آن کارها را می‌کنند. پس کدام چیز دیگری آن را خواسته؟! در اینجاست که ما می‌گوییم : اگر چشم خرد باز است روشنتر از هستی خدا چیست؟!.


دفتر «در پیرامون مادّیگری»