پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 دفاع کسروی در دیوان کیفر

🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکه‌ی 1


ریاست دیوان کیفر گواهند که من نخست بوکالت حسینقلی فرشچی که یک آدم بیچیز و تهیدستی است انتخاب شده و آن را خودم داوطلبانه پذیرفته بودم. وکالت آقای مختاری در آخرین روز بمن رسیده.

مقصودم از این مطلب آنست که من این وکالت را داوطلبانه پذیرفته‌ام و یک منظور مادّی درمیان نبوده و علت این را در ضمن سخنانم روشن خواهم گردانید. در اینجا مقصودم آنست که من این وکالت را خود خواستار شده‌ام. ولی باید بگویم که پس از پذیرفتن ، مطالبی پیش آمد که مرا متأثر و پشیمان گردانید و اینست می‌خواهم بنام اعتراض ، بآن مطالب در اینجا اشاره کنم :

پس از پذیرفتن وکالت نخست دیده شد که متن ادعانامه را برای انتشار در روزنامه‌ها دادند ، در حالی که چنین کاری بخلاف قانون است و یک زمانی خود وزارت دادگستری همان را بشهربانی ایراد گرفته و اعتراض کرده است. در قضیه‌ی محمدباقر گلپایگانی که هفت فقره جرم بزرگ باو نسبت می‌دادند و شهربانی کشف آن را که با دست همین جوانشیر انجام گرفته بود یک شاهکاری برای خود می‌شمرد سراسر پرونده را پیش از آنکه بدادگاه فرستد در روزنامه‌ها انتشار داد و این یک هیجان بزرگی در مردم پدید آورد. چنانکه چون روز محاکمه فرارسید و محمدباقر را بدادگاه می‌آوردند بیم می‌رفت که مردم بریزند و او را تکه‌تکه کنند.

از طرف دیگر دادگاه خود را در برابر شور و هیجان مردم مسلوب‌الاراده دید و چون عقیده‌ی دیوان جنایی (باکثریت اعضا) بتبرئه‌ی متهم بود و آن دلایل را برای اثبات جرم کافی نمی‌دانست خود را در محظور دید که اگر حکم تبرئه دهد و محمدباقر را آزاد گرداند مردم او را با شکنجه خواهند کشت و اینبود ناگزیر گردید یک کار بی‌رویه‌ای کند و آن اینکه حکم برائت محمدباقر را داد ولی در همان هنگام او را متهم ببردن اموال همان مقتولین (که قتل آنها را مسلم ندانسته بود) شناخته قرار توقیف او را صادر کرد و پرونده را بنزد بازپرس فرستاد که قضیه را دنبال کند (آن روز من در دیوان جنایی بودم ولی چون عقیده به ثبوت اتهامها داشتم ، در اقلیت ماندم).

در نتیجه‌ی نشر ادعانامه چنین محظوری پیش آمده بود از اینرو وزارت دادگستری بشهربانی اعتراض کرد و دستور داد که از این پس ادعانامه را بروزنامه‌ها ندهد. ولی در این قضیه دیدیم ناگهان خود دادگستری ادعانامه‌ها را بروزنامه‌ها داد. من نمی‌دانم این کار با دستور که بوده ، هرچه باشد کاری غلطی شده و من اکنون اعتراض خود را اظهار می‌کنم به هر که خواهد برخورَد ، برخورَد.

سپس دیده شد روزنامه‌ها در پیرامون قضیه باظهار عقیده پرداختند و احساسات مردم را تحریک کردند و در اینجا نیز هیجانی پدید آوردند و امروز کار بآنجا رسیده که می‌بینیم هم دادگاه در محظور است و هم ما وکلای مدافع ایمن نمی‌باشیم.

من امروز در روزنامه‌ای خواندم که می‌نویسد :

«اینها را بکشید وگرنه ما خودمان خواهیم کشت».


در این چند روزه ما رفتار شگفتی از برخی می‌بینیم. آن روز برگ کوچک چاپی را در اینجا بمیان مردم پراکندند و یکی از ایشان که خود از جرگه‌ی قضات است یکی از آن برگها را بمن داد که چون خواندم دیدم می‌نویسد :

«مختاری را جامعه محکوم به اعدام کرده ، هر کس که ازو دفاع کند شریک جرمش شناخته خواهد شد».


.
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارنده‌ی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکه‌ی 12


از زمان قاجاریان بگفتگو چه نیاز؟! ببینید معنی ادبیات چگونه گم شده و از میان برخاسته : صادق ملارجب آنچه رسوایی و بیشرمی است دریغ نداشته آشکار و با نام و نشان یاد بچگان را می‌کند. چنین سخنانی را که بایستی گوینده‌اش را زیر چوب خورد کرد کسی با صد آرزو و امید آن را بچاپ رسانیده و این کار را نیکی به ادبیات ایران پنداشته.

یکی از دوستان من هم که به اسپهان سفر نموده نسخه‌ای از آن را برای من ارمغان فرستاده. آری ارمغان ولی چه ارمغان زشت! چه ارمغان شوم! من چون آن را بدست گرفته یکی دو عبارتش را خواندم خدا می‌داند که چگونه خونم بجوش آمد و نفرین بآن شاعر نادان فرستادم.

دریغا گمراهی را ببینید چنین زشتکاریها را ادبیات می‌پندارند! آیا ما بیجا میگوییم که باید اینها را آتش زد و دامن ایران را از چرک و ننگ آنها پاک گردانید؟!. میگویند این مرد قرآن می‌نوشته و هرگز گِرد نابکاری نمی‌گردیده ، میگویم این دیگر بدتر. خاک بر سر نادانی که گناه ناکرده را به گردن بگیرد و بیهوده نام نابکاری بروی خود بگزارد!

در پیشامد مشروطه که سراسر ایران بشورید و زنان هم بشوریدند و دست همدستی بسوی آزادیخواهان دراز کردند از شعرا شاید ده تن به یاری برنخاستند و جربزه‌ی شعرسرایی خود را در این راه بکار نبردند کسانی هم که این کار را کردند بیشتر آنان در آن گفته‌های خود نیز چاپلوسی از این و از آن کرده یا سخن از باده و دلبر به میان آوردند. کوتاه سخن شعرهایی که سودی از آنها برخیزد نسرودند. این شگفت که بسیاری از آنان به «نسیم شمال» که شعرهای عامیانه می‌سرود ایراد گرفته گفته‌های او را که شاید بهتر از آن خود ایشان باشد درخور ارج نمی‌شماردند!

در اینجا من از خواهران و برادران خود می‌پرسم :

آیا شعرهای ایرج‌میرزا شایسته‌ی نام ادبیات می‌باشد؟! آیا این هرزه‌گوییها و بی‌آزرمیها لکه‌ی ننگی بر دامن ایران نخواهد بود؟!

من با بودن خواهران خودم از موضوع ساده‌بازی که پاره‌[ای] شعرای بدنهاد به میان آورده‌اند گفتگو نمی‌نمایم. ولی آشکار میگویم که هر زمان که شعری در اینباره در جایی خوانده یا از زبانی شنیده‌ام بی‌اختیار نفرین به گوینده و چاپ‌کننده‌ی آن فرستاده‌ام.


.
✴️ خیام شاعر و خیام دانشمند

(بخش 5 از 6)

حکومتی که به چشم برهم زدنی نامهای پهلویها و مصدق و دیگر مخالفانش را از خیابانها و جاهای همگانی برداشت و چهل سال دمادم از ایشان بد گفت یا جلو چاپ کتابهای نویسندگان منتقد خود را گرفت و در تاریخ دستها بُرد ، این می‌گوید نمی‌توانسته جلو چاپ دیوان خیام را بگیرد.

اینست آنچه می‌گوییم بی‌بی‌سی گزافه‌ها و یاوه‌هایی را از اینجا و آنجا گرد آورده و افزار تبلیغ و رواج خیامیگری ساخته است. این دومین برنامه‌ایست از بی‌بی‌سی درباره‌ی خیامِ شاعر که ما سراغ داریم.[1] آیا برای ایرانیان که گرفتار صد درد می‌باشند خیامِ شاعر آن اندازه مهمست که بی‌بی‌سی درباره‌اش دو برنامه در کمتر از یک سال بسازد؟!

اکنون آیا ما حق نداریم بپرسیم که چرا بی‌بی‌سی مستند از داستان قهرمانیها ـ ایرانی یا بیگانه ـ برای ایرانیان نمی‌سازد؟ مثلاً بی‌بی‌سی که خود را دوستدار ایرانیان وامی‌نماید اگر بجای خیام فیلم از کرامول ، واشنگتن ، ژاندارک ، یا قهرمانان تاریخ اخیر ایران همچون امیرکبیر ، ستارخان ،‌ یفرمخان ، حیدرعمواغلی ، انقلاب مشروطه‌ی ایران ، جنگهای استقلال آمریکا ، نبردهای الجزایر برای استقلال ، انقلاب فرانسه ، انقلاب اکتبر روسیه ، و مانندهای اینها بسازد چه عیب دارد؟!

ولی بی‌بی‌سی می‌خواهد نام یاوه‌گویان از زبان ایرانیان نیفتد. دیوانهای آنان از رواج نیفتد. مغزها با سرسامهای آنان همیشه پر باشد. ایرانی نه تنها به درد و گرفتاری خود نیندیشد بلکه به دانش و صنعت نیز نگراید.

بی‌بی‌سی نیک می‌داند فیلم یا گزارش از زندگینامه‌‌ی دانشمندانی همچون پرفسور لطفی‌زاده ، پرفسور رضا ، دکتر حسابی ، پرفسور جوان ، دکتر خدادوست و مانندهای ایشان یا کارخانه‌داران ایرانیِ بنام همچون برادران خیامی‌ ، محسن آزمایش ، مهندس محمدتقی توکلی ، خلیل ارجمند یا دهها سازنده‌ی‌ نامدار جهان دیدن این تأثیر را دارد که جوانان کمتر دنبال شعر و عرفان و بیهوده‌گویها رفته به دانش و افزارسازی و کوشش به پیشرفت کشور گرایش ‌یابند.

ولی آیا این چیزیست که بی‌بی‌سی بخواهد؟! نه! او وظیفه‌ دارد کاری کند ایرانیان پی شعرهای خیام را گرفته رها نکنند. برای پی بردن به خواست این بنگاه سخن‌پراکنی ، باید دید آن شعرها چه می‌آموزند که بی‌بی‌سی شیفته‌ی آنهاست؟! در زیر به آنها می‌پردازیم.

یک رشته از آن شعرها جز ستایش باده و باده‌نوشی نیست. چندان بی پرده و آشکار که کسانی که بزور تأویل برای «می» معنیهای دیگری می‌تراشند در شعرهای خیام بیکبار در‌مانده‌اند.

یك جام شراب صد دل و دین ارزد یك جرعه‌ی می مملكت چین ارزد
جز باده‌ی لعل چیست در روی زمین تلخی كه هزار جان شیرین ارزد
٭٭٭
یك جرعه‌ی می ملك جهان می‌ارزد خشت سر خم هزار جان می‌ارزد
آن كهنه كه لب بدو ز می پاك كنند حقا كه هزار طیلسان می‌ارزد

دومین رشته‌ ریشخند به دستگاه آفرینش و دین و بهانه‌تراشی برای تنبلی و بی‌ننگی است :
مِی خوردن من حق ز ازل می‌دانست گر مِی نخورم علم خدا جهل بود
٭٭٭
دارنده چو تركیب طبایع آراست باز از چه سبب فكندش اندر كم و كاست
گر نیك آمد شكستن از بهر چه بود ور نیك نیامد این صور عیب كه راست؟
٭٭٭
می خوردن و مست بودن آیین منست فارغ بودن ز كفر و دین دین منست
٭٭٭
چون نیست ز هرچه هست جز باد بدست
چون نیست ز هرچه نیست نقصان و شكست
انگار كه هرچه هست در عالم نیست
پندار كه هرچه نیست در عالم هست

در اینجا‌هاست که بی‌بی‌سی و ستایشگران خیام باید پاسخ دهند آیا این سرسامهاست که «فلسفه‌ی خیام» می‌نامند و او را یک «شاعر جهانی» می‌ستایند؟!

[1] : برنامه‌ی دیگر که ما از آن آگاه شده‌ایم در این نشانیست :
https://www.youtube.com/watch?v=CqbYW5bDfxc&t=179s
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکه‌ی 17 (پایان کتاب)


باید اندیشه‌ی خدا را استوار گرفت و کوتاه گرفت. این راه تا چند گامی باز است و بسیار روشن و پس از آن تاریک و بن‌بست. باید آن چند گام را روشندلانه برداشت و از فراتر از آن بخردانه بازایستاد.

از بدترین گمراهیها گفتگو از راز آفرینش و آغاز جهان است. یک کسی آن را از چه راه تواند پیدا کرد؟!.. آیا جز گمان و انگار راهی دارد؟!.. یک کسی اگر ساختن اتومبیل را در کارخانه‌اش ندیده و چگونگی آن را در کتاب هم نخوانده از دیدن اتومبیل چگونه تواند راه ساختن آن را بداند؟!.. یک اتومبیل کوچک را نتوان دانستن چه رسد باین جهان بزرگ بیکران! چرا آن را در پرده نمی‌گزاریم و بخاموشی نمی‌گراییم؟! مگر همه چیز را دریافته‌ایم که آن را نیز دریابیم؟!

تنها در این زمینه نیست. درباره‌ی همگی می‌گوییم : هرآنچه راه بازی ندارد نباید در آن باندیشه پرداخت و بسخن زبان باز کرد و همه‌ی بیراهیها از اینجا برخاسته است.

پایان


.
🔶 دفاع کسروی در دیوان کیفر

🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکه‌ی 2


یک روز دیگر هم که دادستان (1) بیان ادعا نمود ما چون باتاق دیگر رفتیم دیدم یکی از دادیاران رو بما کرد و گفت : «اکنون باید همه‌ی وکلای متهمین استعفا بدهند.» من تعجب از این کارها می‌کنم. زیرا چگونه یک قاضی یا یک دادیار نمی‌فهمد که تعیین وکیل برای متهم اجباریست که بدون آن محاکمه نمی‌شود و از آنسوی یک وکیلی که برای دفاع از متهم تعیین گردیده نمی‌تواند استعفاء دهد وگرنه از وکالت ممنوع می‌گردد. ببینید تأثیر هو و جنجال تا بکجا کشیده که اینها که همیشه سر و کارشان با قانونست آن را فراموش می‌کنند.

مقصودم بد فهمیده نشود. نمی‌گویم که روزنامه‌ها ایراد بکارهای گذشته ننویسند. چنین چیزی از من نه سزاست. زیرا ما خودمان در روزنامه از بدکاریهای زمان گذشته سخن می‌رانیم و ببدکاران ایراد می‌گیریم.

بلکه حقیقت اینست که ما یک جمعیتیم و یکی از مقاصد ما آنست که یک دادگاه بزرگی برپا گردد و از آغاز جنبش مشروطه تا امروز همه‌ی کسانی که پا درمیان داشته‌اند ، کارهاشان مورد رسیدگی گردد و چه زندگان و چه مردگان همگی بمحاکمه کشیده شوند. این یکی از آرزوهای جدی ماست. من چون تاریخ مشروطه را نوشتم یکی از یاران ما گفت این ادعانامه است و یک روزی باید بیاید که این را بجلو گزاریم و یکایک مردان را بمحاکمه کشیم ، پس چگونه بگوییم روزنامه‌ها از زمان شاه گذشته سخنی نرانند و برای چه بگوییم؟... برعکس ما می‌گوییم باید از هیچ کس چشم‌پوشی ننماییم.

من دیروز مجله‌ای دیدم که از طرف شهرداری تهران در تیرماه پارسال بچاپ رسیده و در آن شاه گذشته را بنام «معبود حقیقی» یاد کرده. ببینید پستی و چاپلوسی را که یک پادشاهی را بجای خدای آفریدگار می‌گزارد. آیا نباید نویسنده‌ی بیدین و پست آن مجله را با شهرداری که اجازه‌ی چاپ آن را داده بمحاکمه کشید؟... نیز دیروز با یکی از آشنایان گفتگوی کسی را داشتیم که در زمان محمدعلی‌میرزا در باغشاه از قضات بوده و آزادیخواهان را بنام آنکه قانون خواسته‌اند محکوم بکشتن می‌گردانیده و اکنون همان مرد شیّاد زنده است و از ادارات قانونی ، حقوق گزاف می‌برد ؛ آیا چنین مردی را نباید رسوا گردانید؟!. (2)

پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ جلال عبدُه
2ـ این پلید ، محسن صدر است. سید محسن صدر (صدرالاشراف) (1250محلات ـ 1341) درس دینی خوانده و در جوانی روضه‌خوان بود. از قضات باغشاه در دوره‌ی «خرده‌خودکامگی» (استبداد صغیر) محمدعلی‌میرزا ، نماینده‌ی مجلس و وزیر دو «دوره‌ی دیکتاتوری» رضاشاه و «دوره‌ی دمکراسی» محمدرضاشاه ، نخست‌وزیر (1324) و سناتور همیشگی و رئیس مجلس سنا بود.
در پیشامد بتوپ بسته شدن مجلس و دستگیری آزادیخواهان ، او در باغشاه یکی از بازجویان بوده و چون گفته می‌شد در کیفردادن بآزادیخواهان سنگدلی نشان داده باو لقب «قصاب باغشاه» را داده بودند.
در1310 بدادستانی کل کشور رسید. رویهم‌رفته 3 بار وزیر دادگستری شد. سه دوره نماینده‌ی مجلس گردید. در خرداد 1324 به نخست‌وزیری رسید. دوره‌ی نخست‌وزیری او جز چند ماهی نبود زیرا بعلت پیشنیه‌ی سیاهش ، با نخست‌وزیری او در مجلس مخالفت بسیار ‌شد. در 1322 در آخرهای دوره‌ی وزارت دادگستریش ، بکینه‌ی کتاب شیعیگری ، کسروی را از کار وکالت «معلق» گردانید و آن کتاب را به دادسرا فرستاد تا از یکسو او را از تنها راه زندگانی بازدارد و از سوی دیگر برای او پرونده‌ بسازد.
پرچم هفتگی در پاسخ یکی از خوانندگانش که از حق‌الحکمیه‌های بیرون قانون صدر پرده برداشته چنین می‌نویسد : «سخن شما بسیار اساسیست. می‌گویید صدرالاشراف بیست یا سی سال پیش دارایی نداشته است و هیچوقت بتجارت یا بكسب دیگری نپرداخته. همیشه در عدلیه بوده. پس آن ثروت هنگفت را از كجا آورده؟!. یا باید گفت كیمیاگری بلد بوده طلا ساخته و یا از راه خیانت و نادرستی ثروت اندوخته؟.. آقای صدر امروز یكی از ملیونرهای ایرانست. ... یك وزیر حق ندارد در پشت میـز وزارت بكسب پردازد. این سوءاستفاده از مقام محسوبست. آقای صدر به بعضی قضات كه مورد توجهش بودند سپرده بود كه در دعاوی مهم به متداعیین پیشنهاد حكمیت كنند و جناب آقای وزیر را بحكمیت معرفی نمایند و بدیهیست كه در چنین پیشنهادی چه مدعی چه مدعیٌ‌علیه مجبور بودند كه تسلیم نظر دادگاه شوند و یا محكومیت خود را یقین بدانند. وگرنه برای چه بدیگری حكمیت نداده‌اند».


.
در پیرامون مادیگری.pdf
436.1 KB
📘 در پیرامون مادیگری

🖌 احمد کسروی

📖 24 سات

🔍 جستار : فلسفه مادی
⭐️ ما یک جمعیتیم و یکی از مقاصد ما آنست که یک دادگاه بزرگی برپا گردد و از آغاز جنبش مشروطه تا امروز همه‌ی کسانی که پا درمیان داشته‌اند ، کارهاشان مورد رسیدگی گردد و چه زندگان و چه مردگان همگی بمحاکمه کشیده شوند.

کتاب «دفاع در دیوان کیفر»
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارنده‌ی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکه‌ی 13


فراموش نمی‌کنم که چند ماه پیش تب کرده و خوابیده بودم چنانکه رسم است از دکان عطار قرص سردردی برایم خریدند من چون آن را باز کردم دیدم پاره‌[ای] روزنامه است و بر آن چند بیت شعر فارسی نگاشته یافته که از جمله این دو بیت در یادم مانده :

کام دل را یکشب از آن سیمبر خواهم گرفت
وقت پیری عشقبازی را ز سر خواهم گرفت

گر پدر منعم کند از عشق آن زیبا پسر
از پدر دل در هوای آن پسر خواهم گرفت

خدا گواه است از خواندن این شعرها تب را فراموش کردم بحالی افتادم که توگویی از خود بیرون شده‌ام. زبان گشاده آنچه نفرین بود به گوینده‌ی آن شعر فرستادم. کنون هم داد زده میگویم ای پیر تیره‌درون دهانت شکسته باد! دهانت شکسته باد ای پیر تیره‌درون!

آیا دیوان ادیب‌الممالک ادبیات است؟! آیا شاعری حق دارد که از کسانی تا پول می‌گرفته صدگونه چاپلوسی نماید و گردنفرازی و آزادگی را پایمال طمع گرداند و چون روزی اندک رنجشی از ایشان پیدا کرد این زمان هم در بدزبانی اندازه نگاه نداشته روی مردمی را سیاه نماید؟!

شما ادبیات را به هر معنی که بگیرید جایی در آن به این گونه نادانیها پیدا نخواهید کرد. آیا این از ادبیات است که کسی کتابی چاپ کرده بیباکانه بنویسد من چون قاچاق بودم به فلان آبادی رفتم و مرا در آنجا نپذیرفتند و من شعرها را در آنجا ساختم. و ما چون شعر او را می‌خوانیم می‌بینیم زشت‌ترین دشنامها را به خداوند دیه و خاندانش برشته‌ی نظم کشیده؟!

آیا نباید چاره باین سیاهکاریها اندیشید؟! آیا نباید معنی درستین ادبیات را به میان نهاده دست این بی‌آزرمان را کوتاه ساخت؟!

آیا یک توده‌ی بنامی همچون ایران را می‌شاید که تا این اندازه آلودگی بردارد؟! آیا امروز باز هم دوره‌ی «ارغون و سنجر» است که کسانی سیاهکاریهای آن زمان را تکرار نمایند؟!

در اینجا سخن خود را بپایان می‌رسانم. دوباره باید بگویم که بجای کنفرانس بناله و درددل پرداختم و این ناگزیری است و از پیش ، خود می‌دانستم که چون به گفتار آغازم جوش دل رشته را از دستم خواهد گرفت و از حال عادی بیرونم خواهد کرد. از برادران و خواهران خرسندم و اینک سپاس می‌گزارم که به این درددل‌گویی من گوش دادند و امیدوارم که در آینده نیز همیشه همراهی و دلسوزی دریغ نخواهند داشت.

کنون نتیجه از سخن خود بردارم :

نتیجه‌ی این گفته‌ها آنست که ما از این پس ادبیات را به معنای نخستین خود برگردانیم و دستگاه بیهوده‌گویی را از ایران برچینیم.

از این پس جز در زمینه‌ی ایراندوستی سخن نرانیم و دیگر به ستایش این و آن زبان نگشاییم.
از این پس گرد چاپلوسی نگردیده آزادگی و گردنفرازی را ارج بشناسیم. از این پس مرد کار باشیم و از گفتار کاسته بر کردار بیفزاییم.

کوتاه سخن : امروز دوره‌ی فیروزی ایران است ما نیز در ادبیات دیواری میان گذشته و آینده پدید آوریم. از این پس ادبیات را بمعنای درست خود برگردانیده ریشه‌ی بیهوده‌گویی را از ایران براندازیم از این پس ایراندوستی را شیوه‌ی خود ساخته بدشمنان ایران جز نفرین و نکوهش ارزانی نداریم. لکه‌های ننگی که از چاپلوسیها و نادانیهای شعرای گذشته بر دامن نیکنامی ایران نشسته با نابود کردن شعرهای ننگین ایشان آن لکه را پاک نماییم. از این پس هیچگاه اسکندر و چنگیز و تیمور را نستاییم و هیچگاه زبان به یاد محمود و ایاز و لیلی و مجنون نیالاییم.

در این گمراهی جهانگیر ، ایران چراغ آسیا و آسیا چراغ جهان خواهد بود و این پیمانیست که ما با خدا بسته‌ایم. از این پس شعرا نیز جز در این زمینه شعر نسرایند و جز در آرزوی سرفرازی ایران نباشند. پروردگارا ! تو ایران را در این راه فیروز فرمای.


.
✴️ خیام شاعر و خیام دانشمند

(بخش 6 از 6)

سومین رشته از شعرهای او تشویق به سستی و لاابالیگری است. در این راه «جبریگری» و «تقدیر» را بهانه می‌آورد. اینهاست که آدم شک می‌کند این شعرها از یک دانشمند ریاضی باشد. این شعرهاست که رواج‌دهندگان آنها را باید دنبال کرد و دست از گریبانشان برنداشت :
از درس علوم جمله بگریزی به و اندر سر زلف دلبر آویزی به
زان پیش كه روزگار خونت ریزد تو خون قنینه در قدح ریزی به
٭٭٭
تا چند اسیر عقل هر روزه شویم در دهر چه صد‌ساله چه ده‌روزه شویم
خوش دار تو كاس می از آن پیش كه ما در كار گه كوزه‌گران كوزه شویم
٭٭٭
صیاد ازل كه دانه در دام نهاد صیدی بگرفت آدمش نام نهاد
هر نیك و بدی كه می‌شود در عالم خود می‌كند و بهانه بر عام نهاد
٭٭٭
از آب و گِلم سرشته‌ای من چه كنم وین پشم و قصب تو رشته‌ای من چه كنم
هر نیك و بدی كه از من آید بوجود تو بر سر من نوشته‌ای من چه كنم
٭٭٭
زین پیش نشان بودنیها بوده است پیوسته قلم ز نیك و بد ناسوده است
تقدیر ترا هر آنچه بایست بداد غم خوردن و كوشیدن ما بیهوده است

اینها کدامش با اندیشه‌های یک دانشمند سازش دارد ـ دانشمندی که‌ بیگمان برای رسیدن به چنان یافته‌های ارجداری در ریاضی و ستاره‌شناسی و گاهشماری ، خود سالها کوشیده است؟!.

قانون فیزیک می‌گوید : کار را نیرو کند. هم می‌دانیم که نیرو خود از تلاش و کوشش (بکار انداختن انرژی) بر‌خیزد. وگرنه از مستی و میخوارگی چه نیرو یا کاری برآید؟! در سراسر طبیعت قانون جز این نیست.

در جهان هر کاری رخ داده از کوشش و تلاش بوده ، از مستی و از «آویختن به زلف یار» نبوده. در زندگانی آدمیان نیز چنینست که هر کاری نیازمند کار و کوششست. شنیده نشده بی‌آنکه کوششی رود کاری انجام گیرد. از اینروست که همیشه به کوشش و تلاش اندرز داده شده. در چهار گوشه‌ی جهان آوازها به این بلند است که آسایش (رفاه) و امنیت و خوشی جز با کوشش نتواند بود. ولی بی‌بی‌سی می‌خواهد ما باور کنیم آنها یاوه ولی شعرهای خیام حقیقتست. باور کنیم «غم خوردن و کوشیدن ما بیهوده‌ است».

کسروی می‌گوید :
«خیام اگر درپی خوشی می‌بوده بایستی این بداند كه خوشی در حالی تواند بود كه كسی پروای گذشته و آینده كرده زمینه برای آسودگی و خوشی آماده گرداند ...

ببینید نافهمی را : می‌گوید درپی كار و كوشش نباشید ، بودنیها بوده است ، پروای گذشته و آینده نكنید ، با این حال آرزوی خوشی می‌كند. من نمی‌دانم نادانی از این بدتر چه باشد. آیا این كسست كه فیلسوف می‌خوانند؟!.

خوشی‌ای كه این مرد آرزو می‌كند جز آن نتوانستی بود كه كسی خود را بیكبار به بیغیرتی و بی‌ننگی زند و با همه‌ی لُختی و گرسنگی خوشیها كند. این توانستی بود خوشی‌ای كه نتیجه‌ی دستورهای اوست».
[1]

«آیا با راهی كه این مرد برای زندگی نشان می‌دهد مردمان می‌توانند زندگی نمود؟.. شب و روز مست بودن و دم غنیمت شمرده اندیشه‌ی آینده و گذشته را نكردن از خدا بی‌خبر و بهمه چیز بی‌باور بودن ـ با چنین آیینی چگونه می‌توان راه زندگی پیمود؟!

اگر مرد یك خاندانی این راه را پیش بگیرد جز نابودی آن خاندان چه نتیجه‌ی دیگری بدست می‌آید؟! اگر یك مردمی پیروی از این آیین شوم بكنند جز بدبختی و سیاه‌روزی چه بهره می‌توانند یافت؟! با اینحال چگونه می‌توانیم گوینده‌ی این رباعیها را از بزرگان ایران بشماریم؟!»
[2]

اثر اندیشه‌های خراباتی و شعرهای شاعرانی مانند خیام همین بوده‌ است که می‌بینیم فراوانند کسانی که پی کار نروند و با همه‌ی بیچیزی هرچه بدست آورند به باده و مواد مخدر دهند یا در راه عیش و نوش خود خرج کنند و زن و بچگان را بی‌بهره و خود را بدبخت گردانند. اثر آنها اینست که انبوه مردم همه چیز را برای خود یا خانواده‌ی خود بخواهند و سود توده و کوشیدن در راه آن را بیجا و دور از کاردانی دانند. اثر آنها همان ویرانیست که بی‌بی‌سی‌ها برای توده‌ی ایرانی و شرقی خواسته‌اند و همچنان می‌خواهند.
پایان

[1] : کتاب در پیرامون «ادبیات» ، نشست سوم.
[2] : پیمان سال دوم
.
🔶 گفت و شنید (3)

🔸 تکه‌ی یک از هفت

گفتیم در چند شماره از پیمان ، تنها بگفتگو از پیشامدهای کنونی ایران پردازیم و براهنماییهایی در پیرامون جنب و جوش نوین برخیزیم. (1) این نوید فراموش نشده و با آنهمه ناگزیریم در این شماره این گفتار را آوریم. یک «گفت و شنیدی» با کسی رو داده که می‌باید خوانندگان را از آن آگاه گردانیم.

مرا آشناییست که بیش از همه بفلسفه (فلسفه‌ی اروپایی) پرداخته و با همه‌ی جوانی آگاهیهای بسیاری در آن زمینه اندوخته. این آشنا نزد من آمده و با بودن آقای خراسانی و دیگران بسخن پرداخته چنین می‌گوید :

«من بسیاری از شماره‌های پیمان را خوانده‌ام و بسیاری از گفته‌های شما را تصدیق می‌کنم. لیکن یک ایرادی دارم که باید از خودتان پاسخ خواهم ...»

گفتم : ما بسیار خشنود گردیم که هر که را ایرادی هست بنویسد و یا بگوید ، و آن را در دل نگاه ندارد.

گفت : «تاکنون هر مصلحی که از شرق برخاسته عنوانش دین بوده. ولی مصلحان اروپا با آنکه فکرشان عالیتر از ماست دین را عنوان نمیکنند سهلست که آن را یک چیز بی‌اساسی دانسته بکندن ریشه‌اش می‌کوشند. نیتچه که یکی از پیشوایان فکری اروپا بوده کسی پیش او نام خدا برد نیتچه گفت : «خدا مُرد». شما چرا «تمدن» را عنوان نمیکنید؟!.. چرا باصلاحات اجتماعی نمی‌پردازید؟!..

من چون می‌اندیشم از اینجا به یک سِری پی می‌برم ، و آن اینکه چون در شرق از نخست دین برپا بوده و باندیشه‌ها نفوذ داشته از اینرو هر مصلحی که برمی‌خیزد ، خواه و ناخواه ، تحت تأثیر محیط واقع گردیده نمی‌تواند فکر آزادی از خود نشان دهد و همچون یک مصلح اروپایی قید دین را از خود دور گرداند ، بی‌عزم و اراده پیروی از گذشتگان می‌نماید. اگر فرضاً یکی فکر آزادی داشت و تحت تأثیر محیط واقع نگردید ، او نیز از مردم ترسیده ناچار می‌شود برخلاف عقیده‌ی خود زمینه‌ی دین را پیش آورد. اینست نتیجه‌ای که من از اندیشه‌ی خود می‌گیرم».

گفتم : نه چنین است و داستان دین نه اینست. ما می‌باید بایرادتان پاسخ دهیم. ولی من می‌خواهم نخست ایرادی به یکی از گفته‌هاتان گیرم و سپس بپاسخ پردازم. شما می‌گویید : «اروپاییها فکرهاشان از ما عالی‌تر است». من می‌پرسم : به چه دلیل؟!. از کجا این نتیجه بدست آمده؟!.

راست است که اروپاییان در دانشها و در ساختن افزارهای نوین و در اینگونه چیزها بسیار جلوتر از شرقیانند. ولی باید پذیرفت که «آیین زندگانی» یا بگفته‌ی شما «اجتماعیات» ، جز از آن چیزها است و در این زمینه دلیلی ببلندی اندیشه‌ی اروپاییان در دست نیست. شما چون پیمان می‌خوانید می‌دانید که ما چه ایرادهایی در این زمینه بآنان گرفته‌ایم. از آن گذشته این راهی که ما می‌پوییم و این سخنانی که در پیمان می‌نویسیم نه چیزیست که با دانشها و اندیشه‌های اروپایی در یک ترازو گزارده شود. نیتچه و ولتر و همانندان ایشان در راه دیگری بوده‌اند و ما در راه دیگری می‌باشیم.


پابرگی :
1ـ خواست از جنب و جوشها ، پیشامدهای پس از برافتادن رضاشاه در شهریور 1320 است. ـ ویراینده

.
✴️ بانوان از خواندن افسانه‌ها و شعرهای پست دوری گزینید
🔸نوشته‌‌ی یک بانو

آقای كسروی دارنده‌ی پرچم

در شماره‌ی (187) آن نامه مقاله‌ای[كه] از طرف بانو احترام درج شده بود نظر مرا جلب و اینك من هم بنوبه‌ی خود برای تشویق خواهران گرامی بدرج چندین جمله‌ی زیر مبادرت می‌نمایم.

خواهران عزیزم ، اولاً بدانید ترقی میهن عزیز ما ( ایران‌) بدست جوانان بوده لازمست خواهران گرامی در تربیت اطفال خود كمال مواظبت را مبذول و با روح پاك بچه‌های خود را در مهد شهامت و شجاعت بعرصه بیاورند و من بنوبه‌ی خود از دور ببانوی احترام «پاك زی» تقدیم و امیدوارم سایر بانوان هم همین رویه را عادت خود قرار داده ، مخصوصاً دوشیزگان كه در دبستانها مشغول تحصیل می‌باشند معنای درست معارف را كه دارنده‌ی پرچم در نامه‌ی گرامی خود شرح می‌فرمایند از مد نظر دور نساخته كه اصل فرهنگ یاد گرفتن حقایق زندگانی و شناختن راه تهذیب اخلاقست و همیشه با نیت پاك و بی‌آلایش به تحصیلات خود ادامه دهند.

مخفی نماند كه باید تمام دوشیزگان در موقع تحصیل متوجه اشعار و افسانه‌های موهوم باب پنجم گلستان نشده و افسانه‌های بیسر و ته امیرارسلان رومی و سایر مزخرفاتی كه اغلب در دسترس دوشیزگان و بانوان است دور اندازند و دوشیزگان باید از جوانان بوالهوسی كه ولگرد بوده و سرمایه‌ی آنها بجای دانش اشعار و موهومات ارسلان و سعدی و حافظ است و افكار و عقایدشان لكه‌دار كردن دامن دوشیزگان باعفت است دوری نمایند كه اولین پایه‌ی بدبختی جامعه و توده از این راه تواند بود. همت و شهامت بانوان باید بیشتر از مردان باشد زیرا زنان است كه مردان را تربیت و تأدیب می‌نمایند و بانوان باید حتی‌الامكان در تربیت دختران خود بیشتر از پسران كوشند زیرا دختران است كه در آتیه هم مادر جوانان و فداكاران میهن می‌باشند.

چون من اهل مازندران (نور) بوده و تاكنون آذربایجان را ندیده‌ام و از طرفی هم شجاعت و پاكی و باعفتی دوشیزگان ترك را شنیده و دیده‌ام خیلی بدیدن آذربایجان مخصوصاً تبریز (كه تولدگاه همسرم آقای معراجی می‌باشد) آرزومندم زیرا شجاعت و شهامت آذربایجانیان از قدیم ضرب‌المثل ما بوده و در تواریخ مشهور و در هر كاری پیشقدم بوده و می‌باشند لذا امیدوارم در این راه هم بانوان آذربایجانی جدیت لازمه را مبذول و با روح پاك گام بگام پیش رفته و گوی سبقت را بربایند و مبارزه با كلیه‌ی خرافات را اولین آرزوی خود دانسته و همیشه سرمشق خود قرار دهند.
آمل (ف) اسفندیاری
(پرچم روزانه ش 201)

[1] : تا سالها وزارت فرهنگی كه پایه‌اش را فروغیها ، حكمتها ، دكتر غنیها و تقیزاده‌ها گزارده بودند گلستان سعدی (با همان باب پنجم ننگینش) را كتاب درسی شاگردان گردانیده بود. تأثیر اعتراضهای پیمان این بود كه نخست باب پنجم را از برنامه‌ی درسی برداشتند (ولی در کتاب می‌بود) و سپس چون مردم هم بیدار گشته زبان به اعتراضهایی گشادند در چاپهای بعدی تكه‌هایی از آن را انداختند.
ی. فرید محمدتقی خیال
پرچم :
اینان هر دو از اهوازند و چون از یاران اهواز و خوزستان پیکره‌های بسیار بچاپ خواهیم رسانید از هر یکی به گفتگوی جداگانه نیاز نیست. این نیکمردان هر یکی در اداره‌های دولتی یا در بیرون کارهای آبرومندی می‌دارند و با اینحال در راه پیروی از فهم و خرد خود و برای کوشش در راه رستگاری دیگران خود را دچار رنج گردانیده‌اند و هر زمان با آسیب دیگری از بدزبانی [و] ریشخند تلخ مردم دچار می‌باشند. آقای خیال از کارمندان اداره‌ی گمرک اهواز و آقای فرید از پایوران شهربانی آن شهر می‌باشند.
همین فرستادن پیکره برای چاپ در پرچم خود یک جانفشانی از آن نیکمردانست. زیرا اگر دیگران ندانند ما نیک می‌دانیم که بدخواهان پستنهاد ما ـ آنهایی که همچون شبکور از دیدن فروغِ آمیغها چشمهاشان خیره می‌گردد یگانه افزار خود ریشخند و بدگویی را شناخته‌اند و هر فرصتی بدست بیاورند نیش خود را خواهند زد و چون پیکره‌‌ی کسی را در پرچم می‌بینند همین افزاری در دست ایشانست که تلخترین زهر خود را ریزند و در اینجا و آنجا بنشینند و ریشخند کنند.
چه کنند بدنهادان که راه دیگری بروی خود گشاده نمی‌یابند.
🔶 دفاع کسروی در دیوان کیفر

🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکه‌ی 3


من برخلاف عقیده‌ی آقای محیط نمی‌گویم از زمان شاه گذشته سخن رانده نشود ، من نظر خود را درباره‌ی شاه گذشته شرح خواهم داد. (1) در اینجا مقصودم آنست که یک موضوعی که از جانب ادارات قانونی دنبال شده و بپیشگاه دادگاه آمده و چنین دستگاه بزرگی برای آن چیده شده که یکسو وکلای مدافع صف بسته و یکسو وکلای تاوانخواهان (2) به رده نشسته‌اند و چند تن از قضات عالی‌رتبه برسیدگی آن می‌پردازند دیگر نباید روزنامه‌ها در پیرامون آن اظهار عقیده نمایند. این کار با زندگانی قانونی ناسازگار است. بآن روزنامه‌ها باید گفت : اگر شما اظهار نظر خواهید کرد دیگر دادگاه برای چیست؟!.

خطای بدتر اینها آن توهینیست که بوکلای مدافع می‌کنند. اینها نمی‌دانند که بیگانگان همین را دلیل قانون‌ناشناسی روزنامه‌ها خواهند شناخت و قیمت مطبوعات در نظر آنها کمتر خواهد گردید ، چرا یک روزنامه‌نویس این را نداند که ادعانامه که نوشته شده ادعاست و احتمال بسیار می‌رود که در دادگاه خلاف آن ثابت گردد و بیکبار آن را لغو گردانند و اینست نباید بروی آن اظهار عقیده از جانب روزنامه‌ها بشود؟. چرا این نداند که متهم اتهامش هرچه باشد باز باید وکیل از طرف او دفاع نماید و اگر یک دادگاهی برای یک متهمی وکیل معین نکرد ، روزنامه‌ها باید بآن ایراد گیرند نه اینکه به وکلایی که بدفاع از متهمان حاضر معین شده‌اند بد بنویسند و توهین کنند؟!..

چرا یک روزنامه‌نویس این نفهمد که یک محیط که یک مرد دانشمندیست و از یک مستوفیان دفاع می‌کند و چند ساعت وقت خود را صرف آن می‌کند ، این بخاطر مستوفیان نیست ، آقای محیط را با مستوفیان چه رابطه و چه تناسب؟!. بلکه بخاطر اجرای عدالت و رعایت قانونست؟!.

چرا یک روزنامه‌نویس بیاد نیاورَد که در چند سال پیش که «پول دو مر» (3) رییس‌جمهور فرانسه را کشتند باآنکه کشنده یک روس سفید منفوری بود و کارش در نزد فرانسویها از مبغوض‌ترین کارها شمرده می‌شد و خود او تپانچه در دست گـرفتار گردید که جنایت را انکار نمی‌کرد ، بلکه داد می‌زد که مرا تیرباران کنید با اینحال مردم فرانسه او را بی‌محاکمه نکشتند و یک یا دو وکیل برایش معین کردند که بیش از یک ماه در دیوان جنایی از او دفاع می‌کرد؟!.

از آنطرف چون محاکمه آغاز گردید ما در خود دادگاه به یک کار بی‌رویه‌ی دیگری برخوردیم و آن لحن و ترتیب دادستان در بیان ادعا بود که هیچ شایستگی نداشت. یک دادستان چرا باید درمیان بیان ادعا رویش را بسوی تماشاچیان گرداند؟!.. چرا باید بتحریک احساسات آنان بکوشد؟!.. چرا باید بمتهمان بنکوهش و توبیخ پردازد؟!. چرا باید کلمات نابجایی از قبیل «جانی بالفطره» یا «شمر» یا «میرغضب» بکار برد؟!.. بالاخره چرا باید نعره‌ها زند و فریادها بکشد؟!.. اینها بی‌رویه است. این را همه می‌دانند که نکوهش و توبیخ جزو مجازاتست. کسانی که هنوز محکوم نشده‌اند چرا باید مورد توبیخ قرار گیرند؟!.. اینها اعتراضات منست که در مقدمه‌ی دفاع بآنها مبادرت می‌نمایم.


پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ بنگرید به پیوست «رضاشاه و کارهای او»
2ـ کسانی که نزدیکانشان از کارکنان شهربانی آسیب دیده ، وکیل گرفته خواهان گرفتن تاوان از متهمان بودند.
3ـ Joseph Athanase Paul Doumer


.
حبیب‌اله محیط ، یکی از وکیلان مدافع
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارنده‌ی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکه‌ی 14


در اینجا گفتار به پایان رسید. در دنباله‌ی آن میگوییم : مغز سخن دو چیز است : یکی آنکه ادبیات چیز جداگانه نیست و کسانی که آن را چیز جداگانه‌ای می‌شمارند و برایش «کاخ» پنداشته از اینکه پیمان بکندن آن «کاخ پنداری» برخاسته‌ سوگواری می‌نمایند باید بر بیخردی و نادانی آنان افسوس خورد. دیگری آنکه اگر از شعرای گذشته چند تنی را کنار نماییم دیگران درخور هیچگونه ارجی نمی‌باشند و ما از گفتارهای آنان جز زیان سودی نخواهیم برد و اینست که باید آنها را از میان برداشت.

شاید تاکنون گفتاری در ادبیات باین سادگی و بی‌پروایی سروده نشده و اینست که بکسانی دشوار خواهد افتاد ولی اگر بخواهند دربند حقیقت باشند ناگزیرند آن را بپذیرند. مگر تا کی می‌توان از گفتن حقیقت باک نمود؟! اگر کسانی معنای دیگری برای ادبیات می‌شناسند بگویند تا ما نیز بشنویم وگرنه چگونه می‌توانند از پذیرفتن این گفته‌های ما خودداری کنند؟!




🔸 هجو و دشنام

نادانی که در برابر سخنان خردمندانه زبان بهجو یا دشنام می‌گشاید سگی را می‌ماند که از پشت سر راهرو عوعو کند. او خوی سگی خود را نشان می‌دهد بر راهرو چه باک!...


.
🔶 گفت و شنید (3)

🔸 تکه‌ی دو از هفت

آمدیم بر سر ایراد شما : این را بارها شنیده‌ام. پارسال در تبریز یکی با لحن تلخی چنین می‌گفت : «چرا همیشه برانگیختگان از شرق برمی‌خیزند؟!..» من پاسخ داده گفتم : «زیانش چیست؟!..» چنان پرسشی را چنین پاسخی می‌بایست. ولی با شما باید زمینه را روشن گردانیم :

این گمان که ما «تحت تأثیر محیط» باشیم بسیار بیجاست. ما با همه چیز «محیط» در جنگیم و وارونه گردانیدنش می‌خواهیم ، نه اینکه زبون آن باشیم. ما در این کوششها که می‌کنیم خواستمان نیکی جهان و آسایش جهانیان می‌باشد ، و در این باره جز دربند راستیها نیستیم. در این راه نه پروا از چیزی می‌نماییم و نه ارج بکسی می‌گزاریم.

تاریخچه‌ی پیمان بهترین گواه است : در هشت سال پیش ما چون برخاستیم هیاهوی اروپاییگری ـ یا بهتر گویم دیوانگی اروپادوستی ـ با سختی رواج می‌داشت. ما در گام نخست با آن جنگیده هیاهو را شکستیم. سپس در پشت سر آن با غوغای ادبیات ـ غوغایی که کوششهای دیگران آن را پدید آورده بود ـ دچار آمده به نبرد و کشاکش پرداختیم و آن را از نیرو انداختیم. پس از آن بزمینه‌‌ی دین درآمده از یکسو با کیشهای گوناگون و بدآموزیهای رنگارنگ بکوشش پرداخته تیشه بریشه‌ی هر یکی فروآوردیم ، و از یکسو با مادیگری که زیانمندترین و زورآورترین گمراهی در جهان می‌باشد نبرد کرده و آن را شکسته گام بگام پس راندیم ، و در همان هنگام معنی درست دین و خداشناسی را روشن گردانیده بنیاد یک دین پاک خدایی را گزاردیم.

ما در این کوششها ، نه باک از شکوه و آرایش اروپا داشتیم ، نه ترس از بدزبانی یاوه‌بافان نمودیم ، نه پروا از بیشرمیهای کیش‌داران و بدآموزان نشان دادیم ، و نه فریب نام و آوازه‌ی دانشمندان مادی را خوردیم. خدا ما را فیروز گردانید که جز دربند راستیها نباشیم و جز رستگاری جهانیان را بدیده نگیریم.

اینکه در شرق همیشه دستگاه دین برپا می‌بوده ، و آنکه در غرب جز بی‌پروایی با دین نموده نمیشده ـ هیچ یکی را در کار ما اثری نتوانستی بود.

دوباره می‌گویم : ما تنها در پی راستیها می‌باشیم. چیزی که هست یک رشته از این راستیها نامش در زبانها «دین» است و ما نتوانستیمی بهر این نام از آنها چشم پوشیم. نیز نتوانستیمی بآنها نام دیگری گزاریم.

ما می‌گوییم : این جهان یک دستگاه بیهوده‌ای نیست و از سامان و آراستگی که در آن نمودار است پیداست که آفریدگاری آن را پدید آورده و او را خواستی درمیانست.

می‌گوییم : آدمی همپای چهارپایان و ددان نیست که همچون آنها با نبرد و زورآزمایی زید.

می‌گوییم : خدا بآدمیان خرد داده که براهنمایی آن با آسایش و خوشی زیند و جهان آباد گردانند.

می‌گوییم : خدا جهان را بخود نگزارده و همیشه باید ، بهنگام نیاز ، یک جنبش خدایی درمیان باشد.

این سخنان و مانند اینها که می‌نویسیم و همه‌ راستیهاست «دین» نامیده می‌شود و ما نیز باید با این نام خوانیم. لیکن نه آنست که دربند این نام می‌باشیم و اینها را از بهر آن می‌خواهیم.


.
🔸 ما در این کوششها که می‌کنیم خواستمان نیکی جهان و آسایش جهانیان می‌باشد ، و در این باره جز دربند راستیها نیستیم. در این راه نه پروا از چیزی می‌نماییم و نه ارج بکسی می‌گزاریم.

از گفتار «گفت و شنید» ۳
🔶 دفاع کسروی در دیوان کیفر

🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکه‌ی 4


اما دفاع از متهمین ، باید نخست از حسینقلی فرشچی گفتگو کنم. اتهام این مرد شرکت در کشتن شاهزاده فیروز و کشتن خزعل است. باید در این دو زمینه دفاع کنم :

بدیهی است که ثبوت این اتهام فرع بر آن است که موضوع قتل مسلم باشد. باید دید آیا مسلم است یا نه؟.. باید دید آیا دلیلهایی هست؟.. آنچه من می‌دانم هیچ یکی از این دو موضوع مسلم نیست و دلیلهایی که ذکر شده نه تنها قانع‌کننده نیست ، از طرز دلیلها پیدا است که زورکیست. در این پرونده راه را معکوس رفته‌اند. به اینمعنی که نخست موضوع قتل را مسلم گرفته و سپس بتهیه‌ی دلیل پرداخته‌اند. یک بازپرس باید در اتهام دلیلها را بسنجد و آنچه مدلول رویهم‌رفته‌ی آنها است بگیرد و در اطراف آن کیفرخواست تنظیم کند ولی در اینجا آقای بازپرس نخست سقف را ساخته و سپس دیوارها را بالا برده. خود را مکلف دانسته که موضوع قتل را ثابت کند و این است با تکلف دلیلهایی تهیه کرده و همین موضوع است که مرا واداشت داوطلبانه وکالت یکی از متهمین را بپذیرم. زیرا دیدم در این قضیه بآنها اجحاف می‌شود. من با کارهای دیگر ایشان علاقه‌ ندارم. شاید حسینقلی یا عباس یا عقیلی‌پور گناهان بسیاری کرده باشند ، شاید آدمهای بسیار بدی باشند. من آنها را نمی‌شناسم. من از روی همین پرونده می‌گویم که اینها شاهزاده فیروز یا شیخ‌ خزعل را نکشته‌اند و این اتهام نه تنها ثابت نیست ، خلاف آن آشکار است. من اینک یکایک دلیلهای کیفرخواست را مورد بحث قرار می‌دهم :

1ـ بیانات خانواده‌ی شیخ : یکی از دلیلهای دادستان اینها است. ولی همین موضوع روشن می‌گرداند که تنظیم‌کننده‌ی ادعانامه پیروی از دلیل نمی‌کرده بلکه محتویات پرونده را گلچین می‌کرده که آنچه دلالت ببرائت متهمان دارد کنار می‌گزارده و آنچه عنوانی در دست او توانستی بود بنام دلیل انتخاب می‌نموده.

این پرونده با بیانات منصور پسر شیخ آغاز می‌شود. بازپرس او را احضار کرده و درباره‌ی مرگ پدرش پرسش کرده و او از زبان ربابه زن شیخ چنین گفته که آن شب شیخ ناخوش بود و من تا سه ساعت پس از نیمه‌شب در نزد او بودم و سپس رفتم و خوابیدم و صبح چون بیدار شدم از قضیه‌ی شیخ آگاه گردیدم.
این پسر شیخست که چون می‌پرسند هیچ ذکری از کشته شدن پدرش نمی‌کند و چون خودش نبوده از زبان نامادریش داستان بیماری شیخ را نقل می‌کند. اگر او را کشته بودند چرا این هرگز نامی نمی‌برد؟!. می‌دانم چه خواهند گفت ، خواهند گفت می‌ترسیده که حقیقت را بگوید. چنین انعکاسی بپرونده انداخته‌اند که خانواده‌ی شیخ از اظهار حقیقت ترسیده و خودداری می‌نموده‌اند.

من می‌پرسم : از که می‌ترسیده؟!. این پرسش در 17/7/20 از پسر شیخ شده یعنی بیست [و] چند روز پس از داستان استعفای شاه سابق و پس از آنهمه سخنانی که رادیوهای بیگانه و روزنامه‌های خودمان در پشت سر آن پادشاه گفته و نوشته و صلای آزادی و دمکراسی را بگوش همگی رسانیده بودند ، دیگر پسر شیخ از که می‌ترسیده؟!.

همان ربابه زن شیخ را احضار کرده‌اند. خود او نیز بیانات مفصل کرده که در پرونده خلاصه‌ی آن را نوشته‌اند. همان ربابه می‌گوید : آن شب وقتی که از نزد شیخ بیرون می‌شدم ، رمضان (یکی از نوکرهای نزدیک شیخ) گفت : امشب شیخ ترا صدا می‌کند ، فرداشب که صدا خواهد کرد؟ من رفتم و خوابیدم و صبح که بیدار شدم ساعت هشت بود. از رمضان دم درب پرسیدم شیخ چه وقت خوابید؟ گفت : ساعت پنج بعد از نصف شب خوابید و هنوز هم ناشتایی نخورده است. وقتی که این حرف را شنیدم گفتم : شیخ دیشب نخوابیده و بگزارم قدری بخوابد و رفتم پایین تخت شیخ روی زمین دراز کشیدم.


.
شاهزاده فیروز (نصرت‌الدوله)