پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 شعر بخردانه


از نفاق عروس و مادر شوی
ای بسا خاندان که شد بر باد

مرد از این نفاق خسته شود
این چنین روز را خدا ندهاد

جای کین گر بمهر پردازند
خانه‌ی مرد از آن شود آباد

مادر شوی چون عروس آورد
همچو فرزند زو بود دلشاد

نیز باید عروس پندارد
مادر اوست مادر داماد

گر چنین بود خانواده شوند
همه از دست رنج و غم آزاد

پرورانند کودکانی چند
همه پاکیزه‌خوی و پاکنهاد

در جهان پایدار بگذارند
یادگاری ز دودمان و نژاد

افسر

پایان


خوانندگانی که می‌خواهند در این زمینه بیشتر بخوانند را به دفتر «ادبیات منظوم ایران» از همین نویسنده راه می‌نماییم. آنچه در زیر می‌آید پسگفتاریست که در چاپ سال 1343 آمده و چون ارجدار می‌باشد در اینجا با اندک‌کوتاهی می‌آوریم.
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 دیباچه - تکه‌ی یکم

بنام پاک‌آفریدگار
تاکنون بارها از اسلام سخن رانده‌ام و اینک میخواهم بار دیگر سخنانی رانم ، و امیدمندم این آخرین سخنرانی من در آن زمینه باشد. این را می‌نویسم تا کسی را بهانه بازنماند. کسانی که اینها را نپذیرند دیگر ما را با آنان سخنی نیست و خدا باید میانه‌ی ما و ایشان داوری کند.

دیباچه‌ی سخن

1ـ اسلام دوتاست
نخست باید دانست اسلام دوتاست : یکی اسلامی که پاکمرد عرب هزار و سیصد و پنجاه سال پیش بنیاد نهاد و تا قرنها برپا می‌بود ، و دیگری اسلامی که امروز هست و برنگهای گوناگونی از سنی و شیعی و اسماعیلی و علی‌اللهی و شیخی و کریمخانی و مانند اینها نمودار گردیده. این دو را اسلام می‌نامند. ولی یکی نیستند و بیکباره[=بلکل] از هم جدایند ، و بلکه آخشیج[=ضد] یکدیگرند ، به دو دلیل :

1) دلیل جستجو : ما از آن اسلام آگاهی داشته ، نیک می‌دانیم که جز این می‌بوده. آن یک دین پاک بت‌شکن می‌بوده و این ، یک رشته کیشهای[1] سراپا بت‌پرستی و آلودگیست.

2) دلیل نتیجه : آن اسلام ، مردم پراکنده و زبون[=ذلیل] عرب را یک توده گردانیده ، بفرمانروایی نیمی از جهان رسانید. این اسلام توده‌ها را از هم می‌پراکند و زبون و زیردست می‌گرداند. امروز مسلمانان از خوارترین و زبونترین مردمان جهانند و در زیر دست بیگانگان زیسته ، آن را کمی خود نمی‌پندارند. در اینجاست که می‌باید گفت : درخت را از میوه‌اش شناسند ، یک درختی آن میوه‌ی شیرین را داده و دیگری این میوه‌ی تلخ را می‌دهد ، آیا هر دو را یکی می‌توان پنداشت؟!.

[1ـ کیش = مذهب ، کوره‌راهی که از دین جدا شده است. ـ و]
✴️ داوری توده (درباره‌ی «مفاخر ملی»)

آقای کسروی دارنده‌ی پرچم از شما سپاسگزاری می‌نمایم که حقیقت را به بنده یاد دادید چونکه قبل از خواندن مقالات شما از طرفداران سعدی و حافظ بوده و در دبیرستان غیر از شعر و شاعری چیزی یاد نگرفته بودم اکنون که بخطای خود پی برده‌ام و تقصیر از جانب بزرگتران ما بوده این چند کلمه‌ی زیر را خدمتتان فرستادم که در ستون داوری توده‌ی آن روزنامه درج فرمایید :

کسانی برای مفاخرات ملی خود ـ مداحان چاپلوس و غزلسرایان متملق که فقط برای بدست آوردن لقمه نانی مداحی کرده و یا برای معشوقه‌ی مبهم و پوچ خود غزلسرایی نموده‌اند ـ طرفداری کرده بهوچیگری برخاسته می‌گویند : «بمفاخرات ملی ما توهین وارد آورده‌اند» بایست باینها گفت مفاخر ملی این شاعران چاپلوس و متملق نیستند که بجای درس مردانگی ، شهامت و وطن‌پرستی مردم را بگوشه‌نشینی ، هوسبازی و خوشگذرانی تشویق و کوشش و جدیت را در راه سعادت و نیکبختی بیهوده دانسته و هرچه را بدست قضا و قدر سپرده‌اند.

در مواقع سختی که جهان دچار عفریت جنگ گردیده و بیشتر از زمان صلح یگانگی و اتحاد لازم دارد و هر ملتی دست مردانگی و وطن‌پرستی به یکدیگر داده دفاع از میهن و نگهداری آب و خاک را شعار خود دانسته دوش بدوش هم قدم برداشته و برای یک آمال و آرزویی در میدان نبرد حاضر شده و خون خود را در راه وطن برایگان نثار کرده و جز عظمت و بزرگی کشور و سربلندی ملت خود آرزویی در دل نپرورانده ، [آیا] سزاوار است در چنین موقعی افتخار بشعر و شاعری نموده و پیروی از شعرهایی که جز گمراهی و عقب‌ماندن از دیگران سرمشقی بما نداده‌اند نمود؟ موقعی که دیگران بفکر تهیه‌ نمودن اسلحه و مهمات هواپیما و چترباز می‌باشند ما هم در اندیشه‌ی شعر خواندن و قافیه ساختن و مباهات نمودن بشعرهای شاعران چاپلوس خودمانیم. سعدی شیرازی را که یکی از مفاخر ملی می‌دانند در این بحران و تنگدستی از شعرهای او چه نتیجه خواهیم برد؟! نصایح و اندرز او را آویز گوش هوش خود ساخته بدان عمل نمایند که می‌گوید :
سعدیا حب وطن گرچه حدیثی است درست
نتوان مُرد بسختی که من اینجا زادم.

شاعری که وطن‌پرستی او تا باین اندازه بوده و خوشی خود را بالاتر از میهن دانسته و حاضر نبوده که برای وطن زحمتی کشیده و سختی بخود راه دهد و کوشش نموده باری از دوش ملت ستمدیده بردارد داشتن چنین شاعری افتخار ندارد. مباهات نمودن بچنین شاعری کار بیخردان است. سعدی با اینکه مسافرتهایی بکشورهای دیگر نموده از شعرهای خود نتوانست باری از دوش ملت بردارد چه رسد به حافظ که لسان‌الغیب بوده و حتا از شهر خود قدمی بیرون ننهاده و عشق‌بازی و دیدن خوبرویان را شعار خود دانسته چنانکه می‌گوید :
شهری است پر کرشمه و خوبان ز شش جهت
چیزیم نیست ورنه خریدار هر ششم
چه خوب خود را معرفی نموده ولی آب نداشته که شناگر باشد.

شاعر دیگر که حالش معلوم است خیام می‌باشد که عمر خود را بباده‌گساری و خوشگذرانی گذرانده باده‌ ، معشوقه ، کنار جوی و زیر درخت را بهترین لذت زندگانی دانسته و آمال و آرزویی دیگر نداشته چه می‌توان جز خوشگذرانی و می‌پرستی از او سرمشق گرفت؟ پیروی این شعرا نتیجه‌ی وخیمی برای ما دربر دارد که می‌گویند :
در دهر هر آنکه نیم نانی دارد وز بهر نشست آشیانی دارد
نه خادم کس بود نه مخدوم کسی گو شاد بزی که خوش جهانی دارد

شاعری که با نیم نانی قانع بوده که در گوشه نشسته و نه خادم و نه مخدوم کسی باشد کجا می‌تواند زندگانی خود را با شرافت بسر برده و بزیردستان مساعدت و همراهی نموده و دست اتفاق بیکدیگر بدهند و جای دیگر می‌گوید :
ای هم‌نفسان ز می مرا قوت کنید وین چهره‌ی کهربا چو یاقوت کنید
چون درگذرم ز باده شویید مرا وز چوب رزَم تخته تابوت کنید

کسانی که رفتار و کردار این شاعران را سرمشق خود قرار دهند و همواره پی خوشگذرانی و باده‌گساری باشند چه آتیه‌ای برای خود خواهند داشت؟. از کسانی که بطرفداری این شاعران غزلسرای متملق برمی‌خیزند بایست پرسید : چه نتیجه از این شعرهای پوچ و بیمعنی که مضارش بیشمار و مایه‌ی بدبختی توده است توان برد؟ بهتر است حقیقت را از سخنان دانشمند محترم آقای کسروی یاد گرفت و داروی درد را از او پرسید (هرچند حرف حق تلخ است و موجب نفهمی‌هایی می‌شود) ولی دست خدا و داوری توده نگهدار و پشتیبان اوست.
فضل‌الله توانایی ـ مسجد سلیمان

(پرچم روزانه ش 201)
Remini20210409084343311.jpg
51.2 KB
شادروان محمد وحدت از پشتیبانان پیمان

پرچم درباره‌ی او چنین می‌نویسد :
آقای وحدت از کسانیست که از سال یکم پیمان بآن آشنا گردیده و خود از یاران برگزیده‌ی ماست. این جوانمرد در این چند سال با کوششهای خود و با یاوریهای ارجدار و هناینده و با دلبستگی بسیار که همیشه از خود نشان می‌دهد و با آزمایشهایی که چند بار پیش آمده جایگاه ارجمندی درمیان یاران تهران می‌دارد ، و خود از کسانیست که در پیشامد یکم دی‌ماه[1] همراه بوده و از آن رنج و گزند بهره یافته است.

کوشاد تلگرام : شادروان وحدت از یاران بسیار ارجمند ما بوده. همانست که جایزه‌ی ده‌هزار ریالی برای کتاب بهاییگری تعیین کرده بود که اگر کسی توانست به ایرادهای آن کتاب پاسخ دهد برنده‌ی جایزه باشد. ده‌هزار ریال در آن زمان کمابیش برابر ده ماه ماهانه‌ی یک آموزگار بود.
شادروان دارنده‌ی مغازه‌‌ای در خیابان نادری تهران بود که در دسیسه‌سازیهای ملایان با دست اوباش آسیب بسیار دید.

[1] : دفتر یکم دی‌ماه و داستانش دیده شود.
🔶 دفاع در دیوان کیفر

🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکه‌ی 10


اینها درباره پرونده‌ی شیخ بود. اکنون می‌آیم بپرونده‌ی شاهزاده فیروز. در آنجا نیز از یکایک دلیلها سخن می‌رانم :

1) اعترافات خود متهمان ـ درباره‌ی این اعترافات گفتم که با زور و فشار گرفته شده و متهمان چند بار نقیض آنها را گفته‌اند. آقای محیط و دیگران چند بار تکرار کردند که در امور جزایی اقرار معتبر نیست. شاید برخی شنوندگان معنی آن را ندانند و تصور کنند یک سخنیست که وکلای مدافع متهم از پیش خود می‌گویند ، ولی باید دانست که این یکی از مسلمات علم قضاوتست ، و حقیقت آنست که اعتراف هیچگاه ملازمه با واقع ندارد و چه‌بسا کسانی بر خلاف واقع اقراری کنند. مثلاً ممکنست کسی بفلان آدم وامدار نباشد ولی از روی اشتباه خود را وامدار داند و اعتراف کند. ممکنست یک کسی فلان کشته را نکشته باشد لیکن برای خودنمایی و یا بعلت دیگری اعتراف بکشتن او نماید. اینگونه واقعات گاهی روی داده.

اینست از نظر حقیقت اعتراف چه در امور حقوقی و چه در امور جزایی ملازمه با واقع ندارد و یک کسی همینکه اعتراف کرد علم بواقع حاصل نمی‌شود ولی در امور حقوقی گفته‌اند چون خودش بگردن می‌گیرد اگرچه علم بواقع حاصل نشود باید اعتراف را حجت گرفت و از روی آن حکم داد. بگفته‌ی عوام می‌خواسته اقرار نکند. ولی در امور جزایی چون موضوع مهمتر است و اغلب پای جان درمیانست از اینرو دقت بیشتر بکار برده گفته‌اند تنها اعتراف کفایت نمی‌کند و باید در پیرامون آن جستجوهایی کرد که آیا آن اقرار زمینه دارد یا نه؟.. آیا قراین یا دلایل دیگر آن را تأیید می‌کند یا نه؟..

چنین فرض کنید کسی آمده نزد بازپرس می‌گوید من فلان کس را کشته‌ام ـ تنها با این یک سخن او را آدمکش شناخته بجلو دادگاهش نمی‌فرستند ، بلکه باید نخست جستجو کنند که آیا آن کس در واقع کشته شده یا نه؟!. دوم علت را بپرسند و تفصیل را بدست آورند و ببینند آیا یک موجبی بوده یا نه؟!.. آیا می‌توانسته او را بکشد یا نه؟!.. اوضاع موافقت با اقرار دارد یا نه؟!..

فرض کنید کسی اقرار می‌کند من فلان کس را با تپانچه کشته‌ام ولی دیده می‌شود که دست او شکسته است که نمی‌تواند تپانچه بکار برد ، یا دیده می‌شود که آن کشته با زخم شمشیر کشته شده و یا دیده می‌شود که هیچ موجبی برای آن کشتن درمیان نبوده و گمان می‌رود که دیگری او را کشته و این را با فریب و تطمیع وادار باقرار گردانیده‌اند.

در چنین حالها باقرار قیمتی نداده او را کنار می‌گزارند. این از روی اصول قضائیست. در قضاوت بخصوص در قسمت جزائی دقت و جستجو را تا این اندازه‌ها لازم دانسته‌اند ولی شما می‌بینید در این پرونده تنها از روی گمانْ «کشتن» را مسلم دانسته و با زور مبادرت بگرفتن اقرار کرده‌اند و چنین پرونده را بپیشگاه دادگاه فرستاده و ما را نیز دعوت کرده‌اند که بیاییم و بنشینیم و بشنویم و هیچی نگوییم.


.
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 چند یادآوری تکه‌ی یک از دو


1ـ یکی از جلوگیرهای پیشرفت در کشور ما اندیشه‌های پراکنده‌ایست که از دیرباز روی هم انباشته شده و شوره‌زاری پدید آورده که چون کسی پای در آن نهد تا سر بمیان آن فرو رود ، مغزش آشفته شود و زندگیش تباه گردد. این شوره‌زار غیرت برباد ده را شاعران پدید آورده‌اند زیرا آنان همه‌ی بدآموزیها را لباس شعر پوشانده و در دیوانها انباشته وسیله بدست بدخواهان ایران داده‌اند تا با رواج آنها ، مردم را به سستی و بیحالی ، به ناامیدی و پراکندگی ، بکشاکش و آشفتگی وادارند. اگر بگوییم ادبیات در ایران از رویه‌ی خود بیرون رفته و جنبه‌ی سیاسی بخود گرفته ، دروغ نگفته‌ایم وگرنه چرا باید کسانی آن همه پافشاری کنند تا بدآموزیهای شاعران از هَنایش[=تأثیر] نیفتد؟ چرا باید بافته‌ها و پرداخته‌های سعدی و حافظ و مولوی و خیام و دیگران را که جز سرسام و آشفته‌مغزی هوده‌ای[نتیجه] ندارد ، هر روز از رادیو بخورد مردم دهند؟ چرا باید در این زمان که مردمِ همه‌ی کشورها میکوشند تا سرزمین خود را هرچه آبادتر سازند و فرزندان را بنگهداری آن برانگیزند ، نغمه سر دهند که :

این وطن مصر و عراق و شام نیست
این وطن آنجاست کو را نام نیست

و صدها چراهای دیگر که بدخواهان نه میخواهند پاسخ دهند و نه توانند داد.

شادروان کسروی نمی‌توانست در برابر این گمراهیها خاموش باشد. او جز این سخنرانی هر زمان پایش می‌افتاد بگمراهی شاعران پرداخته از بدآموزیهای آنان سخن میراند و با روشن ساختن آمیغها ریشه‌ی آنها را میکند. برای این خواست کتابهای [در] پیرامون ادبیات و حافظ چه میگوید؟ و دادگاه را نوشت و در راه نبرد با بدآموزیهای سعدی و حافظ زیانها دید تا آنجا که از استادی دانشگاه که بحق برازنده‌ی او بود محروم گردید. لیکن هیچکدام از آنها نتوانست وی را از پیروی آمیغها [=حقایق] بازدارد. راهنما خواست خود را در کتاب دادگاه با اشاره بکمپانی خیانت ، چنین بازمی‌نماید :

«... ما میخواهیم گمراهیها و بدآموزیهای زهرآلود را که از سعدی و حافظ و مولوی و دیگران بیادگار مانده و شماها (کمپانی خیانت) در راه افزودن رواج آنها صد پافشاری نشان داده‌اید از ریشه براندازیم و بجای آنها کتابهایی را که بجوانان درس غیرت و گردنفرازی و میهن‌پرستی دهد روان گردانیم.

ما میخواهیم نورسان را از این فرهنگ مغزفرسا که بدخواهان این کشور بنیاد گزارده‌اند از میان برداشته بجای آن فرهنگ را بمعنی راستش بنیاد گزاریم ...» (1)

و همه‌ی کوششهای کسروی برای رسیدن باین خواست بود و همانگونه که میدانید جان بر سر این خواست گزاشت.


پابرگی :
1ـ دادگاه سات 30 چاپ یکم. برای دانستن معنی فرهنگ نیز کتاب «فرهنگ چیست؟» دیده شود. ـ ویراینده
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 دیباچه - تکه‌ی دوم

2ـ از آن اسلام چیزی بازنمانده
باید آشکاره گفت : از آن اسلام چیزی بازنمانده. دینی که پاکمرد عرب بنیاد گزاشت ، دو رویه میداشت : یکی راهنماییهای باوری و دیگری بنیادگزاریهای سیاسی (تشکیلات). باین معنی : آن پاکمرد از یکسو باورهای مردم را پاک گردانیده بآنان خداشناسی و یگانه‌پرستی یاد داد و یک رشته از آمیغهای زندگی را آموخت ، و از یکسو نیز کشور بزرگی بنام اسلام بنیاد نهاد که همه‌ی مسلمانان در یکجا و باهم میزیستند ، و از یک خلیفه فرمان می‌بردند ، و در همه جا قانونهای اسلامی را بکار می‌بستند ، و زکات و خمس می‌پرداختند ، و همواره با بیدینان (کفار) جنگ کرده به پیشرفت اسلام میکوشیدند.

امروز همه‌ی اینها بهم خورده و از میان رفته. آنکه باورهاست امروز مسلمانان مغزهاشان آکنده از هر گونه گمراهیست. گذشته از آنکه گنبدپرستی و مرده‌پرستی که رنگهای دیگر بت‌پرستی می‌باشد درمیان مسلمانان رواج بی‌اندازه می‌دارد ، گمراهیهای رنگارنگ دیگر نیز ـ از پندارهای پوچ صوفیان ، و بافندگیهای فلسفه‌ی یونان ، و بدآموزیهای باطنیان ، و یاوه‌سراییهای خراباتیان و مانند اینها ـ درمیانست. پس از همه در سالهای آخر بدآموزیهای گوناگون اروپایی نیز رواج یافته و بروی آن نادانیها آمده است. امروز مسلمانان از آمیغهای زندگانی بسیار کم بهره میدارند. مردم عامی بماند ، آن ملایان بزرگ جامع ازهر و مجتهدان نجف در نادانیهای بسیار تاریکی فرورفته‌اند.
چنانکه در جای دیگری گفته‌ایم دین والاترین اندیشه‌هاست. دینداران باید چه در زمینه‌ی زندگانی و برخورداری از جهان ، و چه درباره‌ی دانش و بینش ، و چه از روی خوی[=عادت] و خیم[=خصلت] ، برتری به بیدینان داشته باشند (چنانکه در قرنهای نخست اسلام چنین می‌بوده). ولی مسلمانان امروز از هر باره پستند و باورهای امروزی مسلمانی نه تنها مسلمانان را پیش نمی‌تواند برد ، از پیشرفت جلو نیز می‌گیرد و هر توده‌ای برای آنکه پیش روند ناچار می‌گردند اسلام را بکنار گزارند.

اما بنیادگزاریهای سیاسی اسلام ، آن نیز بیکبار بهم خورده. امروز دیگر کشوری بنام کشور اسلام نیست. زیرا مسلمانان از هم جدا گردیده‌اند و هر تیره‌ای کشوری بنام تبار خود پدید آورده. مثلاً ترکها کشوری بنام تبار خود میدارند. ایرانیان جز بنام ایرانیگری نمی‌زیند. افغانان همین حال را میدارند. خود عربها گذشته از آنکه بنام نژاد عرب می‌زیند نه بنام اسلام ، بیش از بیست یا سی فرمانروایی میدارند که هر یکی از دیگری جداست. در همان عراق یا مصر یا کویت ، یک جهود یا یک مسیحی عرب که از بومیانست با دیگران هم‌میهن شمرده می‌شود. ولی اگر یک مسلمان ایرانی یا یک عرب فلسطینی در آنجا باشد بیگانه است. در همین ایران ، ارمنی و آسوری و زردشتی و جهود ، ایرانی بشمارند و با دیگران یکسان گرفته می‌شوند. ولی اگر یک مسلمان عرب از عراق و یا از مصر بیاید جز بیگانه شمرده نشود.


.
🔶 دفاع در دیوان کیفر

🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکه‌ی 11


2) وصیتنامه و نامه‌های شاهزاده فیروز ـ دلیل دیگر دادستان اینهاست. من باید اعتراف کنم که در پرونده این نامه‌ها را نخواندم و دقت نکردم و نمی‌دانم در پیرامون خط و امضای آن تا چه اندازه تحقیقات شده. هرچه هست آن نامه‌ها را که در دادگاه خواندند من یادم نیست که در آنها اشاره بکشتن شده است.

تنها این عبارت را بیاد سپرده‌ام که در یکی از آنها می‌نویسد «بیگناه می‌میرم». من می‌پرسم از کجای آنها دلالت بقضیه‌ی کشته شدن فهمیده می‌شود؟!. بحکایت پرونده شاهزاده در سمنان بیمار بوده است ، بلکه از تهران با بیماری رفته و اینست همیشه در نامه‌های خود از بیماری گله می‌نوشته و دوا می‌خواسته. آقای مجیدی آن نامه‌ها را که پر از شکایت از بیماری بود خواندند. نیز در پرونده دیده می‌شود که بخاطر همان بیماری دارو برای او فرستاده شده و شهربانی پزشک خود را روانه گردانیده که رفته و معالجه نتوانسته و بازگردیده. در خود سمنان نیز یک پزشکی همیشه مواظب او بوده.

پس از کجا که شاهزاده فیروز از این درد خود نمی‌ترسیده و آن نامه‌ها از نتیجه‌ی این ترس نبوده است؟!.. من از این مرحله نیز درمی‌گذرم می‌گویم : بیگمان مقصود شاهزاده کشته شدن با دست این مأموران شهربانی بوده. ولی می‌پرسم آن نامه‌ها را کی نوشته است؟!.. اگر گفته می‌شد که آن زمانی که حسینقلی و عباس و فولادی باتاق او رفته و خواسته‌اند بکشند و او مهلت خواسته و در آن آخرین ساعت این نامه‌ها را نوشته است یک دلالتی توانستی داشت. ولی چنین گفته نشده ، بلکه برداشت کیفرخواست آنست که چون فولادی از سوءقصدی که مأمورین درباره‌ی شاهزاده داشتند او را آگاه گردانیده بود از آنرو این نامه‌ها را (چند روز پیش از کشته شدن) نوشته است. من می‌گویم : در این صورت منشأ نوشتن آن نامه‌ها خیال و بدگمانی شاهزاده بوده ولی چه دلیلی هست که آن بدگمانی مطابق درآمده و مأموران شهربانی او را کشته‌اند؟!.. ای‌بسا که شاهزاده بدگمان و نگران بوده ولی آن بدگمانی اساس نداشته و مأموران سوءقصدی باو نکرده‌اند.

شبیه این قضیه داستان کشته شدن خیابانیست : همه می‌دانند که خیابانی را قزاقها کشته‌اند. ولی حاجی ‌مخبرالسلطنه برای دفع تهمت از خود که والی آن زمان بوده مدعیست که خیابانی خود را کشته است ، و نامه‌ای با خط خود نشان می‌دهد نزدیک باین مضمون : «رفقا من در حالی بودم که بایستی خود را بکشم. شما مرام را تعقیب کنید.» این نامه اکنون در دست حاجی ‌مخبرالسلطنه است. پس حقیقت چیست؟.. حقیقت آنست که خیابانی چون بساط خود را درچیده و خویشتن را تنها و بی‌کس دیده چاره جز خودکشی نیافته و قصد آن را داشته و اینست آن نامه را نوشته است. ولی با اینحال شتاب در کار نکرده تا هنگامی که ناگهان قزاقان بجستجوی او وارد حیاط شده‌اند که چنانکه می‌گویند نخست خیابانی از پنجره‌ی زیرزمین بآنها شلیک کرده و سپس آنها شلیک کرده و او را کشته‌اند.


.
مهدی‌قلی هدایت (مخبرالسلطنه)
شیخ محمد خیابانی
گفت و شنید 3.pdf
505.8 KB
🔸 گفتار «گفت و شنید ۳»

🖌 احمد کسروی

🌟 همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف

⭐️ کانال پاکدینی
✴️ نسخه‌ی تازه‌ی کتاب «زندگانی من»

🔸تاریخ آموزنده است ، همچنان سرگذشت بزرگان.
بویژه زندگینامه‌های ایشان همیشه بهترین سرمشق جوانان بوده است.

🔸این آزموده شده : رفتار درست از پند آموزنده‌ترست.

🔸از بزرگان بزرگی آموخته می‌گردد ،‌ از پاکدامنان پاکی ، از مهربانان مهرورزی ، از شیردلان دلیری ، از خستگی‌ناپذیران کوشش و پشتکار ،‌ از دانشمندان دانش‌پژوهی ،‌ از کاردانان کاردانی ...
اینست اهمیت زندگینامه‌های بزرگان.

🔸کتاب «زندگانی منِ» احمد کسروی یکی از ارجدارترین زندگینامه‌هاست.

🔸چنانکه نوید داده بودیم نسخه‌ی تازه‌ی آن آماده گردیده و اکنون آن را ارمغان خوانندگان می‌نماییم.
خوشا آنکه شما نیز به دوستان و آشنایانتان ارمغان کنید.

کتاب «زندگانی من»
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 چند یادآوری تکه‌ی دو از دو


2ـ دشمنان کسروی چنین پراکنده بودند که او با «نفس شعر» مخالف است. این سخن [ﻫﻤ]چون بسیاری از سخنان دیگرشان دروغ بود. راهنما [کسروی] در این باره می‌نویسد :

«... نخست می‌باید بگویم : ما را دشمن شعر شناسانیده‌اند ولی این دروغست. ما دشمن شعر نیستیم ما نمیگوییم شعر نباشد. چنین سخنی را در هیچ‌جا نگفته‌ایم ... ما میگوییم : شعر سخنست ، سخن آراسته ، سخن باید از روی نیاز باشد ...» (1)

چنانکه می‌بینید او با «نفس شعر» مخالف نیست او با پراکنده‌گویی مخالف است و این هم بجاست. شاعران ایران چه در زمانهای گذشته و چه در زمانهای نزدیک دربند نیاز نبوده و تنها بقافیه‌پردازی بسنده کرده‌اند و مشتی سخنان پوچ را بهم آمیخته هوس خود را خاموش گردانیده‌اند اینست نمی‌توان دربند بودن آنها بود و باید همه را دور انداخت.

3ـ ... با افسوس باید گفت که آنان [زنان] نیز فریب نیرنگ بدخواهان را خورده باین دام فروافتاده‌اند. ... چند زن هوسباز همه‌ی آلودگیها و شرم‌باختگیهای خود را بشعر درآورده بدست دوشیزگان میدهند که آنان را نیز [ﻫﻤ]چون خود سرمایه‌باخته سازند و پرده‌ی شرمشان را بدرند. ...

4ـ برای نبرد با گمراهیها باید از راههای گوناگون پیش رفت. یکی از آن راهها نابود کردن کتابهاییست که انباشته از آن بدآموزیهاست. این بایای همه‌ی غیرتمندان و نیکخواهانست که بنابودی آنها کوشند.

آزادگان هر سال در یکم دیماه که روزبه کتابسوزانست بنابودی کتابهای بدی که در خانه دارند می‌پردازند و از همه میخواهند که در این کار نیک با آنان همراهی نشان دهند. کتابهای شعر ، رمان ، افسانه و کتابهای فال و جادو و دعا و مانندهای اینها را که سودی بزندگانی ندارد بخورد آتش دهند یا بآب اندازند و بهمان گونه که خانه‌ی خود را پلشت‌روبی میکنند مغزهای خود را نیز از آلودگیها پاک سازند.

5ـ «باهماد آزادگان» که دنبال کننده‌ی اندیشه‌های پاکدینی است از همه‌ی کسانی که این دفتر را میخوانند و راهی بحقایق می‌یابند ، میخواهد که نزدیک آیند کتابهای شادروان کسروی را بخوانند و اگر راست دیدند دست همراهی بما دهند تا بخواست آفریدگار توانا نیکان از بدان جدا گردیده نیرویی پدید آید تا بکمک آن نیرو ریشه‌ی بدیها کنده شود و ایران آینده‌‌ای بسیار باشکوهتر از گذشته داشته باشد.


پابرگی :
1ـ در پیرامون ادبیات سات 18 چاپ یکم. ـ ویراینده
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 دیباچه - تکه‌ی سوم

2ـ از آن اسلام چیزی بازنمانده [دنباله]

خلافت اسلامی از سالهاست بهم خورده ، و آن روز که می‌بود جز مایه‌ی سرافکندگی نمی‌بود. زیرا مسلمانان از هندوستان و مراکش و دیگر جاها ، با دستور دولتهای مسیحی اروپا ، تفنگهای خود را برداشته بجنگ همان خلیفه می‌رفتند. ما فراموش نکرده‌ایم که در جنگ جهانگیر گذشته که سلطان عثمانی عنوان خلافت می‌داشت ، چون جنگ برخاست ، و عثمانیان نیز بآن درآمدند ، اسلام آن اندازه هنایش نمی‌داشت که مسلمانان هند و مراکش را از همدستی دشمنان بازدارد. ولی وارونه‌ی آن رخ داد ، و دشمنان اسلام توانستند عربهای مسلمان را از خلیفه جدا گردانند و بدشمنی و جنگ با سپاه او وادارند. این می‌بود اندازه‌ی ناتوانی خلافت و بی‌ارجی[1] آن ، و بهمین انگیزه بود که عثمانیان آن را برانداخته خود را رها گردانیدند.

اما فقه یا قانونهای اسلام ، چنانکه می‌دانیم امروز در بیشتر جاها آنها را کنار گزارده بجای آنها با قانونهای اروپایی زندگی می‌کنند. خود عربها نیز همین رفتار را می‌نمایند. در ایران دیدیم که مردم با پیشوایی خود ملایان بشوریدند و با زور تفنگ قانونهای فرانسه را درمیان خود روان گردانیدند.

آمدیم بر سر جنگ با بیدینان. مسلمانان امروز در یک حال پستی هستند که نه تنها همگیشان جز از ترکهای عثمانی در زیر دست بیگانگان زندگی می‌کنند ، آن بدتر که این زیردستی را کمی خود نمی‌شمارند و بآن گردن نهاده‌اند.

آنگاه جنگ (یا جهاد) بهر آن می‌بوده که مسلمانان مردمان را از گمراهیها و نادانیها برهانند و به یک زندگانی پسندیده و والاتری رسانند ، و اکنون که مسلمانان خود در نادانیها فرورفته‌اند و در زندگانی از دیگران بسیار پسترند بجنگ یا جهاد چه معنایی توان داد؟!.

باهمی[=اتحاد] و یگانگی همه‌ی مسلمانان ، فرمانبری از خلیفه (اولوالامر) ، جنگ با بیدینان (جهاد) ، سه پایه‌ی استوار اسلام می‌بود ، و امروز هر سه‌ی این پایه‌ها افتاده و از میان رفته.

از اینجاست که می‌گوییم : از آن اسلام چیزی بجا نمانده.

[1ـ ارج = 1) اهمیت 2) قدر ـ ویراینده]


.
🔶 دفاع در دیوان کیفر

🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکه‌ی 12


درباره‌ی شاهزاده فیروز نیز می‌توان گفت که چون بدگمان و بیمناک بوده این نامه‌ها را نوشته ولی چه دلیل بر آنکه بدگمانی او راست درآمده و چنانکه وی می‌پنداشته مأموران شهربانی برای کشتن او رفته بودند و او را کشته‌اند؟ این خود بدلیل جدایی نیازمند است.

درباره‌ی این اتهام تنها چیزی که عنوان بدست می‌دهد بیانات فولادیست که چون از خود مأموران بوده و او مطالبی را درباره‌ی سوءقصد شهربانی و اینکه حسینقلی و همراهان مأمورکشتن شاهزاده بودند بیان نموده و چون این بیان او در نتیجه‌ی فشار نبوده تولید بدگمانی در دل آدم می‌کند. ولی ما دیدیم که همان فولادی در پیشگاه دادگاه اثر بیانات خود را از میان برد. زیرا چنین گفت : «آنها را که گفتم عقیده‌ی من بود». دانسته شد که از روی گمان و پندار سخن گفته و مدعی دانستن یا دیدن یا شنیدن نیست. بدیهیست که برای چنان بیانی اثری نتوان پنداشت. با اینحال من اصرار در ردّ آن ندارم. آقایان قضات ملاحظه فرمایند اگر می‌شود با بیانات او موضوع را ثابت دانست حسینقلی را محکوم گردانند. من از روی فهم خود سخن می‌گویم. من چنین فرض می‌کنم که اگر خودم قاضی بودم از این دلیلها چه رأیی می‌دادم. از روی آن میزان دفاع می‌کنم. این نظر منست که به بیان آقای فولادی که مبنای آن عقیده و استنباط بوده قیمتی نتوان قایل شد.

از سوی دیگر در پرونده دیده می‌شود که به فولادی وعده‌ی استخلاص و تبرئه داده‌اند و با آن نوید وادار بچنین بیانی گردانیده‌اند ، می‌توان پنداشت که بیانات آقای فولادی جز بامید استخلاص نبوده و اینست رعایت میل بازپرس را نموده.

یک دلیل دیگری که در کیفرخواست ذکر شده و ما آن را مهم می‌شماردیم ولی سپس دیدیم هیچ معنایی ندارد بردن عقیلی‌پور ، محمد آشپز شاهزاده را بگرمابه است. در پرونده چنین وانمود شده که چون قصد کشتن داشته‌اند او را ناگزیر از رفتن بگرمابه ساخته‌اند و ما پیش خود می‌گفتیم اگر آنها قصد کشتن نداشته‌اند چرا دیگر محمد را بیرون فرستاده‌اند. سپس می‌بینیم که این تصور بکلی غلط است. شاهزاده که تحت ‌نظر بوده آدمهای او نیز تحت ‌نظر بوده‌اند و اینست هر یکی به هر کجا که می‌رفته بایستی یکی از مأموران همراه او باشد. برای سبزی خریدن نیز تنها نمی‌رفته‌اند. آن روز محمد خودش مایل برفتن گرمابه گردیده ، عقیلی‌پور همراه او رفته و هر دو در حمام حنا بریش خود گزارده‌اند که این امر اگر بسادگی قضیه دلالت نکند به هر حال بسوءنیت دلالت نخواهد کرد.

اینست حال دلیلهایی که برای کشتن شاهزاده فیروز شمرده شده.


.
✴️ بیرون راندن بدآموزیها از مغزها جز بدستیاری حقایق نتواند بود

(تکه‌ی 1 از 5)

جای خشنودیست که رفته رفته در پیرامون اندیشه‌ها و کوششهای احمد کسروی نوشته‌هایی در این گوشه و آن گوشه پدیدار می‌گردد که در آنها بجای هایهوی و بدزبانی می‌کوشند به سخنان خود دلیل ‌آورند. یکی از کوششهای کسروی و باهَماد آزادگان پس از کشته شدن او ، که در پیرامونش بیش از هر زمینه‌ی دیگری هایهوی و رنجیدگی بیجا شنیده ‌شده «جنبش کتابسوزان» است.

در گذشته هرچه در این باره می‌شنیدیم پیدا بود گوینده رنج خواندن درست یک گفتار را نیز بخود هموار نگردانیده و همینکه نام کتابسوزان را شنیده ، بی‌آنکه اندیشه بکار برد و در پیرامونش بجستجویی برخیزد تا نیک و بد و راست و درست آن را دریابد به هایهوی و گله‌گزاری برخاسته. بویژه که گفته می‌شد همباوران کسروی دیوانهای شاعران بنامی همچون سعدی و حافظ و مولانا و نیز کتابهای دعا و مانند آنها را می‌سوزانند.

ولی چندیست می‌بینیم کسانی نزدیکتر آمده با متانت و اندیشه به گفتگو درمی‌آیند. این گرایش جای خشنودیست. یک نمونه از آنها که با زبان فرهنگ و ادب نوشته شده ، نوشته‌ی زیر در پایگاه اینترنتی «تریبون زمانه» می‌باشد.[1]

نویسنده‌ی خرده‌گیر درباره‌ی کتابسوزان چنین می‌نویسد :

{... کسروى در هواخواهی از کار خود می‌گفت :
«چنان‌ که بارها گفته‌ایم ، ما این کار را از روی هوس ، یا از راه تندروی ، یا بنام ستیزه با این و آن نمی‌کنیم ؛ بلکه از روی فهم و بینش این رفتار را برگزیده‌ایم و هوده (نتیجه)‌ی بزرگی از آن می‌خواهیم. کسانی چون می‌شنوند ما کتاب‌ها را بآتش می‌اندازیم دهانشان بازمی‌ماند. چه کنند بیچارگان! تاکنون از زیان این کتاب‌ها آگاه نشده‌اند. در نزد آنان این کتاب‌ها سرچشمه‌ى فرهنگ و دانش است.» (۱)

اما کسروی و یارانش از کتابسوزانشان چه خواستی در سر می‌داشتند؟ کسروی در جای دگر خواست خود و یارانش را اینچنین روشن ساخته است :

«در میانه‌ی نبرد خویش[با بدآموزی‌های زهرناک] ، … دیدیم که سرچشمه‌ی گمراهیها و ‌نادانیها کتابهایی‌ست که یادگار دوره‌های زبونی و بدبختی این کشور است و تا این کتابها در میان است ریشه‌ی نادانیها برنخواهد افتاد : زیرا کسانی آنها را خواهند خواند و بدآموزیها خواه ناخواه در دلها جای خواهد گرفت. از اینرو به خود بایا [= واجب] شمردیم که به نابود گردانیدنِ آنها کوشیم و بهترین راه را سوزانیدن آنها دیدیم ، زیرا در سوزانیدن از یکسو بی‌ارجی و بلکه زیانمندی آنها را نشان داده‌ایم و از سوی دگر از راه آسانی نابودشان گردانیده‌ایم.»[2]

در اینکه کتابهایی که کسروی و یاران‌اش به زبانه‌های آتش می‌سپردند ، *در کنارِ بسی اندیشه‌های نغز *، دربر دارنده و سرچشمه‌ی اندیشه‌های زهرناکِ یادگارِ دورانِ زبونی ایرانیان‌اند گفتگویی نیست : این خود نکته‌ی ارجمندی‌ست که ایرانیان امروز به همّت والای کسروی ، به اندیشه‌ی توانا و تیزبین ، و به سخنانِ روشنگرش وامدارند ؛ اما در این استدلال نکته‌ای باریک از دیدگانِ تیزبین کسروی گریخته است : داستانِ زایش و مرگ اندیشه‌ها چنان نیست که با از میان برداشتن کتابهای دربردارنده‌ی اندیشه‌های زیانبار ، آن اندیشه‌ها از میان برخیزند : کسروى ، بسا که چنین مى‌اندیشید : کتاب مسموم جان را همچنان بیالاید که خوراک مسموم تن را. پس همچنانکه خوراک مسموم را نابود می‌باید کرد ، کتابِ مسموم را به زبانه‌هاى آتش مى باید سپُرد. اما این «قیاس مَع‌الفارق» خود به همان پایه زیانبار است که اندیشه‌هایی که آماجِ نبرد گیرَد : آرى ، نابود ساختن خوراکِ زیانبار فضای زیست را پاکیزه گرداند اما سوزاندن کتاب زیانبار ، به جاى جَدل با اندیشه‌هاى زیانبار یا نادرستی که دربر می‌دارد ، فضای اندیشه را تیره‌تر از پیش گردانَد : اندیشه‌هاى زیانبار و نادرست با جدل دور رانده شوند و کم‌اثر ، و نه بی‌اثر گردند : سمِّ خوراک مسموم را هر چند با خوراک پاکیزه بی‌اثر نتوان گردانید ، سمّ ِ سخن مسموم را با سخن و تنها با سخن می‌توان ستُرد. سوزانیدن کتابها اما با خفه ساختن صداى گویندگان و نویسندگان ، اندیشه‌هاى نادرست یا زیانبارشان را نه تنها نابود نسازد ، که تنها چونان عقده‌هاى زهرآگین ، در نهانخانه‌ى دلها بر جاى گذارَد تا به ناگاه نیرومندتر از پیش سر برآرَند ، و سایه‌ی شوم سستی و بیچارگی را بر خردها و جانها بیش از پیش بگُسترند ...}
___________________
(۱). سخنرانیِ روز یکم دیماه ۱۳۲۲
(۲). دادگاه، چاپ ۱۳۲۳، گفتار یکم .

👇
تا اینجا بود سخن نویسنده‌ی خرده‌گیر. در این سخن نکته‌ی ارجداری هست که از هر باره که بنگریم جای اندیشیدن و پرداختن دارد. آن نکته اینست که از میان بردن یک بدآموزی تنها از راه «جدل» با آن اندیشه انجام پذیرست ـ با نابودی نوشته‌ها یا بستن آموزشگاههایی که آن بدآموزی را یاد می‌دهد شدنی نیست. لیکن بهترست بجای جدل «بازنمودن حقایق و پیش کشیدن داوری خرد» بگوییم. زیرا جدل (یا چَخیدن) بیشتر بمعنی ستیز بکار رود.

(دومین تکه از این گفتار را فردا خواهیم آورد)

[1] : https://www.tribunezamaneh.com/archives/231204
🔶 دفتر خراباتیان که بودند و چه می‌گفتند؟
🔸 در «ادبیات» ایران دست بدخواهان در کارست


من کمتر می‌خواهم در نوشته‌هایم یادی از خود کنم و کارهای خود را شمارم ـ ولی این داستان چون گواه معتبری دارد می‌نویسم : دو سال پیش روزی آقای امیرخیزی (حاجی اسمعیل‌آقا) در اتوبوس مرا دید و چنین گفت : «فلان آقا از اروپا آمده. رفتیم بدیدنش. شما را می‌پرسید و تقریباً ده دقیقه توصیف شما را می‌کرد. می‌گفت : «در اروپا میان دانشمندان معروف است. کتابهایش در انجمن علمی قیمت دارد.» (1)

مقصودش این بود که من بدیدن آن تازه‌وارد بروم. گفتم : نه تنها بدیدنش نخواهم رفت ، اگر او از من نیک گفته من همیشه ازو بد خواهم گفت. زیرا او اگر با خود من دوستی نشان می‌دهد با توده‌ام دشمنی می‌نماید و بکندن ریشه‌اش می‌کوشد. شما او را «یک ادیب علامه‌ی فاضل» می‌شناسید ولی من نیک می‌دانم که افزاریست برای آنکه کتابهای سراپا پستی و زبونی دوره‌ی مغول را درمیان ایرانیان و شرقیان رواج دهد و با این ترتیب نگزارد از پستیهای زمان مغول پاک گردند. نگزارد این اندیشه‌های پوچ و بیهوده که در آن کتابهاست از میان برخیزد. با چنین کسی مرا چه دوستی تواند بود؟. مرا چه سود دارد که خودم درمیان اروپاییان شناخته و ارجمند باشم در جایی که توده‌ام خوار و بی‌ارج است؟!.

چنانکه گفته بودم آن کس آغاز بکار کرد و با پشتیبانیهایی که می‌دید به نشر کتابهای زمان مغول پرداخت و کسانی که باو نزدیک رفتند سودهای بزرگی بردند ، و من تاکنون روی او را ندیده‌ام و امیدمندم که نخواهم دید.



پابرگی : (از ویراینده) :
1ـ کسی که ازو یاد شده محمد قزوینی است. چون پرفسور ادوارد براون و همدستانش (برادران فروغی ، علی‌اصغر حکمت و کسانی دیگر) به زنده گردانیدن کتابهای دوره‌ی پستی ایران ـ دوره‌ی مغول ـ که می‌رفت تا برای همیشه فراموش گردد (همچون دیوان شاعران یاوه‌گو و کتابهایی که سراسر پستی و بیغیرتی را می‌آموزد) آغاز کردند ، کسی که از ایران به یاری پرفسور فرستاده شد همین محمد قزوینی بود. این همانست که به همدستی براون تاریخ ادبیات ایران برای ما نوشت. خودش بیرون داستان را می‌گوید که یک سال و اند در لندن بودم و به کتابخانه‌ها می‌رفتم تا اینکه براون که در آن هنگام راهبر «اوقاف گیب» بود (برای دانستن ماهیت این اوقاف ، کتاب در پیرامون «ادبیات» دیده شود.) به من پیشنهاد کرد به تصحیح جهانگشای جوینی که کتابیست تاریخی آغاز کنم و برای این کار می‌بایست به پاریس روم و از کتابخانه‌های آنجا سود جویم.

لیکن درون داستان اینست که از همان هنگام (و بسا از زمانی که از ایران رفت) قزوینی زنجیر «اوقاف گیب» را بگردن گرفته و نخست در لندن و سپس از همان پاریس به براون و شاگردش نیکلسن و رویهم‌رفته به اوقاف در پدید آوردن تاریخ ادبیات و تصحیح کتابهای زمان مغول یاری فراوانی کرد.

قزوینی و دیگران درباره‌ی فراهم آمدن هزینه‌ی زندگانی او در اروپا به مدت 36 سال راههای گوناگونی نوشته‌اند. از جمله کمکهای محمدعلی‌ فروغی ، سید حسن تقیزاده ، حسینقلی‌خان نواب (سفیر ایران در برلین) و برادرش (با سرپوش درس زبان گرفتن از قزوینی) ، وزارت فرهنگ (با عنوان تصحیح و عکسبرداری از کتابهای خطی در اروپا) و همچنین ادوارد براون یا به سخن دیگر «اوقاف گیب» در انگلستان. قزوینی در این باره چنین می‌نویسد : «این بنده قریب چهار سال است که در اروپا در ظل جناح افضال و مهمان مائده‌ی نوالی آن بزرگوار (براون) می‌باشم و در این مدت از هر جهت این ضعیف را مرفه‌الحال ، مراح‌العله و مکفی‌المؤونه داشته‌‏اند و مانند آفتاب جهان‌تاب به حسن تربیت به کار انداخته و به خدمت علم و ادب واداشته‌اند».

قزوینی درباره‌ی کتاب آذری (یا زبان باستان آذربایجان) نوشته‌ی کسروی «تقریظ» پر آب و تابی هم نوشته. چه‌بسا آرزو داشته که کسروی هم بدسته‌ی ایشان پیوندد. لیکن چنانکه کسروی یادآوری می‌نماید سود توده ارجمندترین چیزیست که می‌باید در زندگانی همیشه بدیده داشت. آن تقریظها و صد ستایش دیگر نمی‌توانست او را از راه و پیمانش دور گرداند.



.
محمد قزوینی