🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار یکم : زیانهای اسلام - تکهی دوم
ج ـ خرد که گرانمایهترین دادهی خداست باید هر کسی آن را نیک شناسد و پیروی کند و راستی آنست که دین برای نیرومند گردانیدن خردهاست ، ولی مسلمانان این را نمیشناسند و ارجی نمیگزارند. بلکه چون باورها و کارهاشان بیخردانه است با خرد دشمنی مینمایند و از ارج آن میکاهند. بارها دیدهایم میآیند و با ما بکشاکش میپردازند که بهر چه اینهمه به خرد ارج میگزاریم. یا دیدهایم میگویند : «عقلها نیز با هم اختلاف دارد».
د ـ برانگیختگی (یا بگفتهی آنان پیغمبری) یک پایه از دین و خود یکی از رازهای سپهر میباشد. اینان معنی راست آن را نمیشناسند ، و یک رشته پندارهای بیپایی را در آن زمینه دنبال میکنند. بگمان آنان کسی را که خدا برگزید جبرائیل باو نمودار گردد ، و با وی سخن راند ، و از میانهی او و خدا پرده برخیزد ، و پیاپی فرشتهها بنزد او در آمد و رفت باشند و آن برانگیخته باید در نزد مردم «دعوی» کند ، و آنان برای آزمایش ، «نتوانستنی» (معجزه) از او طلبند ، و چون توانست «ایمان» آورند. و پس از آن هرچه گفت بپذیرند. اینهاست دانستههای آنان دربارهی برانگیخته که میباید گفت : سراپا پوچست.
کتابهای مسلمانان پر است از داستانهای نتوانستنی که بنام پاکمرد اسلام نوشتهاند : ماه را دو نیم گردانیده ، بآسمان برای دیدار خدا رفته ، آفتاب را پس از فرورفتن بازگردانیده ، از میان انگشتان چشمه روان گردانیده ، با سوسمار سخن گفته.
اگر از یک مسلمانی بپرسید : دلیل راستگویی پیغمبر اسلام چه بوده؟ بیدرنگ خواهد گفت : «معجزه نشان داد ، شقالقمر کرد ، از غیب خبر داد ...» اگر بگویید که در قرآن دیده میشود که از پیغمبر هر زمان معجزه خواستهاند ناتوانی نموده و آشکاره گفته من نمیتوانم پس چگونه شما میگویید معجزه نشان داد؟!. چگونه آنهمه داستانها را در کتابها مینویسید؟!. در اینجاست که درماند و هیچ پاسخ نتواند.
ﻫ ـ دربارهی آنجهان پندارهای بسیار پوچی را در مغزهای خود جا دادهاند. کسی که مرد در گور دوباره زنده گردد ، و دو فرشته یکی «نکیر» و دیگری «منکر» با گرزهای آتشینی بدست بسر او آیند و پرسشهایی با زبان عربی کنند : «من ربک؟. من نبیک؟.» که باید به هر پرسش پاسخ دهد ، وگرنه گرزهای آتشین بسرش فرود خواهد آمد. کسی که گناهکار است گور او را خواهد فشرد. روز رستاخیز همگی از گور خواهند برخاست و در یک بیابانی گرد خواهند آمد ، خدا بروی کرسی خواهد نشست ، پیغمبران از اینسو و آنسو صف خواهند کشید. گناه و صواب هر کس در ترازو کشیده خواهد شد ، پیغمبران هر یکی به «امت» خود میانجی خواهد بود ، سپس از روی پل باریک و برندهی «صراط» گذشته یک دسته به بهشت خواهند رفت و یک دسته بدوزخ خواهند افتاد.
.
🔸 گفتار یکم : زیانهای اسلام - تکهی دوم
ج ـ خرد که گرانمایهترین دادهی خداست باید هر کسی آن را نیک شناسد و پیروی کند و راستی آنست که دین برای نیرومند گردانیدن خردهاست ، ولی مسلمانان این را نمیشناسند و ارجی نمیگزارند. بلکه چون باورها و کارهاشان بیخردانه است با خرد دشمنی مینمایند و از ارج آن میکاهند. بارها دیدهایم میآیند و با ما بکشاکش میپردازند که بهر چه اینهمه به خرد ارج میگزاریم. یا دیدهایم میگویند : «عقلها نیز با هم اختلاف دارد».
د ـ برانگیختگی (یا بگفتهی آنان پیغمبری) یک پایه از دین و خود یکی از رازهای سپهر میباشد. اینان معنی راست آن را نمیشناسند ، و یک رشته پندارهای بیپایی را در آن زمینه دنبال میکنند. بگمان آنان کسی را که خدا برگزید جبرائیل باو نمودار گردد ، و با وی سخن راند ، و از میانهی او و خدا پرده برخیزد ، و پیاپی فرشتهها بنزد او در آمد و رفت باشند و آن برانگیخته باید در نزد مردم «دعوی» کند ، و آنان برای آزمایش ، «نتوانستنی» (معجزه) از او طلبند ، و چون توانست «ایمان» آورند. و پس از آن هرچه گفت بپذیرند. اینهاست دانستههای آنان دربارهی برانگیخته که میباید گفت : سراپا پوچست.
کتابهای مسلمانان پر است از داستانهای نتوانستنی که بنام پاکمرد اسلام نوشتهاند : ماه را دو نیم گردانیده ، بآسمان برای دیدار خدا رفته ، آفتاب را پس از فرورفتن بازگردانیده ، از میان انگشتان چشمه روان گردانیده ، با سوسمار سخن گفته.
اگر از یک مسلمانی بپرسید : دلیل راستگویی پیغمبر اسلام چه بوده؟ بیدرنگ خواهد گفت : «معجزه نشان داد ، شقالقمر کرد ، از غیب خبر داد ...» اگر بگویید که در قرآن دیده میشود که از پیغمبر هر زمان معجزه خواستهاند ناتوانی نموده و آشکاره گفته من نمیتوانم پس چگونه شما میگویید معجزه نشان داد؟!. چگونه آنهمه داستانها را در کتابها مینویسید؟!. در اینجاست که درماند و هیچ پاسخ نتواند.
ﻫ ـ دربارهی آنجهان پندارهای بسیار پوچی را در مغزهای خود جا دادهاند. کسی که مرد در گور دوباره زنده گردد ، و دو فرشته یکی «نکیر» و دیگری «منکر» با گرزهای آتشینی بدست بسر او آیند و پرسشهایی با زبان عربی کنند : «من ربک؟. من نبیک؟.» که باید به هر پرسش پاسخ دهد ، وگرنه گرزهای آتشین بسرش فرود خواهد آمد. کسی که گناهکار است گور او را خواهد فشرد. روز رستاخیز همگی از گور خواهند برخاست و در یک بیابانی گرد خواهند آمد ، خدا بروی کرسی خواهد نشست ، پیغمبران از اینسو و آنسو صف خواهند کشید. گناه و صواب هر کس در ترازو کشیده خواهد شد ، پیغمبران هر یکی به «امت» خود میانجی خواهد بود ، سپس از روی پل باریک و برندهی «صراط» گذشته یک دسته به بهشت خواهند رفت و یک دسته بدوزخ خواهند افتاد.
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 14
در اینجا یک موضوع هم شخصیت خزعل و دیگرانست. من تأسف میخورم که آقای پوررضا این موضوع را بمیان آوردند و من هم ناگزیرم گفتگویی کنم و بسیار متأسفم که مایهی رنجش کسان آنها خواهد بود. دربارهی شاهزاده فیروز بچند جمله بس میکنم : نخست باید بگویم که من از او هیچ بدی ندیده بودم. آن سالی که وزیر عدلیه شد من از خوزستان برگشته و بیکار بودم و ایشان نتوانستند بمن کاری دهند زیرا با وزارت جنگ محاکمهای داشتم ولی بمن محبت بسیار کرد. من نیز آن سالی که زندانی شد بنام قدردانی بوسیلهی حاجی فطنالدوله که اکنون زنده است کتابهایی برایش فرستادم. اینها را میگویم که پنداشته نشود ازو رنجیدگی دارم. من از او رنجیدگی ندارم ولی همه میدانند که او در سیاست مبغوض بود. چنانکه هنگامی روزنامهی صور اسرافیل او را دنبال کرد که در کرمان دوازده تن آدم کشته است. سپس نیز داستان پیمان 1919 را که وثوقالدوله و این شاهزاده بستند و در واقع شومترین پیمانی بود همگی میدانند.
اما شیخ خزعل ، باید تصریح کنم که من ازو گزند و آسیب دیدهام. زمانی که بدولت نافرمانی نمود من در خوزستان بودم زیان و آزار بسیار کشیدم. چیزی که هست من با او کینه نورزیدم و دلیلش آن است که چون پس از بازگشتن به تهران تاریخ خوزستان و داستان نافرمانی شیخ را نوشتم (که آن کتاب بچاپ رسیده) (1) یادی از سرگذشت خود نکردم و دربارهی شیخ نیز بپردهدری نپرداختم زیرا من کمتر اهمیتی بقضایای خود میدهم. گذشته از آنکه من از سفر خوزستان با همهی زیان و آزاری که دیدم با خوشدلی بازگردیدم. بخصوص که در آن سفر با خانبهادر دوستی یافتم و آن مرد باآنکه همهکارهی شیخ بود با من دوستی و مهربانی بسیار نمود و بیشتر بپاس دوستیهای او بود که من بدرفتاریهای شیخ و کسانش را فراموش ساختم. کنون هم بر من ناگوار است که از شیخ بد گویم. ولی چون پای وکالت درمیان است نمیتوانم چشمپوشی کنم. این بسیار شگفت است که شیخ خزعل را یکی از بزرگان ایران شمارند و یک فرد نیکوکارش نشان دهند و کسانی را بیگناه باتهام کشتن او بزندان اندازند و بدادگاه کشانند. اینها از آن سر زده که تاریخ شیخ را نمیدانند و من هم در اینجا جز باختصار یاد نتوانم کرد (در اینجا بتاریخچهی شیخ پرداخت که چون در پرچم جداگانه نوشته شده و میشود دیگر در اینجا نمیآوریم). (2)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ تاریخ پانصدسالهی خوزستان
2ـ تاریخچهی شیخ خزعل را بنام «شیخ خزعلخان و کارهای او» در بخش دوم کتاب آوردهایم.
.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 14
در اینجا یک موضوع هم شخصیت خزعل و دیگرانست. من تأسف میخورم که آقای پوررضا این موضوع را بمیان آوردند و من هم ناگزیرم گفتگویی کنم و بسیار متأسفم که مایهی رنجش کسان آنها خواهد بود. دربارهی شاهزاده فیروز بچند جمله بس میکنم : نخست باید بگویم که من از او هیچ بدی ندیده بودم. آن سالی که وزیر عدلیه شد من از خوزستان برگشته و بیکار بودم و ایشان نتوانستند بمن کاری دهند زیرا با وزارت جنگ محاکمهای داشتم ولی بمن محبت بسیار کرد. من نیز آن سالی که زندانی شد بنام قدردانی بوسیلهی حاجی فطنالدوله که اکنون زنده است کتابهایی برایش فرستادم. اینها را میگویم که پنداشته نشود ازو رنجیدگی دارم. من از او رنجیدگی ندارم ولی همه میدانند که او در سیاست مبغوض بود. چنانکه هنگامی روزنامهی صور اسرافیل او را دنبال کرد که در کرمان دوازده تن آدم کشته است. سپس نیز داستان پیمان 1919 را که وثوقالدوله و این شاهزاده بستند و در واقع شومترین پیمانی بود همگی میدانند.
اما شیخ خزعل ، باید تصریح کنم که من ازو گزند و آسیب دیدهام. زمانی که بدولت نافرمانی نمود من در خوزستان بودم زیان و آزار بسیار کشیدم. چیزی که هست من با او کینه نورزیدم و دلیلش آن است که چون پس از بازگشتن به تهران تاریخ خوزستان و داستان نافرمانی شیخ را نوشتم (که آن کتاب بچاپ رسیده) (1) یادی از سرگذشت خود نکردم و دربارهی شیخ نیز بپردهدری نپرداختم زیرا من کمتر اهمیتی بقضایای خود میدهم. گذشته از آنکه من از سفر خوزستان با همهی زیان و آزاری که دیدم با خوشدلی بازگردیدم. بخصوص که در آن سفر با خانبهادر دوستی یافتم و آن مرد باآنکه همهکارهی شیخ بود با من دوستی و مهربانی بسیار نمود و بیشتر بپاس دوستیهای او بود که من بدرفتاریهای شیخ و کسانش را فراموش ساختم. کنون هم بر من ناگوار است که از شیخ بد گویم. ولی چون پای وکالت درمیان است نمیتوانم چشمپوشی کنم. این بسیار شگفت است که شیخ خزعل را یکی از بزرگان ایران شمارند و یک فرد نیکوکارش نشان دهند و کسانی را بیگناه باتهام کشتن او بزندان اندازند و بدادگاه کشانند. اینها از آن سر زده که تاریخ شیخ را نمیدانند و من هم در اینجا جز باختصار یاد نتوانم کرد (در اینجا بتاریخچهی شیخ پرداخت که چون در پرچم جداگانه نوشته شده و میشود دیگر در اینجا نمیآوریم). (2)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ تاریخ پانصدسالهی خوزستان
2ـ تاریخچهی شیخ خزعل را بنام «شیخ خزعلخان و کارهای او» در بخش دوم کتاب آوردهایم.
.
در پیرامون اسلام - دیباچه سخن.pdf
357.1 KB
🔸 در پیرامون اسلام
✍ احمد کسروی
🔹 دیباچهی سخن (همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف)
✍ احمد کسروی
🔹 دیباچهی سخن (همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف)
✴️ بیرون راندن بدآموزیها از مغزها جز بدستیاری حقایق نتواند بود
(تکهی 3 از 5)
همچنان اگر کسانی بیهیچ توضیح و دلیل آوردنی تنها یک رشته کتابهایی را بدآموز بخوانند و به نابودی آنها بکوشند ، کارشان بنیادی نبوده و از این راه اندیشههای درون آن کتابها ـ هرچند زیانمند ـ نابود نخواهد شد.
این حقیقتی بود درمیان سخنان خردهگیر گرامی که ما نیز آن را براست میداریم و دیدید که کسروی خود به این نکته آگاه بوده و آن را دلیل آورده تا نشان دهد راه نبرد با کیشهای امروزی چیست. خود خردهگیر نیز برای آنکه هواداران کتابسوزان را قانع کند کارشان بیهوده است تنها افزاری که بکار برده یاد نمودن چنان حقیقتی بوده.
سراسر کوششهای کسروی جز از این راه نبوده. برای مثال زمینهی «ادبیات» را بدیده گیرید و کوششی که او بکار برده تا ادبیات به معنی درست خود بازگردد. نخست یک رشته گفتار بنام «شعر در ایران» در سال نخست پیمان نوشت که در آن شعر را از دیدهی زبان و سامان زبان به بررسی گزارد. بمعنی شعر پرداخت و این بازنمود که شعر سخنست ، سخن آراسته. ارج شعر در معنی آنست. آراستگی یک شعر هرچه باشد نمیتواند پاسخگوی ناستودگیهای معنی آن باشد. از شعرهای نیکی که به پیمان فرستاده میشد نمونههایی آورده نشان داد که شعر نیک آنست که معنی نیکی از آن برآید. در آن گفتارها نشان میدهد که یک توده برای رهیدن از بدبختیها و براه پیشرفت افتادن نیازمند خویهای ستودهای مانند آزادگی و گردنفرازی و نیکنامی و پاکزبانی و مانندهای آنست. ایرانیان اگر میخواهند از بدبختیها و درماندگیها برهند باید از پستیهایی که از رهگذر شعر در هزار سال گذشته پدید آمده دور ایستند. شاعران ایران افسوسمندانه بیشتر دربند آرایشهای شعری بودهاند و در این راه به هر ناستودگی تن دادهاند بدانسان که زشتی چاپلوسی و بندگی و گردن به ستم گزاردن ، شاهدبازی و بیدردی ، هجو و بیهودهگویی و گزافهگویی از میان برخاسته.
در همان سال در یک رشته گفتارهای دیگری به صوفیگری در شعرهای ایرانیان پرداخته. از آغاز صوفیگری گفته که جز نیکخواهی نبوده. ولی سپس از آن فرسنگها دور گردیده و خود آسیب بزرگی به ایرانیان گردیده. اینها را با شرح پردامنهای با نمونههای بسیار در شعرها نشان داده. نشان داده یک بخش بزرگی از شعرهای شاعران ایرانی سخن از پندار «وحدت وجود» و دیگر پندارهاییست که بنیاد صوفیگری در ایران میباشد. در سراسر این گفتارها نیز بارها بر این نکته تأکید شده که ادبیات به معنی درست خود جز این نیست که مردمان را به غیرت و دلیری و آزادگی و ستم برنتابیدن و دیگر ستودگیها وادارد. ایرانیان باید از اینگونه شعرها که بزرگترین آرمانی که به مردم ارمغان میدارد گوشهگیری و لقمه نانی بدهان گزاردن و خرقهای بر دوش داشتن میباشد ، دوری جویند. در این رشته گفتارها گفتگوهای بسیاری نیز با خوانندگان پیش آمده که در هر کدام از آنها یک گوشه از این جستار روشنی بیشتر یافته.
پس از اینها چون در آن زمان شعر و شاعری در ایران رویهی دیوانگی بخود گرفته بود و بدخواهان وزارت فرهنگ به همدستی شرقشناسان به دامنگیر شدن آن هرچه بیشتر میکوشیدند ، هیاهویی بدشمنی با کسروی برانگیخته میگردد و انجمن ادبی تهران ازو میخواهد که در یک سخنرانی در آنجا از اندیشههای خود دفاع کند. کسروی به انجمن رفته و سخنرانی بسیار مؤثری میکند و هیاهو میخوابد. این سومین کوششی بود که در این راه بکار برد. کوتاهشدهی آن سخنرانی در دفتری چاپ شده است.
در چهارمین کوشش برای روشن نمودن هرچه بیشتر جستار شعر و ادبیات ، کسروی رشته گفتارهای «چند سخنی از دفتر» و «ادبیات منظوم ایران» و برخی دیگر را در پایان سال دوم مهنامه دنبال میکند و همچون سال پیش به یکایک ایرادهای خوانندگان میپردازد. چون سخنان دیگری نیز در زمینههای اجتماعی در سال نخست و دوم مهنامه رانده اکنون میتواند به جستار ادبیات بهتر درآید و ادبیاتی را که یک مردم آزاده و خواهان سرفرازی نیاز دارند نیک بازنماید. در آن گفتارها بگوشههای تاریکی که پرداخته نشده بود ، از جمله به بدخواهی شرقشناسان که میخواهند ما سرگرم زیانکاریهایی بنام «ادبیات» باشیم (آنچه در ایران بنام ادبیات شناخته شده) نیز میپردازد.
پس از این کوششها کسروی در پیمان به جستارهای دیگر میپردازد تا اینکه چند سال پس از آن هنگامی که روزنامهی پرچم را بنیاد میگزارد در آنجا به جستار شعر اشارههایی میکند. 👇
(تکهی 3 از 5)
همچنان اگر کسانی بیهیچ توضیح و دلیل آوردنی تنها یک رشته کتابهایی را بدآموز بخوانند و به نابودی آنها بکوشند ، کارشان بنیادی نبوده و از این راه اندیشههای درون آن کتابها ـ هرچند زیانمند ـ نابود نخواهد شد.
این حقیقتی بود درمیان سخنان خردهگیر گرامی که ما نیز آن را براست میداریم و دیدید که کسروی خود به این نکته آگاه بوده و آن را دلیل آورده تا نشان دهد راه نبرد با کیشهای امروزی چیست. خود خردهگیر نیز برای آنکه هواداران کتابسوزان را قانع کند کارشان بیهوده است تنها افزاری که بکار برده یاد نمودن چنان حقیقتی بوده.
سراسر کوششهای کسروی جز از این راه نبوده. برای مثال زمینهی «ادبیات» را بدیده گیرید و کوششی که او بکار برده تا ادبیات به معنی درست خود بازگردد. نخست یک رشته گفتار بنام «شعر در ایران» در سال نخست پیمان نوشت که در آن شعر را از دیدهی زبان و سامان زبان به بررسی گزارد. بمعنی شعر پرداخت و این بازنمود که شعر سخنست ، سخن آراسته. ارج شعر در معنی آنست. آراستگی یک شعر هرچه باشد نمیتواند پاسخگوی ناستودگیهای معنی آن باشد. از شعرهای نیکی که به پیمان فرستاده میشد نمونههایی آورده نشان داد که شعر نیک آنست که معنی نیکی از آن برآید. در آن گفتارها نشان میدهد که یک توده برای رهیدن از بدبختیها و براه پیشرفت افتادن نیازمند خویهای ستودهای مانند آزادگی و گردنفرازی و نیکنامی و پاکزبانی و مانندهای آنست. ایرانیان اگر میخواهند از بدبختیها و درماندگیها برهند باید از پستیهایی که از رهگذر شعر در هزار سال گذشته پدید آمده دور ایستند. شاعران ایران افسوسمندانه بیشتر دربند آرایشهای شعری بودهاند و در این راه به هر ناستودگی تن دادهاند بدانسان که زشتی چاپلوسی و بندگی و گردن به ستم گزاردن ، شاهدبازی و بیدردی ، هجو و بیهودهگویی و گزافهگویی از میان برخاسته.
در همان سال در یک رشته گفتارهای دیگری به صوفیگری در شعرهای ایرانیان پرداخته. از آغاز صوفیگری گفته که جز نیکخواهی نبوده. ولی سپس از آن فرسنگها دور گردیده و خود آسیب بزرگی به ایرانیان گردیده. اینها را با شرح پردامنهای با نمونههای بسیار در شعرها نشان داده. نشان داده یک بخش بزرگی از شعرهای شاعران ایرانی سخن از پندار «وحدت وجود» و دیگر پندارهاییست که بنیاد صوفیگری در ایران میباشد. در سراسر این گفتارها نیز بارها بر این نکته تأکید شده که ادبیات به معنی درست خود جز این نیست که مردمان را به غیرت و دلیری و آزادگی و ستم برنتابیدن و دیگر ستودگیها وادارد. ایرانیان باید از اینگونه شعرها که بزرگترین آرمانی که به مردم ارمغان میدارد گوشهگیری و لقمه نانی بدهان گزاردن و خرقهای بر دوش داشتن میباشد ، دوری جویند. در این رشته گفتارها گفتگوهای بسیاری نیز با خوانندگان پیش آمده که در هر کدام از آنها یک گوشه از این جستار روشنی بیشتر یافته.
پس از اینها چون در آن زمان شعر و شاعری در ایران رویهی دیوانگی بخود گرفته بود و بدخواهان وزارت فرهنگ به همدستی شرقشناسان به دامنگیر شدن آن هرچه بیشتر میکوشیدند ، هیاهویی بدشمنی با کسروی برانگیخته میگردد و انجمن ادبی تهران ازو میخواهد که در یک سخنرانی در آنجا از اندیشههای خود دفاع کند. کسروی به انجمن رفته و سخنرانی بسیار مؤثری میکند و هیاهو میخوابد. این سومین کوششی بود که در این راه بکار برد. کوتاهشدهی آن سخنرانی در دفتری چاپ شده است.
در چهارمین کوشش برای روشن نمودن هرچه بیشتر جستار شعر و ادبیات ، کسروی رشته گفتارهای «چند سخنی از دفتر» و «ادبیات منظوم ایران» و برخی دیگر را در پایان سال دوم مهنامه دنبال میکند و همچون سال پیش به یکایک ایرادهای خوانندگان میپردازد. چون سخنان دیگری نیز در زمینههای اجتماعی در سال نخست و دوم مهنامه رانده اکنون میتواند به جستار ادبیات بهتر درآید و ادبیاتی را که یک مردم آزاده و خواهان سرفرازی نیاز دارند نیک بازنماید. در آن گفتارها بگوشههای تاریکی که پرداخته نشده بود ، از جمله به بدخواهی شرقشناسان که میخواهند ما سرگرم زیانکاریهایی بنام «ادبیات» باشیم (آنچه در ایران بنام ادبیات شناخته شده) نیز میپردازد.
پس از این کوششها کسروی در پیمان به جستارهای دیگر میپردازد تا اینکه چند سال پس از آن هنگامی که روزنامهی پرچم را بنیاد میگزارد در آنجا به جستار شعر اشارههایی میکند. 👇
چون در سالهای گذشته به خراباتیگری پرداخته و اندیشههای زهرآلود آن را بازنموده است ، در اینجا فرصت مییابد که در یک رشته گفتارهای دیگری نشان دهد «خراباتیان که بودند و چه میگفتند». هم در آنجاست که گفتار «حافظ چه میگوید؟» را تکه تکه در روزنامه میآورد. در آنجا بازنموده میشود که شعرهای حافظ بدیهای شعرهای دیگر را از یاوهگویی ، چاپلوسی ، ستایش گدایی ، رواج اندیشههای خراباتی ، سادهبازی ، ستایش بیاندازه از می و میخوارگی و مانندهای آن یکجا دارد.
🔶 دفتر «خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟»
🔸 در پیرامون شعر (تکهی 1)
چون در گفتارهای پیش از مخالفت خود با شاعران نام بردیم میخواهیم در اینجا بهتر و مفصلتر شرح دهیم :
باید دانست هر چیزی یک حقیقتی دارد که اگر دانسته شود نیکی یا بدیش بآسانی شناخته خواهد بود. دربارهی شعر هم باید حقیقت آن را دانست. زیرا چنانکه حقیقت بسیار چیزها دانسته نیست حقیقت شعر نیز دانسته نمیباشد. شاعران خودشان ستایشهای غریبی از آن کردهاند. چنانکه گاهی آن را «معجزه» نامیدهاند. گاهی «سحر» خواندهاند. گاهی «ید بیضا» گفتهاند. برخی گزافه را بالا برده آن را «وحی» نامیدهاند. ولی اینها همه گزافه است. همه از آنست که معنی درست شعر را نمیدانند.
شما اگر امروز از کسی بپرسید : «شعر چیست؟..» از این پرسش شما در شگفت شده خواهد گفت : «چطور شعر چیست؟.. مگر شما معنی شعر را نمیدانید؟!.. مگر تاکنون شعر نشنیدهاید؟!..». باید گفت : چرا شعر شنیدهایم. در ایران چه فراوانست شعر. مثلاً این یک شعریست :
به شبنشینی زندانیان برم حسرت
که نُقل مجلسشان دانههای زنجیر است
ما چون این را میاندیشیم و میسنجیم میبینیم «سخن» است : سخنی باوزن و قافیه. از اینجا میدانیم که سخن بدو گونه است : یکی ساده (بیوزن و قافیه) دیگری باوزن و قافیه ، که آن یکی را نثر مینامیم و این یکی را شعر. پس حقیقت شعر دانسته شد : «شعر سخن است». شما اگر یک سخنی دارید میتوانید آن را با نثر یا با شعر ـ با هر کدام که دلتان میخواهد ـ بگویید.
این چیزیست که همگی باید بپذیرند. کنون میآییم بر سر سخن : ما دربارهی سخن یک قاعدهای داریم و آن اینکه : «سخن برای نیاز باید بود». نطق یا سخنگویی یک نیروییست خدا بآدمیان داده که با آن مطالب خود را بیکدیگر بفهمانند. سخن برای آنست که شما چون مطلبی دارید بدیگری یا بدیگران بگویید. اینست اگر کسی یک مطلبی ندارد و بیجهت زبان و دهان خود را بکار میاندازد و یک جملههای بیمعنایی میگوید ، یا کسی در یک اتاقی تنها نشسته خودبخود سخنرانی میکند ، این کار دلیل اختلال مغز آن کس میباشد و مردم او را دیوانه یا سبکمغز خواهند شمرد. بسیاری از دیوانهها آسیب دیگری ندارند و عنوان دیوانگیشان جز بیهوده سخن گفتن نیست.
این هم چیزیست که باید همگی بپذیرند ، و ما از این دو مقدمه نتیجه گرفته میگوییم : «شعر هم باید جز بهنگام نیاز نباشد» ایراد ما بشعرا از همینجاست. شعرا شعر را تابع نیاز نمیدانند و آن را یک چیزی جداگانهای میشمارند و اینست بیآنکه نیازی باشد مینشینند و شعر میسازند.
اینان گمان میکنند شعر بخودی خود یک چیز مطلوبیست. باید آن را ساخت و نوشت و چاپ کرد ، اگرچه نیازی درمیان نباشد. ما میگوییم : این غلط است. این کار بیهودهگوییست. چه فرقی هست میانهی آنکه کسی با نثر بیهودهگویی کند یا اینکه دیگری با نظم کند؟!.. چرا باید آن را دیوانگی و سبکمغزی شمرد و این را نشمرد؟!..
تنها سخن نیست. هر کار دیگری همینکه از روی نیاز نبود بیهوده شمرده خواهد شد. شما چنین انگارید یک معماری یا یک شرکتی از اینجا تا قم ، در سر راه پیاپی خانه میسازد و میگذرد. این کار او جز دلیل دیوانگیش نخواهد بود. خانه باید ساخت ، ولی بهنگام نیاز و باندازهی نیاز. خانه برای نشستن است. خود آن یک مطلوب جداگانهای نیست.
ایراد نخستین ما بشعر از همین راه است. ما میگوییم : در جهان نیک و بدی هست. خدا بمردمان خرد داده که نیک و بد و سودمند و زیانمند را از هم جدا گردانند. میگوییم : باید در هر کاری خرد را داور گردانید و راهنمایی او را پذیرفت.
.
🔸 در پیرامون شعر (تکهی 1)
چون در گفتارهای پیش از مخالفت خود با شاعران نام بردیم میخواهیم در اینجا بهتر و مفصلتر شرح دهیم :
باید دانست هر چیزی یک حقیقتی دارد که اگر دانسته شود نیکی یا بدیش بآسانی شناخته خواهد بود. دربارهی شعر هم باید حقیقت آن را دانست. زیرا چنانکه حقیقت بسیار چیزها دانسته نیست حقیقت شعر نیز دانسته نمیباشد. شاعران خودشان ستایشهای غریبی از آن کردهاند. چنانکه گاهی آن را «معجزه» نامیدهاند. گاهی «سحر» خواندهاند. گاهی «ید بیضا» گفتهاند. برخی گزافه را بالا برده آن را «وحی» نامیدهاند. ولی اینها همه گزافه است. همه از آنست که معنی درست شعر را نمیدانند.
شما اگر امروز از کسی بپرسید : «شعر چیست؟..» از این پرسش شما در شگفت شده خواهد گفت : «چطور شعر چیست؟.. مگر شما معنی شعر را نمیدانید؟!.. مگر تاکنون شعر نشنیدهاید؟!..». باید گفت : چرا شعر شنیدهایم. در ایران چه فراوانست شعر. مثلاً این یک شعریست :
به شبنشینی زندانیان برم حسرت
که نُقل مجلسشان دانههای زنجیر است
ما چون این را میاندیشیم و میسنجیم میبینیم «سخن» است : سخنی باوزن و قافیه. از اینجا میدانیم که سخن بدو گونه است : یکی ساده (بیوزن و قافیه) دیگری باوزن و قافیه ، که آن یکی را نثر مینامیم و این یکی را شعر. پس حقیقت شعر دانسته شد : «شعر سخن است». شما اگر یک سخنی دارید میتوانید آن را با نثر یا با شعر ـ با هر کدام که دلتان میخواهد ـ بگویید.
این چیزیست که همگی باید بپذیرند. کنون میآییم بر سر سخن : ما دربارهی سخن یک قاعدهای داریم و آن اینکه : «سخن برای نیاز باید بود». نطق یا سخنگویی یک نیروییست خدا بآدمیان داده که با آن مطالب خود را بیکدیگر بفهمانند. سخن برای آنست که شما چون مطلبی دارید بدیگری یا بدیگران بگویید. اینست اگر کسی یک مطلبی ندارد و بیجهت زبان و دهان خود را بکار میاندازد و یک جملههای بیمعنایی میگوید ، یا کسی در یک اتاقی تنها نشسته خودبخود سخنرانی میکند ، این کار دلیل اختلال مغز آن کس میباشد و مردم او را دیوانه یا سبکمغز خواهند شمرد. بسیاری از دیوانهها آسیب دیگری ندارند و عنوان دیوانگیشان جز بیهوده سخن گفتن نیست.
این هم چیزیست که باید همگی بپذیرند ، و ما از این دو مقدمه نتیجه گرفته میگوییم : «شعر هم باید جز بهنگام نیاز نباشد» ایراد ما بشعرا از همینجاست. شعرا شعر را تابع نیاز نمیدانند و آن را یک چیزی جداگانهای میشمارند و اینست بیآنکه نیازی باشد مینشینند و شعر میسازند.
اینان گمان میکنند شعر بخودی خود یک چیز مطلوبیست. باید آن را ساخت و نوشت و چاپ کرد ، اگرچه نیازی درمیان نباشد. ما میگوییم : این غلط است. این کار بیهودهگوییست. چه فرقی هست میانهی آنکه کسی با نثر بیهودهگویی کند یا اینکه دیگری با نظم کند؟!.. چرا باید آن را دیوانگی و سبکمغزی شمرد و این را نشمرد؟!..
تنها سخن نیست. هر کار دیگری همینکه از روی نیاز نبود بیهوده شمرده خواهد شد. شما چنین انگارید یک معماری یا یک شرکتی از اینجا تا قم ، در سر راه پیاپی خانه میسازد و میگذرد. این کار او جز دلیل دیوانگیش نخواهد بود. خانه باید ساخت ، ولی بهنگام نیاز و باندازهی نیاز. خانه برای نشستن است. خود آن یک مطلوب جداگانهای نیست.
ایراد نخستین ما بشعر از همین راه است. ما میگوییم : در جهان نیک و بدی هست. خدا بمردمان خرد داده که نیک و بد و سودمند و زیانمند را از هم جدا گردانند. میگوییم : باید در هر کاری خرد را داور گردانید و راهنمایی او را پذیرفت.
.
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار یکم : زیانهای اسلام - تکهی سوم
و ـ در دین چنانکه مردم خدا را میشناسند باید آیین او را (دربارهی گردانیدن جهان) نیز شناسند. شناختن خدا بیشناختن آیین او سودی ندارد. لیکن مسلمانان از آیین خدا ناآگاهند ، و بیشتر باورها و کارهاشان بآخشیج آن آیین میباشد و من اینک مثالهایی را مینویسم :
1) اینجهان از روی یک سامانی میگردد و هر کاری در آن نتیجهی کار دیگری میباشد که هیچ چیزی بیشُوَند[بیسبب] نتواند بود. لیکن مسلمانان همیشه درپی کارهای بیشُوند و بیرون از آیین میباشند.
مثلاً به بیماری با دعا درمان میکنند ، برای پیشوایان خود «معجزه» یا «کرامت» میشمارند ، به بازگشت عیسا ، و پیدایش امام ناپیدا ، و زندگانی جاوید خضر که همه بیرون از آیین جهان است باور میدارند ، و اگر شما ایرادی گیرید چنین پاسخ دهند : «از قدرت خدا چه بعید است؟» از گمراهی این نمیدانند که خدا برای توانایی خود مرزی ، و بهر کارهایش آیینی گزارده است : «نه هر چه تواند بود باید بود».
2) اینجهان همیشه در پیشرفت است. پیشرفت یک بند برجستهای از آیین جهان میباشد و باید هر زمان نیکیهای دیگری در آن پیدا شود. ولی مسلمانان وارونهی این را میشناسند و در نزد آنان گذشته از اکنون و آینده بهتر میبوده. در سایهی همین نافهمیست که بزمان خود ارج نمیگزارند و همیشه در اندیشهی گذشته میباشند ، و این یکی از شُوندهای پس ماندن ایشان میباشد.
3) این خواست خداست که هر چندگاه یک بار جنبش خدایی رخ دهد و یک راه رستگاری بروی جهانیان باز گردد و گمراهیها از میان رود. لیکن مسلمانان آن را با اسلام پایان یافته میشمارند و بیخردانه دست خدا را بسته میدانند. اگر میلیونها سال نیز بگذرد دیگر خدا بجهان نخواهد پرداخت.
4) در حال آنکه دربارهی زمان آن باور را میدارند و دربارهی جنبشهای دینی چنین میپندارند ، میبیوسند[1] در آخر زمان عیسا از آسمان فرود آید ، و یا مهدی پیدا شود و جهان ناگهان برنگ دیگری افتد.
آنچه را که آیین خداست نمیشناسند و از پندار خود چنین نادانیها پدید آوردهاند.
اینها شش رشته گمراهیهای مسلمانانست. اینها هر یکی گمراهی بزرگ و ریشهدار دیگری میباشد. اینها هر یکی بدتر و زیانآورتر از پرستش لات و هُبَل است.
اینها نادانیهاییست که مایهی ویرانی جهان و پستی تودهها تواند بود. دین که آدمیان نیازمندند برای جلوگیری از اینها و مانند اینهاست.
از آنسوی انبوه مسلمانان باینها گرفتارند. اینها نادانیهای مشایخ جامع اَزهَر و علمای نجف میباشد. بماند آنکه مردم عامی با گمراهیهای فراوان دیگری دچارند. بماند آنکه چند رشته بدآموزیها و گمراهیهای بزرگ دیگری ـ از شیعیگری ، باطنیگری ، صوفیگری ، خراباتیگری ، فلسفهی یونان ، علیاللهیگری ، بهائیگری ـ در کشورهای مسلمانان و درمیان ایشان رواج میدارد و هر گروهی یکی از آنها را کیش خود میشناسد. بماند آنکه در سالهای آخر مادّیگری از اروپا رو بشرق آورده و درمیان مسلمانان رواج یافته و امروز انبوه درسخواندگان (از میان ملایان نیز) بیدین و مادّی میباشند. چیزی که هست پارهای از آنان آشکاره بیدینی نشان میدهند ولی بسیاری با همهی بیدینی از دین نیز دست برنمیدارند و با یک باورهای سستی دودل و درمانده روزگار میگزارند.
[1ـ بیوسیدن (biusidan) = انتظار کشیدن ـ و]
.
🔸 گفتار یکم : زیانهای اسلام - تکهی سوم
و ـ در دین چنانکه مردم خدا را میشناسند باید آیین او را (دربارهی گردانیدن جهان) نیز شناسند. شناختن خدا بیشناختن آیین او سودی ندارد. لیکن مسلمانان از آیین خدا ناآگاهند ، و بیشتر باورها و کارهاشان بآخشیج آن آیین میباشد و من اینک مثالهایی را مینویسم :
1) اینجهان از روی یک سامانی میگردد و هر کاری در آن نتیجهی کار دیگری میباشد که هیچ چیزی بیشُوَند[بیسبب] نتواند بود. لیکن مسلمانان همیشه درپی کارهای بیشُوند و بیرون از آیین میباشند.
مثلاً به بیماری با دعا درمان میکنند ، برای پیشوایان خود «معجزه» یا «کرامت» میشمارند ، به بازگشت عیسا ، و پیدایش امام ناپیدا ، و زندگانی جاوید خضر که همه بیرون از آیین جهان است باور میدارند ، و اگر شما ایرادی گیرید چنین پاسخ دهند : «از قدرت خدا چه بعید است؟» از گمراهی این نمیدانند که خدا برای توانایی خود مرزی ، و بهر کارهایش آیینی گزارده است : «نه هر چه تواند بود باید بود».
2) اینجهان همیشه در پیشرفت است. پیشرفت یک بند برجستهای از آیین جهان میباشد و باید هر زمان نیکیهای دیگری در آن پیدا شود. ولی مسلمانان وارونهی این را میشناسند و در نزد آنان گذشته از اکنون و آینده بهتر میبوده. در سایهی همین نافهمیست که بزمان خود ارج نمیگزارند و همیشه در اندیشهی گذشته میباشند ، و این یکی از شُوندهای پس ماندن ایشان میباشد.
3) این خواست خداست که هر چندگاه یک بار جنبش خدایی رخ دهد و یک راه رستگاری بروی جهانیان باز گردد و گمراهیها از میان رود. لیکن مسلمانان آن را با اسلام پایان یافته میشمارند و بیخردانه دست خدا را بسته میدانند. اگر میلیونها سال نیز بگذرد دیگر خدا بجهان نخواهد پرداخت.
4) در حال آنکه دربارهی زمان آن باور را میدارند و دربارهی جنبشهای دینی چنین میپندارند ، میبیوسند[1] در آخر زمان عیسا از آسمان فرود آید ، و یا مهدی پیدا شود و جهان ناگهان برنگ دیگری افتد.
آنچه را که آیین خداست نمیشناسند و از پندار خود چنین نادانیها پدید آوردهاند.
اینها شش رشته گمراهیهای مسلمانانست. اینها هر یکی گمراهی بزرگ و ریشهدار دیگری میباشد. اینها هر یکی بدتر و زیانآورتر از پرستش لات و هُبَل است.
اینها نادانیهاییست که مایهی ویرانی جهان و پستی تودهها تواند بود. دین که آدمیان نیازمندند برای جلوگیری از اینها و مانند اینهاست.
از آنسوی انبوه مسلمانان باینها گرفتارند. اینها نادانیهای مشایخ جامع اَزهَر و علمای نجف میباشد. بماند آنکه مردم عامی با گمراهیهای فراوان دیگری دچارند. بماند آنکه چند رشته بدآموزیها و گمراهیهای بزرگ دیگری ـ از شیعیگری ، باطنیگری ، صوفیگری ، خراباتیگری ، فلسفهی یونان ، علیاللهیگری ، بهائیگری ـ در کشورهای مسلمانان و درمیان ایشان رواج میدارد و هر گروهی یکی از آنها را کیش خود میشناسد. بماند آنکه در سالهای آخر مادّیگری از اروپا رو بشرق آورده و درمیان مسلمانان رواج یافته و امروز انبوه درسخواندگان (از میان ملایان نیز) بیدین و مادّی میباشند. چیزی که هست پارهای از آنان آشکاره بیدینی نشان میدهند ولی بسیاری با همهی بیدینی از دین نیز دست برنمیدارند و با یک باورهای سستی دودل و درمانده روزگار میگزارند.
[1ـ بیوسیدن (biusidan) = انتظار کشیدن ـ و]
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 15
دربارهی دیبا نیز متأسفم که حقایق را بگویم. این مرد در اروپا درس خوانده و از آنجا جز بیدینی و مادّیگری هدیه نیاورده بود و از اینرو چون در دربار استخدام یافت به یک رشته خوشگذرانیهایی پرداخت که جز مایهی بدنامی نبود و سرانجام در نتیجهی آنکه با مجللالدوله پدرزن شاه قمار کرده و ازو برده بود از دربار رانده شد و در این هنگام کسانی فرصت یافته از دستش شکایت کردند و در دادگاه بعنوان کلاهبرداری محکوم و بزندان فرستاده شد. اساساً او زندانی سیاسی نبود و من نمیدانم برای چه با او رفتار زندانی سیاسی میکردهاند. گویا در نتیجهی گفتگوهایی بوده که از اسرار دربار میکرده است. به هر حال باو عنوان ستمدیدگی نتوان داد. در اینجا گفتگو از قرآن خواندن او کردند ولی ما او را قرآنخوان نمیشناختیم.
دربارهی مدرس من او را یک بار بیشتر ندیده بودم و از نزدیک نمیشناختم ولی چنانکه از مردم میشنوم یک مردی بوده بیآز و طمع ، و به پول و جاه اهمیت نمیداده ، ترس از کسی نمیکرده ، نمازخوان و روزهدار بوده. اینها خصایص دینی اوست. ولی همه میدانند که شادروان مدرس در سیاست همیشه اشتباه میکرد و کارهایش بزیان کشور بود. مثلاً در قضیهی مهاجرت ، مدرس درمیان مهاجران تفرقه انداخت و باعث آن شد که کسانی از سران مهاجران را گرفتند و بزنجیر کشیدند و به استانبول بردند.
داستان مهاجرت یک داستان مهمی بود. در بحبوحهی جنگ گذشته که روسها در ایران سپاه داشتند و نفوذ متفقین در همه جا کارگر میبود ، یک دسته از دمکراتها و آزادیخواهان بنام غیرت ایرانیگری با آنها مخالفت نموده و با آلمان و عثمانی ارتباط و اتحاد پیدا کردند و برای تهیهی وسایل جنگ با روسها از تهران بیرون رفتند. این یک دلیری بزرگی بود ولی متأسفانه از همان قم که شهر نخستین سر راهشان بود دودستگی آغاز گردید و علت آن بود که دمکراتها میگفتند ما باید یکسره با آلمان پیمان بندیم و با خود آنها ارتباط پیدا کنیم ولی مدرس بعنوان اتحاد اسلام پافشاری میکرد که ما با عثمانی پیمان ببندیم و او را وسیلهی ارتباط با آلمان قرار دهیم و بر سر این با دیگران کشاکش مینمود. همه کس میداند که این اندیشهی او خام بوده است.
در داستان نافرمانی خزعل ، مدرس باو هوادار درآمد و در مجلس یک اقلیتی بضد شاه گذشته پدید آورد. اقلیت بسیار متعصبی که گذشته از مجلس در شهر تهران جوش و خروش راه میانداخت. در چنان هنگامی که ممکن بود منجر بجدا شدن خوزستان از ایران گردد آقای مدرس بیباکانه با دولت مخالفت مینمود. حقیقت آنست که جمعی از آزمندان و سودجویان از خزعل و از دیگران پولهایی گرفته و باو وعدهی پشتیبانی داده بودند چون خود آنان وجههی کار نداشتند مدرس را پیش انداخته و وسیلهی کار خود گرفته بودند.
گفته میشود مدرس بپول قیمت نمیگزاشت و بینیازانه زندگی میکرد. این راست است ، ولی چه سود که دیگران او را وسیلهی استفادههای پولی میساختهاند.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 15
دربارهی دیبا نیز متأسفم که حقایق را بگویم. این مرد در اروپا درس خوانده و از آنجا جز بیدینی و مادّیگری هدیه نیاورده بود و از اینرو چون در دربار استخدام یافت به یک رشته خوشگذرانیهایی پرداخت که جز مایهی بدنامی نبود و سرانجام در نتیجهی آنکه با مجللالدوله پدرزن شاه قمار کرده و ازو برده بود از دربار رانده شد و در این هنگام کسانی فرصت یافته از دستش شکایت کردند و در دادگاه بعنوان کلاهبرداری محکوم و بزندان فرستاده شد. اساساً او زندانی سیاسی نبود و من نمیدانم برای چه با او رفتار زندانی سیاسی میکردهاند. گویا در نتیجهی گفتگوهایی بوده که از اسرار دربار میکرده است. به هر حال باو عنوان ستمدیدگی نتوان داد. در اینجا گفتگو از قرآن خواندن او کردند ولی ما او را قرآنخوان نمیشناختیم.
دربارهی مدرس من او را یک بار بیشتر ندیده بودم و از نزدیک نمیشناختم ولی چنانکه از مردم میشنوم یک مردی بوده بیآز و طمع ، و به پول و جاه اهمیت نمیداده ، ترس از کسی نمیکرده ، نمازخوان و روزهدار بوده. اینها خصایص دینی اوست. ولی همه میدانند که شادروان مدرس در سیاست همیشه اشتباه میکرد و کارهایش بزیان کشور بود. مثلاً در قضیهی مهاجرت ، مدرس درمیان مهاجران تفرقه انداخت و باعث آن شد که کسانی از سران مهاجران را گرفتند و بزنجیر کشیدند و به استانبول بردند.
داستان مهاجرت یک داستان مهمی بود. در بحبوحهی جنگ گذشته که روسها در ایران سپاه داشتند و نفوذ متفقین در همه جا کارگر میبود ، یک دسته از دمکراتها و آزادیخواهان بنام غیرت ایرانیگری با آنها مخالفت نموده و با آلمان و عثمانی ارتباط و اتحاد پیدا کردند و برای تهیهی وسایل جنگ با روسها از تهران بیرون رفتند. این یک دلیری بزرگی بود ولی متأسفانه از همان قم که شهر نخستین سر راهشان بود دودستگی آغاز گردید و علت آن بود که دمکراتها میگفتند ما باید یکسره با آلمان پیمان بندیم و با خود آنها ارتباط پیدا کنیم ولی مدرس بعنوان اتحاد اسلام پافشاری میکرد که ما با عثمانی پیمان ببندیم و او را وسیلهی ارتباط با آلمان قرار دهیم و بر سر این با دیگران کشاکش مینمود. همه کس میداند که این اندیشهی او خام بوده است.
در داستان نافرمانی خزعل ، مدرس باو هوادار درآمد و در مجلس یک اقلیتی بضد شاه گذشته پدید آورد. اقلیت بسیار متعصبی که گذشته از مجلس در شهر تهران جوش و خروش راه میانداخت. در چنان هنگامی که ممکن بود منجر بجدا شدن خوزستان از ایران گردد آقای مدرس بیباکانه با دولت مخالفت مینمود. حقیقت آنست که جمعی از آزمندان و سودجویان از خزعل و از دیگران پولهایی گرفته و باو وعدهی پشتیبانی داده بودند چون خود آنان وجههی کار نداشتند مدرس را پیش انداخته و وسیلهی کار خود گرفته بودند.
گفته میشود مدرس بپول قیمت نمیگزاشت و بینیازانه زندگی میکرد. این راست است ، ولی چه سود که دیگران او را وسیلهی استفادههای پولی میساختهاند.
✴️ بیرون راندن بدآموزیها از مغزها جز بدستیاری حقایق نتواند بود
(تکهی 4 از 5)
این یک نمونه از کوششهای آن پاکمرد یگانه برای بازنمودن حقایق در یک زمینه و نشان دادن بدیها و زیانهاییست که از آن برخاسته. در دیگر زمینهها نیز جز این نبوده و دربارهی هر کدام از آنها ، حقایق را با نوشتههای پیاپی نیک بازنموده ، ایرادهایی را که به آن دستگاههای اندیشهای وارد است یکایک شمارده دیدهها را بینا و اندیشهها را روشن گردانیده.
این درستترین راه نبرد با اندیشههای ناراست است. نویسندهی خردهگیر نیز برآنست که باید با سخن به جنگ سخنان ناراست رفت. یا چنانکه ما گفتیم با بازنمودن حقایق با آنان نبردید. چیزی که هست ، نویسندهی خردهگیر با چنان مقدمهی راستی ، به نتیجهی ناراستی رسیده. زیرا چون از کوششها و نوشتههای کسروی آگاهی اندکی داشته ، به گمان گراییده و اندیشهای را از پندار خود به کسروی نسبت داده : («کسروى ، بسا که چنین مىاندیشید : ...») و آنگاه خودش پاسخ داده میگوید : ولی خوراک زهرآلود را نمیتوان با اندیشهی زهرآلود سنجید («قیاس مع الفارق» است) و آنگاه نتیجه گرفته : کتابسوزان «اندیشههاى نادرست[آن کتابها] را نابود نسازد».
باید گفت : این راهِ نکوهش (نقد) نیست که از پندار خود اندیشهی غلطی را به کسی نسبت دهیم و آنگاه آن را پوچ نشان دهیم.
کسروی که با چندین گمراهی و بدآموزی نبردیده ، پایهی آن نبرد و کوشش را جز بازنمودن حقایق نمیدانسته و جز به آن کار نبسته ـ چنانکه شرح آن رفت و از آن پیداست که راه کار او چنین نبوده که تنها به شماردن نیکها و بدها بس کند : مثلاً بنویسد این دیوانهای شعر نیکند و آن دیوانهای دیگر درخور سوزانیدن. چنانکه گفتیم سراسر سیزده سال کوششهای کسروی در زمینههای اجتماعی جز بر پایهی بازنمودن حقایق برای ایرانیان نبوده.
پس از آنکه خوانندگان اینها را با حوصله و اندیشه خوانده دریافتهاند ، دیگر نیاز چندانی به آن نمیماند که شرح داده شود باید زایشگاه آن بدآموزیها : دیوان شاعران یاوهگو ، کتابهای کیشهای گمراه و هرچه از اینگونه است ، از میان رود.
کسروی یک تاریخچهی کوتاهی از کوششهای خود در کتاب «دادگاه» بدینسان میآورد :
«کار را از راهش آغاز کرده نخست در پيمان و سپس در پرچم گفتارهای پیاپی در این زمینه نوشته زیانهای بسیار این کیشها و این کتابها و این فرهنگ را بازنمودیم ، دلیلهای بسیار آوردیم.
گاهی از راه تاریخ پیش آمده نشان دادیم که بدآموزیهای زهرناک در زمانهای گذشته نیز کار خود را کرده است و آن داستان دلگداز مغول بيش از همه نتیجهي این آموزاکهای زهرآلود بوده. آن زبونی که از ایرانیان در برابر دُژخیمان مغول رو نموده و مایهي شگفت جهانیان گردیده جز میوهي تلخ اینها نبوده.
گاهی از راه روانشناسی بسخن درآمده این بازنمودیم که رشتهي اختیار آدمی در دست مغز اوست. هر کاری که از آدمی سر میزند و هر جنبشی که پدید آید سرچشمهي آن ، مغز میباشد. از آنسوی مغز آدمی نیز بستهي آن آموزاکهایيست که درو جا گرفته.
بارها اینها را نوشتیم. بارها یادآور شدیم که هر که را ایرادی هست باین سخنان بنویسد. کسی ایرادی نگرفت. راستی هم جای ایرادی نمیبود.
پس از این نوشتنها گامهای دیگری بسوی پيش برداشتیم. بدینسان که از یکسو آغاز کردیم با یکایک کیشها و بدآموزیها جداگانه نبرد کنیم. در پیرامون هر یکی گفتارها نوشتیم و سخنان بسیار راندیم. سپس دربارهي صوفیگری و شیعیگری و بهائیگری و فرهنگ که رشتههای بزرگی از بدآموزیها میباشند کتابهای جداگانه نوشتیم. از یکسو نیز کتابهایی را در زمینهي دین و زندگانی پرداخته معنی راست دین را روشن گردانیدیم ، آمیغهای زندگی را بازنمودیم. روشنتر گویم : نخواستیم تنها به ویران کردن کوشیم. آنچه را که ویران کردیم بهترش را بجایش گزاردیم.
درمیان این نبردها چون دیدیم سرچشمهي گمراهیها و نادانیها کتابهاست که یادگار دورههای زبونی و بدبختی این کشور است و تا این کتابها درمیانست ریشهي نادانیها برنخواهد افتاد ، زیرا کسانی آنها را خواهند خواند و بدآموزیها خواه و ناخواه در دلهای آنها جا خواهد گرفت ، از اینرو بخود بایا[=واجب] شماردیم که به نابود گردانیدن آنها کوشیم و بهترین راه سوزانیدن آنها را دیدیم. زیرا در سوزانیدن از یکسو بیارجی بلکه زیانمندی آنها را نشان دادهایم و از یکسو از یک راه آسانی نابودشان گردانیدهایم. ...».[1]
جای افسوسست که نویسندهی خردهگیر به این نوشته پروا نکرده و تنها پاراگراف آخر آن را بنیاد یادداشت خود گردانیده.
[1] : دادگاه ، سات 14
(تکهی 4 از 5)
این یک نمونه از کوششهای آن پاکمرد یگانه برای بازنمودن حقایق در یک زمینه و نشان دادن بدیها و زیانهاییست که از آن برخاسته. در دیگر زمینهها نیز جز این نبوده و دربارهی هر کدام از آنها ، حقایق را با نوشتههای پیاپی نیک بازنموده ، ایرادهایی را که به آن دستگاههای اندیشهای وارد است یکایک شمارده دیدهها را بینا و اندیشهها را روشن گردانیده.
این درستترین راه نبرد با اندیشههای ناراست است. نویسندهی خردهگیر نیز برآنست که باید با سخن به جنگ سخنان ناراست رفت. یا چنانکه ما گفتیم با بازنمودن حقایق با آنان نبردید. چیزی که هست ، نویسندهی خردهگیر با چنان مقدمهی راستی ، به نتیجهی ناراستی رسیده. زیرا چون از کوششها و نوشتههای کسروی آگاهی اندکی داشته ، به گمان گراییده و اندیشهای را از پندار خود به کسروی نسبت داده : («کسروى ، بسا که چنین مىاندیشید : ...») و آنگاه خودش پاسخ داده میگوید : ولی خوراک زهرآلود را نمیتوان با اندیشهی زهرآلود سنجید («قیاس مع الفارق» است) و آنگاه نتیجه گرفته : کتابسوزان «اندیشههاى نادرست[آن کتابها] را نابود نسازد».
باید گفت : این راهِ نکوهش (نقد) نیست که از پندار خود اندیشهی غلطی را به کسی نسبت دهیم و آنگاه آن را پوچ نشان دهیم.
کسروی که با چندین گمراهی و بدآموزی نبردیده ، پایهی آن نبرد و کوشش را جز بازنمودن حقایق نمیدانسته و جز به آن کار نبسته ـ چنانکه شرح آن رفت و از آن پیداست که راه کار او چنین نبوده که تنها به شماردن نیکها و بدها بس کند : مثلاً بنویسد این دیوانهای شعر نیکند و آن دیوانهای دیگر درخور سوزانیدن. چنانکه گفتیم سراسر سیزده سال کوششهای کسروی در زمینههای اجتماعی جز بر پایهی بازنمودن حقایق برای ایرانیان نبوده.
پس از آنکه خوانندگان اینها را با حوصله و اندیشه خوانده دریافتهاند ، دیگر نیاز چندانی به آن نمیماند که شرح داده شود باید زایشگاه آن بدآموزیها : دیوان شاعران یاوهگو ، کتابهای کیشهای گمراه و هرچه از اینگونه است ، از میان رود.
کسروی یک تاریخچهی کوتاهی از کوششهای خود در کتاب «دادگاه» بدینسان میآورد :
«کار را از راهش آغاز کرده نخست در پيمان و سپس در پرچم گفتارهای پیاپی در این زمینه نوشته زیانهای بسیار این کیشها و این کتابها و این فرهنگ را بازنمودیم ، دلیلهای بسیار آوردیم.
گاهی از راه تاریخ پیش آمده نشان دادیم که بدآموزیهای زهرناک در زمانهای گذشته نیز کار خود را کرده است و آن داستان دلگداز مغول بيش از همه نتیجهي این آموزاکهای زهرآلود بوده. آن زبونی که از ایرانیان در برابر دُژخیمان مغول رو نموده و مایهي شگفت جهانیان گردیده جز میوهي تلخ اینها نبوده.
گاهی از راه روانشناسی بسخن درآمده این بازنمودیم که رشتهي اختیار آدمی در دست مغز اوست. هر کاری که از آدمی سر میزند و هر جنبشی که پدید آید سرچشمهي آن ، مغز میباشد. از آنسوی مغز آدمی نیز بستهي آن آموزاکهایيست که درو جا گرفته.
بارها اینها را نوشتیم. بارها یادآور شدیم که هر که را ایرادی هست باین سخنان بنویسد. کسی ایرادی نگرفت. راستی هم جای ایرادی نمیبود.
پس از این نوشتنها گامهای دیگری بسوی پيش برداشتیم. بدینسان که از یکسو آغاز کردیم با یکایک کیشها و بدآموزیها جداگانه نبرد کنیم. در پیرامون هر یکی گفتارها نوشتیم و سخنان بسیار راندیم. سپس دربارهي صوفیگری و شیعیگری و بهائیگری و فرهنگ که رشتههای بزرگی از بدآموزیها میباشند کتابهای جداگانه نوشتیم. از یکسو نیز کتابهایی را در زمینهي دین و زندگانی پرداخته معنی راست دین را روشن گردانیدیم ، آمیغهای زندگی را بازنمودیم. روشنتر گویم : نخواستیم تنها به ویران کردن کوشیم. آنچه را که ویران کردیم بهترش را بجایش گزاردیم.
درمیان این نبردها چون دیدیم سرچشمهي گمراهیها و نادانیها کتابهاست که یادگار دورههای زبونی و بدبختی این کشور است و تا این کتابها درمیانست ریشهي نادانیها برنخواهد افتاد ، زیرا کسانی آنها را خواهند خواند و بدآموزیها خواه و ناخواه در دلهای آنها جا خواهد گرفت ، از اینرو بخود بایا[=واجب] شماردیم که به نابود گردانیدن آنها کوشیم و بهترین راه سوزانیدن آنها را دیدیم. زیرا در سوزانیدن از یکسو بیارجی بلکه زیانمندی آنها را نشان دادهایم و از یکسو از یک راه آسانی نابودشان گردانیدهایم. ...».[1]
جای افسوسست که نویسندهی خردهگیر به این نوشته پروا نکرده و تنها پاراگراف آخر آن را بنیاد یادداشت خود گردانیده.
[1] : دادگاه ، سات 14
image_2021-04-14_15-23-20.png
456.1 KB
«رونمایی» از سهم تازهی ایران از دریای خزر در شبکهی سهی تلویزیون
✴️ یادآوری زیانهای «کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای کاسپین»
🔸نویسادِ کانال : در 21 مردادماه 1397 دولت جمهوری اسلامی «کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای کاسپین» را در قزاقستان امضاء کرد. ما در همان زمان دفتری در این زمینه نوشته و تاریخچه این گفتگوها و زیانهای این پیماننامه را برای ایران بازنمودیم. پس از آن در بهمن ماه 1398 بود که در صدا و سیمای جمهوری اسلامی نقشه ای از ایران نمایش داده شد که در آن مرزهای ایران در دریای کاسپین با نقشه های رسمی و دولتی که پیش از این از سوی سازمانهای دولتی چاپ میگردید، جدایی آشکار داشت. ما در همان زمان در این کانال نوشتیم که تغییر یافتن نقشه های رسمی کشور یکی از نتیجه های امضاء «کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر» است.
اینک وزیر خارجه روسیه خواستار تصویب هرچه زودتر این پیمان زیانمند در مجلس جمهوری اسلامی گردیده است. ما از یاد نبرده ایم که در مجلس گذشته اعتراضی در این زمینه نشد، بلکه تنها پرسشی از وزیر خارجه شد که نتیجه آن هم خرسندی از پاسخ وزیر بود . پیداست که نتیجه فرستادن چنین «لایحه» بمجلس چه خواهد بود. از این رو بجاست یکبار دیگر زیانهای این پیمان را یادآوری نماییم.
اگر بخواهیم آنچه در «کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر» برای ایران رخ داده را در یک جمله بازنماییم، باید بگوییم «جمهوری اسلامی، حقوق ایران را در دریای کاسپین بکشورهای همسایه و کمپانیهای نفتی پاک باخت». این سند خیانت بزرگی بود زیرا دولت جمهوری اسلامی همه خواستهای چهار دولت دیگر همسایه را پذیرفت و از همه دعاوی و مواضع گذشته خود درباره حقوق ایران در این دریا چشم پوشید. با امضاء این کنوانسیون معاهدات 1921 و 1940 میان ایران و شوروی کنار نهاده شد و قراردادهای دو یا سه جانبه ای که پس از فروپاشی شوروی، میان روسیه و قزاقستان و جمهوری آران درباره تقسیم دریا بسته شده بود، برسمیت شناخته شد.
در این کنوانسیون دولت جمهوری اسلامی، رژیم حقوقی دوگانه را برای سطح و بستر دریا که خواست روسیه بود، پذیرفت. بدین معنی که در سطح دریا باریکه ای 15 مایلی از خط مبداء بعنوان مرز دولتی و دریای سرزمینی شناخته شد و بازمانده دریا مشاعی میان هر پنج دولت ساحلی پذیرفته شد. ترتیبی که نه تنها مرزهای دریایی ایران را کاهش داد بلکه امنیت و تمامیت قلمرو خشکی ایران را نیز دچار خطر و تهدید ساخت، زیرا ناوگان جنگی روسیه و دیگر همسایگان مجاز گردیدند تا 15 مایلی خط مبداء سواحل ایران پیشروی نمایند.
در این پیمان برای تقویت نیروی دریایی ایران در دریای کاسپین، محدودیتی پیش بینی شده. ما فراموش ننموده ایم که چندماه پیش از امضاء این پیمان، در دی ماه 1396 ناو جنگی دماوند نیروی دریایی ایران در حادثه ای مشکوک در ساحل بندر انزلی غرق شد، رویدادی که بسیار مایه بدگمانی میباشد. ما در همان زمان در دفتر خود نوشتیم که چه بسا همسایگان ما چشم دیدن این ناو را نداشته اند و باشد که نابودی ناو دماوند نیز از بندهای «محرمانه» و پنهانی این پیمان بوده است.
درباره تقسیم بستر و زیر بستر دریا که مقصود از آن تقسیم کانهای نفت و گاز دریا میباشد، دولت جمهوری اسلامی از یکسو قراردادهای تقسیم بستر دریا میان دولتهای دیگر را که پیش از این باطل و غیرقانونی میدانست، برسمیت شناخت و متعهد شد که برای تقسیم بستر دریا «بر پایه موازین عموماً شناخته شده حقوق بین الملل» با دو دولت ترکمنستان و آران قرارداد ببندد که در نتیجه معنایی جز محروم گردیدن ایران از سرمایه بزرگ نفت و گاز کاسپین ندارد.
کوتاه سخن در این کنوانسیون هم مرزهای کشور کاهش یافت، هم امنیت استانهای شمالی کشور بخطر افتاد و هم ایران از منابع سرشار نفت و گاز کاسپین محروم گردید. منابعی که در برخی از اسناد از آن بعنوان سومین منبع انرژی جهان پس از خلیج فارس و دریای شمال یادشده. 👇
🔸نویسادِ کانال : در 21 مردادماه 1397 دولت جمهوری اسلامی «کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای کاسپین» را در قزاقستان امضاء کرد. ما در همان زمان دفتری در این زمینه نوشته و تاریخچه این گفتگوها و زیانهای این پیماننامه را برای ایران بازنمودیم. پس از آن در بهمن ماه 1398 بود که در صدا و سیمای جمهوری اسلامی نقشه ای از ایران نمایش داده شد که در آن مرزهای ایران در دریای کاسپین با نقشه های رسمی و دولتی که پیش از این از سوی سازمانهای دولتی چاپ میگردید، جدایی آشکار داشت. ما در همان زمان در این کانال نوشتیم که تغییر یافتن نقشه های رسمی کشور یکی از نتیجه های امضاء «کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر» است.
اینک وزیر خارجه روسیه خواستار تصویب هرچه زودتر این پیمان زیانمند در مجلس جمهوری اسلامی گردیده است. ما از یاد نبرده ایم که در مجلس گذشته اعتراضی در این زمینه نشد، بلکه تنها پرسشی از وزیر خارجه شد که نتیجه آن هم خرسندی از پاسخ وزیر بود . پیداست که نتیجه فرستادن چنین «لایحه» بمجلس چه خواهد بود. از این رو بجاست یکبار دیگر زیانهای این پیمان را یادآوری نماییم.
اگر بخواهیم آنچه در «کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر» برای ایران رخ داده را در یک جمله بازنماییم، باید بگوییم «جمهوری اسلامی، حقوق ایران را در دریای کاسپین بکشورهای همسایه و کمپانیهای نفتی پاک باخت». این سند خیانت بزرگی بود زیرا دولت جمهوری اسلامی همه خواستهای چهار دولت دیگر همسایه را پذیرفت و از همه دعاوی و مواضع گذشته خود درباره حقوق ایران در این دریا چشم پوشید. با امضاء این کنوانسیون معاهدات 1921 و 1940 میان ایران و شوروی کنار نهاده شد و قراردادهای دو یا سه جانبه ای که پس از فروپاشی شوروی، میان روسیه و قزاقستان و جمهوری آران درباره تقسیم دریا بسته شده بود، برسمیت شناخته شد.
در این کنوانسیون دولت جمهوری اسلامی، رژیم حقوقی دوگانه را برای سطح و بستر دریا که خواست روسیه بود، پذیرفت. بدین معنی که در سطح دریا باریکه ای 15 مایلی از خط مبداء بعنوان مرز دولتی و دریای سرزمینی شناخته شد و بازمانده دریا مشاعی میان هر پنج دولت ساحلی پذیرفته شد. ترتیبی که نه تنها مرزهای دریایی ایران را کاهش داد بلکه امنیت و تمامیت قلمرو خشکی ایران را نیز دچار خطر و تهدید ساخت، زیرا ناوگان جنگی روسیه و دیگر همسایگان مجاز گردیدند تا 15 مایلی خط مبداء سواحل ایران پیشروی نمایند.
در این پیمان برای تقویت نیروی دریایی ایران در دریای کاسپین، محدودیتی پیش بینی شده. ما فراموش ننموده ایم که چندماه پیش از امضاء این پیمان، در دی ماه 1396 ناو جنگی دماوند نیروی دریایی ایران در حادثه ای مشکوک در ساحل بندر انزلی غرق شد، رویدادی که بسیار مایه بدگمانی میباشد. ما در همان زمان در دفتر خود نوشتیم که چه بسا همسایگان ما چشم دیدن این ناو را نداشته اند و باشد که نابودی ناو دماوند نیز از بندهای «محرمانه» و پنهانی این پیمان بوده است.
درباره تقسیم بستر و زیر بستر دریا که مقصود از آن تقسیم کانهای نفت و گاز دریا میباشد، دولت جمهوری اسلامی از یکسو قراردادهای تقسیم بستر دریا میان دولتهای دیگر را که پیش از این باطل و غیرقانونی میدانست، برسمیت شناخت و متعهد شد که برای تقسیم بستر دریا «بر پایه موازین عموماً شناخته شده حقوق بین الملل» با دو دولت ترکمنستان و آران قرارداد ببندد که در نتیجه معنایی جز محروم گردیدن ایران از سرمایه بزرگ نفت و گاز کاسپین ندارد.
کوتاه سخن در این کنوانسیون هم مرزهای کشور کاهش یافت، هم امنیت استانهای شمالی کشور بخطر افتاد و هم ایران از منابع سرشار نفت و گاز کاسپین محروم گردید. منابعی که در برخی از اسناد از آن بعنوان سومین منبع انرژی جهان پس از خلیج فارس و دریای شمال یادشده. 👇
در سال گذشته نیز در پی جنگ میان دولت آران و ارمنستان، قراردادی میان طرفین با روسیه بسته شد که همانا نتیجه آن بریده شدن مرز ایران و ارمنستان و پیوستن خاک باکو به نخجوان و ترکیه (راه پان ترکی) خواهد بود. نیاز بگفتن ندارد که چنین تغییری نه تنها در آینده، امنیت استانهای شمال غربی ایران را دچار تهدید خواهد ساخت، بلکه زمینه را برای لغو و منتفی شدن بسیاری از قراردادهای انتقال گاز ایران فراهم ساخته و همچنین راه دسترسی ایران بقفقاز و اروپا را از راه کشور دوست ارمنستان دچار اشکال خواهد ساخت و از این پس کشور را برای دسترسی بقفقاز و اروپا نیازمند دولتهای بدخواه باکو و آنکارا خواهد گردانید. خوانندگان برای اینکه زیانهای چنین وضعی را نیک دریابند، بتاریخچه روابط ایران و شوروی در دوره شادروان رضاشاه بنگرند که دولت شوروی چگونه با بستن مرزها و راه ترانزیت ، دولت ایران را زیر فشار گزارده و بباج خواهی میپرداخت. بدینسان جمهوری اسلامی یکبار دیگر حقوق ایران را در برابر دولت باکو و آنکارا و کمپانی بریتیش پترولیوم واگزار نمود.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
پیماننامه_وضعیت_حقوقی_دریای_کاسپین.pdf
1.2 MB
📘 پیماننامهی وضعیت حقوقی دریای کاسپین یا ترکمانچایی دیگر
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔑 در پیرامون پیماننامهی وضعیت حقوقی دریای کاسپین و گفتگوهای ایران با دیگر کشورهای عضو پیمان در سال ۱۳۹۷
🔸 شهریور ماه ۱۳۹۷
🔸 ۴۲ صفحه
🖌 نویساد (هیئت تحریریه)
🔑 در پیرامون پیماننامهی وضعیت حقوقی دریای کاسپین و گفتگوهای ایران با دیگر کشورهای عضو پیمان در سال ۱۳۹۷
🔸 شهریور ماه ۱۳۹۷
🔸 ۴۲ صفحه
🔶 دفتر «خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟»
🔸 در پیرامون شعر (تکهی 2)
میگوییم : بحکم خرد بیهودهگویی چه با شعر باشد چه با نثر ناستوده است. میگوییم باید شعر را هم تابع نیاز گردانید ، نه اینکه آن را یک مطلوب جداگانه پندارید و هزارها و صدهزارها شعرهای بیهوده بسازید و بیرون بریزند و عمر خود و دیگران را هدر گردانید.
ما میگوییم : اگر کسی بیمار است و میخواهد از درد بنالد بنالد ، اگر از روزگار سختی دیده میخواهد بگله پردازد بپردازد ، اگر کسی گرفتار عشق گردیده میخواهد سوز و گداز درونی را بزبان آورد بیاورد ـ اینها را با نثر میکنند بکنند با شعر میکنند بکنند ـ ما را بآنها ایرادی نیست. ولی این بسیار غلط است که کسی بیمار نباشد و بیجهت از درد بنالد ، بسیار غلط است که کسی از روزگار سختی نبیند و بیهوده بگله پردازد ، بسیار غلط است که کسی گرفتار عشق نباشد بِخیره[=بیجهت] ، سوز و گداز عاشقانه نماید ، بسیار غلط است که یک پیرمرد شصت ساله با دلی سرد و دستی لرزان و سری جنبان غزلهای عاشقانه سراید و از سوزش دل بنالهها پردازد.
برای آنکه موضوع نیک روشن گردد یک مثلی یاد میکنم ـ مثلی که خود شاعرانه است و باریکی مطلب ، مرا بیاد کردن آن وامیدارد : شما اگر از جلو یک مغازهی خواروبارفروشی بگذرید خواهید دید مغازهدار یکسو کره را در ظرفی تودهوار ریخته و گزارده و یکسو هم کرههای قالبی را رویهم چیده. شما میتوانید آن کرهی تودهوار را به نثر و این کرهی قالبی را بشعر تشبیه کنید. پیداست که کرهی قالبی همان کره است ، نهایت با وزن و شکل خاصی. نیز پیداست که کرهی قالبی خوشنماتر از کرهی تودهوار میباشد و در بها نیز تفاوتی با آن خواهد داشت.
ولی در اینجا چند نکته ای هست : نخست اینکه کرهی قالبی برای صبحانه و سر سفره خوبست و آن را در همه جا بکار نمیبرند. مثلاً در مطبخ برای پختن خوراک آن را بکار نباید برد. در سخن نیز چنینست. شعر برخی مزایایی دارد و خوشنماتر از نثر است و در پاره جاها نیاز بآن داریم. مثلاً در نظام سرود میخوانند ، در موسیقی آواز میخوانند ، در اینگونه مواقع بشعر نیازمندیم و باید آن را داشته باشیم. لیکن چیزی که هست شعر در همه جا نیست. مثلاً تاریخ را نباید بشعر کشید ، دانشها را نباید با شعر سرود ، همچنین در بسیار جاها که شعر بسیار بیجهت است.
نکتهی دوم اینکه در کرهی قالبی ارزش مال کره است. نهایت قالب هم اندکی بآن افزوده. مثلاً فرض کنید کره سیری یک ریال است ، کرهی قالبی سیری شش عباسی خواهد بود. یک پنجیک ببهای کره افزوده خواهد شد.
در شعر نیز چنینست و ارزش مال خود مطلب باید بود (1) ، نهایت وزن و قافیه اندکی بآن خواهد افزود. باینمعنی باید به یک مطلب لازم و سودمندی پرداخت که خود آن دارای ارزش باشد و از شعر هم بارزشش افزوده گردد. ولی شعرای ایران چنین میپندارند که ارزش تنها مال وزن و قافیه و مزایای شعریست و اینست پروای اینکه مطلبی لازم باشد و نباشد ، و سودی دارد و ندارد نکردهاند ، و اینست هرچه باندیشهشان رسیده برشتهی شعر کشیده و در دیوانها یادگار گزاردهاند ، و این داستان آن کسیست که چنین داند در کرهی قالبی همهی ارزش مال قالب است و اینست یک قالبی بدست گیرد و خاک و خاکستر و پهن و گچ و آهک و هرچه پیدا کرد بقالب زند و در مغازه رویهم چیند و انتظار کشد که خریداران بیایند و آنها را بخرند و ببرند. درست مانند همینست.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ باید بود (bud) سبک شدهی باید بودن است.
.
🔸 در پیرامون شعر (تکهی 2)
میگوییم : بحکم خرد بیهودهگویی چه با شعر باشد چه با نثر ناستوده است. میگوییم باید شعر را هم تابع نیاز گردانید ، نه اینکه آن را یک مطلوب جداگانه پندارید و هزارها و صدهزارها شعرهای بیهوده بسازید و بیرون بریزند و عمر خود و دیگران را هدر گردانید.
ما میگوییم : اگر کسی بیمار است و میخواهد از درد بنالد بنالد ، اگر از روزگار سختی دیده میخواهد بگله پردازد بپردازد ، اگر کسی گرفتار عشق گردیده میخواهد سوز و گداز درونی را بزبان آورد بیاورد ـ اینها را با نثر میکنند بکنند با شعر میکنند بکنند ـ ما را بآنها ایرادی نیست. ولی این بسیار غلط است که کسی بیمار نباشد و بیجهت از درد بنالد ، بسیار غلط است که کسی از روزگار سختی نبیند و بیهوده بگله پردازد ، بسیار غلط است که کسی گرفتار عشق نباشد بِخیره[=بیجهت] ، سوز و گداز عاشقانه نماید ، بسیار غلط است که یک پیرمرد شصت ساله با دلی سرد و دستی لرزان و سری جنبان غزلهای عاشقانه سراید و از سوزش دل بنالهها پردازد.
برای آنکه موضوع نیک روشن گردد یک مثلی یاد میکنم ـ مثلی که خود شاعرانه است و باریکی مطلب ، مرا بیاد کردن آن وامیدارد : شما اگر از جلو یک مغازهی خواروبارفروشی بگذرید خواهید دید مغازهدار یکسو کره را در ظرفی تودهوار ریخته و گزارده و یکسو هم کرههای قالبی را رویهم چیده. شما میتوانید آن کرهی تودهوار را به نثر و این کرهی قالبی را بشعر تشبیه کنید. پیداست که کرهی قالبی همان کره است ، نهایت با وزن و شکل خاصی. نیز پیداست که کرهی قالبی خوشنماتر از کرهی تودهوار میباشد و در بها نیز تفاوتی با آن خواهد داشت.
ولی در اینجا چند نکته ای هست : نخست اینکه کرهی قالبی برای صبحانه و سر سفره خوبست و آن را در همه جا بکار نمیبرند. مثلاً در مطبخ برای پختن خوراک آن را بکار نباید برد. در سخن نیز چنینست. شعر برخی مزایایی دارد و خوشنماتر از نثر است و در پاره جاها نیاز بآن داریم. مثلاً در نظام سرود میخوانند ، در موسیقی آواز میخوانند ، در اینگونه مواقع بشعر نیازمندیم و باید آن را داشته باشیم. لیکن چیزی که هست شعر در همه جا نیست. مثلاً تاریخ را نباید بشعر کشید ، دانشها را نباید با شعر سرود ، همچنین در بسیار جاها که شعر بسیار بیجهت است.
نکتهی دوم اینکه در کرهی قالبی ارزش مال کره است. نهایت قالب هم اندکی بآن افزوده. مثلاً فرض کنید کره سیری یک ریال است ، کرهی قالبی سیری شش عباسی خواهد بود. یک پنجیک ببهای کره افزوده خواهد شد.
در شعر نیز چنینست و ارزش مال خود مطلب باید بود (1) ، نهایت وزن و قافیه اندکی بآن خواهد افزود. باینمعنی باید به یک مطلب لازم و سودمندی پرداخت که خود آن دارای ارزش باشد و از شعر هم بارزشش افزوده گردد. ولی شعرای ایران چنین میپندارند که ارزش تنها مال وزن و قافیه و مزایای شعریست و اینست پروای اینکه مطلبی لازم باشد و نباشد ، و سودی دارد و ندارد نکردهاند ، و اینست هرچه باندیشهشان رسیده برشتهی شعر کشیده و در دیوانها یادگار گزاردهاند ، و این داستان آن کسیست که چنین داند در کرهی قالبی همهی ارزش مال قالب است و اینست یک قالبی بدست گیرد و خاک و خاکستر و پهن و گچ و آهک و هرچه پیدا کرد بقالب زند و در مغازه رویهم چیند و انتظار کشد که خریداران بیایند و آنها را بخرند و ببرند. درست مانند همینست.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ باید بود (bud) سبک شدهی باید بودن است.
.
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار یکم : زیانهای اسلام - تکهی چهارم
2ـ مسلمانان تن بزبونی دادهاند
بدتر از همه زبونی و خواری مسلمانانست. امروز مسلمانان در هر کجا که هستند (جز از ترکیه) در زیر دست اروپاییانند و باین خواری و زبونی تن دردادهاند و کسی از آنان در اندیشهی آزادی نیست. روشنتر گویم : امروز مسلمانان از آنکه یک کشور آزادی بنام اسلام باشد چشم پوشیدهاند ، و چنان آرزویی را هرگز در دلهای خود نمیدارند. بلکه راستی آنست که امروز میانهی مسلمانی و دلبستگی بآزادی جدایی افتاده و مسلمانان در هر کشوری که هستند به دو دستهاند : یک دسته آنان که در آرزوی آزادی کشور و سرفرازی تودهی خود میباشند ، و در آن راه میکوشند ، ولی اینان از دین رو گردانند ، دستهی دیگری آنان که به دین پابستگی میدارند (یا مینمایند) ، ولی دلهاشان از آرزوی آزادی و سرفرازی تَهیست و با آن دستهی آزادیخواه دشمن میباشد.
چرا چنین است؟.. این یک تاریخچه میدارد که میباید بکوتاهی یاد کنیم : در پنجاه یا شصت سال پیش که دانشهای اروپایی و اندیشههای نوین اروپاییان درمیان مسلمانان رواج یافت و در همهی کشورها جنبشی بنام میهنپرستی یا مشروطهخواهی یا مانند اینها پدید آمد ، ملایان یا پیشروان اسلام در همه جا آن اندیشهها و جنبشها را با دستگاه خود ناسازگار یافتند و در همه جا با آن اندیشهها و جنبشها دشمنی نشان دادند ، و در نتیجهی این کارها جدایی بمیانهی دینداری و آزادیخواهی و میهنپرستی افتاد ، و ملایان برای آنکه دستگاه خود را نگه دارند در همه جا بآن کوشیدند که پیروان خود را (که دینداران همانانند) از دلبستگی بکشور و توده و این گونه چیزها بکنار گردانند ، بلکه بدشمنی وادارند ، اینست تاریخچهی آن جدایی.
راستی آنست که اسلام با حال امروزی جهان نه شایندهی آنست که خود دارای کشور بزرگ آزادی بنام «جهان اسلام» باشد ، و نه شایندهی اینکه مسلمانان در کشورهایی که امروز میدارند آن دین را نگه دارند و کشور خود را بآیین آن آزادانه راه برند. بنیادگزاریهای سیاسی اسلام (یا تشکیلات حکومتی آن) برای امروز نمیبوده و اکنون کشوری را با آن راه نتوان برد. از اینجاست که ناچار جدایی بمیان میآید. کسانی که معنی آزادی و جداسری[=استقلال] یک کشور و ارج آن را میدانند و غیرت و مردانگی از گردن گزاردن به یوغ بیگانگان بازشان میدارد خواه و ناخواه از دین روی میگردانند ، و از آنسوی ملایان و دیگران که از دین روگردانی نمیتوانند یا نمیخواهند ناچار میشوند که از آزادی و جداسری و میهنپرستی و این گونه چیزها چشم پوشند ، برای آنکه دین خود را نگه دارند بزیردستی بیگانگان خرسندی مینمایند.
اگر شما جستجو کنید و نیک اندیشید امروز مسلمانان (دینداران ایشان) در هر کجا که هستند و هر نژاد که میدارند ، آرمانشان[1] آنست که به مسجدهای آنان پاس گزارده شود ، راه مکه بروی آنان بسته نگردد ، گنبدها (یا بگفتهی خودشان مشاهد متبرکه) بحالی که بوده و هست بازماند ، به روز آدینه و عیدهای اسلامی ارج گزارده گردد ، در رادیو شب یا بامداد قرآن خوانده شود ، گاهی کسانی از اروپاییان گفتارهایی در ستایش اسلام و بنیادگزار آن بنویسند. همین چند چیز است که آرمان مسلمانان دیندار میباشند ، و با همین چند شرط همگی آنان بزیردستی هر دولتی از اروپایی و آسیایی آماده میباشند. این چیزی است بسیار آشکار که دربارهاش بیش از این سخن نباید راند.
[1ـ آرمان = هدف ، ایدهآل ، آرزوی بزرگی گه بدیده گیرند و در راهش کوشند. ـ و]
🔸 گفتار یکم : زیانهای اسلام - تکهی چهارم
2ـ مسلمانان تن بزبونی دادهاند
بدتر از همه زبونی و خواری مسلمانانست. امروز مسلمانان در هر کجا که هستند (جز از ترکیه) در زیر دست اروپاییانند و باین خواری و زبونی تن دردادهاند و کسی از آنان در اندیشهی آزادی نیست. روشنتر گویم : امروز مسلمانان از آنکه یک کشور آزادی بنام اسلام باشد چشم پوشیدهاند ، و چنان آرزویی را هرگز در دلهای خود نمیدارند. بلکه راستی آنست که امروز میانهی مسلمانی و دلبستگی بآزادی جدایی افتاده و مسلمانان در هر کشوری که هستند به دو دستهاند : یک دسته آنان که در آرزوی آزادی کشور و سرفرازی تودهی خود میباشند ، و در آن راه میکوشند ، ولی اینان از دین رو گردانند ، دستهی دیگری آنان که به دین پابستگی میدارند (یا مینمایند) ، ولی دلهاشان از آرزوی آزادی و سرفرازی تَهیست و با آن دستهی آزادیخواه دشمن میباشد.
چرا چنین است؟.. این یک تاریخچه میدارد که میباید بکوتاهی یاد کنیم : در پنجاه یا شصت سال پیش که دانشهای اروپایی و اندیشههای نوین اروپاییان درمیان مسلمانان رواج یافت و در همهی کشورها جنبشی بنام میهنپرستی یا مشروطهخواهی یا مانند اینها پدید آمد ، ملایان یا پیشروان اسلام در همه جا آن اندیشهها و جنبشها را با دستگاه خود ناسازگار یافتند و در همه جا با آن اندیشهها و جنبشها دشمنی نشان دادند ، و در نتیجهی این کارها جدایی بمیانهی دینداری و آزادیخواهی و میهنپرستی افتاد ، و ملایان برای آنکه دستگاه خود را نگه دارند در همه جا بآن کوشیدند که پیروان خود را (که دینداران همانانند) از دلبستگی بکشور و توده و این گونه چیزها بکنار گردانند ، بلکه بدشمنی وادارند ، اینست تاریخچهی آن جدایی.
راستی آنست که اسلام با حال امروزی جهان نه شایندهی آنست که خود دارای کشور بزرگ آزادی بنام «جهان اسلام» باشد ، و نه شایندهی اینکه مسلمانان در کشورهایی که امروز میدارند آن دین را نگه دارند و کشور خود را بآیین آن آزادانه راه برند. بنیادگزاریهای سیاسی اسلام (یا تشکیلات حکومتی آن) برای امروز نمیبوده و اکنون کشوری را با آن راه نتوان برد. از اینجاست که ناچار جدایی بمیان میآید. کسانی که معنی آزادی و جداسری[=استقلال] یک کشور و ارج آن را میدانند و غیرت و مردانگی از گردن گزاردن به یوغ بیگانگان بازشان میدارد خواه و ناخواه از دین روی میگردانند ، و از آنسوی ملایان و دیگران که از دین روگردانی نمیتوانند یا نمیخواهند ناچار میشوند که از آزادی و جداسری و میهنپرستی و این گونه چیزها چشم پوشند ، برای آنکه دین خود را نگه دارند بزیردستی بیگانگان خرسندی مینمایند.
اگر شما جستجو کنید و نیک اندیشید امروز مسلمانان (دینداران ایشان) در هر کجا که هستند و هر نژاد که میدارند ، آرمانشان[1] آنست که به مسجدهای آنان پاس گزارده شود ، راه مکه بروی آنان بسته نگردد ، گنبدها (یا بگفتهی خودشان مشاهد متبرکه) بحالی که بوده و هست بازماند ، به روز آدینه و عیدهای اسلامی ارج گزارده گردد ، در رادیو شب یا بامداد قرآن خوانده شود ، گاهی کسانی از اروپاییان گفتارهایی در ستایش اسلام و بنیادگزار آن بنویسند. همین چند چیز است که آرمان مسلمانان دیندار میباشند ، و با همین چند شرط همگی آنان بزیردستی هر دولتی از اروپایی و آسیایی آماده میباشند. این چیزی است بسیار آشکار که دربارهاش بیش از این سخن نباید راند.
[1ـ آرمان = هدف ، ایدهآل ، آرزوی بزرگی گه بدیده گیرند و در راهش کوشند. ـ و]
🔶 دفاع در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 16
ما از رضاشاه یادداشتهایی در دست داریم که مینویسد : «در قضیهی جمهوریت فلان مرد آمد و از من پول خواست و من چون ندادم رفت و از محمدحسنمیرزا گرفت و بطرفداری از او برخاست». مقصودش یکی از پیرامونیان مدرس است که من در اینجا نامش را نمیبرم.
از سوی دیگر یک تلگرافی رمزی در دست ماست که در همان قضیهی جمهوریت محمدحسنمیرزا ببرادر خود احمدشاه که در پاریس بود فرستاده و در آن میگوید : «سیهزار تومان که باطرافیان مدرس دادیم کافی نیست. باز میخواهند. یک حوالهی دیگری بفرستید». در این زمینه من از آقای دکتر صحت که آن زمان از نزدیکان محمدحسنمیرزا بود پرسیدم ، او نیز تأیید کرد که چنان پولی داده شده است.
اینست حال مدرس. از طرف دیگر اساساً کسی که بسیاست وارد شد کشته شدن برای او حادثهی شگفتی نیست. در سیاست هر کسی حریف خود را از میان برمیدارد اگرچه با کشتن باشد. نمیگویم مدرس را کشتهاند ، چنین چیزی باورکردنی نیست و چنانکه آقای محیط و دیگران شرح دادند قضیه مصنوعی است. مدرس در آن حالی که بوده نیازی بکشتن او نبوده. میگویم : این شکایتها از آنکه بمدرس تیر انداختهاند یا او را دستگیر کرده بخراسان فرستادهاند مستوجب گله و ناله نتواند بود. کسی که در سیاست کار میکند آن هم با تهور شادروان مدرس باید از کشته شدن هم باک نداشته باشد.
خلاصه آنکه این چهار موضوع آدمکشی نه تنها از نظر اصول قضایی درخور اعتماد نیست و نمیتوان بدلایل پروندهها استناد نموده رأی داد بلکه وقتی که آدم همهی اطراف قضایا را بدیده میگیرد عکس مقصود دادستان بدست آمده و مصنوعی بودن اتهامات روشن میشود. اینست در این باره درخواست تبرئه برای هر دو از موکلینم مینمایم.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 16
ما از رضاشاه یادداشتهایی در دست داریم که مینویسد : «در قضیهی جمهوریت فلان مرد آمد و از من پول خواست و من چون ندادم رفت و از محمدحسنمیرزا گرفت و بطرفداری از او برخاست». مقصودش یکی از پیرامونیان مدرس است که من در اینجا نامش را نمیبرم.
از سوی دیگر یک تلگرافی رمزی در دست ماست که در همان قضیهی جمهوریت محمدحسنمیرزا ببرادر خود احمدشاه که در پاریس بود فرستاده و در آن میگوید : «سیهزار تومان که باطرافیان مدرس دادیم کافی نیست. باز میخواهند. یک حوالهی دیگری بفرستید». در این زمینه من از آقای دکتر صحت که آن زمان از نزدیکان محمدحسنمیرزا بود پرسیدم ، او نیز تأیید کرد که چنان پولی داده شده است.
اینست حال مدرس. از طرف دیگر اساساً کسی که بسیاست وارد شد کشته شدن برای او حادثهی شگفتی نیست. در سیاست هر کسی حریف خود را از میان برمیدارد اگرچه با کشتن باشد. نمیگویم مدرس را کشتهاند ، چنین چیزی باورکردنی نیست و چنانکه آقای محیط و دیگران شرح دادند قضیه مصنوعی است. مدرس در آن حالی که بوده نیازی بکشتن او نبوده. میگویم : این شکایتها از آنکه بمدرس تیر انداختهاند یا او را دستگیر کرده بخراسان فرستادهاند مستوجب گله و ناله نتواند بود. کسی که در سیاست کار میکند آن هم با تهور شادروان مدرس باید از کشته شدن هم باک نداشته باشد.
خلاصه آنکه این چهار موضوع آدمکشی نه تنها از نظر اصول قضایی درخور اعتماد نیست و نمیتوان بدلایل پروندهها استناد نموده رأی داد بلکه وقتی که آدم همهی اطراف قضایا را بدیده میگیرد عکس مقصود دادستان بدست آمده و مصنوعی بودن اتهامات روشن میشود. اینست در این باره درخواست تبرئه برای هر دو از موکلینم مینمایم.