پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 کتاب پرسش و پاسخ ـ رشته‌ی یکم

🔸 تکه‌ی 1

در روزهایی‌که از بیمارستان بیرون آمده در خانه بستری می‌بودم و یکی از آشنایان اروپادیده بدیدنم آمده بود ، دو تن از آشنایان بازاری نیز آمدند و پس از حالپرسی گفتگوهایی رفت ـ پرسشهایی شد و پاسخهایی دادم و چون گفته شد بهتر است بچاپ رسد آنها را یادداشت کرده چیزهایی نیز افزودم و اینک برای چاپ بروزنامه‌ی کیهان می‌فرستم.
برای آنکه نامهاشان برده نشود ، آن جوان اروپادیده را «الف» و یکی از آشنایان بازاری را «ب» و دیگری را «ج» و خودم را «د» خواهم نامید. کسروی



ب ـ امروز در حجره نشسته بودیم گفته شد در روزنامه‌ی ترقی یکی نوشته که شما ادعای پیغمبری کرده‌اید و دیگری پاسخ داده که نکرده‌اید. مدتیست این اختلاف درمیان روزنامه‌هاست و راستی معمایی شده. ما نمی‌دانیم این اختلاف از کجا پیدا شده. من گفتم بهتر است برویم و از خودش بپرسیم. ادعای پیغمبری که در پرده نمی‌شود.

ج ـ حقیقتاً این مسئله را روشن گردانید و باین گفتگوها خاتمه دهید.

د ـ من دعوای پیغمبری نکردم و چنان نامی بروی خود نگزاردم. من هیچگاه مرد دعوا نبوده‌ام و نیستم. اینها هایهوی عامیانه‌ایست که من از شنیدنش عارم می‌آید. پیغمبری در عقیده‌ی مردم آنست که فرشته‌ای از آسمان بنزد کسی بیاید و پیام از خدا بیاورد و آن کس قادر بمعجزه باشد. من بارها نوشتم نه فرشته‌ای بنزد من آمده و نه من قادر بمعجزه می‌باشم.

ج ـ پس موضوع چیست؟ شما چه راهی را دنبال می‌کنید؟..

د ـ من اگر بخواهم راه خودمان را شرح دهم بسخن درازی نیاز خواهم داشت. بهتر است شما کتابهای ما را بخوانید. ما می‌گوییم : در جهان حقایقی هست که آدمیان باید آنها را بدانند و در زندگی بکار بندند.

می‌گوییم : این بدیها که امروز در جهانست بیش از همه نتیجه‌ی گمراهیها است. آدمیان اگر حقایق را بدانند بدی در جهان بسیار کم خواهد شد و زندگانی رنگ دیگری بخود خواهد گرفت.

می‌گوییم : خدا بآدمیان خرد داده که بدستیاری آن نیک را از بد و سود را از زیان بازشناسند. ولی آدمیان پیروی از خرد نمی‌کنند و این گرفتاریها نتیجه‌ی آنست. اینها فشرده‌ی گفته‌های ماست.

دوازده سال پیش از این تکانی در من پدیدار شد و یک رشته کوششهایی در راه نیکی جهان آغاز کردم.

آن روز ایرانیان گرفتار اروپاییگری بودند. شاید شما معنی اروپاییگری را ندانید. مردم باروپا با دیده‌ی دیگری نگریسته می‌پنداشتند اروپاییان بآخرین درجه‌ی پیشرفت رسیده‌اند و راه راست و روشنی در زندگانی پیش گرفته‌اند و شرقیان باید پیروی از آنان کنند و هرچه دارند نیک شمارده بگیرند.

خدا برای شناختن نیک از بد خرد بآدمیان داده. اینان آن را کنار نهاده میزان نیکی یا بدی یک چیز را جز بودن و نبودن در اروپا نمی‌شناختند. اروپا و آمریکا را «دنیای متمدن» نامیده چنین می‌فهمانیدند که شرقیان بهره از تمدن نمی‌دارند. بزرگ و کوچک شیفتگی بزندگانی اروپایی نشان داده آن را علامت بهتری و برتری خود می‌شماردند. شکوه بیرونی اروپا را دیده هیچگاه گمان نمی‌بردند که اروپاییان در راه زندگانی گمراه باشند و یا قانونهای اروپایی بیخردانه باشد. شنیده‌اید که آقای تقیزاده در روزنامه‌ی کاوه گفتاری نوشته و چنان راهنمایی کرده بود که «ایرانیان باید صورتاً و سیرتاً و مادتاً و معناً» اروپایی شوند. راه پیشرفت توده را جز اروپایی گردیدن ندانسته بود.

در سال ١٣١٢ که من بکوشش برخاستم این گمراهی در ایران و سایر کشورهای شرقی گرفتاری همگانی شده ، شیفتگی مردم باروپا و زندگانی اروپایی بحد دیوانگی رسیده بود. از اینرو من در گام نخست بآن پرداختم. با تألیف کتاب «آیین» که بچاپ رسید و نوشتن گفتارهایی در روزنامه‌ی شفق سرخ نبرد آغاز کرده سپس مهنامه‌ی پیمان را بنیاد گزاردم. یک سال بیشتر با این کشاکش بسر برده به یاری خدا هیاهو را از میان بردم.

خلاصه‌ی آن گفتارها این بود : اروپا با همه‌ی آراستگی بیرونش در راه زندگانی گمراه است و آینده‌ی بیمگینی دارد. شرقیان باید در راه زندگانی ، از پیروی باروپا بازگردند. برای زندگانی باید یک راه خردمندانه‌ی دیگری باز شود که چه اروپاییان و آمریکاییان و چه شرقیان پیروی از آن کنند.

سخنان من در این باره شهرتی پیدا کرد. «آیین» به عربی ترجمه شده در مصر انتشار یافت. تکه‌هایی از آن در روزنامه‌های فرانسه و انگلیس و آلمان بچاپ رسید و خود اروپاییان با خشنودی پذیرفتند.


.
حسن تقیزاده
🔶 دفاع در دیوان کیفر (پیوستهای بخش یکم)

🔸 3ـ راستی سردار اسعد را کشته‌اند؟


یکی از آشنایان نامه‌ای فرستاده از «دفاع» من درباره‌ی احمدی که در دیوان جنایی کرده بودم و در روزنامه‌ی اطلاعات خوانده است شادمانی و خشنودی نموده سپس می‌نویسد :

«عقیده‌ی خود شما درباره‌ی سردار اسعد چیست؟. راستی او را کشته‌اند؟. سردار چون از قهرمانان مشروطه بوده این مسئله از نظر علاقه‌ی شما بتاریخ مشروطه نیز مهم است. اینست می‌خواهم اصل عقیده‌تان را بدانم.

یک موضوع دیگر اینست : شما گفته‌اید : من از احمدی دفاع نمی‌کنم : آیا وکیل می‌تواند از متهم دفاع نکند؟. می‌تواند مخالف نظر و بیانات موکل اظهاراتی کند؟. این قبیل محاکمات که اتفاق می‌افتد و جلب نظر توده را می‌کند یک فایده‌اش همینست که خاطره‌ها را بسوی مسائل قضایی جلب می‌کند و در مجالس گفتگوهایی در این زمینه‌ها تولید می‌کند. امروزها در هر کجا این مذاکرات جریان دارد».

می‌گویم : من فهمیده‌ی خودم را درباره‌ی سرگذشت سردار اسعد در همان «دفاع» بمیان گزارده چیزی پنهان نداشته‌ام. چنانکه در آنجا گفته‌ام من دور نمی‌دانم که سردار اسعد را کشته باشند. چه سردار اسعد یکی از مردان سیاسی ایران بشمار می‌رفت و چون گذشته از شناختگی خانواده و جایگاهی که سردار (خودش و پدرش و عمویش و برخی از خویشانش) در نزد آزادیخواهان پیدا کرده بودند ، چون سردار از سران ایل بختیاری بشمار می‌رفت ، ناچار مرد توانایی بشمار می‌رفته و دشمنی او برای رضاشاه بیم‌‌آور می‌بوده. پس دور نبوده که رضاشاه ازو دشمنی و کینه‌توزی درباره‌ی خود فهمیده دستور کشتنش را داده باشد. چنانکه دستور کشتن کسان دیگری را از بختیاریان داده بوده. در سیاست از این کارها بسیار رخ دهد.

اینست من «اتهام» را دروغ نمی‌دانستم و نمی‌توانستم بدانم. بویژه پس از سخنانی که دکتر شاهکار در روزهای آخر گفت ، در این زمینه که سردار اسعد درپی کشتن رضاشاه می‌بوده و اینست یک ده‌تیر و یک بیست‌تیر همراه خود می‌داشته که بهنگام دستگیری بدست آورده‌اند و اکنون در شهربانی می‌باشد. اینها زمینه را روشنتر می‌گردانید.

چیزی که هست پرونده دلیلها باندازه‌ای که می‌بایست دربر نمی‌داشت. در پرونده گواهان که همان کارکنان شهربانی بوده‌اند پریشانگوییهای بسیار کرده بودند. سخنانی وارونه‌ی هم بسیار گفته بودند. با این گواهیها نمی‌شد کسی را کشنده‌ی کسی دانست و حکم بکشتن او داد.

این نکته را مردم نمی‌دانند که داوری یا قضاوت در کارهای جزایی به دو گونه تواند بود : یکی از راه فهم و باور خود قاضی (قناعت وجدان) ، دیگری از روی دلیل (دلیلهایی که در پرونده هست).

از روی قانونهای ایران باید داوری از روی دلیل باشد نه از راه فهم و باور خود قاضی. در ایران چون «هیئت منصفه» نیست قانون نخواسته قاضیان را در داوری آزاد گزارد. اینکه من گفته بودم با این دلیلها نمی‌توان کسی را «محکوم باعدام» گردانید از این راه بوده است.

چنانکه گفتم من دور نمی‌دانم که سردار اسعد را کشته باشند. ولی اینکه کشنده احمدی بوده و به همان داستان که در پرونده گفته شده کشته است دلیلهایی باندازه‌ای که می‌بایست ، همراه نمی‌داشت. من نیز همینها را گفتم.

اینکه پرسیده‌اید آیا وکیل می‌تواند از متهم دفاع نکند ، وکیل باید فهمیده‌ی خود را بگوید. اگر می‌بیند گناه رخ داده نباید از راه انکار برآید. دفاع تنها انکار کردن نیست. در کارهای جزایی وکیل برای آنست که بمتهم ستمی نرود. گناه ناکرده بگردنش گزارده نشود. اگر گناهی کرده بیش از اندازه کیفر داده نگردد.

ما اینها را از اروپاییان گرفته‌ایم ولی چون کارهای نیک است باید ارجش دانیم. با گناهکار هم باید دادگرانه رفتار شود.


.
جعفرقلی‌خان بختیاری ، سردار اسعد سوم (در کنار یفرم‌خان ـ آنکه ریش انبوه دارد)
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🔸 چند سخنی با جوانان (تکه‌ی دو از دو)


از جان‌گذشتگی در راه توده و كشور بزرگترین فداكاریست. چنین فداكاری‌ای نباید فراموش گردد. از چنین فداكاری‌ای نباید چشم‌پوشی شود. این كسانی كه ما در پرچم عكسهاشان می‌آوریم در راه پیشرفت كار توده از جان گذشته بودند و بیشتری از آنان در آن راه كشته گردیدند.

گذشته از همه‌ی اینها ، شما جوانان را با آنان معارضه نباید بود. من نمی‌دانم این حس همچشمی از كجا پدید آمده؟!.. این خود زمینه‌ایست كه باید جداگانه مورد بحث واقع شود. شما اگر می‌خواهید بآنان برتری فروشید این خود خطای بزرگی از شما خواهد بود.

آنان در زمان خود كوشیده‌اند و یک بنیادی گزارده‌اند. كنون شما باید بكوشید و آن بنیاد را استوارتر و پایدارتر گردانید. آن وظیفه‌ی آنان بود و این وظیفه‌ی شماست.

این آیین زندگانیست كه هر طبقه‌ای در زمان خود بكوشند و نتیجه‌ی كوششهای خود را بدست طبقه‌ی آینده سپارند. آنان كوشیده‌اند و این نتیجه‌ی كوشش ایشانست كه در این كشور مشروطه بنیاد یافته. (1) كنون شما باید آن مشروطه را پیشرفت دهید و هرچه استوارتر گردانید. آنان نتیجه‌ی كوششهای خود را بشما سپارده‌اند. شما نیز نتیجه‌ی كوششهای خود را بطبقه‌ی آینده بسپارید.

امروز ما یادی از جانفشانیهای چهل سال پیش می‌كنیم و نامهای آن مردان را بنیكی می‌بریم ، اگر شما نیز جانفشانیها كنید و یک نتیجه‌ای از كوششهای خود بدست دهید چهل سال دیگر كسانی بیاد شما خواهند پرداخت و نامهای شما را بنیكی خواهند برد و عكسهای شما را در روزنامه‌ها بچاپ خواهند رسانید.

این در پاسخ كسانیست كه تنها خرده‌گیریشان درباره‌ی یادآوری از گذشتگان می‌باشد ـ اما كسانی كه بمشروطه ایراد دارند و آن را نمی‌پسندند پاسخهایی بایراد آنها در شماره‌های پیش داده‌ایم و باز بهنگام خود خواهیم داد.

(پرچم روزانه شماره‌ی 19 دوشنبه 27 بهمن ماه 1320)


پابرگی :
1ـ راست است که امروز در کار حکومت که نیک می‌نگریم این شیوه‌ی کشورداری را ننگ هرچه دمکراسی یا به گفته‌ی خودشان مردمسالاری می‌یابیم ، لیکن باید دانست همین اندک «نشانه‌ها» که هست مانند مجلس ، انتخابات ، قانونگزاری ، جداسری (استقلال) سه قوه از هم ، روزنامه‌ها و یا برخی آزادیهای خُرد ، همه‌ی اینها میراث همان جنبش مشروطه است وگرنه اگر پادشاهی ناصرالدین‌شاه‌ها و محمدعلی‌شاه‌ها ادامه می‌یافت امروز همین «نشانه‌ها» را نیز نداشتیم. روشنتر بگوییم : اگر آن پیشینه‌ی هفتاد ساله‌ی مجلس و قانون اساسی نبود و یا دسته‌های سیاسی و مردمی که گمان می‌کردند ریشه‌ی دیکتاتوری را در سال 57 کنده‌اند و آنگاه دمکراسی‌خواهی نشان می‌د‌ادند نبودند ، ملایان بسیار دوست داشتند همین «نشانه‌های دمکراسی» هم نباشد و بجای آن تنها همان «ولایت فقیه» (خلیفه) با یک شماری «والی» و «شرطه» و «قاضی شرع» و «محتسب» که خود منصوبشان کنند رشته‌ی کارها را بدست گیرند. ولی از روی ناچاری باین اندازه دمکراسی‌نمایی تن دردادند. ـ ویراینده
.



.
🔶 کتاب پرسش و پاسخ ـ رشته‌ی یکم

🔸 تکه‌ی 2


الف ـ من در آن سال در فرانسه بودم. یک خانم فرانسوی از ایران بازگشته و کتاب «آیین» را همراه آورده بود. چون فارسی را خوب نمی‌دانست از من معاونت خواست که آن را به فرانسه ترجمه کند. دو سه هفته که در کنار دریا باهم بودیم هر روز کتاب را می‌آورد و مقداری نزد من می‌خواند و بسیار علاقه بآن نشان می‌داد. ولی من چون آمدم دیگر ندانستم کار ترجمه بکجا انجامید.

د ـ در همان هنگام در ایران هایهوی دیگری بنام «ادبیّات» برخاسته بود. بشعر ارج بیش از اندازه می‌نهادند ، ستایشهای گزافه‌آمیز می‌نمودند ، دیوانهای ایشان را بچاپ رسانیده درمیان توده می‌پراکندند ، در بیشتر شهرها انجمنهای ادبی برپا شده بود ، در دبیرستانها و دانشکده‌ها هفتاد درصد جوانان بشاعری گراییده بودند.

شعر باین معنی که در کشورهای شرقی بویژه در ایران رواج یافته جز کار بیهوده‌ی مغزفرسا نیست و درباره‌ی آن اینهمه هایهوی می‌رفت. بدتر از همه آنکه بچند تن از شعرای زمان مغول که سعدی و حافظ و خیام و مولوی باشند احترام بی‌اندازه گزارده آنها را مردان دانشمند و فیلسوف نشان داده بخواندن و ازبر کردن شعرهای ایشان تحریص می‌کردند.

وزارت فرهنگ خود را حامی آن شاعران گردانیده پولها در راه ترویج کتابهایشان بیرون می‌ریخت. در حالی که این چند شاعر از بدآموزان بوده‌اند و شعرهای آنان پر از بدآموزیهای زهرآلود است. دیگران درنمی‌یافتند ولی ما نشان داده‌ایم که علل بدبختی ایرانیان چند چیز بوده که از مهمترین آنها کتابهای این شاعران می‌باشد.

اینجا هم شیفتگی تا بحد دیوانگی رسیده خردها و فهمها بیکبار زبون گردیده بود.

مثلاً شنیده می‌شد ملایی در شیراز کتابی تألیف کرده که شعرهای حافظ را با آیات قرآن مطابقت داده ، آیا این دیوانگی نیست؟!.

شعرهای حافظ کجا و آیه‌های قرآن کجاست؟!. شعرهای حافظ نودوپنج درصد در ستایش باده و نکوهش از دستگاه آفرینش و تشویق آدم به تنبلی و زباندرازی بخداست.

اینها چه انطباق با آیه‌های قرآن تواند داشت؟!.

به هر حال من در گام دوم باین هایهوی پرداختم. در سال دوم پیمان گفتارهایی در این باره نوشتم که باعث دشمنیهای بسیاری گردید ولی به یاری خدا این طلسم نیز شکست.

پس از آن ، نوبت کیشها بوده. در ایران بیش از ده کیش هست : زردشتی ، جهودی ، مسیحی ، سنی ، شیعه ، علی‌اللهی ، اسماعیلی ، بهائی ، شیخی ، کریمخانی ، صوفی. اینها از چند راه مایه‌ی گرفتاریست.

این یک زیان آنهاست که تفرقه بمیان مردم انداخته و مانع یگانگیست. برای مثل می‌گویم :

زردشتیها از مردم این کشورند ، فرزندان این آب و خاکند ، ولی همیشه دسته‌ی جدایی هستند ، چرا که کیششان جداست. پیش از زمان مشروطه همیشه این دسته ستمکش و توسری‌خور می‌بودند.

بهائیها همان حال را دارند. از این توده‌اند و درمیان این توده زندگی می‌کنند و در همان حال همیشه از توده جدایند و شرکت در کارهای این کشور نمی‌دارند.

این آرزوی هر مرد باغیرتیست که ایرانیان همگی یکی شوند و دست بهم دهند و بآبادی کشور پردازند. ولی آیا با این کیشها چنان یگانگی تواند بود؟!. آیا تواند بود که شیعه و سنی و بهائی و زردشتی و مسیحی و صوفی و علی‌اللهی همه بهم گرایند و برادروار دست بهم دهند و در راه پیشرفت توده و کشور بکوشش و جانفشانی پردازند؟!.

هنوز این زیان آشکار آنهاست. زیانهای ناآشکار دیگری دارد که اگر بخواهم شرح دهم رشته‌ی سخن از دست خواهد رفت.

این یکی از آرزوهای من بود که اختلاف از میان ایرانیان برخیزد و بیست‌ملیون توده همه در یک راه باشند.

ولی این آرزو چگونه انجام می‌گرفت؟. اختلاف از میان ایرانیان چگونه برمی‌خاست؟. آیا می‌شد قانونی گذرانید و مردم را مجبور گردانید که همه در یک دین باشند؟!. آیا می‌شد با زور سرباز و نیروی دولت این کار را از پیش برد؟!. پیداست که نمی‌شد.

این کار یک راه بیشتر نمی‌داشت و آن اینکه معنی راست دین روشن گردد. این کیشها بعنوان دین است و بایستی معنی دین روشن گردد تا دانسته شود کدام یک با دین سازگار و کدام یک ناسازگار است. از اینرو گام دیگر من در زمینه‌ی دین بود.

در این زمینه گفتارها نوشتم و معنی راست دین را روشن گردانیدم (1) و ناسازگاری کیشها را بازنمودم. این کوشش هنوز هم دنبال می‌شود و ما فیروزانه گام بگام پیش می‌رویم.


پابرگی :
1ـ معنی راست دین در چند کتاب از جمله «راه رستگاری» و «ورجاوندْبنیاد» بازنموده شده است.


.
سخنان بیاد سپردنی
🔶 دفاع در دیوان کیفر (پیوستهای بخش یکم)

🔸 4ـ درباره‌ی کار وکالت که می‌داشتم


چنانکه بسیاری از خوانندگان می‌دانند بتازگی در مجله‌ی رسمی و در برخی از روزنامه‌ها نوشته شده که وزارت دادگستری مرا از کار وکالت «معلق» گردانیده.

کسانی این را با محاکمه‌ی پزشک احمدی و دفاعی که من در دیوان جنایی ازو کرده بودم بهمبسته دانسته‌اند و افسوس می‌خورند که در نتیجه‌ی دفاع آزادانه با چنین پیشامدی روبرو گردیده‌ام.

می‌گویم : این کار با محاکمه‌ی احمدی بهمبسته نبوده و نتواند بود. مرا در آن محاکمه دادگاه بوکالت برگزیده و بی‌دلخواهِ خود بآن پرداخته بودم و دفاعی که کردم با آنکه جز راستیها را نگفتم بجایی برخورد نمی‌داشت.

به هر حال جای افسوسی نیست. زیرا مرا امروز نیازی بوکالت بازنمانده و از اینکه بوکالت نپردازم در فشار زندگی نخواهم بود.

من از کار وکالت از یکسو خشنودم ، زیرا هنگامی که از عدلیه بیرون آمدم و راه کار دیگری برویم باز نمی‌بود بآن کار پرداختم و زندگانی خودم و فرزندانم را راه انداختم و از یکسو گله‌مندم ، زیرا وکالت با حال من سازگار نمی‌بود و ناچار مرا آزرده می‌داشت.

هرچه هست امروز را نیازی بآن نمی‌دارم و از آنکه بوکالت نپردازم افسوس نخواهم خورد.

اما انگیزه‌ی‌ پیشامد : آقای صدر وزیر دادگستری از کتاب «شیعیگری» که من نوشته و بچاپ رسانیده‌ام رنجیده و خشمناک گردیده و خشم خود را بکار بسته است. اینست آنچه شنیده‌یم و من چون فرصت آنکه بدنبالش روم و پرسشی کنم نداشته‌ام و راستی هم آنکه رفتن و پرسیدن را شاینده ندانسته‌ام. از اینرو آگاهی بیش از این نیافته‌ام.

داستان وکالت درخور اندوه نیست. آنچه درخور اندوه است آنست که مردی که هفتاد سال زندگی کرده و بجایگاه وزارت رسیده از شنیدن حقایق بخشم آید و در پاسخ دلیل بدشمنی پردازد. آری درخور اندوه است که او نتواند براستیها گردن گزارد. ببینید جدایی از کجا تا بکجاست : هستند مردانی که چون نوشته‌های ما را می‌خوانند چندان تکان می‌خورند که برای هرگونه فداکاری آماده می‌گردند ، و هستند مردانی که چون می‌خوانند یا می‌شنوند باین دشمنیها برمی‌خیزند. اینها نتیجه‌ی پاکدلی و ناپاکدلیست.

احمد کسروی

.
محسن صدر (صدرالاشراف)
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🔸 آزادی یا هرج و مرج ، هوچیگری یا کوشش سیاسی؟! (تکه‌ی یک از شش)


یادداشت گردآورنده : یک صد و اند سال پیش پدران ما که زیر فشار ستم و بیداد قاجاریان کوفته و لگدمال گردیده بودند به ایستادگی قهرمانانه‌ای که تا آن روز بیمانند بود برخاستند و با کوششهایی به پیشوایی دو سید و دیگران نخست خواستار «عدالتخانه» شده ، سپس مشروطه طلبیدند و سرانجام توانستند «فرمان مشروطه» را از مظفرالدین‌شاه بگیرند.

این جنبش از هر دیده که بنگریم جنبش بزرگ و پرارجی بود. می‌توان گفت هر آیین ارجمندی از کشورداری که امروز در این کشور روانست ریشه در جنبش مشروطه دارد. هر پیشرفتی که این مردم پس از قاجاریان کرده‌اند از رهگذر این جنبش بوده. بیشتر کارهایی که رضاشاه در ایران روان گردانید و در کارنامه‌ی او می‌درخشد پایه‌هایش در آن جنبش گزارده شده بود.

لیکن بر آگاهان پوشیده نیست که مشروطه به انجام خود نرسید و پیش از آنکه نتیجه‌های ارجمندتری از آن نمایان گردیده ایران را در رده‌ی کشورهای بزرگ جهان درآورد ، از توان افتاد و از راه خود دور شده به خودکامگی رضاشاه ، محمدرضاشاه و سرانجام ملایان دچار آمد.

چرا چنین شد؟!.. شرح علتهای این سرگذشت پراندوه نیازمند گفتارهای بسیارست و ما در اینجا قصد آن داریم که بدستیاری نوشته‌های پرچم و پیمان آنها را یکایک آشکار گردانیم. نخست در این گفتار می‌خواهیم تنها به ظاهر پیشامدها پرداخته این روشن گردانیم که چگونه شور آتشین
مشروطه‌خواهی و خودکامه‌ستیزی کم‌کم به دیکتاتور‌خواهی انجامید.

این تاریخچه یکی از آن جهت سودمندست که به ریشه‌ی دیکتاتوری نزدیکتر آییم و آن را بهتر بشناسیم و از دیگر سو این پایه‌ایست برای آشنایی با دوره‌های دیگر تاریخ معاصر همچون دوره‌ی فرمانروایی رضاشاه ، «دوره‌ی دمکراسی» (1320 تا 1332) و دوره‌های 1332 تا 1357 و 1357 تا امروز. این گفتارها در اصل تاریخچه‌ای از حزبها بوده و برای آن نوشته شده که نیک و بد حزبها در ایران دانسته گردد و راه را برای دانستن معنی درست حزب بگشاید.

اینها از نوشته‌های پرچم روزانه شماره‌های 44 ، 45 و 46 (اسفند ماه سال 1320) و پیمان سال هفتم شماره‌ی چهارم‌ (مهرماه 1320) گردآوری شده. در این گفتار تاریخهای قمری را به خورشیدی تبدیل کرده‌ایم :


.
بدبختی توده و ریشه‌ی آن بخش یکم.pdf
452 KB
🔸 بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن

🔹 بخش یکم

همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف

🔹 یک مردمی تا خود نیک نباشند از جهان نیکی نبینند - ۱
🔹 یک مردمی تا خود نیک نباشند از جهان نیکی نبینند - ۲
🔹 دادگاه «متهمان شهربانی» و «گروه ۵۳ نفر»
🔹 همگی از این توده‌اند
🔹 باید نیکان جدا گردند
🔹 چند سخنی با جوانان .
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشته‌ی یکم

🔸 تکه‌ی 3


در همان هنگام با یک گمراهی بزرگ دیگری روبرو بودیم و آن مادّیگریست. مادّیگری چیست؟!. من اگر بخواهم مادّیگری را شرح دهم خود آن سخن درازی خواهد بود.

مادّیگری بزرگترین و ریشه‌دارترین گمراهیست که جهان بخود دیده. این گمراهی از اروپا برخاسته و سیل‌وار بهمه ‌جا رسیده و در ایران نیز تکانی پدید آورده بود.

این گمراهی ماننده‌ی دیگر گمراهیها نیست. این گمراهی از دانشها ریشه گرفته است و گرفتاران آن بیش از همه دانشمندان بوده‌اند که هزارها کتاب درباره‌ی آن نوشته‌اند.

این گمراهی زندگانی را زیر و رو گردانیده و این سختیها که امروز در جهان است و این جنگها و ویرانیها که می‌رود بیش از همه نتیجه‌ی مادّیگریست.

آن راهی که ما پیش گرفته بودیم این گمراهی سد بزرگی در برابر ما بود و راه را بروی ما بسته می‌داشت. از اینرو می‌بایست بآن پردازیم و با آن نیز نبرد آغازیم.

نبرد ما با مادّیگری داستان درازیست. گفتارها و کتابهایی که در آن باره نوشته شده بسیار است. (1)

همین اندازه بدانید این کوشش که ما در برابر مادّیگری کرده‌ایم در جهان بیمانند است. چه در اروپا و چه در جاهای دیگر تاکنون چنین کاری نشده بود.

سخن دراز است. من نمی‌خواهم بکاری که امروز کوچک است نام بزرگ گزارم. باید در آینده تاریخ درباره‌ی ما داوری کند. آنچه من می‌دانم و توانم گفت آنست که این کوشش و این راه در تاریخ مانندی نداشته است.

اینها کارهاییست که از سال ١٣١٢ آغاز شده و من فهرست‌وار شمردم.


پابرگی :
1ـ از جمله کتاب «در پیرامون روان» و دفتر «در پیرامون مادّیگری»


.
سخنان بیاد سپردنی
سخنان بیاد سپردنی
🔶 دفاع در دیوان کیفر (پیوستهای بخش یکم)

🔸 5ـ بیانات اعلیحضرت


قبل از ظهر امروز عده‌ی زیادی از آقایان نمایندگان مجلس و جمعی از رجال و محترمین که برای شرفیابی حضور همایونی در قصر شخصی حضور یافته بودند از جمله سردار اقدس (شیخ خزعل) درمیان این جمع بود. ...
موضوع جالب توجه امروز این بود که اعلیحضرت همایونی در موقعی که از شیخ خزعل احوال‌پرسی می‌فرمودند شیخ جلو رفته و عرض کرد که این خدمتگزار دچار درد چشم شده بطوری که چند قدمی خود را نمی‌توانم تشخیص بدهم. از حضور اقدس همایونی بنام یک خدمتگزار حقیقی و مطیع که اوامر همایونی را از روی صمیم قلب حاضر باطاعت می‌باشم استدعا دارم اجازه‌ی مرخصی داده شود که برای معالجه‌ی چشم باروپا بروم. بلافاصله اعلیحضرت همایونی بطرف آقای وزیر دربار متوجه گردیده و فرمودند دستور بدهید دو نفر طبیب متخصص از اروپا خواسته شود که یکی از آنها چشمهای شیخ را معالجه کند و دیگری گلوی یکی از فرزندانم را که مریض است عمل کند. در این موقع شیخ خزعل باز شروع بعرایض خود نموده اظهار داشت تنها چشمهای من درد نمی‌کند جسماً مریض هستم و مرض بقدری مرا آزار می‌کند که محتاج بمعالجه‌ی قطعی در اروپا می‌باشم. اعلیحضرت همایونی دیگر جوابی نفرمودند و با دو سه نفر دیگر از آقایان نمایندگان صحبت فرموده و آقای دادگر در جواب همایونی راجع بجریان انتخابات تهران اظهار داشت که فردا شروع بتوزیع تعرفه و اخذ رأی خواهد شد.
نقل از اطلاعات ، سی‌ویکم اردی‌بهشت‌ماه 1307
روزنامه‌ی اطلاعات ، اردی‌بهشت 1347 ، ستون «چهل سال قبل در همین روز»

.
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🔸 آزادی یا هرج و مرج ، هوچیگری یا کوشش سیاسی؟! (تکه‌ی دو از شش)


سی و چند سال پیش چون در ایران مردم بیدار شدند و جنبشی بنام مشروطه‌خواهی برخاست خواه‌ و ناخواه حزبها پیدا شد. نخستین حزب در ایران دسته‌ی مجاهدان بودند.

تاریخچه‌ی این دسته بکوتاهی آنست که دو سال پیش از زمان مشروطه گروهی از ایرانیان در باکو ، گرد آمده یک حزبی بنام «اجتماعیون عامیون» پدید آوردند و رئیس ایشان نریمان نریمانوف بود که سپس یکی از کسان بنام گردید.

این جمعیت تازه بکار پرداخته بود که در ایران داستان مشروطه پیش آمد و آنان کسانی را از اعضای خود برگزیده برای شرکت در شورش بشهرهای ایران فرستادند که هنوز چند تن از آن کسان در تبریز و دیگر جاها زنده‌اند.

ولی در تبریز در همان ماههای نخست شورش ، چند تن از سردستگان دست بهم داده در خود آنجا جمعیتی بنام «مجاهد» پدید آوردند که چنانکه گفتیم نخستین حزبی در ایران بود.

در آن هنگام بچنین دسته‌ای نیاز سختی بود. زیرا مشروطه تازه آغاز شده و هنوز دربار ایستادگی داشت و یک دسته می‌بایست که آن ایستادگی را بشکند و بمشروطه پیشرفت دهد ، و این کار را مجاهدان کردند. باید گفت این دسته طبیعی‌ترین حزبی بود که در ایران ، در آن دوره‌ی جنبش ، پدید آمد.

این حزب با سادگی بسیار تشکیل یافت و با یک نظم و تندی پیش رفت. نخست تنها در تبریز بودند. سپس در تهران و گیلان و شهرهای دیگر آذربایجان نیز پیدا شدند ، و چنانکه در تاریخ نوشته شده همین حزب بود که با محمدعلی‌میرزا [محمدعلی‌شاه] نبردها کرد و سپس بخونریزیها پرداخت و سرانجام او را از تخت پایین آورد و از ایران بیرون راند. این حزب بود که پایه‌ی مشروطه را در ایران استوار گردانید ـ این حزب بود که قهرمانانی همچون ستارخان و باقرخان و حسین‌خان باغبان و یِفرِمخان و سردار محیی و یارمحمدخان و حیدر عمواُغلی و عظیم‌زاده و میرزا علی‌اکبرخان و دیگران بیرون داد.

پس از آن ، در سال چهارم مشروطه (پس از فتح تهران) دسته‌ی دمکرات برپا گردید. کسانی که این حزب را بنیاد نهادند حسن نیت نداشتند. آنان با دستهای دیگری می‌جنبیدند و غرضشان آن بود که با پدید آوردن این حزب ، دسته‌ی مجاهدان را که این زمان یک دسته‌ی بسیار نیرومندی گردیده و در سایه‌ی شرکت بانقلاب آبرویی درمیان مردم پیدا کرده بودند ، از اعتبار اندازند ، و به هر حال با حزبسازی اختلاف و کشاکش درمیانه‌ی آزادیخواهان پدید آورند. [این سخن باری به سید حسن تقیزاده بازمی‌گردد] ولی با این سوءنیت بنیادگزاران ، چون بیشتر کسانی که در آن ابتداء باین حزب درآمدند از پیشروان آزادیخواهان و خود مردان خونگرم و غیرتمندی بودند این حزب نیز رونق و آبروی بسیاری پیدا کرد و در سالهای 1289 و 1290 مرکزیتی باندیشه‌ها داد و در برابر «اعتدالیان» که بیشترشان همان درباریان پیشین بودند و بیش از همه به کند گردانیدن گردش چرخ انقلاب می‌کوشیدند ایستادگی خوبی نمودند ، و در پیشامد بازگشت محمدعلی‌میرزا و در جنگها و نبردهایی که برخاست شایستگی از خود نشان دادند.

اگرچه این بار نیز جنگ را مجاهدان و بختیاریان کردند و با دست اینان بود که ارشدالدوله سردار محمدعلی‌میرزا دستگیر و کشته گردید و خود محمدعلی شکستهای پی درپی یافته به استرآباد [گرگان کنونی] گریخت لیکن در پارلمان و در تهران ایستادگی دمکراتها در برابر بدخواهان و پشتیبانی آنان بدولت اثر بزرگی داشت.

سپس چون در همان سال روسیان اُلتیماتم داده سپاه تا بقزوین آوردند و ایران در برابر یک خطر بزرگی واقع شد ، در این پیشامد نیز دمکراتها در اظهار احساسات و ایستادگی شایستگی از خود نشان دادند. اگرچه بیک کاری موفق نشدند (و خود نمی‌توانستند شد) لیکن زبونی ننمودند.


.
علی‌خان ارشدالدوله
✴️ نامه‌ی یکی از آزادگان در پاسخ به دو کج‌فهمی (تکه‌ی یکم)

🔸 یکی از خوانندگان کانال می‌نویسد : «بحث نقد است ، گفته‌های کسروی را بسیار خوانده‌ام کسروی درباره‌ی شعر و شعرا بسیار سخن گفته و سخنان بجایی هم گفته اما بحث سوزاندن کتاب جداست. با سوزاندن کتاب بجایی نخواهید رسید نتیجه‌ایی نخواهد داشت هرقدر هم که نیت شما پاک باشد اگر قرار براین باشد که شما شعرا را نقد کرده و آثار بجا مانده از شاعران مغول را بخوانید و فرق خوب و بد را بفهمید باید کتاب‌ها و دیوان‌ها و غزلیات‌ها در دسترس باشد ، سوزاندن کتاب عمل شایانی نیست مخصوصا در این زمان که تکنولوژی پیشرفت کرده و آدمیان هر کتاب و مطلبی که بخواهند در اینترنت سرچ کرده و بدست خواهند آورد پس سوزاندن کتاب بیهوده است ، باید جلسات و کلاس‌ها برگزار شود تا درباره‌ی کتاب‌ها گفتگو شود وگرنه همگیتان جمع شوید توانتان نمی‌رسد که همه‌ی کتاب‌های زیانمند را بسوزانید ، درباره‌ی زنان گفته‌های کسروی هم خوانده‌ام این جمله «هوس برای زنان است» را شما به ما توضیح دهید تا خوانندگان بدانند که هوس برای تنها زنان است یا مردان؟»

🔸ما در اینجا سخنان خرده گیر را تکه تکه آورده و پاسخ خود را هم می نویسیم :

♦️ «گفته‌های کسروی را بسیار خوانده‌ام کسروی درباره‌ی شعر و شعرا بسیار سخن گفته و سخنان بجایی هم گفته اما بحث سوزاندن کتاب جداست.»

🔸 از خرده گیری شما به کتابسوزان ، پیداست نوشته‌های احمد کسروی را در این زمینه نیک نخوانده‌اید و درنیافته‌اید و بژرفای آن پی نبرده‌اید یا هنوز در برابر پذیرش آن ایستادگی می‌نمایید. یک بتی از کتاب در اندیشه‌ی خود ساخته‌اید و شکستن این بت را نمی‌یارید. (یارستن : جرئت و جسارت کاری را داشتن). زیرا دلیلهایی که برای این خرده‌گیری خود یاد کرده‌اید همگی بیپاست :

♦️ «با سوزاندن کتاب بجایی نخواهید رسید ، نتیجه‌ایی نخواهد داشت».

🔸 این سخن و جمله‌‌های مانند آن همچون اینکه «سوزاندن کتاب عمل شایانی نیست»، هیچ کدام «استدلال» نیست بلکه «ادعایی» است که شما می‌کنید. ما هم در برابر می‌گوییم بیگمان باشید این کار نتیجه خواهد داشت و «کتابسوزان» هم کار بسیار بجا و نیکی است و ما هرگز از آن دست نخواهیم برداشت و هر سال در یکم دیماه خانه‌های خود را با نابود گردانیدن کتابهای بدآموز ، «گندزدایی» و «پاک» خواهیم کرد تا برسد روزی که شورش و رستاخیز بزرگی پدید آید و در میدان‌های بزرگ شهرها از کتابهای بدآموز پشته‌ها ساخته و همه را بآتش کشیم. ولی با این جدایی که سخن ما توأم با دلیلهایی است که در نوشته‌های احمد کسروی یاد شده ولی «اظهارنظر» شما جز «ادعایی بی‌دلیل» نیست.

🔸 آنگاه اگر شما براستی زیان بدآموزی شعرا را فهمیده اید و آنها را سرچشمه بدبختی ایران دانسته اید، دیگر نباید نابود گردانیدن سرچشمه بدبختی کشور را کار «ناشایان» و «بی نتیجه» بنامید.

🔸یک انگیزه این رنجش و افسوس از سوزانیدن کتابهای بدآموز و مایه‌ی بدبختی ، اینست که خود کتاب را ارجمند می شناسند. در حالی که کتاب خود ارجی ندارد بلکه ارج از نوشته ها و آموزاکهای آنست.

♦️ «هرقدر هم که نیت شما پاک باشد اگر قرار براین باشد که شما شعرا را نقد کرده و آثار بجا مانده از شاعران مغول را بخوانید و فرق خوب و بد را بفهمید باید کتاب‌ها و دیوان‌ها و غزلیات‌ها در دسترس باشد».

🔸این هم سخن بیپایی است. چه کسی گفته یا در کجا نوشته شده قرار بر اینست که همه‌ شعرا و کتابهای بدآموز و زیانمند را نقد کنند تا لازم باشد این کتابها در دسترس همگان باشند؟! چه کسی چنین «قراری» گزارده؟!.

🔸هر کس که اندیشه‌هایی را زیانمند و بدآموز شناسد و بخواهد با آنها نبردیده و راه نوی برای زندگی باز کند ، ناگزیر باید ایرادهای آن اندیشه‌های زیانمند و بدآموز را بگوید. این کار این هوده را خواهد داد که بدی و زیان آن بدآموزی‌ها و گمراهی‌ها روشن گردیده و ارج آنها از میان رفته و از چشم مردم فروافتاده و زمینه برای نابودی آنها و جایگزینی آمیغ‌ها (حقایق) آماده گردد.

🔸ما از خرده‌گیری درباره‌ی شعرای بدآموز درپی بازی و سرگرمی نیستیم. گویا شما گمان برده‌اید که این کار بازیچه و سرگرمی می‌باشد که می‌خواهید همه‌ی این کتابها در دسترس باشد که همه بتوانند آنها را نقد کرده و خوب و بد آنها را بفهمند. برای پیشرفت و آبادی و استقلال این کشور کارهای بسیاری است که مردم باید انجام دهند و نبرد ما بدآموزیها برای هموار ساختن راه چنان کارها و کوششهایی است. خواست ما اینست که مردم سرگرم کارهای بیهوده و شعرهای بدآموز هزار سال پیش نگردند و بکارهای سودمند در راه استقلال و آزادی کشور پردازند ، نه اینکه خودمان یک بازیچه و سرگرمی تازه‌ای بنام «نقد شعرا» برای آنها پدید آوریم.

👇