Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
دفاع در دیوان کیفر.pdf
5.2 MB
🔶 دفاع در دیوان کیفر
🖌 احمد کسروی
🔍 متن دفاعیات کسروی در دیوان کیفر ، یک جستار حقوقی و تاریخی ، کارنامهی شیخ خزعل
📊 شمار ساتها : ۱۳۶
بازپسین پراکنش : فروردین ۱۴۰۰
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔍 متن دفاعیات کسروی در دیوان کیفر ، یک جستار حقوقی و تاریخی ، کارنامهی شیخ خزعل
📊 شمار ساتها : ۱۳۶
بازپسین پراکنش : فروردین ۱۴۰۰
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 باید اندیشهها یکرویه گردد (تکهی دو از دو)
امروز شما اگر پیش کسی از میهنپرستی گفتگو کنید و این سخنانی را که نوشتیم برایش بگویید همه را گوش دهد و چنین وانماید که خودش هم میدانسته ، بلکه چهبسا ایراد گرفته میگوید : «ما مگر اینها را نمیدانستیم؟!..». سپس اگر سخن از مادّیگری برانید و چنین بگویید : «آدم باید زیرک باشد و پول دربیاورد و اعتنا بهیچ چیزی نکند» ، یا اگر از شعرهای خیام و حافظ برایش بخوانید : «اینجهان هیچست و پوچست ، باید دم را غنیمت دانست و در فکر گذشته یا آینده نبود» ، یا اگر گفتگو از صوفیگری کنید که : «آدم باید دنیا را ترک کند و تنها در اندیشهی تصفیهی نفس باشد» ، بهمهی اینها نیز گوش دهد و هیچ نگوید : «اینها کجا و میهنپرستی کجا؟!» ، هیچ ایراد نگیرد که اینها با زندگانی سازش ندارد ، هیچ نپرسد : «آخر این سخنان ضد هم برای چیست؟!..» زیرا از بس سخنان درهم و متضاد شنیده که از یکسو عادت گرفته و از سوی دیگر مغزش از کار افتاده و اساساً معنی درست اینها را نمیفهمد تا متضاد بودنش را بداند.
از سخن خود دور نیفتم : بسیاری از ایرانیان این سخنانی را که ما دربارهی «دارایی» و آب و خاک و میهنپرستی نوشتیم خوانده چنین خواهند گفت : «ما اینها را میدانستیم». اینان «دانستن» را همان شنیدن و بیاد سپردن میشمارند. ولی این دانستن نیست. «دانستن» آنست که یکی یک موضوعی را نیک بفهمد و با دلیل آن را تصدیق کند و بروی آن پافشاری نماید و اگر سخنی را بضد آن شنید با دلیل رد کند و پس از همه آن را بکار بندد و رفتارش از روی آن باشد. دانستن این را میگویند ، و ما نیز اینگونه دانستن را میخواهیم.
ما میخواهیم ایرانیان این سخنان را نیک بفهمند و نیک بیندیشند و باور کنند و هر گونه اندیشههای ضد آن که در دل دارند بیرون کنند.
میخواهیم این را باور کنند که این سرزمین که خدا بایشان داده سرچشمهی زندگانی خودشان و فرزندانشان میباشد و اینست باید آن را گرامی شمارند و قدرش دانند و بنگهداریش کوشند.
میخواهیم این را باور کنند که اگر نکوشند این سرزمین از دستشان خواهد رفت و همگی بزیردستی و بندگی خواهند افتاد و پراکنده و خوار و بیچاره خواهند گردید.
میخواهیم اینها را نیک بفهمند و باور کنند و بکار بندند ، آن وقت آن سخنان بیهودهای را که از بدآموزیهای مادّیگران یا از گفتههای بیپای شاعران یا از فریبکاریهای ملایان و دیگران شنیدهاند و با این اندیشهها نمیسازد از دل بیرون کنند.
(پرچم روزانه شمارهی 56)
.
🔸 باید اندیشهها یکرویه گردد (تکهی دو از دو)
امروز شما اگر پیش کسی از میهنپرستی گفتگو کنید و این سخنانی را که نوشتیم برایش بگویید همه را گوش دهد و چنین وانماید که خودش هم میدانسته ، بلکه چهبسا ایراد گرفته میگوید : «ما مگر اینها را نمیدانستیم؟!..». سپس اگر سخن از مادّیگری برانید و چنین بگویید : «آدم باید زیرک باشد و پول دربیاورد و اعتنا بهیچ چیزی نکند» ، یا اگر از شعرهای خیام و حافظ برایش بخوانید : «اینجهان هیچست و پوچست ، باید دم را غنیمت دانست و در فکر گذشته یا آینده نبود» ، یا اگر گفتگو از صوفیگری کنید که : «آدم باید دنیا را ترک کند و تنها در اندیشهی تصفیهی نفس باشد» ، بهمهی اینها نیز گوش دهد و هیچ نگوید : «اینها کجا و میهنپرستی کجا؟!» ، هیچ ایراد نگیرد که اینها با زندگانی سازش ندارد ، هیچ نپرسد : «آخر این سخنان ضد هم برای چیست؟!..» زیرا از بس سخنان درهم و متضاد شنیده که از یکسو عادت گرفته و از سوی دیگر مغزش از کار افتاده و اساساً معنی درست اینها را نمیفهمد تا متضاد بودنش را بداند.
از سخن خود دور نیفتم : بسیاری از ایرانیان این سخنانی را که ما دربارهی «دارایی» و آب و خاک و میهنپرستی نوشتیم خوانده چنین خواهند گفت : «ما اینها را میدانستیم». اینان «دانستن» را همان شنیدن و بیاد سپردن میشمارند. ولی این دانستن نیست. «دانستن» آنست که یکی یک موضوعی را نیک بفهمد و با دلیل آن را تصدیق کند و بروی آن پافشاری نماید و اگر سخنی را بضد آن شنید با دلیل رد کند و پس از همه آن را بکار بندد و رفتارش از روی آن باشد. دانستن این را میگویند ، و ما نیز اینگونه دانستن را میخواهیم.
ما میخواهیم ایرانیان این سخنان را نیک بفهمند و نیک بیندیشند و باور کنند و هر گونه اندیشههای ضد آن که در دل دارند بیرون کنند.
میخواهیم این را باور کنند که این سرزمین که خدا بایشان داده سرچشمهی زندگانی خودشان و فرزندانشان میباشد و اینست باید آن را گرامی شمارند و قدرش دانند و بنگهداریش کوشند.
میخواهیم این را باور کنند که اگر نکوشند این سرزمین از دستشان خواهد رفت و همگی بزیردستی و بندگی خواهند افتاد و پراکنده و خوار و بیچاره خواهند گردید.
میخواهیم اینها را نیک بفهمند و باور کنند و بکار بندند ، آن وقت آن سخنان بیهودهای را که از بدآموزیهای مادّیگران یا از گفتههای بیپای شاعران یا از فریبکاریهای ملایان و دیگران شنیدهاند و با این اندیشهها نمیسازد از دل بیرون کنند.
(پرچم روزانه شمارهی 56)
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی دوم
🔸 تکهی 4
اکنون گفتگو در آنست که این یک حقیقتی بوده با دلیل بیان کرده شد ، و هر کس که این را بشنود و بفهمد اگر پاکدل و بیغرض است ناچار است که آن را بپذیرد و گردن بگزارد ، و ما تاکنون هرچه آزمودهایم جز این نتیجه ندیدهایم. بارها دیده شده که کسی آمده و از سخنان ما دربارهی شعر و شاعری گله بسیار داشته. ولی چون نشسته و سر گفتگو باز شده و این سخن یا مانند آن را شنیده رام گردیده و با خشنودی برخاسته و رفته.
چندی پیش یکی از شعرای شیراز که مرد بنامیست به تهران آمده بود. با یکی از همراهان ما گفتگو کرده گلهی بسیار اظهار کرده بود. روزهایی بود که من ناتندرست بودم. آن همراه گفته بود بهتر است برویم عیادتی کنیم و شما نیز سخنان خود را بگویید. آمدند و نشستند و آن شاعر گلههای خود را بازنمود. من سخنانی که دربارهی شعر و شاعری داریم و همه حقایق است باو گفتم. چون غرض نداشت همه را پذیرفت و چون بشیراز رفت در آنجا در پیش همراهان ما خشنودی نموده پیام سپاسگزاری برای من فرستاده بود.
همه میدانند دوازده سال پیش هنگامی که ما بسخن از شعر پرداختیم و ایرادها گرفتیم تو گویی به لانهی زنبور آتش زده بودیم. در تهران و دیگر شهرها هایهو برخاست و از هر سو آوازها بگله و پرخاش بلند گردید. ولی در سایهی تأثیر حقایق اکنون آن هایهوی خوابیده و انبوهی از کسانی که آن روز ایراد میگرفتند و پرخاش میکردند امروز خودشان سخنان ما را بر زبان دارند. میگویند ، مینویسند ، بشعرا خرده میگیرند. این نمونهای از تأثیر حقایقست.
از آنسو همهی مردم پاکدل و بیغرض نیستند. هستند کسان بسیاری که خردهاشان ناتوان و یا در زنجیر اغراض است ، و این کسان حقایق را نمیپذیرند و ناچارند دستهای در برابر دیگران باشند و ایستادگی نمایند. مثلاً همان دکتر وزارت فرهنگ یکی از این کسانست. زیرا آن حقیقت را که شنید باآنکه پاسخی نتوانست داد چون شاعر است و یگانه هنرش شعر گفتن و قافیه بافتن میباشد و بهمین عنوانست که در وزارت فرهنگ جا برای خود باز کرده و ماهانه چند هزار ریال حقوق مفت میبرد ، از اینرو نتوانسته حقیقت را بپذیرد. دیده شد در اینجا و آنجا تکههایی میگوید و مینویسد که بحساب خود میخواهد بسخنان ما پاسخ دهد ، و این گفتههایش چندان سست و بیپاست که اگر خودش فهم آزاد داشت خندهاش میگرفت. (1)
مثلاً بنام ایراد بگفتههای من در یک جا چنین گفته : او هنوز نمیداند اندیشههای فلسفی و دینی جز اندیشههای شاعرانه است.
ببینید این سخن تا چه اندازه سست و بیپاست. مگر در جهان حقایق چند رشته است؟!. مگر نیک و بد و راست و دروغ از نظر هر کسی جداست؟!..
در آن صورت ما باید بهیچ گروهی در برابر کارهای بدشان ایراد نگیریم. مثلاً سیاستمداران اروپا که در نتیجهی هوسبازیهای خود جهان را بخاک و خون میکشند و ملیونها جوانان را بکشتن میدهند ما نباید ایراد گیریم و یا کارشان را بد شماریم. زیرا اگر ایراد گیریم آنها نیز توانند گفت : اندیشههای فلسفی و اجتماعی جز اندیشههای سیاسیست.
یا خیر ، این ایلهای راهزن کُرد و شاهسون که در ایران هستند ما نباید بآنها نکوهش کنیم و کارشان را بد شماریم. زیرا آنان نیز خواهند توانست همچون آقای دکتر وزارت فرهنگ استدلال کرده بگویند : این چیزها که شما میگویید اندیشههای دینی یا اجتماعی است. اندیشههای شاهسونانه یا کردانه جز آنهاست.
ببینید جوانی که باروپا رفته و درس خوانده و لقب دکتری گرفته ، چون نمیتواند جلو هوس پست قافیهبافی را بگیرد ، نمیتواند از چند صد تومان حقوق مفت ماهانه چشم پوشد ، بدینسان فهم و خرد را در زیر پا میگزارد و بچنین سخن بیپایی میپردازد.
ولی آیا اینها حقایق را از میان میبَرَد؟.. آیا اینها اثری تواند داشت؟.. بیگمان اینها حقایق را از میان نمیبرد. بیگمان اثری نتواند داشت. در این مدت ده دوازده سال وزارت فرهنگ با همهی نیروی خود بهواداری از شعر (بآن معنی ناستوده که در ایران رواج داشته) کوشیده است و فروغیها و قزوینیها و دکتر غنیها و دیگران نیروهای خود را در آن راه بکار بردهاند و با همهی اینها نتوانستهاند جلو تأثیر حقایق را بگیرند.
پابرگی :
1ـ دربارهی این شاعر دکتر نک. «در پیرامون ادبیّات» ، نشر دوم اینترنتی ، ص 133
.
🔸 تکهی 4
اکنون گفتگو در آنست که این یک حقیقتی بوده با دلیل بیان کرده شد ، و هر کس که این را بشنود و بفهمد اگر پاکدل و بیغرض است ناچار است که آن را بپذیرد و گردن بگزارد ، و ما تاکنون هرچه آزمودهایم جز این نتیجه ندیدهایم. بارها دیده شده که کسی آمده و از سخنان ما دربارهی شعر و شاعری گله بسیار داشته. ولی چون نشسته و سر گفتگو باز شده و این سخن یا مانند آن را شنیده رام گردیده و با خشنودی برخاسته و رفته.
چندی پیش یکی از شعرای شیراز که مرد بنامیست به تهران آمده بود. با یکی از همراهان ما گفتگو کرده گلهی بسیار اظهار کرده بود. روزهایی بود که من ناتندرست بودم. آن همراه گفته بود بهتر است برویم عیادتی کنیم و شما نیز سخنان خود را بگویید. آمدند و نشستند و آن شاعر گلههای خود را بازنمود. من سخنانی که دربارهی شعر و شاعری داریم و همه حقایق است باو گفتم. چون غرض نداشت همه را پذیرفت و چون بشیراز رفت در آنجا در پیش همراهان ما خشنودی نموده پیام سپاسگزاری برای من فرستاده بود.
همه میدانند دوازده سال پیش هنگامی که ما بسخن از شعر پرداختیم و ایرادها گرفتیم تو گویی به لانهی زنبور آتش زده بودیم. در تهران و دیگر شهرها هایهو برخاست و از هر سو آوازها بگله و پرخاش بلند گردید. ولی در سایهی تأثیر حقایق اکنون آن هایهوی خوابیده و انبوهی از کسانی که آن روز ایراد میگرفتند و پرخاش میکردند امروز خودشان سخنان ما را بر زبان دارند. میگویند ، مینویسند ، بشعرا خرده میگیرند. این نمونهای از تأثیر حقایقست.
از آنسو همهی مردم پاکدل و بیغرض نیستند. هستند کسان بسیاری که خردهاشان ناتوان و یا در زنجیر اغراض است ، و این کسان حقایق را نمیپذیرند و ناچارند دستهای در برابر دیگران باشند و ایستادگی نمایند. مثلاً همان دکتر وزارت فرهنگ یکی از این کسانست. زیرا آن حقیقت را که شنید باآنکه پاسخی نتوانست داد چون شاعر است و یگانه هنرش شعر گفتن و قافیه بافتن میباشد و بهمین عنوانست که در وزارت فرهنگ جا برای خود باز کرده و ماهانه چند هزار ریال حقوق مفت میبرد ، از اینرو نتوانسته حقیقت را بپذیرد. دیده شد در اینجا و آنجا تکههایی میگوید و مینویسد که بحساب خود میخواهد بسخنان ما پاسخ دهد ، و این گفتههایش چندان سست و بیپاست که اگر خودش فهم آزاد داشت خندهاش میگرفت. (1)
مثلاً بنام ایراد بگفتههای من در یک جا چنین گفته : او هنوز نمیداند اندیشههای فلسفی و دینی جز اندیشههای شاعرانه است.
ببینید این سخن تا چه اندازه سست و بیپاست. مگر در جهان حقایق چند رشته است؟!. مگر نیک و بد و راست و دروغ از نظر هر کسی جداست؟!..
در آن صورت ما باید بهیچ گروهی در برابر کارهای بدشان ایراد نگیریم. مثلاً سیاستمداران اروپا که در نتیجهی هوسبازیهای خود جهان را بخاک و خون میکشند و ملیونها جوانان را بکشتن میدهند ما نباید ایراد گیریم و یا کارشان را بد شماریم. زیرا اگر ایراد گیریم آنها نیز توانند گفت : اندیشههای فلسفی و اجتماعی جز اندیشههای سیاسیست.
یا خیر ، این ایلهای راهزن کُرد و شاهسون که در ایران هستند ما نباید بآنها نکوهش کنیم و کارشان را بد شماریم. زیرا آنان نیز خواهند توانست همچون آقای دکتر وزارت فرهنگ استدلال کرده بگویند : این چیزها که شما میگویید اندیشههای دینی یا اجتماعی است. اندیشههای شاهسونانه یا کردانه جز آنهاست.
ببینید جوانی که باروپا رفته و درس خوانده و لقب دکتری گرفته ، چون نمیتواند جلو هوس پست قافیهبافی را بگیرد ، نمیتواند از چند صد تومان حقوق مفت ماهانه چشم پوشد ، بدینسان فهم و خرد را در زیر پا میگزارد و بچنین سخن بیپایی میپردازد.
ولی آیا اینها حقایق را از میان میبَرَد؟.. آیا اینها اثری تواند داشت؟.. بیگمان اینها حقایق را از میان نمیبرد. بیگمان اثری نتواند داشت. در این مدت ده دوازده سال وزارت فرهنگ با همهی نیروی خود بهواداری از شعر (بآن معنی ناستوده که در ایران رواج داشته) کوشیده است و فروغیها و قزوینیها و دکتر غنیها و دیگران نیروهای خود را در آن راه بکار بردهاند و با همهی اینها نتوانستهاند جلو تأثیر حقایق را بگیرند.
پابرگی :
1ـ دربارهی این شاعر دکتر نک. «در پیرامون ادبیّات» ، نشر دوم اینترنتی ، ص 133
.
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
🔶 در پیرامون «ادبیات»
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : معنی «ادب» ، «ادبیات» و شعر. سود و زیان شعر در ایران
📊 شمار ساتها : ۱۵۶
بازپسین پراکنش : نیمهی دوم خرداد ۱۳۹۸
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده…
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : معنی «ادب» ، «ادبیات» و شعر. سود و زیان شعر در ایران
📊 شمار ساتها : ۱۵۶
بازپسین پراکنش : نیمهی دوم خرداد ۱۳۹۸
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده…
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری» (1)
🔸 (تکهی 2)
نخست باید دانست که «مبالغه» یا بعبارت پارسی گزافگویی دور از خرد است و آدمی خردمند هرگز گرد آن نمیگردد ، دوم باید دانست که گزافگویی هم اندازهای دارد و گفتن اینکه :
گرگ از مهابت تو به ره مانده میش را
بردارد از زمین و بدوش شبان دهد
یا گفتن اینکه :
چنان بعهد تو میزان عدل شد طیار
که میل سوی کبوتر نمیکند شاهین
گزافه هم نیست و انصاف را جز کلمهی «سرسام» شایستهی نام دیگری نمیباشد.
اگرچه خود آن سرایندگان را غرور برداشته و چنین میپنداشتهاند که از این «آسمان و ریسمان»بافی هنر بزرگی مینمایند بلکه گاهی بیشرمی نموده دم از دعواهای دیگر میزدهاند چنانکه همان انوری میگوید :
من نمیدانم که این جنس سخن را نام چیست
نه نبوت میتوانم خواندش نه ساحری!
ولی ما آنان را از اسب غرور پایین آورده دوباره میگوییم که این جنس سخن جز بیهودهگویی نبوده و جز نام «سرسام» نداشته است.
ما نه تنها شعرا را که بافندهی این مضمونها میباشند نکوهش مینماییم بلکه پادشاهانی را که این بیهودهگوییها را شنیده و تکان نخوردهاند نیز درخور نکوهش میدانیم. از آنسوی هم میاندیشیم که آن پادشاهان جز یکمشت مردم بیارجی نبودهاند و کارهای دیگر ایشان نیز از اینگونه و جنس بوده.
مثلاً سلطان سنجر که انوری این بیهودهبافیها را در ستایش او کرده خود مرد روسیاه و نابکاری بیش نبوده. (1) دریغا ایران که بدست اینگونه کسان افتاده بوده! صد دریغا !
دوباره میگوییم که آن زمانها دورهی زبونی و بدبختی ایران بوده و ما هرگز نمیتوانیم که امروز بکارهای آن زمان با دیدهی رضایت نگریسته پیروی از آنها بنماییم. همان انوری را ببینید که چه آلودگیها داشته و به چه سیاهکاریها دچار بوده. (2) آن شعرهای بیشرمانه دربارهی شراب خواستن که بیخردانه در بیشتر تذکرهها آوردهاند و آن بیتی که در هجو مادر خود از او معروفست بهترین نمونه از پستی و نابکاری او میباشد. آیا چنین کسی درخور آنست که امروز شعرای ایران پیروی از سبک شعرسرایی او نمایند؟! آیا انصاف است که کسانی ازو هواداری کنند؟!
این یک نمونه از زشتیهای شعرای پیشین میباشد. ما اگر نکوهش میکنیم از این زشتیهاست و منظور ما اینست که شعرای امروز از هیچ باره پیروی از شعرای گذشته ننمایند بلکه خویشتن بنیاد نوینی بگزارند و از سخنان سنجیده و آراستهی خود سود به ایران و ایرانیان برسانند.
پابرگیها :
1ـ شاید خوانندگان نخواهند دانست که ما برای چه سلطان سنجر را که آنهمه ستایشها ازو در کتابها نوشتهاند روسیاه و نابکار میخوانیم. شرح نابکاریهای او را در تاریخ عماد اصفهانی بخوانند که چگونه پسران زیبارو را برگزیده و با آنان عشقبازیها میکرده و آنان را بر وزرا و امرا چیرگی میداده تا آنجا که یکی از آنان روز روشن سر وزیر سنجر را برید. چنین کسانی چه شاه و چه گدا پستترین آدمی میباشند و همیشه باید نامهای آنان را بزشتی برد.
2ـ همان سیاهکاریهایی که پادشاهش سنجر گرفتار بوده.
.
🔸 (تکهی 2)
نخست باید دانست که «مبالغه» یا بعبارت پارسی گزافگویی دور از خرد است و آدمی خردمند هرگز گرد آن نمیگردد ، دوم باید دانست که گزافگویی هم اندازهای دارد و گفتن اینکه :
گرگ از مهابت تو به ره مانده میش را
بردارد از زمین و بدوش شبان دهد
یا گفتن اینکه :
چنان بعهد تو میزان عدل شد طیار
که میل سوی کبوتر نمیکند شاهین
گزافه هم نیست و انصاف را جز کلمهی «سرسام» شایستهی نام دیگری نمیباشد.
اگرچه خود آن سرایندگان را غرور برداشته و چنین میپنداشتهاند که از این «آسمان و ریسمان»بافی هنر بزرگی مینمایند بلکه گاهی بیشرمی نموده دم از دعواهای دیگر میزدهاند چنانکه همان انوری میگوید :
من نمیدانم که این جنس سخن را نام چیست
نه نبوت میتوانم خواندش نه ساحری!
ولی ما آنان را از اسب غرور پایین آورده دوباره میگوییم که این جنس سخن جز بیهودهگویی نبوده و جز نام «سرسام» نداشته است.
ما نه تنها شعرا را که بافندهی این مضمونها میباشند نکوهش مینماییم بلکه پادشاهانی را که این بیهودهگوییها را شنیده و تکان نخوردهاند نیز درخور نکوهش میدانیم. از آنسوی هم میاندیشیم که آن پادشاهان جز یکمشت مردم بیارجی نبودهاند و کارهای دیگر ایشان نیز از اینگونه و جنس بوده.
مثلاً سلطان سنجر که انوری این بیهودهبافیها را در ستایش او کرده خود مرد روسیاه و نابکاری بیش نبوده. (1) دریغا ایران که بدست اینگونه کسان افتاده بوده! صد دریغا !
دوباره میگوییم که آن زمانها دورهی زبونی و بدبختی ایران بوده و ما هرگز نمیتوانیم که امروز بکارهای آن زمان با دیدهی رضایت نگریسته پیروی از آنها بنماییم. همان انوری را ببینید که چه آلودگیها داشته و به چه سیاهکاریها دچار بوده. (2) آن شعرهای بیشرمانه دربارهی شراب خواستن که بیخردانه در بیشتر تذکرهها آوردهاند و آن بیتی که در هجو مادر خود از او معروفست بهترین نمونه از پستی و نابکاری او میباشد. آیا چنین کسی درخور آنست که امروز شعرای ایران پیروی از سبک شعرسرایی او نمایند؟! آیا انصاف است که کسانی ازو هواداری کنند؟!
این یک نمونه از زشتیهای شعرای پیشین میباشد. ما اگر نکوهش میکنیم از این زشتیهاست و منظور ما اینست که شعرای امروز از هیچ باره پیروی از شعرای گذشته ننمایند بلکه خویشتن بنیاد نوینی بگزارند و از سخنان سنجیده و آراستهی خود سود به ایران و ایرانیان برسانند.
پابرگیها :
1ـ شاید خوانندگان نخواهند دانست که ما برای چه سلطان سنجر را که آنهمه ستایشها ازو در کتابها نوشتهاند روسیاه و نابکار میخوانیم. شرح نابکاریهای او را در تاریخ عماد اصفهانی بخوانند که چگونه پسران زیبارو را برگزیده و با آنان عشقبازیها میکرده و آنان را بر وزرا و امرا چیرگی میداده تا آنجا که یکی از آنان روز روشن سر وزیر سنجر را برید. چنین کسانی چه شاه و چه گدا پستترین آدمی میباشند و همیشه باید نامهای آنان را بزشتی برد.
2ـ همان سیاهکاریهایی که پادشاهش سنجر گرفتار بوده.
.
گفت و شنید 4.pdf
250.8 KB
🔸 گفت و شنید ۴
🖌 احمد کسروی
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🖌 احمد کسروی
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 دربارهی استقلال (تکهی یک از چهار)
در شمارهی 57 پرچم گفتاری از آقای دادپرور دربارهی آذربایجان بچاپ رسانیدیم که در آن چنین میگوید : «در آذربایجان پرچم مانند دسته گلی دست بدست میگردد ... هر کس میخواهد ببیند نسبت به آذربایجان تازه چه نوشته شده ... اما افسوس ... کمتر در پرچم خبر مسرتبخشی نسبت به آذربایجان خوانده میشود». (1)
میگویم : چه آذربایجان و چه دیگر جاها «خبر شادیآور» بسته بکوششهای خود ماست. ما را از این گرفتاریها جز کوششهای خودمان رها نخواهد گردانید. باید بکوشیم و فیروز گردیم و به نتیجههای شادیآور رسیم.
بدانید ای آقای دادپرور : در جهان هیچ کاری بیانگیزه نتواند بود. همان ناموسهایی که در فیزیک و شیمی و دیگر علوم خواندهاید در سراسر کارهای جهان حکمفرماست. این گرفتاریها و سختیهای ما بیعلت نیست. یک کار تصادفی نبوده. نتیجهی اوضاع کواکب نمیباشد. اینها نتیجهی آلودگیهای هزارساله است. آلودگیهای هزارساله این توده را ناتوان گردانیده و از پا انداخته و اینست همیشه صدمه میخورد ، همیشه گزند میبیند.
از اینسوی امروز هم اگر از راهش بکار درآییم و بکوششهای دلسوزانه پردازیم ، این کوششها بینتیجه نخواهد ماند و هرآینه فیروزمند خواهیم گردید.
آذربایجان یک رشته نیازمندیهایی دارد که باید دولت توجه کند. دربارهی آنها گفتگو شده است و ما نیز فشار توانیم آورد. ولی اساس چیزهای دیگریست. یک رشته موضوعهای بسیار مهمتری درمیان است که مربوط بخود توده است.
امروز در گام نخست ما نیاز بنگهداری کشور خود داریم. امروز این جنگها و خونریزیها که در جهان برخاسته همه برای آب و خاکست. ما نیز باید در اندیشه باشیم. نباید بیپروا نشینیم و چشم براه حوادث دوزیم.
امروز جنگ است و دولتها در برابر یکدیگر میدانها باز کردهاند. شاید فردا نیز گفتگوی آشتی و تقسیم غنایم جنگ بمیان آید. در همهی این حالها بکشور ما خطرهایی متوجه است و ما باید خود را برای مقاومت با حوادث آماده گردانیم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ اندکزمانی پس از پیشامدهای شهریور 1320 در آذربایجان آواز جداییخواهی و آشوبگری برخاست. اینها جز از جداییخواهیِ رسمیتر «فرقهی دمکرات آذربایجان» در سال 1324 بود. بیگفتگو آنچه در آن زمان در آذربایجان روی میداد جز کار یکمشت بیگانهپرست نبود که به شیوهی شاهسونان راه میزدند و روستاها را تاراج کرده سراسر آذربایجان را میدان تاخت و تاز خود گردانیده بودند. این سیاهکاریها را در چنان هنگامهی بیمناکی که افتادن رضاشاه و درآمدن سپاهیان روس و انگلیس به ایران پدید آورده بود میکردند ـ هنگامهای که کشور در هرج و مرج سراسری بود. دستاویزی که برای جدایی نشان میدادند زبان ترکی بود که آن را بهانهی دشمنی با دولت و مردم دیگر استانها گرفته بودند. روزنامهی پرچم از نخستین شمارهاش به آن آشوبها پرداخت و با گفتارهای خردمندانهی خود ، مردم آذربایجان را از دستهای پشت پرده و بهانهجوییهای آشوبگران آگاه ساخت و نقاب از چهرهشان برکشید. شمارههای بسیاری از پرچم بیرون نیامده بود که آشوبگران نقشههای خود را بر باد رفته یافتند. مردم آنجا آنان را بهتر شناختند و از گِردشان پراکنده شدند. آشوب از آن بیمناکی آغازی بیرون آمد ولی این گوشه و آن گوشه هنوز ادامه داشت زیرا دستهایی در کار بود که دولت ناتوان باشد و همه با نابسامانیها سرگرم باشند. از آنسو هم آرتشی که آن را «درهم شکسته» میشماردند هنوز راهبر درستی نداشت تا سرکشان را در کوتاه زمانی سر بکوبد.
مغز سخن در این گفتار «انتظارات و مطالباتِ» مردم برای سامان گرفتن کارها و اینکه «چه باید کرد» میباشد. با آنکه نزدیک به هشتاد سال درمیانه میگذرد چه مانندگیهایی با حال امروز کشور دارد!
.
🔸 دربارهی استقلال (تکهی یک از چهار)
در شمارهی 57 پرچم گفتاری از آقای دادپرور دربارهی آذربایجان بچاپ رسانیدیم که در آن چنین میگوید : «در آذربایجان پرچم مانند دسته گلی دست بدست میگردد ... هر کس میخواهد ببیند نسبت به آذربایجان تازه چه نوشته شده ... اما افسوس ... کمتر در پرچم خبر مسرتبخشی نسبت به آذربایجان خوانده میشود». (1)
میگویم : چه آذربایجان و چه دیگر جاها «خبر شادیآور» بسته بکوششهای خود ماست. ما را از این گرفتاریها جز کوششهای خودمان رها نخواهد گردانید. باید بکوشیم و فیروز گردیم و به نتیجههای شادیآور رسیم.
بدانید ای آقای دادپرور : در جهان هیچ کاری بیانگیزه نتواند بود. همان ناموسهایی که در فیزیک و شیمی و دیگر علوم خواندهاید در سراسر کارهای جهان حکمفرماست. این گرفتاریها و سختیهای ما بیعلت نیست. یک کار تصادفی نبوده. نتیجهی اوضاع کواکب نمیباشد. اینها نتیجهی آلودگیهای هزارساله است. آلودگیهای هزارساله این توده را ناتوان گردانیده و از پا انداخته و اینست همیشه صدمه میخورد ، همیشه گزند میبیند.
از اینسوی امروز هم اگر از راهش بکار درآییم و بکوششهای دلسوزانه پردازیم ، این کوششها بینتیجه نخواهد ماند و هرآینه فیروزمند خواهیم گردید.
آذربایجان یک رشته نیازمندیهایی دارد که باید دولت توجه کند. دربارهی آنها گفتگو شده است و ما نیز فشار توانیم آورد. ولی اساس چیزهای دیگریست. یک رشته موضوعهای بسیار مهمتری درمیان است که مربوط بخود توده است.
امروز در گام نخست ما نیاز بنگهداری کشور خود داریم. امروز این جنگها و خونریزیها که در جهان برخاسته همه برای آب و خاکست. ما نیز باید در اندیشه باشیم. نباید بیپروا نشینیم و چشم براه حوادث دوزیم.
امروز جنگ است و دولتها در برابر یکدیگر میدانها باز کردهاند. شاید فردا نیز گفتگوی آشتی و تقسیم غنایم جنگ بمیان آید. در همهی این حالها بکشور ما خطرهایی متوجه است و ما باید خود را برای مقاومت با حوادث آماده گردانیم.
پابرگی از ویراینده :
1ـ اندکزمانی پس از پیشامدهای شهریور 1320 در آذربایجان آواز جداییخواهی و آشوبگری برخاست. اینها جز از جداییخواهیِ رسمیتر «فرقهی دمکرات آذربایجان» در سال 1324 بود. بیگفتگو آنچه در آن زمان در آذربایجان روی میداد جز کار یکمشت بیگانهپرست نبود که به شیوهی شاهسونان راه میزدند و روستاها را تاراج کرده سراسر آذربایجان را میدان تاخت و تاز خود گردانیده بودند. این سیاهکاریها را در چنان هنگامهی بیمناکی که افتادن رضاشاه و درآمدن سپاهیان روس و انگلیس به ایران پدید آورده بود میکردند ـ هنگامهای که کشور در هرج و مرج سراسری بود. دستاویزی که برای جدایی نشان میدادند زبان ترکی بود که آن را بهانهی دشمنی با دولت و مردم دیگر استانها گرفته بودند. روزنامهی پرچم از نخستین شمارهاش به آن آشوبها پرداخت و با گفتارهای خردمندانهی خود ، مردم آذربایجان را از دستهای پشت پرده و بهانهجوییهای آشوبگران آگاه ساخت و نقاب از چهرهشان برکشید. شمارههای بسیاری از پرچم بیرون نیامده بود که آشوبگران نقشههای خود را بر باد رفته یافتند. مردم آنجا آنان را بهتر شناختند و از گِردشان پراکنده شدند. آشوب از آن بیمناکی آغازی بیرون آمد ولی این گوشه و آن گوشه هنوز ادامه داشت زیرا دستهایی در کار بود که دولت ناتوان باشد و همه با نابسامانیها سرگرم باشند. از آنسو هم آرتشی که آن را «درهم شکسته» میشماردند هنوز راهبر درستی نداشت تا سرکشان را در کوتاه زمانی سر بکوبد.
مغز سخن در این گفتار «انتظارات و مطالباتِ» مردم برای سامان گرفتن کارها و اینکه «چه باید کرد» میباشد. با آنکه نزدیک به هشتاد سال درمیانه میگذرد چه مانندگیهایی با حال امروز کشور دارد!
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی دوم
🔸 تکهی 5
آن روزی که ما بگفتگو از شعر پرداختیم علاقهمندی بشعر و شاعران در ایران صورت یک هایهو بخود گرفته بود. هفتاد درصد شاگردان دبیرستانها و دانشکدهها شاعری میکردند ، روزنامهها و مجلههای ویژهی شعر انتشار مییافت ، در هر شهری انجمنهای باشکوه و آوازه برپا شده بود ـ با یک رشته گفتارهایی که نوشته شد همهی آنها از میان رفت.
امروز صدها کسانی هستند که شاعر بودهاند و پس از شنیدن حقایق نه تنها از آن بازگشتهاند شعرهای بیهوده را که گفته و دیوان پدید آورده بودند از میان بردهاند.
در همین جمعیت ما کسانی هستند که در شعرسرایی ورزیده بودهاند و شعرهای ستوده میسرودهاند. سپس که به بیهوده بودن آن شعرها پی بردهاند همه را بآتش کشیدهاند.
سالانه در نشستهای کتابسوزانی ما یک رشته از چیزهایی که سوزانیده شده شعرهایی بوده که خود شاعران آورده و پاکدلانه سوزانیدهاند.
چنانکه گفتم این مثل است. در همه جا چنینست ، دربارهی مذهبها نیز چنینست. کسانی که روانهاشان پاک و خردهاشان آزادست همانکه حقایق را شنیدند همه به یک راه خواهند درآمد و این راههای گوناگون از میان خواهد رفت. شیعی ، سنی ، بهائی ، شیخی ، کریمخانی ، علیاللهی ، صوفی ، زردشتی ، مسیحی ، کلیمی ؛ دیگر نخواهد ماند.
همه چیز بکنار. ما اگر تنها دین را تفسیر کنیم و آن را بمعنی راستش روشن گردانیم این مذاهب گوناگون از میان خواهد رفت.
دین چیست؟.. شما اگر انجمنی برپا ساخته از همهی پیروان و پیشروان مذهبها یک یا دو تن را بآنجا بخوانید و از آنان بپرسید : «دین چیست ، برای چیست؟..» هرآینه پاسخ درستی نخواهید شنید. زیرا آنان هیچگاه آن را نیندیشیدهاند ، هیچگاه درپی دانستن معنی راست دین نبودهاند.
اگر شما خودتان دین را معنی کنید : «دین شناختن معنی جهان و زندگانی و زیستن بآیین خرد است» ، «دین آنست که آدمیان تا توانند اینجهان را بشناسند و معنی زندگانی را بدانند ، تا توانند بجهان با دیدهی بیناتری نگرند ، و هر چیزی را بمعنی راستش شناخته در معنی راستش بکار برند ، آنگاه در زندگانی خرد را راهنمای خود گردانند و بآیین خرد زیند.»
اینها که معنی راست دینست بگویید و با مثالهایی روشن گردانید (بدانسان که ما در کتابهای خود روشن گردانیدهایم) ، همین یک کار اثر خود را خواهد کرد و بیگمان هر باخرد پاکدلی را ناچار خواهد گردانید که دین را بهمین معنی راستش شناسد و از کیش خود که با این معنی سازگار نیست دست بردارد.
من از خود شما میپرسم : آیا دین را جز باین معنی که ما میگوییم توان شناخت؟!.. امروز دستههای انبوهی از مردمان (در اروپا و آمریکا و دیگر جاها) به دین نیازی نمیشناسند ، آن را چیز زائدی میشمارند. ما بآنها پاسخ داده میگوییم : دین چیز زائد یا بیهوده نیست. دین شناختن معنی جهان و زندگانیست ـ با این معنیست که ما جلو ایراد آنها را میگیریم. اکنون اگر دین باین معنی نباشد بآنها چه پاسخی توان داد؟!.
آنها که میگویند : «این هم اختلاف دیگری خواهد بود» اینها را نمیدانند. سخن از روی بینش نمیرانند. چون درپی بهانهجوییند سخنی پیدا کرده میگویند. این سخنانی که ما میگوییم و حقایق را بازمینماییم همهی کیشها را بتکان خواهد آورد (چنانکه آورده است) و همهی مردان پاکدل آنها را خواهند پذیرفت. تنها مردان ناپاکدرون خواهند ماند که در برابر ما ایستادگی خواهند کرد ، و آنها نیز کاری نتوانسته از پا خواهند افتاد.
.
🔸 تکهی 5
آن روزی که ما بگفتگو از شعر پرداختیم علاقهمندی بشعر و شاعران در ایران صورت یک هایهو بخود گرفته بود. هفتاد درصد شاگردان دبیرستانها و دانشکدهها شاعری میکردند ، روزنامهها و مجلههای ویژهی شعر انتشار مییافت ، در هر شهری انجمنهای باشکوه و آوازه برپا شده بود ـ با یک رشته گفتارهایی که نوشته شد همهی آنها از میان رفت.
امروز صدها کسانی هستند که شاعر بودهاند و پس از شنیدن حقایق نه تنها از آن بازگشتهاند شعرهای بیهوده را که گفته و دیوان پدید آورده بودند از میان بردهاند.
در همین جمعیت ما کسانی هستند که در شعرسرایی ورزیده بودهاند و شعرهای ستوده میسرودهاند. سپس که به بیهوده بودن آن شعرها پی بردهاند همه را بآتش کشیدهاند.
سالانه در نشستهای کتابسوزانی ما یک رشته از چیزهایی که سوزانیده شده شعرهایی بوده که خود شاعران آورده و پاکدلانه سوزانیدهاند.
چنانکه گفتم این مثل است. در همه جا چنینست ، دربارهی مذهبها نیز چنینست. کسانی که روانهاشان پاک و خردهاشان آزادست همانکه حقایق را شنیدند همه به یک راه خواهند درآمد و این راههای گوناگون از میان خواهد رفت. شیعی ، سنی ، بهائی ، شیخی ، کریمخانی ، علیاللهی ، صوفی ، زردشتی ، مسیحی ، کلیمی ؛ دیگر نخواهد ماند.
همه چیز بکنار. ما اگر تنها دین را تفسیر کنیم و آن را بمعنی راستش روشن گردانیم این مذاهب گوناگون از میان خواهد رفت.
دین چیست؟.. شما اگر انجمنی برپا ساخته از همهی پیروان و پیشروان مذهبها یک یا دو تن را بآنجا بخوانید و از آنان بپرسید : «دین چیست ، برای چیست؟..» هرآینه پاسخ درستی نخواهید شنید. زیرا آنان هیچگاه آن را نیندیشیدهاند ، هیچگاه درپی دانستن معنی راست دین نبودهاند.
اگر شما خودتان دین را معنی کنید : «دین شناختن معنی جهان و زندگانی و زیستن بآیین خرد است» ، «دین آنست که آدمیان تا توانند اینجهان را بشناسند و معنی زندگانی را بدانند ، تا توانند بجهان با دیدهی بیناتری نگرند ، و هر چیزی را بمعنی راستش شناخته در معنی راستش بکار برند ، آنگاه در زندگانی خرد را راهنمای خود گردانند و بآیین خرد زیند.»
اینها که معنی راست دینست بگویید و با مثالهایی روشن گردانید (بدانسان که ما در کتابهای خود روشن گردانیدهایم) ، همین یک کار اثر خود را خواهد کرد و بیگمان هر باخرد پاکدلی را ناچار خواهد گردانید که دین را بهمین معنی راستش شناسد و از کیش خود که با این معنی سازگار نیست دست بردارد.
من از خود شما میپرسم : آیا دین را جز باین معنی که ما میگوییم توان شناخت؟!.. امروز دستههای انبوهی از مردمان (در اروپا و آمریکا و دیگر جاها) به دین نیازی نمیشناسند ، آن را چیز زائدی میشمارند. ما بآنها پاسخ داده میگوییم : دین چیز زائد یا بیهوده نیست. دین شناختن معنی جهان و زندگانیست ـ با این معنیست که ما جلو ایراد آنها را میگیریم. اکنون اگر دین باین معنی نباشد بآنها چه پاسخی توان داد؟!.
آنها که میگویند : «این هم اختلاف دیگری خواهد بود» اینها را نمیدانند. سخن از روی بینش نمیرانند. چون درپی بهانهجوییند سخنی پیدا کرده میگویند. این سخنانی که ما میگوییم و حقایق را بازمینماییم همهی کیشها را بتکان خواهد آورد (چنانکه آورده است) و همهی مردان پاکدل آنها را خواهند پذیرفت. تنها مردان ناپاکدرون خواهند ماند که در برابر ما ایستادگی خواهند کرد ، و آنها نیز کاری نتوانسته از پا خواهند افتاد.
.
✴️ گواهی پاکدلانه
آقای کسروی ، چندی بود که به بحران فکر گرفتار و باوضاع توده نگران بوده و اندیشههایی در مغز میپروراندم بطوری که گاهی آتش احساسات را با اشک چشم خاموش کرده از پروردگار توانا میخواستم که حقایق را بر من باز و براه راست هدایتم نماید. سپاس مر خدای را که دلم بنور حقیقت روشن تا اندازهای حقایق را دریافته بگمراهی توده نیز پی بردم و با چشم باز گام بگام پیشرفته تا بمقصود رسیدم یعنی بمنبع سرشار حقایق دست یافته و آن پاکمرد را به راهنمایی پذیرفتم.
از زمانی که بخواندن روزنامهی پرچم توفیق یافتم روزها هنگام فراغت از کار که بخواندن میپردازم گاهی عوالم دیگری در خود احساس میکنم بویژه هنگامی که از دیگر نگارشهای پاک مانند پیمان ، آیین ، راه رستگاری ... نامی در پرچم میبینم از شادی در پوست نمیگنجم و آرزو میکنم که بآنها نیز دست یابم. چه ، به کسی میمانم که مدتها تشنه بوده اکنون که بچشمه رسیده روزی یک قطره بآن بیاشامانند و یا منبعی را میماند که ظرفیت نامحدودی دارد بخواهند آن را قطره قطره پر سازند. ولی از سویی تهیدستی مانع از آنست که با سرفرازی درخواست فرستادن آنها را بنمایم. میاندیشم که بمطالعهی پرچم بس کرده و از دیگر آنها چشم بپوشم.
از دیگر سو نیروی راستیپرستی اجازهام نداده که بخاموشی گرایم و مطلوبی را که مدتها خواهان آن بودم باز هم در آرزویش بسر برم. اینست که از روی شرم از آن راهنما میپرسم که اگر کسانی بدینسان شیفتهی حقایق و در عین حال تنگدست باشند تکلیفشان چیست؟
ناگفته نماند که تاکنون تنها بخواندن و درک حقایق بس نکرده و همانطور که وعده کردم به نبرد با نادانیها برخاسته و به نشر حقایق میکوشم. چیزی که هست در محیطی واقع و با کسانی روبرو شدهام که درمیان آنها حقیقتپژوه کمتر یافت میشود که حقایق در آنها تأثیر کند.
قم ـ حقیقتگو
(روزنامهی پرچم ، شمارهی 205)
آقای کسروی ، چندی بود که به بحران فکر گرفتار و باوضاع توده نگران بوده و اندیشههایی در مغز میپروراندم بطوری که گاهی آتش احساسات را با اشک چشم خاموش کرده از پروردگار توانا میخواستم که حقایق را بر من باز و براه راست هدایتم نماید. سپاس مر خدای را که دلم بنور حقیقت روشن تا اندازهای حقایق را دریافته بگمراهی توده نیز پی بردم و با چشم باز گام بگام پیشرفته تا بمقصود رسیدم یعنی بمنبع سرشار حقایق دست یافته و آن پاکمرد را به راهنمایی پذیرفتم.
از زمانی که بخواندن روزنامهی پرچم توفیق یافتم روزها هنگام فراغت از کار که بخواندن میپردازم گاهی عوالم دیگری در خود احساس میکنم بویژه هنگامی که از دیگر نگارشهای پاک مانند پیمان ، آیین ، راه رستگاری ... نامی در پرچم میبینم از شادی در پوست نمیگنجم و آرزو میکنم که بآنها نیز دست یابم. چه ، به کسی میمانم که مدتها تشنه بوده اکنون که بچشمه رسیده روزی یک قطره بآن بیاشامانند و یا منبعی را میماند که ظرفیت نامحدودی دارد بخواهند آن را قطره قطره پر سازند. ولی از سویی تهیدستی مانع از آنست که با سرفرازی درخواست فرستادن آنها را بنمایم. میاندیشم که بمطالعهی پرچم بس کرده و از دیگر آنها چشم بپوشم.
از دیگر سو نیروی راستیپرستی اجازهام نداده که بخاموشی گرایم و مطلوبی را که مدتها خواهان آن بودم باز هم در آرزویش بسر برم. اینست که از روی شرم از آن راهنما میپرسم که اگر کسانی بدینسان شیفتهی حقایق و در عین حال تنگدست باشند تکلیفشان چیست؟
ناگفته نماند که تاکنون تنها بخواندن و درک حقایق بس نکرده و همانطور که وعده کردم به نبرد با نادانیها برخاسته و به نشر حقایق میکوشم. چیزی که هست در محیطی واقع و با کسانی روبرو شدهام که درمیان آنها حقیقتپژوه کمتر یافت میشود که حقایق در آنها تأثیر کند.
قم ـ حقیقتگو
(روزنامهی پرچم ، شمارهی 205)
شادروان صمدی از پشتیبانان پیمان
پرچم دربارهی این یار کوشای کهن چنین مینویسد :
آقای صمدی از کسانیند که از همراهی با آقای مسعود [مقدم] براه ما آشنا گردیدهاند و با آنکه دو سال بیشتر نیست ، در این زمان کم در فهم و بینش پیشرفت نیکی کرده و بکوششهای سودمند بسیاری برخاستهاند ، و اکنون در میاندوآب میباشند که بهمدستی آقای مجلد و دیگر یاران با گمراهیهای گوناگون و دستهبندیهای فراوان و تاریکیهای ژرف آنجا نبرد میکنند.
کسانی که بیکار مینشینند و میگویند : «نمیشود ، پیش نمیرود» ، این بهترین پاسخی بایشانست که در سایهی کوششهای پاکدلانهی یکی دو تن جوانانی در جایی چون میاندوآب تکانی پدیدار گردیده است.
پرچم دربارهی این یار کوشای کهن چنین مینویسد :
آقای صمدی از کسانیند که از همراهی با آقای مسعود [مقدم] براه ما آشنا گردیدهاند و با آنکه دو سال بیشتر نیست ، در این زمان کم در فهم و بینش پیشرفت نیکی کرده و بکوششهای سودمند بسیاری برخاستهاند ، و اکنون در میاندوآب میباشند که بهمدستی آقای مجلد و دیگر یاران با گمراهیهای گوناگون و دستهبندیهای فراوان و تاریکیهای ژرف آنجا نبرد میکنند.
کسانی که بیکار مینشینند و میگویند : «نمیشود ، پیش نمیرود» ، این بهترین پاسخی بایشانست که در سایهی کوششهای پاکدلانهی یکی دو تن جوانانی در جایی چون میاندوآب تکانی پدیدار گردیده است.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری» (1)
🔸 (تکهی 3)
در سخن تنها سنجیدگی و آراستگی بس نیست که آن را سودمند و گرانبها گرداند بلکه باید دارای معنیهای نیک و سودمند نیز باشد. چنانکه شرح این موضوع را در آن گفتار خود در شمارهی هفدهم دادهایم.
پس با اینحال ما نیکخواه شعرا میباشیم و دوستی آنان را میجوییم و هرگز نباید شعرا از ما دلآزرده باشند یا بدشمنی ما برخیزند.
مثلاً غزلهایی که شعرای ایران امروز میسرایند خود ایشان بهتر میدانند که چه رنجی را در راه سرودن آنها بر خود هموار میسازند و بسیاری از آنها را میتوان گفت که از بهترین غزلها میباشد. با اینهمه ما میپرسیم : آیا سود آن غزلها بخود سرایندگان یا بدیگران چیست؟.. پس آیا بهتر نیست که آن رنج را در زمینهی سودمند دیگری بکشند و نتیجهای از آنهمه کوششهای خود در دست داشته باشند؟!
درست داستان آن معمار استادیست که رنجها برده و خرجها کرده کوشک بس بلند و زیبایی میسازد ولی نه در شهر و آبادی بلکه درمیان یک بیابان بیآب و ریگزاری که همهی رنج و خرج او هدر میرود. ولیکن اگر آن کوشک را در یک شهر یا در یک آبادی دیگری بسازد هرآینه نتیجههای سودمندی در دست خواهد داشت.
شاید کسانی بگویند : این غزلها اگرهم سودی ندارد زیانش چیست؟! چرا باید شعرا را به یک کار بیزیانی نکوهش کرد؟! میگوییم هر چیزی همینکه سودمند نشد زیانآور خواهد بود. زیرا بچیز ناسود[مند] پرداختن خود کار بیهوده کردن است و کار بیهوده کردن از خرد میکاهد. وانگاه آیا این عیب کسانی نیست که با دل آسوده و بیدرد دعوای عشق بنمایند و یک عمر همیشه از درد عشقِ دروغی بنالند؟! آخر کدام مردم دیگری چنین رسمی را دارند که ایرانیان دومین آنان باشند؟!
در ایران امروز صدها عیب در زندگانی مردم پیداست که باید با گفتن و نوشتن چارهی آنها بشود. من دور نرفته تنها عیبهای آشکار را میشمارم : هنوز صدها واعظ چون بالای منبر میروند جز «قصص بنیاسرائیل» سخنی ندارند. هنوز رمالان و فالگیران و دعانویسان بساطهای خود را درچیده دارند و اختیار زنان بدست ایشان میباشد. هنوز سوگند خوردن که راست و دروغش هر دو زشت است در سراسر ایران رواج دارد. هنوز دشنام دادن و بکار بردن کلمههای زشت میانهی ایرانیان از خُرد و بزرگ شیوع بسیار دارد. هنوز چاپلوسی پیشهی بسیاری از مردم است که بیشرمانه دست از آن برنمیدارند. هنوز ایرانیان همگی از یکسوی «بنده» و «چاکر» و «غلام خانهزاد» و «احقرالخلایق» و از سوی دیگر «جناب مستطاب اجل اکرم» و «جناب علامی فهامی آیتالله فی الارضین» میباشند. هنوز عنوانهای پوچ و ننگین «فدایت شوم» و «قربانت گردم» در نامهنویسیها روان است. هنوز در ایران «خان» و «میرزا» دو یادگار چنگیز و تیمور در پیش و پس هر نامی شیوع دارد ...
از اینسوی در سایهی نزدیکی باروپا صد عیب دیگر رواج گرفته : از گستاخی زنان و مردان بنابکاری ، از ستیزهرویی جوانان ، از فراگرفتن بیماریهای ناپاک سراسر ایران را ، از فزونی سینما و تئاتر در همهی شهرها (1) ، از انتشار بدآموزیهای زهرآلود اروپاییان درمیانهی جوانان ...
با اینهمه زمینههای سودمند برای گفتن و نوشتن ، سخنوران ایران «منصوروار بر دار جان بانگ أنا الحق» میزنند و «خضر عشق» میشوند و «از آب حیات می» سیرابی میخواهند و «درون خم عرق غسل ارتماس» میکنند و زن و مرد از «جهان» شکایت مینمایند که «روزی بکام این دل شیدا نمیگردد» و «نقد دل و جان را یکسر» در بهای «یک بوسهی یار» (یار پنداری) از دست میدهند و «از شرار آه خود آتش به مافیها» میزنند و «از بادهی الست مست» گردیده تا «دم رستخیز هوشیار» نمیگردند و «جامهی عشق که خیاط ازل» بر تن ایشان دوخته تا ابد از تن در نمیآورند و به «خسرو پرویز» که قرنهاست مرده و استخوانهایش نیز خاک شده پیغام میدهند که
«بیش از این ستم به کوهکَن روا ندارد» و شیرین را مدتی برای او واگزارد و ...
دریغ ای ایرانیان! دریغ!
پابرگی از ویراینده :
1ـ سینما و تئاتر در آن دوره جز نمایشهای بیارج نمیداشتند. سپس که سودها و زیانهای این دو بهتر شناخته گردید در کتاب «ورجاوندْبنیاد» چنین گفته شده : «سینما اگر بیناکهای راست را نشان دهد و در راه یاوری بدانشها بکار رود از بهترین سرگرمیهاست». همچنین یکی از همباوران او (شادروان شکوهیان) گفته که در دبیرستانی که کسروی درس میداده براهنمایی او نمایشنامهای راست از پیشامدهای جنبش مشروطه تمرین کردهاند. بدینسان اندیشهی نویسنده دربارهی این دو رشته روشن میگردد.
.
🔸 (تکهی 3)
در سخن تنها سنجیدگی و آراستگی بس نیست که آن را سودمند و گرانبها گرداند بلکه باید دارای معنیهای نیک و سودمند نیز باشد. چنانکه شرح این موضوع را در آن گفتار خود در شمارهی هفدهم دادهایم.
پس با اینحال ما نیکخواه شعرا میباشیم و دوستی آنان را میجوییم و هرگز نباید شعرا از ما دلآزرده باشند یا بدشمنی ما برخیزند.
مثلاً غزلهایی که شعرای ایران امروز میسرایند خود ایشان بهتر میدانند که چه رنجی را در راه سرودن آنها بر خود هموار میسازند و بسیاری از آنها را میتوان گفت که از بهترین غزلها میباشد. با اینهمه ما میپرسیم : آیا سود آن غزلها بخود سرایندگان یا بدیگران چیست؟.. پس آیا بهتر نیست که آن رنج را در زمینهی سودمند دیگری بکشند و نتیجهای از آنهمه کوششهای خود در دست داشته باشند؟!
درست داستان آن معمار استادیست که رنجها برده و خرجها کرده کوشک بس بلند و زیبایی میسازد ولی نه در شهر و آبادی بلکه درمیان یک بیابان بیآب و ریگزاری که همهی رنج و خرج او هدر میرود. ولیکن اگر آن کوشک را در یک شهر یا در یک آبادی دیگری بسازد هرآینه نتیجههای سودمندی در دست خواهد داشت.
شاید کسانی بگویند : این غزلها اگرهم سودی ندارد زیانش چیست؟! چرا باید شعرا را به یک کار بیزیانی نکوهش کرد؟! میگوییم هر چیزی همینکه سودمند نشد زیانآور خواهد بود. زیرا بچیز ناسود[مند] پرداختن خود کار بیهوده کردن است و کار بیهوده کردن از خرد میکاهد. وانگاه آیا این عیب کسانی نیست که با دل آسوده و بیدرد دعوای عشق بنمایند و یک عمر همیشه از درد عشقِ دروغی بنالند؟! آخر کدام مردم دیگری چنین رسمی را دارند که ایرانیان دومین آنان باشند؟!
در ایران امروز صدها عیب در زندگانی مردم پیداست که باید با گفتن و نوشتن چارهی آنها بشود. من دور نرفته تنها عیبهای آشکار را میشمارم : هنوز صدها واعظ چون بالای منبر میروند جز «قصص بنیاسرائیل» سخنی ندارند. هنوز رمالان و فالگیران و دعانویسان بساطهای خود را درچیده دارند و اختیار زنان بدست ایشان میباشد. هنوز سوگند خوردن که راست و دروغش هر دو زشت است در سراسر ایران رواج دارد. هنوز دشنام دادن و بکار بردن کلمههای زشت میانهی ایرانیان از خُرد و بزرگ شیوع بسیار دارد. هنوز چاپلوسی پیشهی بسیاری از مردم است که بیشرمانه دست از آن برنمیدارند. هنوز ایرانیان همگی از یکسوی «بنده» و «چاکر» و «غلام خانهزاد» و «احقرالخلایق» و از سوی دیگر «جناب مستطاب اجل اکرم» و «جناب علامی فهامی آیتالله فی الارضین» میباشند. هنوز عنوانهای پوچ و ننگین «فدایت شوم» و «قربانت گردم» در نامهنویسیها روان است. هنوز در ایران «خان» و «میرزا» دو یادگار چنگیز و تیمور در پیش و پس هر نامی شیوع دارد ...
از اینسوی در سایهی نزدیکی باروپا صد عیب دیگر رواج گرفته : از گستاخی زنان و مردان بنابکاری ، از ستیزهرویی جوانان ، از فراگرفتن بیماریهای ناپاک سراسر ایران را ، از فزونی سینما و تئاتر در همهی شهرها (1) ، از انتشار بدآموزیهای زهرآلود اروپاییان درمیانهی جوانان ...
با اینهمه زمینههای سودمند برای گفتن و نوشتن ، سخنوران ایران «منصوروار بر دار جان بانگ أنا الحق» میزنند و «خضر عشق» میشوند و «از آب حیات می» سیرابی میخواهند و «درون خم عرق غسل ارتماس» میکنند و زن و مرد از «جهان» شکایت مینمایند که «روزی بکام این دل شیدا نمیگردد» و «نقد دل و جان را یکسر» در بهای «یک بوسهی یار» (یار پنداری) از دست میدهند و «از شرار آه خود آتش به مافیها» میزنند و «از بادهی الست مست» گردیده تا «دم رستخیز هوشیار» نمیگردند و «جامهی عشق که خیاط ازل» بر تن ایشان دوخته تا ابد از تن در نمیآورند و به «خسرو پرویز» که قرنهاست مرده و استخوانهایش نیز خاک شده پیغام میدهند که
«بیش از این ستم به کوهکَن روا ندارد» و شیرین را مدتی برای او واگزارد و ...
دریغ ای ایرانیان! دریغ!
پابرگی از ویراینده :
1ـ سینما و تئاتر در آن دوره جز نمایشهای بیارج نمیداشتند. سپس که سودها و زیانهای این دو بهتر شناخته گردید در کتاب «ورجاوندْبنیاد» چنین گفته شده : «سینما اگر بیناکهای راست را نشان دهد و در راه یاوری بدانشها بکار رود از بهترین سرگرمیهاست». همچنین یکی از همباوران او (شادروان شکوهیان) گفته که در دبیرستانی که کسروی درس میداده براهنمایی او نمایشنامهای راست از پیشامدهای جنبش مشروطه تمرین کردهاند. بدینسان اندیشهی نویسنده دربارهی این دو رشته روشن میگردد.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 دربارهی استقلال (تکهی دو از چهار)
من میشنوم کسانی در این مجلس و آن مجلس نشسته چنین میگویند : «ایران طلسمی است که هر که در آن افتاد بیرون رفتن نخواهد توانست». بتودهای که بدبختی رو آوَرَد اینگونه پندارهای بیخردانه فراوان میگردد. خلفای عباسی در دورههای ناتوانی خود عقیده داشتند که هیچ کس با آنان دشمنی نتواند کرد : «ان خلافة آل عباس موصولة بیوم القیمة». (1) با این خرافهی رسوا دلهای خود را شاد میساختند ولی روزی رسید که از دست مغولان مشت سختی را خوردند و خلافت بماند که خاندانشان از میان رفت. بشومی آن خرافهی رسوا بود که چهل روز در بغداد کشتار میرفت و مغولان از خون مردان و بچگان جویها روان میگردانیدند.
این ننگی برای یک توده است که بجای کوششهای مردانه ، خود را با این خرافهها دلخوش گرداند. ننگ است که چنین اندیشهای از دل کسی گذرد ، چه رسد بآنکه بزبان آورد و در این مجلس و آن مجلس بگوید.
مگر ایرانیان جز از دیگر مردمانند که نکوشند و استقلال داشته باشند؟! چه شده که قانون طبیعت دربارهی اینها نقض گردد؟!..
کسان دیگری را میشنوم چنین میگویند : «این مملکت صاحبی دارد. او خود نگه میدارد». بپرسید : آن صاحب کشور کیست؟!.. تا کی میتوان این سخنان پیرهزنانه را شنید؟!..
یک دسته هم رنگ سوسیالی به پستیهای خود داده چنین میگویند : «چه کشور؟!.. چه میهن؟!.. باید همهی اینها یکی گردد». آنها نیز برای بیدردی و تنبلی خود این بهانه را پیش میآورند. (2)
باید گفت : نخست کشور است و پس از آن مسلک و اندیشه. ای بیخردان سوسیالهای اروپا تفنگ بدوش گرفته بر سر آب و خاک ، خون یکدیگر را میریزند ، و بر سر خاندانهای همدیگر آتش و آهن میبارانند. مگر ای بدبختها با این سخن شما را بحال خود خواهند گزاشت؟!
یک دستهی دیگر نومیدی نشان داده چنین میگویند : «ما بیستملیون نفر چه کار خواهیم توانست و بکجا خواهیم رسید؟!..» این هم بهانهی آنهاست. اینها نمیفهمند که شرط استقلال و سرفرازی تنها فزونی نفوس نمیباشد و امروز درمیان دولتها تودههای سهملیونی و پنجملیونی هست که استقلال دارند و دولتها از آنها حساب میبرند. گذشته از اینکه ما هم کم نیستیم و اگر از راهش کوشیم بسیار فزونتر از آنیم که پنداشته میشود.
به هر حال اینها همه بهانههای بیجاییست و ما باید بکشور خود علاقهمند باشیم و برای کوشش و جانفشانی آماده گردیم. جهان آیندهاش بیمناکست و کسی نمیداند چه حوادثی در پیش خواهد بود. کسی نمیداند چه تاختهایی از زمین و از هوا بکشور ما خواهد بود. کسی نمیداند چه طمعهایی به آب و خاک ما در دلهای آزمندان خوابیده. به هر حال ما باید بیپروایی ننماییم و برای روبرو شدن با حوادث آماده گردیم.
خواهید گفت : از چه راه؟.. میگویم از همان راهی که بارها شرح دادهایم. باید یک دسته غیرتمندان و آزادگان جدا گردند و دست بهم دهند و اندیشه و سخن یکی گردانند و برای کوشش و جانفشانی آماده باشند.
امروز با این شتابی که درمیانست و حوادث گام بگام بما نزدیک میگردد نخواهیم توانست همگیِ مردم کشور را براه آوریم و بکار واداریم. ولی این خواهیم توانست که مردان باخرد و غیرت را بتکان آوریم و با خود همدست و همراه سازیم. چه دربارهی آذربایجان و چه دربارهی سراسر ایران چاره همینست و باید بهمین بکوشیم.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ معنی : خلافت دودمان عباس تا روز قیامت دنباله دارد.
2ـ دستهی دیگری هم که بیشتر شعرپرستان و «ادیبان»اند این معنی را بر زبانها انداختهاند که ایران را فرهنگ و ادبیات آن نگه داشته و از مهلکهها رهانیده ، همیشه این عامل بزرگی در «مستحیل» کردن بیگانگان در وطن ما شده بطوری که اگر آنان از نبردگاه پیروز درآمدهاند لیکن در پهنهی فرهنگی شکست خوردهاند!
.
🔸 دربارهی استقلال (تکهی دو از چهار)
من میشنوم کسانی در این مجلس و آن مجلس نشسته چنین میگویند : «ایران طلسمی است که هر که در آن افتاد بیرون رفتن نخواهد توانست». بتودهای که بدبختی رو آوَرَد اینگونه پندارهای بیخردانه فراوان میگردد. خلفای عباسی در دورههای ناتوانی خود عقیده داشتند که هیچ کس با آنان دشمنی نتواند کرد : «ان خلافة آل عباس موصولة بیوم القیمة». (1) با این خرافهی رسوا دلهای خود را شاد میساختند ولی روزی رسید که از دست مغولان مشت سختی را خوردند و خلافت بماند که خاندانشان از میان رفت. بشومی آن خرافهی رسوا بود که چهل روز در بغداد کشتار میرفت و مغولان از خون مردان و بچگان جویها روان میگردانیدند.
این ننگی برای یک توده است که بجای کوششهای مردانه ، خود را با این خرافهها دلخوش گرداند. ننگ است که چنین اندیشهای از دل کسی گذرد ، چه رسد بآنکه بزبان آورد و در این مجلس و آن مجلس بگوید.
مگر ایرانیان جز از دیگر مردمانند که نکوشند و استقلال داشته باشند؟! چه شده که قانون طبیعت دربارهی اینها نقض گردد؟!..
کسان دیگری را میشنوم چنین میگویند : «این مملکت صاحبی دارد. او خود نگه میدارد». بپرسید : آن صاحب کشور کیست؟!.. تا کی میتوان این سخنان پیرهزنانه را شنید؟!..
یک دسته هم رنگ سوسیالی به پستیهای خود داده چنین میگویند : «چه کشور؟!.. چه میهن؟!.. باید همهی اینها یکی گردد». آنها نیز برای بیدردی و تنبلی خود این بهانه را پیش میآورند. (2)
باید گفت : نخست کشور است و پس از آن مسلک و اندیشه. ای بیخردان سوسیالهای اروپا تفنگ بدوش گرفته بر سر آب و خاک ، خون یکدیگر را میریزند ، و بر سر خاندانهای همدیگر آتش و آهن میبارانند. مگر ای بدبختها با این سخن شما را بحال خود خواهند گزاشت؟!
یک دستهی دیگر نومیدی نشان داده چنین میگویند : «ما بیستملیون نفر چه کار خواهیم توانست و بکجا خواهیم رسید؟!..» این هم بهانهی آنهاست. اینها نمیفهمند که شرط استقلال و سرفرازی تنها فزونی نفوس نمیباشد و امروز درمیان دولتها تودههای سهملیونی و پنجملیونی هست که استقلال دارند و دولتها از آنها حساب میبرند. گذشته از اینکه ما هم کم نیستیم و اگر از راهش کوشیم بسیار فزونتر از آنیم که پنداشته میشود.
به هر حال اینها همه بهانههای بیجاییست و ما باید بکشور خود علاقهمند باشیم و برای کوشش و جانفشانی آماده گردیم. جهان آیندهاش بیمناکست و کسی نمیداند چه حوادثی در پیش خواهد بود. کسی نمیداند چه تاختهایی از زمین و از هوا بکشور ما خواهد بود. کسی نمیداند چه طمعهایی به آب و خاک ما در دلهای آزمندان خوابیده. به هر حال ما باید بیپروایی ننماییم و برای روبرو شدن با حوادث آماده گردیم.
خواهید گفت : از چه راه؟.. میگویم از همان راهی که بارها شرح دادهایم. باید یک دسته غیرتمندان و آزادگان جدا گردند و دست بهم دهند و اندیشه و سخن یکی گردانند و برای کوشش و جانفشانی آماده باشند.
امروز با این شتابی که درمیانست و حوادث گام بگام بما نزدیک میگردد نخواهیم توانست همگیِ مردم کشور را براه آوریم و بکار واداریم. ولی این خواهیم توانست که مردان باخرد و غیرت را بتکان آوریم و با خود همدست و همراه سازیم. چه دربارهی آذربایجان و چه دربارهی سراسر ایران چاره همینست و باید بهمین بکوشیم.
پابرگیها از ویراینده :
1ـ معنی : خلافت دودمان عباس تا روز قیامت دنباله دارد.
2ـ دستهی دیگری هم که بیشتر شعرپرستان و «ادیبان»اند این معنی را بر زبانها انداختهاند که ایران را فرهنگ و ادبیات آن نگه داشته و از مهلکهها رهانیده ، همیشه این عامل بزرگی در «مستحیل» کردن بیگانگان در وطن ما شده بطوری که اگر آنان از نبردگاه پیروز درآمدهاند لیکن در پهنهی فرهنگی شکست خوردهاند!
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی دوم
🔸 تکهی 6
الف ـ آنها که بشما ایراد میگیرند میگویند شما بایستی اصل اسلام را بگیرید. اگر آن را گرفته بودید بآسانی موفق میشدید. اختلاف هم رخ نمیداد.
د ـ جای افسوس است که این عنوان «اصل اسلام» بدهان آنها افتاده که بیآنکه بیندیشند و بفهمند گیجسرانه آن را به رخ ما میکشند. نخست بآن کسان باید گفت : شما که لالایی میدانید چرا خوابتان نمیبرد؟ عبید زاکانی میگوید : «قزوینیای ماری را بروی سکویی خفته دید ، گفت : دریغ! مردی و سنگی!» ، آنها نیز همین طور میکنند. گویا خود را آدم حساب نمیکنند.
اگر این راستست که با اصل اسلام میتوان اختلافات را از میان برد چرا خودشان بآن نمیکوشند؟!. این در کجای جهانست که کوشنده یکی باشد و دستور دهنده یکی؟!. چرا بجای دستور دادن بمن خودشان بکار نمیپردازند؟!.
دوم چنانکه گفتم آنان این سخن را نیندیشیده میگویند. میپندارند اصل اسلام یک چیز روشنیست که همانکه بمیان گزارده شد همه آن را خواهند پذیرفت و این نمیدانند که این کیشهای گوناگونی که از اسلام جدا گردیده پیروان هر یکی از آنها اصل اسلام را کیش خود میداند ، و پیداست که اگر چنان نمیدانست آن را نمیپذیرفت.
ما همهمان شیعه بودهایم و میدانیم که شیعیان عقیدهمندند که اساس اسلام همینست که آنها دارند و دیگران را در گمراهی دانسته بلکه کشتن آنها را واجب میشمارند. همین عقیده را سنیها دارند. اصل اسلام را در نزد خودشان شناخته شیعیان و دیگران را «اهل بدعت» میشناسند. باطنیان که نامشان شنیدهاید باآنکه سرانشان بکندن بنیاد اسلام میکوشیدند عنوانشان این بود که عقاید و احکام اسلام یک ظاهری دارد و یک باطنی. ظاهر آنها را مردم گرفتهاند و باطنش در نزد ماست. اصل اسلام را در نزد خود میشناختند. صوفیان که بیشتر مسلمانان آنها را بیرون از اسلام میشمارند خود ایشان مدعی بودند که مغز اسلام را بدست آوردهاند و بدیگران جز پوست آن نرسیده و آنها را «قشری» (پوستی) مینامیدند.
این موضوع چندان آشکار است که بسخن نیاز نیست. شما اگر میخواهید ، آزمایشی هم بکار بندید. مثلاً جمعی را از شیعیان دعوت کنید و نشستی برپا گردانیده بگویید : «زیارت رفتن در اصل اسلام نبوده. بیایید آن را ترک کنید» ، یا بگویید : «موضوع امامت که شما آن را دستاویز اختلاف گردانیدهاید در اساس اسلام نبوده در قرآن هم یادی از آن نشده» ، یا بصوفیها بگویید : «صوفیگری از روم و یونان آمده ، اسلام از آن بیزار بوده ، بیایید دست بردارید» ـ این آزمایش را بکنید تا بدانید چه پاسخ خواهید شنید.
.
🔸 تکهی 6
الف ـ آنها که بشما ایراد میگیرند میگویند شما بایستی اصل اسلام را بگیرید. اگر آن را گرفته بودید بآسانی موفق میشدید. اختلاف هم رخ نمیداد.
د ـ جای افسوس است که این عنوان «اصل اسلام» بدهان آنها افتاده که بیآنکه بیندیشند و بفهمند گیجسرانه آن را به رخ ما میکشند. نخست بآن کسان باید گفت : شما که لالایی میدانید چرا خوابتان نمیبرد؟ عبید زاکانی میگوید : «قزوینیای ماری را بروی سکویی خفته دید ، گفت : دریغ! مردی و سنگی!» ، آنها نیز همین طور میکنند. گویا خود را آدم حساب نمیکنند.
اگر این راستست که با اصل اسلام میتوان اختلافات را از میان برد چرا خودشان بآن نمیکوشند؟!. این در کجای جهانست که کوشنده یکی باشد و دستور دهنده یکی؟!. چرا بجای دستور دادن بمن خودشان بکار نمیپردازند؟!.
دوم چنانکه گفتم آنان این سخن را نیندیشیده میگویند. میپندارند اصل اسلام یک چیز روشنیست که همانکه بمیان گزارده شد همه آن را خواهند پذیرفت و این نمیدانند که این کیشهای گوناگونی که از اسلام جدا گردیده پیروان هر یکی از آنها اصل اسلام را کیش خود میداند ، و پیداست که اگر چنان نمیدانست آن را نمیپذیرفت.
ما همهمان شیعه بودهایم و میدانیم که شیعیان عقیدهمندند که اساس اسلام همینست که آنها دارند و دیگران را در گمراهی دانسته بلکه کشتن آنها را واجب میشمارند. همین عقیده را سنیها دارند. اصل اسلام را در نزد خودشان شناخته شیعیان و دیگران را «اهل بدعت» میشناسند. باطنیان که نامشان شنیدهاید باآنکه سرانشان بکندن بنیاد اسلام میکوشیدند عنوانشان این بود که عقاید و احکام اسلام یک ظاهری دارد و یک باطنی. ظاهر آنها را مردم گرفتهاند و باطنش در نزد ماست. اصل اسلام را در نزد خود میشناختند. صوفیان که بیشتر مسلمانان آنها را بیرون از اسلام میشمارند خود ایشان مدعی بودند که مغز اسلام را بدست آوردهاند و بدیگران جز پوست آن نرسیده و آنها را «قشری» (پوستی) مینامیدند.
این موضوع چندان آشکار است که بسخن نیاز نیست. شما اگر میخواهید ، آزمایشی هم بکار بندید. مثلاً جمعی را از شیعیان دعوت کنید و نشستی برپا گردانیده بگویید : «زیارت رفتن در اصل اسلام نبوده. بیایید آن را ترک کنید» ، یا بگویید : «موضوع امامت که شما آن را دستاویز اختلاف گردانیدهاید در اساس اسلام نبوده در قرآن هم یادی از آن نشده» ، یا بصوفیها بگویید : «صوفیگری از روم و یونان آمده ، اسلام از آن بیزار بوده ، بیایید دست بردارید» ـ این آزمایش را بکنید تا بدانید چه پاسخ خواهید شنید.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری» (1)
🔸 (تکهی 4)
دیگری از دوستان دانشمند (1) چنین مینگارد : « در شمارهی 17 شعر را بسی ناچیز و بیمغز انگاشتید. آن دمی که اوج حقیقتطلبت را میبینم خرّم میگردم از اینکه جز پیرامون حقیقت نیستید و از دیگر سوی یکسر مجاز را از میان بردن کار خردمند نیست که گفتهاند المجاز قنطرة الحقیقه (2) . وانگهی اگر در یک جا شعر را قدحی است در دیگر جا شایان مدح و ستایش است ...»
میگوییم : شعر سخن است. سخن آراسته و سنجیده. سخن را بیکبار نمیتوان گفت بیمغز یا مغزدار است. سخن اگر معنی دارد بامغز وگرنه بیمغز میباشد. دربارهی شعر نیز همان جمله را باید گفت.
ولی اگر کسانی چنین پندارند که شعر از آنجا که سخن سنجیده و آراسته است بخودی خود دارای ارجی میباشد اگرچه معنای سودمندی نداشته باشد چنین پنداری بیجاست و گمان نداریم که مقصود دوست دانشمند ما این باشد.
اما عبارت «المجاز قنطرة الحقیقه» این عبارت ازآنِ صوفیان است که معنای دیگری از آن مقصود میدارند. ولی گویا مقصود دوست دانشمند ما اینست که بر شعرایی که در موضوعهای ناسودمند شعر میسرایند باید بخشود تا کمکم پیشرفته و بموضوعهای سودمندی برسند.
ما بر این مقصود دوست خودمان چندان ایراد نداریم. چیزی که هست شاعری که از آغاز جوانی لب به بیهودهگویی گشاده کمتر روی میدهد که در پیری دست از آن برداشته بکارهای سودمند بپردازد. وآنگاه این شعرا تنها باین بسنده نمیکنند که شعرهای ناسودمند بگویند بلکه شعرهای سراپا زیان و سراسر آسیب میسرایند.
ما اینک در تهران شاعری را میشناسیم که یک عمر با غزلسرایی و یاوهبافی بسر داده که نه پی کار و پیشهای رفته تا نزد زن و فرزند خود سرفراز باشد و نه بپاکدامنی برخاسته که پیش خدا ارجمندی پیدا کند عمری با تردامنی و تنگدستی و پستی و فرومایگی بسر داده و یگانه هنرش قافیهبافی بوده کنون هم در شصت سالگی که دم گور ایستاده چنین شعر میسراید :
که گفت در رمضان می نمیتوان خوردن
مگر سزاست که بر خویش عیش را محرم کرد
در این یک بیت شاعرِ روسیاه بر دین و آدمیگری و شرم و خرد پشت پا زده و پستی و نادانی خود را فاش گردانیده تنها برای آنکه یک «محسنهی بدیعی» را بکار برده و روان رشید وطواط را شاد گرداند!
آری ای پیر روسیاه! آن کسی که گفته در رمضان می نخورید تو او را نمیشناسی! تو و همکاران تو آزادید که در رمضان هم عیش را بر خود محرم نساخته می بخورید و با شاهدان خوش باشید و بالاتر از همه از این قافیههای ننگین ببافید!
لیکن ای پیر چرکین خاک بر سر! یک عمر در این جهان با این یاوهبافیها بسر دادی و یگانه حاصل عمرت آن دیوان غزل است که پس از خودت نفریننامهی خوبی بیادگار خواهد ماند! در آن جهان نیز سزای این ناپاکیهای خود را خواهی دید!
من دلم نه بر تو بلکه بر آن جوانان پاکدلی میسوزد که فریب تو و مانندگان ترا خورده راهی را که شما پیمودهاید خواهند گرفت. و اینست که آسوده ننشسته باین جوش و خروش برمیخیزم.
پابرگیها :
1ـ آقای آقا سید علی اکبر برقعی از قم. ـ پیمان
2ـ معنی : مجاز پلیست بحقیقت
.
🔸 (تکهی 4)
دیگری از دوستان دانشمند (1) چنین مینگارد : « در شمارهی 17 شعر را بسی ناچیز و بیمغز انگاشتید. آن دمی که اوج حقیقتطلبت را میبینم خرّم میگردم از اینکه جز پیرامون حقیقت نیستید و از دیگر سوی یکسر مجاز را از میان بردن کار خردمند نیست که گفتهاند المجاز قنطرة الحقیقه (2) . وانگهی اگر در یک جا شعر را قدحی است در دیگر جا شایان مدح و ستایش است ...»
میگوییم : شعر سخن است. سخن آراسته و سنجیده. سخن را بیکبار نمیتوان گفت بیمغز یا مغزدار است. سخن اگر معنی دارد بامغز وگرنه بیمغز میباشد. دربارهی شعر نیز همان جمله را باید گفت.
ولی اگر کسانی چنین پندارند که شعر از آنجا که سخن سنجیده و آراسته است بخودی خود دارای ارجی میباشد اگرچه معنای سودمندی نداشته باشد چنین پنداری بیجاست و گمان نداریم که مقصود دوست دانشمند ما این باشد.
اما عبارت «المجاز قنطرة الحقیقه» این عبارت ازآنِ صوفیان است که معنای دیگری از آن مقصود میدارند. ولی گویا مقصود دوست دانشمند ما اینست که بر شعرایی که در موضوعهای ناسودمند شعر میسرایند باید بخشود تا کمکم پیشرفته و بموضوعهای سودمندی برسند.
ما بر این مقصود دوست خودمان چندان ایراد نداریم. چیزی که هست شاعری که از آغاز جوانی لب به بیهودهگویی گشاده کمتر روی میدهد که در پیری دست از آن برداشته بکارهای سودمند بپردازد. وآنگاه این شعرا تنها باین بسنده نمیکنند که شعرهای ناسودمند بگویند بلکه شعرهای سراپا زیان و سراسر آسیب میسرایند.
ما اینک در تهران شاعری را میشناسیم که یک عمر با غزلسرایی و یاوهبافی بسر داده که نه پی کار و پیشهای رفته تا نزد زن و فرزند خود سرفراز باشد و نه بپاکدامنی برخاسته که پیش خدا ارجمندی پیدا کند عمری با تردامنی و تنگدستی و پستی و فرومایگی بسر داده و یگانه هنرش قافیهبافی بوده کنون هم در شصت سالگی که دم گور ایستاده چنین شعر میسراید :
که گفت در رمضان می نمیتوان خوردن
مگر سزاست که بر خویش عیش را محرم کرد
در این یک بیت شاعرِ روسیاه بر دین و آدمیگری و شرم و خرد پشت پا زده و پستی و نادانی خود را فاش گردانیده تنها برای آنکه یک «محسنهی بدیعی» را بکار برده و روان رشید وطواط را شاد گرداند!
آری ای پیر روسیاه! آن کسی که گفته در رمضان می نخورید تو او را نمیشناسی! تو و همکاران تو آزادید که در رمضان هم عیش را بر خود محرم نساخته می بخورید و با شاهدان خوش باشید و بالاتر از همه از این قافیههای ننگین ببافید!
لیکن ای پیر چرکین خاک بر سر! یک عمر در این جهان با این یاوهبافیها بسر دادی و یگانه حاصل عمرت آن دیوان غزل است که پس از خودت نفریننامهی خوبی بیادگار خواهد ماند! در آن جهان نیز سزای این ناپاکیهای خود را خواهی دید!
من دلم نه بر تو بلکه بر آن جوانان پاکدلی میسوزد که فریب تو و مانندگان ترا خورده راهی را که شما پیمودهاید خواهند گرفت. و اینست که آسوده ننشسته باین جوش و خروش برمیخیزم.
پابرگیها :
1ـ آقای آقا سید علی اکبر برقعی از قم. ـ پیمان
2ـ معنی : مجاز پلیست بحقیقت
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
فرهنگ چیست.pdf
516.4 KB
🔶 فرهنگ چیست؟
🖌 احمد کسروی
☀️ اجتماعی
🖌 احمد کسروی
☀️ اجتماعی