پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان

🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 9


از هر باره كه بیندیشید این ناسزاست كه ما آنان را «قرآنی» بشناسیم و میدان دهیم كه بنام قرآن با ما گفتگو كنند. این یك زیركی از سوی آنانست و ما هم نباید پذیریم. می‌باید آشكاره بگوییم : شما كجا و قرآن كجا؟!.. شما كدام چیز را از قرآن می‌پذیرید كه قرآنی باشید؟!.. مگر شما نیستید كه پانزده كیش می‌دارید و پیروان هر كیشی از قرآن دلیل می‌آورند؟!..

بیشتر اینان گستاخانه‌ترین رفتار را با قرآن می‌نمایند و من اینك داستانی را می‌نویسم : در چند سال پیش یكی از ملایان كه با من آشنایی می‌داشت بتهران آمد و چنین خواست كه در اینجا نشیمن گیرد. من می‌گفتم برایش سخت گذرد. زیرا می‌دانستم كاری یا پیشه‌ای نتواند. پس از زمانی شنیدم زندگانی خوبی پیدا كرده‌ ، و چون پرسیدم دانسته شد نشستی بنام «درس قرآن» برپا ساخته كه كسانی از بازاریان و دیگران بآنجا می‌آیند و آنان پولهایی باین می‌رسانند. من در شگفت شدم زیرا او را بیدین می‌شناختم. سالها فلسفه خوانده بود و بارها نزد من سخن از افلاطون و ارسطو رانده و آنان را همپایه‌ی پیغمبران (یا بهتر گویم پیغمبران را همپایه‌ی آنان) می‌ستود ، و بچنین كسی گمان نمی‌رفت كه بقرآن و درس قرآن پردازد. پیداست كه جز برای نان خوردن آن را نكرده بود. در همان هنگامها روزی بدیدن من آمد و خشنودی می‌نمود از اینكه سخنان خوشایندی را پیدا كرده است و با گفتن آنها كسانی را بسر خود گرد آورده. از سخنانی كه می‌گفت یكی اینكه : «من می‌خواستم پیمان را ترویج كنم ولی دیدم مقدسین ناراضی هستند و ترك كردم» ببینید چه سودجویهایی از قرآن می‌كنند؟! یك كتاب آسمانی را در چه راه بكار می‌برند؟!..

درباره‌ی قرآن سخن دیگری نیز هست كه می‌باید در اینجا بنویسیم : در چندی پیش مردی با دست آقای فتحی دو پرسش نزد من فرستاده بود بدینسان :

1) آیا پیروی از قرآن و قوانین مندرج در آن ، راه نجات و رستگاری در دنیای كنونی و پسین نخواهد بود؟!..

2) در صورت منفی بكدام یك از قوانین و دستورات آن ایراد هست و زیان آن چیست؟!.

پیداست كه پرسنده پیمان نخوانده و از راستیها بسیار دور است. این می‌پندارد كه ما بیكی از آموزاكهای[تعلیمات] قرآن ایراد می‌داریم. هرچه بود نخواستم كه پاسخی ندهم ، و چنین نوشتم كه برای باز شدن راه پاسخ من هم از شما می‌پرسم : آیا امروز قرآن درمیان خود مسلمانان بكار بسته می‌شود یا نه؟.. گمان بیشتر آنست كه خواهید گفت : «نمی‌شود.» اینست دوباره می‌پرسم : «چرا؟!.. چرا نمی‌شود؟!.. انگیزه‌ی آن چیست؟!.. و آنگاه آیا شما و كسان دیگری از علما و پیشروان توانید آن را روان گردانید یا نه؟!..»

این را فرستادم و او پاسخی نداد و بخاموشی گرایید. با خود می‌گفتم : بهتر است همینها را در مهنامه بچاپ رسانیم كه كسانی اگر بخواهند پاسخی دهند. لیكن دیدیم نتیجه‌ای نخواهد بود. زیرا یك دسته بیكبار خاموشی گزیده و بروی خود نخواهند آورد و یك دسته بسخنان بسیار پرتی خواهند برخاست كه ما اگر بخواهیم آنها را بنویسیم و بپاسخ پردازیم از خواست خود دور خواهیم افتاد و در این هنگام سخت ، زمان خود و دیگران را هدر خواهیم گردانید ، و اگر بچاپ نرسانیم همان را دستاویز گرفته زباندرازی خواهند كرد. چنانكه همین كار را آخوندی كرده كه یک رشته ایرادهای بسیار پوچ و پرتی را نوشته و فرستاده و رونویسهایی از آن بدست كسانی داده.

مثلاً ایراد گرفته كه من كه نكوهشها از اروپاییگری نمودم هنوز خودم از اروپاییگری دست برنداشته‌ام ، (گویا خواستش اینست كه رخت اروپایی می‌پوشم و با كارد و چنگال خوراك می‌خورم و روی صندلی می‌نشینم). بیچاره نفهمیده كه نكوهشی كه من از اروپاییگری نمودم خواستم رخت و این چیزها نبود و این را بارها نوشتم و روشن گردانیدم.

🔸خواست من از اروپاییگری آن بود كه كسانی از شرقیان ، اروپا را در راه رستگاری شناخته و گمراهیهای آن را در زمینه‌ی زندگانی نمی‌دانستند و چنین می‌پنداشتند كه شرق هم باید از هر باره پیروی از اروپا نماید. من لغزشهای اروپا را نشان داده و چنین گفتم كه می‌باید شرقیان پیروی از اروپا نكرده و خود یك راه رستگاری دیگری پیش گیرند ، و بروی آن گفته‌ی خود ایستادگی نمودم و پیمان را برای پیشرفت آن خواست برپا گردانیدم.

معنایی باین بزرگی را كه بارها در پیمان روشن گردانیده‌ایم درنیافته و اندیشه‌اش برخت و كلاه و مانند اینها كه هیچ ارجی بچگونگی آن نتوان نهاد می‌رود ، و خیره‌رویی نموده و این را می‌نویسد و می‌فرستد كه ما بچاپ رسانیم و پاسخ دهیم. ما بآنان می‌گوییم این كیش كه شما پیش گرفته‌اید هم بیپاست و هم آسیبهای بزرگی را دربر می‌دارد ، و آنان در پاسخ ، سخن را برخت و كلاه و مانند آن می‌كشند. این نمونه‌ی پاسخ دادن و ایراد گرفتن آنانست.



.
✴️ پرسش و پاسخ

آقای بهشتی از مازندران می‌پرسند : شما به شاعران نكوهش می‌كنید كه گفته‌اند : پروای گذشته و آینده نكنید و دمی را كه در آنید غنیمت شمارید ، در حالی كه امام علی بن ابیطالب نیز فرموده :
ما فاتَ مَضیٌ وَ ما سیأتیكَ فَاَیْنَ؟ قُمْ فَاغْتَنِم الفُرصَةَ بَینَ العَدَمَین
اگر كسانی ایراد گرفتند پاسخ این چیست؟.

می‌گوییم : دلیلی نیست كه این شعر از امام علی بن ابیطالب باشد. آن دیوانی كه بنام آن امام پراكنده شده ساخته است. زیرا بسیاری از شعرهای آن در دیوانهای دیگران دیده شده و آنگاه برخی شعرهای ركیك و بیمعنایی نیز در آن هست از قبیل :
أفلح من کان لَه مَزخه یَزَخُها ثُم یَنام الفِخِه

از این گذشته آن شعر بالایی معنایش با گفته‌های شاعران یكی نیست. این می‌گوید : گذشته از دستت رفته و آینده نیز نیامده پس دمی را كه در آنی فرصت شمار و نمی‌گوید كه پروای گذشته و آینده نكن. نمی‌گوید دمی را كه در آنی با مستی و خوشی بگذران ، فرق در میانه بسیار است.

اینكه كسی بگوید : «پروای گذشته و آینده نكن و دم را غنیمت دانسته با مستی و خوشی بگذران» یك سخنی بسیار بیمعنی و یك بدآموزی بسیار زیانمندیست و چنین گفته‌ای را با هیچ بهانه‌ای نیك نتوان شمرد و با هیچ دستاویزی از بدیش چشم نتوان پوشید.
(روزنامه‌ی پرچم شماره‌ی 210)
شادروان علی کشاورزی از پشتیبانان پیمان

پرچم درباره‌ی او چنین می‌نویسد :

آقای کشاورزی از دبیران اهوازند و در آنجا با پیمان و راه آن آشنا گردیده به پاکدینی گراییده‌اند.

امسال چند تن از یاران اهواز در سه‌ماهه‌ی تابستان بشهرهای دیگر رفته‌اند که هر یکی در جایی به پراکندن آمیغها می‌کوشند. از جمله آقای کشاورزی بزادگاه خود خرم‌آباد رفته در آنجا همراه آقای کشمیری بکوششهایی پرداخته‌اند و ما امیدمندیم در آنجا درمیان تاریکیهای نادانی چراغ تابناک پاکدینی را فروزان خواهند گردانید.
این پیوندها نمونه‌هایی است از کوشش غربیان به رواج هرچه بیشتر بدآموزیهای شرقیان (همبسته با سخن بیاد سپاردنی بالا) :
https://t.me/pakdini/10049
https://t.me/pakdini/10050
https://t.me/pakdini/10557
https://t.me/pakdini/10558
https://t.me/pakdini/12892
https://t.me/pakdini/4159
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 در پیرامون شعر (تکه‌ی 8)


وقتی که شما بنوکر خودتان می‌فرمایید فوراً اسب را سوار شده بتاخت رفته این پاکت را در چهار فرسخی بفلان رسانده و جوابش را تا غروب (که سه چهار ساعت بیشتر نمانده) برای من بیاورید اگر این نوکر آشنا بطرز گفتار شما نباشد و نداند که قصد شما از اینهمه الفاظ تاکیدآمیز فقط آنست که در جایی معطل نشود ناچار بقدری اسب را تند خواهد راند که در راه سقط شود.

دروغگویی که تا این اندازه میان ما شایع و قباحتش از بین رفته و کار بجایی کشیده که بحرف کسی نتوان باور نمود بنظر نگارنده از همین جا نشأت کرده است وقتی که ما در محاورات روزانه همه را باستعمال الفاظ و عبارات پوچ عاری از حقیقت عادت کرده و آسمان گفته ریسمان قصد می‌کنیم و در تعارفات رسمی همه روزه یک سلسله عبارات عاری از معنی را بکار می‌بریم دیگر برای دروغ که جز بیان خلاف حقیقت معنی دیگر ندارد مانع و اشکالی باقی نمی‌ماند و ما خود عمری در آن ورزیده شده‌ایم.

حتا تصور میکنم شیوع قسم خوردن در صحبتهای روزانه نیز از این رهگذر باشد همه میدانیم الفاظی که بر زبان ما می‌گذرد غالباً از مفهوم حقیقی خود بیگانه و معنی آن مبنی بر قصدی است که گوینده دارد ما محض اینکه مستمع را قانع کنیم که قصد من همان معانی لغوی و ظاهری آنها است متوسل بقسم می‌گردیم و این خود بمنزله‌ی پاره سنگهایی است که بروی کفه‌ی ترازوی گفتار خود می‌افزاییم تا مگر با کفه‌ی مقابل (راستگویی) توازن یابد ولی افسوس کار بقدری خرابست باز مستمع مطمئن نتواند بود که واقعاً در الفاظ قسم معنی حقیقی قصد شده باشد و از اینرو است که قسمها نیز مورد باور نیست.

باری دامنه‌ی سخن دراز است و آنچه ظاهراً بنظر می‌آید این است که این رسم غلو و اغراقگویی ابتدا از شعر و شاعری برخاسته و رفته رفته بمرور زمان یکی از عادات عمومی و طبیعت ثانوی ما گردیده.

ولی از طرف دیگر وقتی که روحیات ملل شرقی را در نظر می‌گیریم می‌بینیم که این قوم فطرتاً در کلیه‌ی موارد و همه‌ی شئون و حالات خود در مقام افراط و یا تفریط هستند ـ اگر بگویم اغراقات کلام را از شعراء گرفته‌اند در سایر جهات که غلو و افراط دارند چه اشخاصی را باید مسئول قرار بدهیم پس باید اعتراف کرد که ملل شرقی فطرتاً دارای روح غلو و افراط می‌باشد که شعراء نیز از افراد آنها هستند.

الا اینکه چون در سایر موارد مثل گفتار میدان باز و بلامانع نیست هر کسی نمی‌تواند بدلخواه خود در همه‌ی حالات تندروی کند و قدم با افراط بردارد این است در شئون دیگر باندازه‌ی گفتار غلو و افراط بنظر نمی‌رسد معهذا در مواردی که مانع و عایقی نیست می‌بینیم تا چه اندازه کارها بافراط منجر گشته و یا لااقل طرف تفریط را اتخاذ کرده‌ایم و در هر دو حال همیشه از خط مستقیم اعتدال بر کناریم که این خود موضوعی است جداگانه و آن را شرح بسیار باید.

ناصر روایی


.
🔸 از بسته شدن «دارالشفاء»ها تا صف واکسن


🔸 آیا آنچه در این یک سال و چند ماه اخیر رخ داد، انگیزه بیداری خفتگان خواهد بود؟!

.
🔸 از بسته شدن «دارالشفاء»ها تا صف واکسن

🔸 آیا آنچه در این یک سال و چند ماه اخیر رخ داد، انگیزه بیداری خفتگان خواهد بود؟!

✴️ 🖌 احمد کسروی، گفت و شنید :

«پیغمبر اسلام وقتی که برخاسته بود بتها را که قریش می‌پرستیدند نشان داد و میگفت : «أتعبدون من دون الله ما لاینفعکم شیئا و لایضرکم» می‌گفت : اینها نه سودی به شما توانند رسانید و نه زیانی توانند داشت ، شما چگونه اینها را می‌پرستید؟!. چرا خدا را گزارده رو به اینها آورده‌اید!.

اکنون همان پرسش را من از شما می‌کنم. این گنبدهای طلا و آن مناره‌های بلند و آن صندوقهای زرین و سیمین که نه سودی به شما توانند داد و نه زیانی توانند رسانید ، چه شده که شما رو به آنها آورده‌اید؟!. چه شده که از صدها فرسنگ راه بزیارت آنها می‌روید؟!. چه شده که از آنها حاجت میخواهید؟!. تاکنون چه سودی به شما و چه زیانی به دشمنانتان از این راه بوده است ...

من درشگفتم چرا مردم چیزهایی را که با چشم می‌بینند درک نمی‌کنند. شما می‌گویید یگانه مردمی که در راه حق می‌باشند ، ما شیعیانیم. آنگاه دوازده امام را واسطه‌های خود در نزد خدا شناسید. آن دستگاهها را در مشهد و قم و نجف و کربلا و کاظمین و سامره چیده‌اید. آن گنبدهای طلا ، آن مناره‌های بلند ، آن صحنها ، آن زیارتنامه‌ها ، آن نقاره کوبیدنها ، آن هزاران مفتخورها ، آن آمد و رفتها.

به اینها بس نکرده صدها امامزاده از عبدالعظیم و عبدالله و داوود و شاهچراغ و بی‌بی زبیده و مانند اینها برپا گردانیده‌اید. به این هم بس نکرده صدها گورهای متبرک از شیخ صفی و ابن بابویه و شاه‌نعمت‌الله و سر قبرآقا و مانند اینها پدید آورده‌اید. به این مرده‌ها بس نکرده یک امام غایب زنده‌ای هم در جابلقا و جابلسا امانت سپارده‌اید.

با همه‌ی اینها شما امروز از خوارترین مردم جهانید. این ویرانی کشورتان ، آن سختی زندگیتان ، آن زیردستی به بیگانگانتان. دیگر چه دلیلی بهتر از این که راهتان غلطست؟!. چه دلیل روشنتر از این که معنی جهان و زندگانی را ندانسته‌اید؟!.»

.
«سرچشمه‌ی گرفتاریهای ایران آن باورها و اندیشه‌هاست که بنامهای مذهب ، عرفان ، فلسفه ، اخلاق ، ادبیات در مغزها جا داده شده. این گرفتاری برای ایرانیان از هزارسال پیش روآورده و زمان بزمان بیشتر و بدتر گردیده تا بحال امروزی رسیده.»

«... اساساً در ایران سرچشمه‌ی بدبختیها شناخته نشده. کسانی که دلهاشان به توده می‌سوزد و میخواهند کوششهایی کنند و مردم را بتکان آورده به راه پیشرفت اندازند، دردها را نشناخته درمانش هم ندانسته‌اند. در ایران بدآموزیهای زهرآلود گوناگون رواج یافته که بدتر از همه بدآموزیهای ملایان است.»

«... این توده با این بدآموزیها نه تنها دارای حکومت دمکراسی نخواهد بود ، دارای هیچگونه سروسامان نخواهد بود و نتواند بود. سرنوشتش همین خواری و درماندگیست که هست.»

(احمد کسروی ، «انکیزیسیون در ایران»)
✴️ 📖 گلچین از یک کتاب

🔸 🖌 احمد کسروی، دولت بما پاسخ دهد ، سال 1323

🔸 اين كيش [شیعیگری] با خرد ناسازگار است، با دانشها ناسازگار است، با تاريخ ناسازگار است، با خود اسلام ناسازگار است، با زندگانی ناسازگار است، پس از همه اينها با مشروطه (با زندگانی دموكراسی) كه ما با خونريزی و فداكاری به دست آورده‌ايم ناسازگار است. ما صد ايراد به اين كيش ميداريم. ولی اشكال بزرگ بر سر همان بخش اخير است. بر سر همان ناسازگاری با مشروطه است. ...

🔸 از روی مشروطه حكومت حق توده است كه بايد با برگزيدن نمايندگان و پديدآوردن مجلس شوری و دولت و اداره‌ها از آن حق خود بهره جويند. در حاليكه از روی كيش شيعی حكومت حق علماست، و چنانكه گفتيم پيروان آن كيش بايد هر حكومتی را كه جز از علما پديد می‌آید - چه مشروطه‌ای باشد و چه استبدادی- جائر و غاصب شناسند و دشمن دارند و ماليات دادن و بسربازی رفتن را حرام شمارند.

🔸 اينست معني آنچه مي گوييم مشروطه با كيش شيعی از هرباره ناسازگار است. در آغاز جنبش مشروطه كه حاجی شيخ فضل الله و كسان ديگری از ملايان فرياد می‌زدند : «مشروطه بضد مذهب جعفری است.» راست می‌گفتند. سخن ايشان تا اينجایش بسيار استوار می بود. خواستشان هر چه بوده باشد. سخنشان راست بوده. ...

🔸 ... راست گفته شده که اینان مردگان هزاروسیصد‌ساله‌اند که سر از گور درآورده بمیان مردم درآمده‌اند. راست گفته شده که اینان بجهان جز از دیده شیعیگری (از دیده تولی و تبری) نمی‌نگرند. شما اگر پیش یک شیعی سخن از پیشامدهای این زمان برانید (مثلاً از این جنگ [جهانی دوم] و از نتیجه‌های آن گفتگو کنید) ، لذتی نخواهد برد. ولی اگر بازگردید و سخن از جنگ خیبر و کشته شدن مرحب جهودی و مانند آن برانید خواهید دید چهره‌اش شکفت و با یک لذتی بگفتگو درآمد. من خودم روزی سخن از بدبختیهای توده ایران میراندم و از چاره گفتگو میکردم ناگهان مردی قمی لب باز کرد و چنین گفت : «خدا لعنت کند، تخم همه اینها را عمر کاشته». ناچار شدم بگویم : «خدا لعنت بآن اندیشه‌های پست تو کند».

🔸 كيش شيعی سياستی در راه بدست آوردن خلافت اسلامی بوده و بنياد آن بر اين گفتگوست كه آيا علی خليفه بايستی بود يا ابوبكر و عمر و عثمان، و اكنون كه خلافت بيكبار از ميان رفته و جهان اسلام بيكبار بهم خورده ديگر چه جای چنان گفتگوييست و چه جای چنان سياستيست؟!.

🔸 كيش شيعی نه تنها با مشروطه يا زندگانی دموكراسی نمی‌سازد با هيچيك از خرد و دانش و تاريخ سازش ندارد و با آن كيش هيچگونه زندگانی سرفرازانه پيش نتوان گرفت، و ما هيچ عذری نميداريم كه آنرا نگاهداريم و ببدبختی خودمان و فرزندانمان تن دردهيم.

🔸 ما خود هوادار بلكه درفشدار دين می‌باشيم و برآنيم كه جهانيان بايد با دين زندگی كنند و اين كيش يكسره بآخشيج دينست و صد توهين بخدای جهان در برمی دارد
...

🔸 اين داستان ملاها امروز گرفتاری بزرگيست. اگر انگيزه بدبختی ايران سه چيز باشد يكی همينست. چه شاه و چه پارلمان و چه دولت نبايد آنرا آسان شمارند و سرسری گيرند و بملايان رو دهند و مماشات كنند. اگر با ملايان مماشات خواهد شد پس مشروطه را رها كنند و بيش از اين آبروی دموكراسی را نبرند. ...

.
🖌 احمد کسروی ، دولت بما پاسخ دهد

كيش شيعی نه تنها با مشروطه يا زندگانی دموكراسی نمی‌سازد، با هيچيك از خرد و دانش و تاريخ سازش ندارد و با آن كيش هيچگونه زندگانی سرفرازانه پيش نتوان گرفت، و ما هيچ عذری نميداريم كه آنرا نگاهداريم و ببدبختی خودمان و فرزندانمان تن دردهيم.

ما خود هوادار بلكه درفشدار دين می‌باشيم و برآنيم كه جهانيان بايد با دين زندگی كنند و اين كيش يكسره بآخشيج دينست و صد توهين بخدای جهان در برمیدارد...

... اين داستان ملاها امروز گرفتاری بزرگيست. اگر انگيزه بدبختی ايران سه چيز باشد يكی همينست. چه شاه و چه پارلمان و چه دولت نبايد آنرا آسان شمارند و سرسری گيرند و بملايان رو دهند و مماشات كنند. اگر با ملايان مماشات خواهد شد پس مشروطه را رها كنند و بيش از اين آبروی دموكراسی را نبرند. ...
.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 چند سخنی با آقای فرامرزی (تکه‌ی دو از سه)


ما از درماندگی و پریشانی شرقیان ـ بویژه از درماندگی ایرانیان ـ سخن بسیار رانده‌ایم و در اینجا نیازی بگفتگو از آن نداریم. ما علت و سرچشمه‌ی درد را شرح نموده و راه چاره‌اش را هم نشان داده‌ایم :
ایرانیان یا شرقیان در خلقت هیچ نقصی ندارند. چه ساختمان تنیشان و چه نیروهای روانیشان کمتر از اروپاییان نمی‌باشد. آنچه نقص را پدید می‌آورد و مایه‌ی پس ماندنشان می‌گردد بیگمان اندیشه‌های پریشان و گمراهیهای سردرهم است که از هزار سال پیش در این سرزمین پیدا شده و در مغزها آکنده گردیده. این چیزیست که باید بیچون و چرا پذیرفت. چاره نیز جز پراکندن حقایق و نبرد با این گمراهیها نمی‌باشد. باید به هر بهایی بسر آید این گمراهیها را دور رانده حقایق را جانشین آنها گردانیم.

در اینجاست که می‌گوییم یک روزنامه برای توده‌ی خود کار بزرگی را انجام تواند داد. یک روزنامه که هواداری از حقایق نماید و در این باره ایستادگی نشان دهد و بزیان پولی و بزباندرازیهای مردم اعتنا ننموده از راه خود برنگردد نیکیهای فراموش نشدنی برای توده تواند کرد.

امروز انبوهی از زن و مرد روزنامه می‌خوانند. اگر روزنامه‌ها بیک راه نیکی بیفتند و بهواداری از حقایق کوشند یقینست که تکانی درمیان توده پدید آورده یک راهی برای رهایی از این درماندگی باز خواهند گردانید. ولی انصاف باید داد که امروز روزنامه‌ها نیز بدرد توده گرفتارند و اینها خود بهتر از آن نمی‌باشند. بماند آنکه یک رشته روزنامه‌هایی هست که از این سر تا آن سرش یک جمله‌ی پرمغزی را دربر ندارد ، بماند آن روزنامه‌هایی که مقصودشان جز پول اندوختن نیست و برای این کار به هر پستی آماده می‌باشند ـ از آنها گفتگو نمی‌کنم. مقصودم گفتگو از روزنامه‌های آبرومند و نیک می‌باشد و بحال آنهاست که افسوس می‌خورم.

برای آنکه مقصودم روشن گردد باید مثلی یاد کنم : چنین انگارید در یک خاندان یک بیماری هست و سه تن پزشک برای معالجه او آمده‌اند. اکنون این پزشکها دو گونه کار توانند کرد : یکی آنکه هر سه تن باهم بیمار را دیدن کنند و درباره‌ی درد و بیماری جستجو بکار برند و با شور و گفتگو بیماری را شناخته و همگی یکدل و یکزبان درمان و دستور برای بیمار و کسان او بدهند. دیگری آنکه هر یکی از ایشان جدا و تنها بر سر بیمار آید و هر یک درد را چیز دیگری تشخیص دهد و بدستورهای دیگری پردازد. این دو رفتار تفاوت بسیار باهم دارد. در آن رفتار که هر سه در یکجا بیمار را دیده‌اند ، اطمینان بکشف حقیقت بیشتر تواند بود. و آنگاه بیمار و کسان او تکلیفشان روشنست و بیدرنگ آن دستورها را بکار می‌بندند و بیماری چاره می‌پذیرد. لیکن در این رفتار چون هر یکی تنها تشخیص داده به هیچ کدام اطمینان نتواند بود و از آنسو چون سه گونه تشخیص و سه رشته دستور داده شده بیچاره بیمار و کسانش درمانده ، نخواهند دانست بسخن کدام یکی کار بندند و چه‌بسا نتیجه آن خواهد شد که به هیچ کدام کار نبندند و همه را بکنار بگزارند.

در اینجاست که ما همیشه می‌گوییم : نیکی‌ای که از راهش نباشد بدیست. این سه پزشک گرفتیم که هر سه دلسوز و نیکخواه بوده‌اند ، چون از راه غلطی پیش رفته‌اند باعث مرگ بیمار شده‌اند. بی‌آنکه خود بخواهند و بدانند بیک بدی مبادرت کرده‌اند.

درباره‌ی روزنامه‌ها همین را توان گفت : گرفتیم که هر یک از نویسندگان آنها بتوده و کشور دلسوز و علاقه‌مندند و مقصودشان پند و راهنمایی بمردم می‌باشد ، ولی راهی را که می‌پیمایند جز زیان نتیجه نتواند داد. زیرا هر یک از آنها بضد سخنان آن دیگری می‌نویسد. بلکه بسیاری آنچه که امروز نوشته فردا متناقض آن را بچاپ می‌رساند و پیداست که در نتیجه‌ی این تناقض‌نویسیها مردم نه تنها سودی نمی‌توانند برداشت بلکه با زیانها نیز مصادف می‌باشند. زیرا آن پراکندگی اندیشه‌ها و درماندگی مغزها که گفتیم سرچشمه‌ی همه‌ی دردهاست ، با این رفتار روزنامه‌ها فزونی می‌یابد و پریشانی و درماندگی بیشتر می‌گردد. (1)

بسیاری از روزنامه‌نویسها و نویسندگان از این نتیجه ناآگاهند و چنین سخنی را تاکنون نشنیده و ندانسته‌اند. من بارها می‌بینم کسی گفتاری نوشته می‌آورد که ما در روزنامه بچاپ رسانیم. و چون می‌گویم : ما خودمان ضد این را نوشته‌ایم می‌گوید : «چه عیب دارد ، بگزارید مطالب متنوع باشد» یا می‌گوید : «آن نظریه‌ی شما بود این هم نظریه‌ی منست». ولی اینها همه نادرست است و این روزنامه‌نویسان و نویسندگان بی‌آنکه خود بدانند و بخواهند بدیها با توده‌ی خود می‌کنند و در این روز درماندگی بار دوش آنان را هرچه سنگینتر می‌گردانند. در جایی که می‌توانند بسیار سودمند باشند و نیکیها نموده نامی از خود بیادگار گزارند بدینسان زیانمند درمی‌آیند.



👇
در این سخن نظرم به یک روزنامه‌های خاصی نیست و اساساً تنها روزنامه‌های ایران را نمی‌گویم. روزنامه‌های بسیاری از کشورهای شرقی این حال را دارد و بجای سودمندی زیانمند می‌باشد.


پابرگی :
1ـ امروز که «روزنامه‌های مجازی» (کانالها و سایتها) صدها برابر روزنامه‌های کاغذی در گذشته گردیده ، پریشانی و سرگردانی مردمان محسوستر است. از اینرو امروز پروا به این موضوع ارج بیشتر یافته و می‌باید به آن به چشم یک بیماری بیمناکی نگریست که نیازمند چاره‌ی هرچه زودتر است.


.