پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔸 از بسته شدن «دارالشفاء»ها تا صف واکسن


🔸 آیا آنچه در این یک سال و چند ماه اخیر رخ داد، انگیزه بیداری خفتگان خواهد بود؟!

.
🔸 از بسته شدن «دارالشفاء»ها تا صف واکسن

🔸 آیا آنچه در این یک سال و چند ماه اخیر رخ داد، انگیزه بیداری خفتگان خواهد بود؟!

✴️ 🖌 احمد کسروی، گفت و شنید :

«پیغمبر اسلام وقتی که برخاسته بود بتها را که قریش می‌پرستیدند نشان داد و میگفت : «أتعبدون من دون الله ما لاینفعکم شیئا و لایضرکم» می‌گفت : اینها نه سودی به شما توانند رسانید و نه زیانی توانند داشت ، شما چگونه اینها را می‌پرستید؟!. چرا خدا را گزارده رو به اینها آورده‌اید!.

اکنون همان پرسش را من از شما می‌کنم. این گنبدهای طلا و آن مناره‌های بلند و آن صندوقهای زرین و سیمین که نه سودی به شما توانند داد و نه زیانی توانند رسانید ، چه شده که شما رو به آنها آورده‌اید؟!. چه شده که از صدها فرسنگ راه بزیارت آنها می‌روید؟!. چه شده که از آنها حاجت میخواهید؟!. تاکنون چه سودی به شما و چه زیانی به دشمنانتان از این راه بوده است ...

من درشگفتم چرا مردم چیزهایی را که با چشم می‌بینند درک نمی‌کنند. شما می‌گویید یگانه مردمی که در راه حق می‌باشند ، ما شیعیانیم. آنگاه دوازده امام را واسطه‌های خود در نزد خدا شناسید. آن دستگاهها را در مشهد و قم و نجف و کربلا و کاظمین و سامره چیده‌اید. آن گنبدهای طلا ، آن مناره‌های بلند ، آن صحنها ، آن زیارتنامه‌ها ، آن نقاره کوبیدنها ، آن هزاران مفتخورها ، آن آمد و رفتها.

به اینها بس نکرده صدها امامزاده از عبدالعظیم و عبدالله و داوود و شاهچراغ و بی‌بی زبیده و مانند اینها برپا گردانیده‌اید. به این هم بس نکرده صدها گورهای متبرک از شیخ صفی و ابن بابویه و شاه‌نعمت‌الله و سر قبرآقا و مانند اینها پدید آورده‌اید. به این مرده‌ها بس نکرده یک امام غایب زنده‌ای هم در جابلقا و جابلسا امانت سپارده‌اید.

با همه‌ی اینها شما امروز از خوارترین مردم جهانید. این ویرانی کشورتان ، آن سختی زندگیتان ، آن زیردستی به بیگانگانتان. دیگر چه دلیلی بهتر از این که راهتان غلطست؟!. چه دلیل روشنتر از این که معنی جهان و زندگانی را ندانسته‌اید؟!.»

.
«سرچشمه‌ی گرفتاریهای ایران آن باورها و اندیشه‌هاست که بنامهای مذهب ، عرفان ، فلسفه ، اخلاق ، ادبیات در مغزها جا داده شده. این گرفتاری برای ایرانیان از هزارسال پیش روآورده و زمان بزمان بیشتر و بدتر گردیده تا بحال امروزی رسیده.»

«... اساساً در ایران سرچشمه‌ی بدبختیها شناخته نشده. کسانی که دلهاشان به توده می‌سوزد و میخواهند کوششهایی کنند و مردم را بتکان آورده به راه پیشرفت اندازند، دردها را نشناخته درمانش هم ندانسته‌اند. در ایران بدآموزیهای زهرآلود گوناگون رواج یافته که بدتر از همه بدآموزیهای ملایان است.»

«... این توده با این بدآموزیها نه تنها دارای حکومت دمکراسی نخواهد بود ، دارای هیچگونه سروسامان نخواهد بود و نتواند بود. سرنوشتش همین خواری و درماندگیست که هست.»

(احمد کسروی ، «انکیزیسیون در ایران»)
✴️ 📖 گلچین از یک کتاب

🔸 🖌 احمد کسروی، دولت بما پاسخ دهد ، سال 1323

🔸 اين كيش [شیعیگری] با خرد ناسازگار است، با دانشها ناسازگار است، با تاريخ ناسازگار است، با خود اسلام ناسازگار است، با زندگانی ناسازگار است، پس از همه اينها با مشروطه (با زندگانی دموكراسی) كه ما با خونريزی و فداكاری به دست آورده‌ايم ناسازگار است. ما صد ايراد به اين كيش ميداريم. ولی اشكال بزرگ بر سر همان بخش اخير است. بر سر همان ناسازگاری با مشروطه است. ...

🔸 از روی مشروطه حكومت حق توده است كه بايد با برگزيدن نمايندگان و پديدآوردن مجلس شوری و دولت و اداره‌ها از آن حق خود بهره جويند. در حاليكه از روی كيش شيعی حكومت حق علماست، و چنانكه گفتيم پيروان آن كيش بايد هر حكومتی را كه جز از علما پديد می‌آید - چه مشروطه‌ای باشد و چه استبدادی- جائر و غاصب شناسند و دشمن دارند و ماليات دادن و بسربازی رفتن را حرام شمارند.

🔸 اينست معني آنچه مي گوييم مشروطه با كيش شيعی از هرباره ناسازگار است. در آغاز جنبش مشروطه كه حاجی شيخ فضل الله و كسان ديگری از ملايان فرياد می‌زدند : «مشروطه بضد مذهب جعفری است.» راست می‌گفتند. سخن ايشان تا اينجایش بسيار استوار می بود. خواستشان هر چه بوده باشد. سخنشان راست بوده. ...

🔸 ... راست گفته شده که اینان مردگان هزاروسیصد‌ساله‌اند که سر از گور درآورده بمیان مردم درآمده‌اند. راست گفته شده که اینان بجهان جز از دیده شیعیگری (از دیده تولی و تبری) نمی‌نگرند. شما اگر پیش یک شیعی سخن از پیشامدهای این زمان برانید (مثلاً از این جنگ [جهانی دوم] و از نتیجه‌های آن گفتگو کنید) ، لذتی نخواهد برد. ولی اگر بازگردید و سخن از جنگ خیبر و کشته شدن مرحب جهودی و مانند آن برانید خواهید دید چهره‌اش شکفت و با یک لذتی بگفتگو درآمد. من خودم روزی سخن از بدبختیهای توده ایران میراندم و از چاره گفتگو میکردم ناگهان مردی قمی لب باز کرد و چنین گفت : «خدا لعنت کند، تخم همه اینها را عمر کاشته». ناچار شدم بگویم : «خدا لعنت بآن اندیشه‌های پست تو کند».

🔸 كيش شيعی سياستی در راه بدست آوردن خلافت اسلامی بوده و بنياد آن بر اين گفتگوست كه آيا علی خليفه بايستی بود يا ابوبكر و عمر و عثمان، و اكنون كه خلافت بيكبار از ميان رفته و جهان اسلام بيكبار بهم خورده ديگر چه جای چنان گفتگوييست و چه جای چنان سياستيست؟!.

🔸 كيش شيعی نه تنها با مشروطه يا زندگانی دموكراسی نمی‌سازد با هيچيك از خرد و دانش و تاريخ سازش ندارد و با آن كيش هيچگونه زندگانی سرفرازانه پيش نتوان گرفت، و ما هيچ عذری نميداريم كه آنرا نگاهداريم و ببدبختی خودمان و فرزندانمان تن دردهيم.

🔸 ما خود هوادار بلكه درفشدار دين می‌باشيم و برآنيم كه جهانيان بايد با دين زندگی كنند و اين كيش يكسره بآخشيج دينست و صد توهين بخدای جهان در برمی دارد
...

🔸 اين داستان ملاها امروز گرفتاری بزرگيست. اگر انگيزه بدبختی ايران سه چيز باشد يكی همينست. چه شاه و چه پارلمان و چه دولت نبايد آنرا آسان شمارند و سرسری گيرند و بملايان رو دهند و مماشات كنند. اگر با ملايان مماشات خواهد شد پس مشروطه را رها كنند و بيش از اين آبروی دموكراسی را نبرند. ...

.
🖌 احمد کسروی ، دولت بما پاسخ دهد

كيش شيعی نه تنها با مشروطه يا زندگانی دموكراسی نمی‌سازد، با هيچيك از خرد و دانش و تاريخ سازش ندارد و با آن كيش هيچگونه زندگانی سرفرازانه پيش نتوان گرفت، و ما هيچ عذری نميداريم كه آنرا نگاهداريم و ببدبختی خودمان و فرزندانمان تن دردهيم.

ما خود هوادار بلكه درفشدار دين می‌باشيم و برآنيم كه جهانيان بايد با دين زندگی كنند و اين كيش يكسره بآخشيج دينست و صد توهين بخدای جهان در برمیدارد...

... اين داستان ملاها امروز گرفتاری بزرگيست. اگر انگيزه بدبختی ايران سه چيز باشد يكی همينست. چه شاه و چه پارلمان و چه دولت نبايد آنرا آسان شمارند و سرسری گيرند و بملايان رو دهند و مماشات كنند. اگر با ملايان مماشات خواهد شد پس مشروطه را رها كنند و بيش از اين آبروی دموكراسی را نبرند. ...
.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 چند سخنی با آقای فرامرزی (تکه‌ی دو از سه)


ما از درماندگی و پریشانی شرقیان ـ بویژه از درماندگی ایرانیان ـ سخن بسیار رانده‌ایم و در اینجا نیازی بگفتگو از آن نداریم. ما علت و سرچشمه‌ی درد را شرح نموده و راه چاره‌اش را هم نشان داده‌ایم :
ایرانیان یا شرقیان در خلقت هیچ نقصی ندارند. چه ساختمان تنیشان و چه نیروهای روانیشان کمتر از اروپاییان نمی‌باشد. آنچه نقص را پدید می‌آورد و مایه‌ی پس ماندنشان می‌گردد بیگمان اندیشه‌های پریشان و گمراهیهای سردرهم است که از هزار سال پیش در این سرزمین پیدا شده و در مغزها آکنده گردیده. این چیزیست که باید بیچون و چرا پذیرفت. چاره نیز جز پراکندن حقایق و نبرد با این گمراهیها نمی‌باشد. باید به هر بهایی بسر آید این گمراهیها را دور رانده حقایق را جانشین آنها گردانیم.

در اینجاست که می‌گوییم یک روزنامه برای توده‌ی خود کار بزرگی را انجام تواند داد. یک روزنامه که هواداری از حقایق نماید و در این باره ایستادگی نشان دهد و بزیان پولی و بزباندرازیهای مردم اعتنا ننموده از راه خود برنگردد نیکیهای فراموش نشدنی برای توده تواند کرد.

امروز انبوهی از زن و مرد روزنامه می‌خوانند. اگر روزنامه‌ها بیک راه نیکی بیفتند و بهواداری از حقایق کوشند یقینست که تکانی درمیان توده پدید آورده یک راهی برای رهایی از این درماندگی باز خواهند گردانید. ولی انصاف باید داد که امروز روزنامه‌ها نیز بدرد توده گرفتارند و اینها خود بهتر از آن نمی‌باشند. بماند آنکه یک رشته روزنامه‌هایی هست که از این سر تا آن سرش یک جمله‌ی پرمغزی را دربر ندارد ، بماند آن روزنامه‌هایی که مقصودشان جز پول اندوختن نیست و برای این کار به هر پستی آماده می‌باشند ـ از آنها گفتگو نمی‌کنم. مقصودم گفتگو از روزنامه‌های آبرومند و نیک می‌باشد و بحال آنهاست که افسوس می‌خورم.

برای آنکه مقصودم روشن گردد باید مثلی یاد کنم : چنین انگارید در یک خاندان یک بیماری هست و سه تن پزشک برای معالجه او آمده‌اند. اکنون این پزشکها دو گونه کار توانند کرد : یکی آنکه هر سه تن باهم بیمار را دیدن کنند و درباره‌ی درد و بیماری جستجو بکار برند و با شور و گفتگو بیماری را شناخته و همگی یکدل و یکزبان درمان و دستور برای بیمار و کسان او بدهند. دیگری آنکه هر یکی از ایشان جدا و تنها بر سر بیمار آید و هر یک درد را چیز دیگری تشخیص دهد و بدستورهای دیگری پردازد. این دو رفتار تفاوت بسیار باهم دارد. در آن رفتار که هر سه در یکجا بیمار را دیده‌اند ، اطمینان بکشف حقیقت بیشتر تواند بود. و آنگاه بیمار و کسان او تکلیفشان روشنست و بیدرنگ آن دستورها را بکار می‌بندند و بیماری چاره می‌پذیرد. لیکن در این رفتار چون هر یکی تنها تشخیص داده به هیچ کدام اطمینان نتواند بود و از آنسو چون سه گونه تشخیص و سه رشته دستور داده شده بیچاره بیمار و کسانش درمانده ، نخواهند دانست بسخن کدام یکی کار بندند و چه‌بسا نتیجه آن خواهد شد که به هیچ کدام کار نبندند و همه را بکنار بگزارند.

در اینجاست که ما همیشه می‌گوییم : نیکی‌ای که از راهش نباشد بدیست. این سه پزشک گرفتیم که هر سه دلسوز و نیکخواه بوده‌اند ، چون از راه غلطی پیش رفته‌اند باعث مرگ بیمار شده‌اند. بی‌آنکه خود بخواهند و بدانند بیک بدی مبادرت کرده‌اند.

درباره‌ی روزنامه‌ها همین را توان گفت : گرفتیم که هر یک از نویسندگان آنها بتوده و کشور دلسوز و علاقه‌مندند و مقصودشان پند و راهنمایی بمردم می‌باشد ، ولی راهی را که می‌پیمایند جز زیان نتیجه نتواند داد. زیرا هر یک از آنها بضد سخنان آن دیگری می‌نویسد. بلکه بسیاری آنچه که امروز نوشته فردا متناقض آن را بچاپ می‌رساند و پیداست که در نتیجه‌ی این تناقض‌نویسیها مردم نه تنها سودی نمی‌توانند برداشت بلکه با زیانها نیز مصادف می‌باشند. زیرا آن پراکندگی اندیشه‌ها و درماندگی مغزها که گفتیم سرچشمه‌ی همه‌ی دردهاست ، با این رفتار روزنامه‌ها فزونی می‌یابد و پریشانی و درماندگی بیشتر می‌گردد. (1)

بسیاری از روزنامه‌نویسها و نویسندگان از این نتیجه ناآگاهند و چنین سخنی را تاکنون نشنیده و ندانسته‌اند. من بارها می‌بینم کسی گفتاری نوشته می‌آورد که ما در روزنامه بچاپ رسانیم. و چون می‌گویم : ما خودمان ضد این را نوشته‌ایم می‌گوید : «چه عیب دارد ، بگزارید مطالب متنوع باشد» یا می‌گوید : «آن نظریه‌ی شما بود این هم نظریه‌ی منست». ولی اینها همه نادرست است و این روزنامه‌نویسان و نویسندگان بی‌آنکه خود بدانند و بخواهند بدیها با توده‌ی خود می‌کنند و در این روز درماندگی بار دوش آنان را هرچه سنگینتر می‌گردانند. در جایی که می‌توانند بسیار سودمند باشند و نیکیها نموده نامی از خود بیادگار گزارند بدینسان زیانمند درمی‌آیند.



👇
در این سخن نظرم به یک روزنامه‌های خاصی نیست و اساساً تنها روزنامه‌های ایران را نمی‌گویم. روزنامه‌های بسیاری از کشورهای شرقی این حال را دارد و بجای سودمندی زیانمند می‌باشد.


پابرگی :
1ـ امروز که «روزنامه‌های مجازی» (کانالها و سایتها) صدها برابر روزنامه‌های کاغذی در گذشته گردیده ، پریشانی و سرگردانی مردمان محسوستر است. از اینرو امروز پروا به این موضوع ارج بیشتر یافته و می‌باید به آن به چشم یک بیماری بیمناکی نگریست که نیازمند چاره‌ی هرچه زودتر است.


.
✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان

🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 10


در برابر آن پرسشها در زمینه‌ی قرآن نیز همین را نمودندی و هیچگاه این نكردندی كه پاكدلانه پیش آیند و یك پاسخ درستی بدهند. اینبود از آن چشم پوشیدیم. ولی گفتیم خودمان این زمینه را عنوان سخن گرفته و روشن گردانیم. روشن گردانیم كه پاكمرد عرب چون برخاست و بیست‌وسه سال رنج برد و قرآن را با یك رشته آموزاكها بدست مردم داد ، آن روز در سراسر عربستان جز قرآن كتابی ، و جز آموزاكهای آن آموزاكی نمی‌بود و از اینرو در مردم نیک می‌هنایید[1] و آن نتیجه‌های گرانبها را می‌داد. ولی چون یكی دو قرن گذشت كم‌كم سخنان دیگری بمیان آمد و آموزاكهای دیگری پیدا شد ، و هرچه اینها بیشتر گردید هَنایش قرآن كمتر شد ، و كار بجایی رسید كه چند گونه گمراهیها ، از صوفیگری و فلسفه و شیعیگری و باطنیگری و خراباتیگری و مانند اینها درمیان مسلمانان رواج گرفت و بیكبار قرآن از هنایش افتاد. اینست انگیزه‌ی آنكه قرآن درمیان خود قرآنیان از كار افتاده بویژه در زمانهای آخر كه یك اژدهاگمراهی ، بنام مادّیگری ، در جهان پیدا شده و تكان سختی باندیشه‌ها می‌دهد. اینبود اگر كسانی خواستندی قرآن بكار بسته شود بدانسان كه در آغاز اسلام می‌بوده بایستی دو كاری كنند : یكی آنكه بهمه‌ی آن گمراهیها و بدآموزیها پاسخ دهند و آنها را ریشه كَنند و دیگری اینكه جهان را بحال آغاز اسلام بازگردانند که هیچ یکی نشدی. زیرا نه جهان بحال آغاز اسلام بازگشتی و نه كسانی چاره‌ی این گمراهیها توانستندی.

می‌گفتم : خودمان اینها را بنویسیم و زمینه را روشن گردانیم : دیدیم از این هم نتیجه نخواهد بود. زیرا ما اینها را بارها نوشته‌ایم و می‌بینیم كه در این كسان هنایش نداشته. یك چیزی را كه ما آزمودیم و نیك دانستیم آنست كه سخن در اینان نمی‌هناید. ما می‌بینیم پس از آنهمه سخنانی كه از زیان كیشهای پراكنده و از زشتی آنها نوشته‌ایم هیچگاه در آن اندیشه نیستند كه دست از كیش بیهوده‌ی خود بردارند ، بلكه بسیاری بیك كار شگفتی برمی‌خیزند و آن اینكه می‌خواهند از گفته‌های ما سود جسته و یك نیكیهایی در كیش خود پدید آورند.[2] بدینسان كه برخی چیزهایی بیفزایند و برخی چیزهایی كم كنند و یك رُویه‌ی[3] بهتری بآن بدهند ، و هنگامی كه چند تن فراهم می‌نشینند چنین می‌گویند : «باید یك اصلاحاتی در مذهب كرد». از همین كسانند كه نزد من می‌آیند و می‌گویند : «ما كه موحدیم نهایت امیرالمؤمنین زحمت بسیار كشیده قدردانی ازو می‌نماییم» و این نمونه‌ی «اصلاحاتی» است كه می‌خواهند در كیش خود بكنند.

این رفتار اینان بیاد من می‌آورد داستانی را كه می‌باید در اینجا بیاورم : در هفده سال پیش هنگامی كه بخوزستان می‌رفتم در یكی از شهرهای سر راه در بازار یك كتابی دیدم ، كه چون در تاریخ می‌بود و خط خوبی می‌داشت با همه‌ی گرانیش خریدم. ولی چون بمهمانخانه آوردم و رسیدگی كردم دانسته شد در چند جا از صفحه‌هایش افتاده. می‌دانیم كه در كتابهای كهن شماره‌ی صفحه نبودی ولی یك كلمه از آغاز صفحه‌ی پسین را در گوشه‌ی پایین صفحه‌ی پیشین آوردندی كه از همانجا افتاده داشتن و نداشتن كتاب دانسته شدی. آن نیز اینگونه می‌بود و درست نیامدن پایین و بالای صفحه‌ها در چند جا افتاده را نشان می‌داد. دوباره بنزد فروشنده بردم و چگونگی را بازنمودم. نمی‌پذیرفت و بهانه‌هایی می‌آورد. پس از گفتگوی بسیار ناگزیر شد بپذیرد ، ولی گفت پول شما را بكسی دادم. یك ساعت دیگر بیایید تا بدهم. یك ساعت دیگر كه رفتم و یكی از همسفران نیز با من بود دیدم كتاب را جلو ما گزاشت و چنین گفت : «شما آقا اشتباه كرده بودید این هیچ نقصی ندارد دوباره ببینید!» كتاب را برداشته و دیدیم در آنجاها كه افتاده می‌داشت كلمه‌های پایین صفحه را تراشیده و كلمه‌هایی دیگری نوشته و چنین كرده كه با بالای صفحه راست می‌آید. پنداشته كه با همین رویه‌كاری[=ظاهرسازی] درست گردد و عیبی بازنماند.


[1] : هناییدن (همچون پناهیدن) = اثر کردن ؛ هنایش (همچون همایش) = اثر ـ و
[2] : چنان کسانی در زمان نویسنده چندان بنام نشدند ، ولی شاگردانشان پس از کشته شدن نویسنده درمیان کیشداران فراوان پیدا شدند و عنوانهایی از جمله «نواندیشان دینی» یا «اصلاحگران دینی» یافتند و هر کدام دسته‌ای دیگر را بسر خود گرد آورده به یک گمراهی نوینی انداختند. نتیجه‌ای که امروز از کوششهاشان بدست آمده آنست که پیدایش آنان نه تنها کار دین را سامان نداده بلکه آشفته‌تراز آشفته گردانیده. ـ و
[3] : رویه (همچون مویه) – ظاهر ، صورت ـ و


.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 در پیرامون شعر (تکه‌ی 9)


پیمان : مقدمه‌ی این مقاله‌ی آقای روایی را در شماره‌ی پیش چاپ کرده بودیم و در این شماره همه‌ی آن را چاپ نمودیم. خوانندگان تصدیق خواهند کرد که این مرد پاکدل با آنکه خود او از شعراست با چه زبان انصافی سخنرانی نموده‌اند و می‌توان گفت که این مقاله‌ی ایشان از شاهکارهای نویسندگی است. اما نسبت افراط و تفریط که آقای روایی بمردم شرق داده‌اند ما در این باره با ایشان همداستان نمی‌باشیم و چون دارنده‌ی پیمان در جای دیگری (1) از این موضوع سخن رانده گفته‌های ایشان را در اینجا تکرار نمی‌نماییم. آنچه در اینجا باید گفت اینست که توده چه در شرق و چه در غرب فهمی از خود ندارد بلکه همیشه باید بزرگان و پیشوایانی پیدا شده و آنان را براه رستگاری برسانند و جای فسوس است که در شرق از قرنها خردمندان زبان بسته و بکنجی نشسته و میدان را به بدآموزان و کج‌اندیشان باز گزارده‌اند و اینست که اینهمه عیبها پیدا شده وگرنه توده‌ی شرقی بویژه مردم ایران سخن‌شنوترین و میانه‌روترین مردمان می‌باشند. در همین موضوع شعر که پس از قرنها نخستین بار ما این سخنها را در پیمان می‌نویسیم خواهیم دید که باندک زمانی کمتر نشانی از غزلهای بیهوده باز نخواهد ماند و خود همان شعرای غزلسرای بیاری ما برخاسته در نکوهش غزل شعر خواهند سرود.


پابرگی :
1ـ آیین [بخش] دوم دیده شود. ـ پیمان


.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 چند سخنی با آقای فرامرزی (تکه‌ی سه از سه)


در جهان کمتر رخ دهد که کسی دانسته و از روی قصد بدیگری یا بخود زیانی رساند. چنین کاری جز در هنگام دشمنی نتواند بود. بیشتر زیانها از این راه پیش می‌آید که یک کسی بهوس بیک کاری پردازد و یا آن کار را از راهش دنبال نمی‌کند. مثلاً فلان بازرگانی که ورشکست می‌شود نه چنانست که قصد ورشکستگی داشته و دانسته و فهمیده سرمایه‌ی خود را از دست داده. بلکه چنینست که در داد و ستد هوسبازی کرده و اندیشه بکار نبرده و یا بداد و ستد ، خود نپرداخته بعهده‌ی شاگردان واگزارده و در نتیجه‌ی اینها سرمایه‌اش را از دست داده. یک دسته کودکان بیک کشتزاری وارد می‌شوند و آن را لگدمال می‌کنند نه آنست که قصد نابود کردن کشت را دارند. بلکه بهوسبازی اینسو و آنسو می‌دوند و در نتیجه‌ی آن ، زیان بکشت می‌رسانند.

مخصوصاً در مورد توده بسیار کم رخ دهد که کسانی نابودی آن را خواهند. چنین بدخواهی جز در نتیجه‌ی کینه و دشمنی سختی پدید نیاید. بیشتر زیانها و آسیبها بتوده از رهگذر کسانی رسد که دخالت بکارهای آن کنند بی‌آنکه شایسته‌ی چنان دخالتی باشند ، و یا در آن دخالت ، سود و هوس خود را نیز مخلوط گردانند.

درباره‌ی روزنامه‌ها نیز گله‌ی ما از این راه است. شما اگر امروز فهرستی از روزنامه‌های ایران بگیرید و یکایک آنها را از اندیشه گذرانید خواهید دید ، یک دسته از آنها روزنامه‌نویسی را پیشه‌ای می‌شمارند و جز درپی پول درآوردن نیستند. اینست همیشه فزونی فروش روزنامه را در نظر می‌گیرند و گفتارهایی که بچاپ می‌رسانند مقیدند که خوشایند مردم باشد. جز این نتیجه‌ی دیگری نمی‌خواهند. بلکه برخی از اینان به تشبثهای نامشروعی برمی‌خیزند (مثلاً از فلان بازرگان بدگوییها می‌کنند و پنج‌هزار ریال گرفته رها می‌نمایند). یک دسته‌ی دیگری درپی نام و شهرت می‌باشند و از احترامی که در برخی مجالس و ادارات بیک روزنامه‌نویس می‌گزارند دلخوشی دارند یا بنوشتن گفتار علاقه‌مند می‌باشند و از آن لذت می‌برند. یک دسته‌ی دیگری چون شنیده‌اند در اروپا روزنامه‌ها هست و روزنامه را یکی از لوازم زندگانی متمدنانه شناخته‌اند تنها از این راه بآن درآمده‌اند.

اینها هیچ یکی با ایران دشمنی ندارند و زیان آن را نمی‌خواهند. ولی کارشان چنان است که خواه و ناخواه زیان بتوده می‌رسانند. زیرا چون راهی برای خود نگزیده‌اند هر یکی بضد سخن آن دیگران ـ بلکه بضد سخنان دیروزی خود ـ می‌نویسد و این گیجی و سرگشتگی مردم را فزونتر می‌گرداند.

یک روزنامه اگر می‌خواهد بمردم سودمند افتد نخست باید بیندیشد و تصمیم گیرد که آیا چه می‌خواهم؟.. چه نتیجه را از این کار چشم دارم؟.. اگر مقصود پول پیدا کردن و یا نام و آوازه بدست آوردنست بیکبار خودداری نماید ، اگر مقصود راهنمایی بمردم و تکان دادن باندیشه‌ها و احساسات است این نیت بسیار نیک است و روزنامه‌نویسی با این قصد یک کار شایسته و بزرگی می‌باشد. ولی کسی که روزنامه را با این قصد می‌نویسد باید خود او پیروی از یک راهی نماید. باید یک راهی را برگزیند تا بتواند آن راه را بمردم نیز بنماید. کسی که خود راهی نمی‌شناسد چگونه خواهد توانست بدیگران راه نماید؟!.. کدام راه را خواهد نمود؟!..

نمی‌خواهم در اینجا از راه سخن رانم و بگویم چه راهی باید پیش گرفت! این گفتگو بسیار دراز است و من نمی‌خواهم در اینجا بآن درآیم. همین اندازه می‌خواهم بگویم که هر روزنامه‌ای نخست باید زمینه‌هایی را برای گفتگوهای خود برگزیند که از آنها بیرون نرود و یک آرمانی را در اندیشه گیرد که همیشه درپی آن باشد و گام بگام پیش رود. ما اگر بتوانیم همین شرط را در روزنامه‌های ایران اجرا گردانیم این خود یک گامی در راه پیشرفت روزنامه‌نویسی در این کشور خواهد بود. اگرچه چنین تقیدی برای یک روزنامه سخت خواهد بود و بیگمان زیانهایی را دربر خواهد داشت و دشمنانی پدید خواهد آورد. لیکن از آنسوی یک جایگاهی برای روزنامه باز خواهد کرد و بارزش آن در نزد خردمندان و بافهمان خواهد افزود و چه‌بسا در تاریخ یک نام جاویدانی برای آن تهیه خواهد کرد.

اینک سخن را بپایان می‌رسانم. ما برای روزنامه‌ی کیهان چنان جایگاه و چنان نام نیکی را درمیان توده و در تاریخ آرزومندیم و برای شما آقای فرامرزی فیروزی میخواهیم. ما امیدمندیم پرچم و کیهان ارتباط و همراهی باهم خواهند داشت و در کوششهای خود هردو یک راه را طی خواهند کرد.

(پرچم روزانه شماره‌های 114 ، 115 و 116)


.
✴️ در پیرامون نوشته‌های پیمان

🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکه‌ی 11


بسخن بیشتر از این دامنه نمی‌دهم. از هر راه كه بیندیشیم گفتگو با اینان نه تنها سودی نمی‌دارد زیان نیز می‌دارد. زیرا اینان را پافشارتر می‌گرداند و ما را از كار بازمی‌دارد. كار ما آن نیست كه با اینان سربسر گزاریم و كشاكش كنیم. بلكه آنست كه باین پراكندگیها و گرفتاریها چاره كنیم. اینست تا می‌توان باید از گفتگو كناره گرفت. بویژه درباره‌ی قرآن كه هیچ نباید بگفتگویی پرداخت.

در آذربایجان مثلی هست می‌گویند : «قفل برای درستكار است برای دزد نیست». این سخن راست است. قفل را كه بدر یک خانه یا یک صندوق می‌زنند برای كسان درستكار است كه همینكه آن را دیدند بازایستند و دست نگه دارند. ولی دزد قفل را هم شكند.

مانند آن را توان گفت : «قانون برای كسانیست كه بقانون گردن می‌گزارند ، برای گردنكشان نیست». شما اگر در بازار و درمیان شهر با یک مرد آبرومندی گفتگو می‌كنید با او می‌توانید یاد قانون كنید. ولی اگر در یک بیابان دور از آبادی به یک راهزنی برسید و بخواهید با او نام قانون ببرید و چشم نتیجه دارید كار بیخردانه كرده‌اید زیرا او قانون را زیر پا گزارده و پابندی بآن نمی‌نماید.

این داستان نیز چنانست.
🔸ما می‌باید با كسانی بگفتگو پردازیم كه به خرد ارج می‌گزارند و پیروی از آن می‌دارند ، و از آنسوی خواهای پیشرفت كار توده و آسودگی خاندانها می‌باشند.
لكن كسانی كه به خرد ارج نمی‌گزارند و هر زمان نام خرد برده می‌شود ریشخند می‌نمایند ، و آشكاره با دانشها دشمنی می‌نمایند و می‌گویند : «غلط كرد علم» و بتوده و كشور و پیشرفت آن كوچکترین پابندی را نمی‌دارند ، و نمونه‌ی نادانیشان آن بود كه در بیست و اند سال پیش در داستان مشروطه گفتند : «اگر رود كشور رود ، مذهب من كه نرود» با چنین كسانی سخن گفتن و دلیل آوردن چه نتیجه تواند داد؟!..

ما آشكاره می‌بینیم اینجا كه پاسخ می‌شنوند و درمی‌مانند می‌روند و از جای دیگری پیش می‌آیند ، و بجای پاسخ گفتن به پرسشهای ما می‌كوشند كه عامیان را برآغالند [1] و زبان بسخنان بیفرهنگانه باز می‌كنند ـ از گفتگو با اینان چه سودی بدست آید؟!..

این را نوشته‌ام كه در چند سال پیش با یكی از مسیونرهای آمریكایی گفتگو می‌كردیم ، من گفتم بیپایی دین مسیحی و دیگر دینهاست كه مایه‌ی بیدینی جهان گردیده ، و از انجیل و توریت[2] گواههایی برای سخن خود آوردم ، او از پاسخ درمانده چنین گفت : «عقل چیز دیگر است و ایمان چیز دیگر» من گفتم : «این اعلان ورشكستی است و من دیگر با شما حرفی ندارم».

🔸همه‌ی كوششهای ما برای اینست كه مردمان را به پیروی از خرد واداریم. در جایی كه كسی آشكاره دین را آخشیج[= ضد] خرد می‌شمارد چه گفتگو با او توان داشت؟!..

از هر باره كه نگاه كنیم گفتگو با اینان بیهوده است ، بویژه درباره‌ی قرآن كه بیكبار می‌باید دوری گزید. می‌باید قرآن را والاتر از آن دانست كه با چنین كسانی گفتگوی آن كرده شود. یک نكته‌ی دیگری آنست كه اینان از گفتگویی كه می‌كنند و از چَخِش و هیاهویی كه بمیان می‌آورند لذت می‌برند و از این باره هم بجاست كه از درافتادن با آنان پرهیز نماییم.

مردم همه اینان نیستند. كسانی كه در جستجوی راستی باشند فراوانند ، و ما می‌باید از راهش درآییم و راستیها را بآنان بفهمانیم. یک جلوگیری كه امروز درمیانست و ما می‌باید به برداشتن آن كوشیم اینست كه انبوهی از پیروان كیشها از رها كردن گمراهیهای خود می‌ترسند. از بس در گمراهی فرورفته‌اند چنین می‌پندارند كه اگر بزیارت نروند و یا روضه نخوانانند و یا پول بفلان مجتهد نفرستند گرفتار خواهند گردید و آسیب خواهند دید ، و یا در پیش خدا گناهكار خواهند بود. می‌باید بآنان فهمانید كه این ترس بسیار بیجاست. شما با این رفتار خود بت‌پرستید و خدا از شما سخت ناخشنود می‌باشد ، و اگر بازنگردید در پیش او شرمسار خواهید بود. از آنسوی شما كه بدینسان دسته دسته و پراكنده می‌باشید و در چنین زمان بیمناكی در اندیشه‌ی خود و فرزندان خود نیستید ، و با این كوششهای ما كه در راه رستگاری شما بكار می‌بریم همراهی نمی‌نمایید بسیار گناهكارید و خدا نكرده هر گزندی از این راه رسد شما پاسخده[=مسئول] آن هستید.


[1] : برآغالیدن = تحریک كردن. ـ و
[2] : نام و تلفظ دیگر تورات است. ـ و


.
🔸 سخنان بیاد سپردنی

🖌 احمد کسروی
✴️ 🖌 احمد کسروی ، در پیرامون اسلام

🔸سیاستگران این را افزاری برای خود ساخته‌اند

زیان دیگر این دستگاه اسلام نام آنست که دولتهای بزرگ که در آرزوی جهانگیری می‌باشند و بتوده‌های ناتوان و درمانده‌ی اسلامی چشم دوخته‌اند ، این دستگاه را افزاری برای پیشرفت کار خود ساخته‌اند. در اینجا بسخن درازی نیاز هست (بلکه اگر کسی بخواهد همه‌ی گفتنیها را بگوید به یک کتاب جداگانه نیاز خواهد افتاد) ، ولی من چون فرصت نمی‌دارم بکوتاهی خواهم کوشید.

این دولتها که در راه پیشرفت سیاست تنها به توپ و تفنگ و تانک بس نکرده از هر راهی پیش می‌روند و هر افزاری را بکار می‌برند نیک می‌دانند که کیشهای گوناگونی که درمیان مسلمانان رواج می‌دارد و امروز اسلام ؛ نامِ آنها می‌باشد ، گرفتاریهای بزرگی برای مسلمانانست، و روی‌همرفته چند نتیجه‌ی بزرگی را بسود آنها دربر می‌دارد زیرا :

1) توده‌ها را از هم جدا گردانیده بجای یگانگی و همدستی ، کشاکش و دشمنی بمیان ایشان می‌اندازد.

2) اندیشه‌ها را بسیار پست گردانیده مسلمانان را از پرداختن بزندگانی و همپایگی با اروپاییان بازمی‌دارد.

3) دانشهای اروپایی و جنبشهای سودمندی که درمیان اروپاییان پیدا شده (همچون مشروطه‌خواهی و میهن‌پرستی و مانند آنها) که بشرق نیز رسیده در نتیجه‌ی برخورد با این کیشها و ناسازگاری با آنها از هنایش می‌افتد.

چون اینها را نیک می‌دانند از اینرو پشتیبانی بسیاری از آن کیشها می‌نمایند ، و پیداست که از اینجا نتیجه‌ی بزرگ دیگری نیز بسود آنها بدست می‌آید ، و آن اینکه پیروان کیشها و پیشوایان ایشان چون آن دولتها را پشتیبان کیشهای خود می‌یابند رو بسوی آنان می‌گردانند و بزیردستی آنها بدلخواه گردن می‌گزارند (ما همین را بارها در ایران دیده‌ایم که چون پای بیگانگان باین کشور می‌رسد ملایان و پیروان ایشان بشادمانی می‌پردازند).

بهمین اندیشه است که اروپاییان در هر کجا که هستند باین کیشها آزادی می‌دهند و به پیشوایان آنها ارج می‌گزارند و در نهان و آشکار پشتیبانی نشان می‌دهند. از آنسوی شرقشناسان که یک دسته از کارکنان سیاسی دولتهایند پیاپی درباره‌ی این کیشها کتاب می‌نویسند و بچاپ می‌رسانند ، و در رخت جستجوهای بی‌یکسویانه و داوریهای تاریخی باستواری پایه‌ی هر یکی می‌کوشند. چنانکه همین رفتار را درباره‌ی دیگر گمراهیهای شرقیان ، از صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها ، می‌کنند و درباره‌ی آنها نیز کتابها نوشته پشتیبانیها می‌نمایند.

مثلاً درباره‌ی صوفیگری کتابها نوشته چنین وامی‌نمایند که صوفیان مردان ژرف‌اندیشی می‌بوده‌اند و آمیغهایی را دنبال کرده‌اند در حالی که ما می‌دانیم که سرمایه‌ی صوفیان بیش از همه بافندگیها بوده ، وآنگاه آموزاکهای ایشان برای یک توده ـ بویژه در چنین روزگاری ـ زهر کشنده است. شگفتتر آنکه اروپاییان پایه‌ی زندگانی خود را بروی کوشش و جانفشانی گزارده‌اند که می‌بینیم چگونه می‌کوشند و چگونه با یکدیگر بجنگ و نبرد می‌پردازند ، و در راه برتری بدیگران هزاران و صدهزاران جوانان خود را بکشتن داده افسوس نمی‌خورند. ولی در برابر شرقیان صوفیگری یا خراباتیگری را که پایه‌ی آنها خوار داشتن جهان و بی‌پروایی بزندگانی و سستی و تنبلیست به نیکی می‌ستایند. و یا بکیشها که نتیجه‌ی هر یکی از آنها جز بازماندن از زندگانی نیست هواداری نشان می‌دهند. از همینجا شما براز درون ایشان پی برید.

درباره‌ی اسلام نیز همانست. راستی را این دستگاه اسلام نام از هر باره بسود دولتهای آزمند و جهانگیر می‌باشد. و گذشته از دیگر چیزها چنانکه گفتیم مسلمانان دیندار بزیستن در زیر دست هر دولتی آماده‌اند. و تنها این می‌خواهند که در دین خود (یا بهتر گویم : در کیشهای خودشان) آزاد باشند. اینست ما دیدیم موسولینی در ایتالیا چون برخاست و آرزوی دست یافتن ببرخی از کشورهای اسلامی می‌داشت خود را هوادار اسلام نشان می‌داد که باید گفت : مشق چوپانی این گله‌های پراکنده را می‌کرد. همچنین دولت ژاپن ، چون از سالهاست در آرزوی دست یافتن به بِرمِه و جاوه و هند و چین و هندوستان می‌بود ، خود را پشتیبان اسلام نشان می‌داد. او نیز مشق چوپانی می‌کرد.

مسلمانان در ژاپن فراوانند. ولی دولت ژاپن جز اندیشه‌ی سیاسی نمی‌داشت و هیچگاه نشدنیست که روزی ژاپن یک دولت اسلامی باشد.


.