پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)

🔸 1ـ خردها امروز سستی گرفته (تکه‌ی یک از دو)


یكی از فرقهای آدمیان با جانوران و چهارپایان خرد[=عقل] است كه آدمیان دارند و جانوران ندارند. بنیاد آدمیگری «روان» است و یكی از نشانه‌های روان «خرد» می‌باشد.

خرد چراغی است كه آفریدگار فراراه زندگانی آدمیان داشته تا در روشنایی آن راه آسوده بپیمایند. خرد چشم دل است و جانوران كه آن را ندارند چون كورانند.

ما در اینجا بستایش خرد نمی‌پردازیم. آنچه باید گفت اینست كه خرد گاهی سستی می‌گیرد و به پستی می‌گراید. استاد خرد آن مردان خدایی و آن آموزگاران آسمانی است كه خدا برمی‌انگیزد. اینست كه در هر زمان كه مرد خدایی میانه‌ی آدمیان بوده خردها نیرو گرفته و بلندی یافته و جهان حال دیگری پیدا كرده است. سپس هرچه مردم از آن زمان دورتر شده‌اند از نیروی خردهای ایشان كاسته است.

ما برای این موضوع مثالهای بسیار از زمان خود داریم. ولی چون نیك و بد كارهای هر زمان را مردمان آن زمان بآسانی درنمی‌یابند و این پس از گذشتن هر دوره‌ایست كه عیبهای آن آفتابی می‌شود از این جهت بهتر می‌دانیم كه نخست مثالی از زمانهای گذشته آورده سپس بزمان خود برگردیم :

هفتصدونود[و]شش سال از تاریخ هجرت می‌گذرد سالهاست كه تیمور لنگ معروف در نتیجه‌ی لشکركشیهای بسیار و تاراجها و كشتارهای بیشمار ، فرمانروایان بومی ‌ایران را كه بهر سو پراكنده بودند برانداخته و بسراسر این سرزمین دست یافته است. در هر كجا نام «حضرت صاحبقران» است كه بر زبانها می‌رود و بهر كجا كه صوفی‌ای یا فقیهی یا شاعری است «مكاشفه»ای ساخته یا حدیثی از اینجا و آنجا بدست آورده یا قصیده‌ای بافته بنزد او می‌شتابد و بدان دستاویز نزدیكی باو می‌جوید.

در این سال تیمور تازه بغداد را بگشاده و در نزدیكیهای ماردین آهنگ تاختن بشام را دارد كه آن سرزمینها را هم از گزند و آسیب بی‌بهره نگزارد و چون یكی از پسران او بنام «عمرشیخ» در فارس است كسانی بطلب او فرستاده كه بیاید و درباره‌ی تاختن بشام با او نیز شور كرده شود.

عمرشیخ با دسته‌ای از سپاه و امیران از شیراز روانه شده با دبدبه و شكوه از راه عراق عرب راه می‌سپارد. خدا می‌داند كه او و همراهانش مردم را با چه دیده دیده و چه رفتاری با آنان می‌نموده‌اند مردمی ‌را كه بارها ده‌هزار یكجا هفتادهزار یكجا سر بریده و آهی نیز نمی‌كشیده‌اند.

منزل منزل راه می‌برند. «حضرت صاحبقران بدیدار فرزند دلبند خود مشتاق است و او را طلب فرموده» او باید برود و هرچه زودتر به «اردوی كیوان پوی» برسد. باو چه كه در هر منزلی صد گزند بمردم بیچاره می‌رسد باو چه كه كسانش در هر فرودگاهی آتش بدارایی مردم می‌زنند.

در چهار منزلی بغداد به برابر دیهی [dih] بنام «خُرماتو» می‌رسند. در آن زمان همه‌ی آبادیها از كوچک و بزرگ بارویی گرد خود داشت این دیه برگشته‌بخت نیز بارویی دارد. كسان عمرشیخ بطلب كاه و جو و نان نزدیك بارو می‌روند. روستاییان كه نمی‌شناسند آنان كیستند و سرپرست كاردانی هم ندارند كه چاره‌ی كار كند سر از فرمان پیچیده دست رد بر سینه‌ی آن كسان می‌گزارند.

خبر به پسر تیمور رسیده سخت برآشفته خویشتن بآبادی نزدیك می‌شود.

چند تن از روستاییان كه پشت بامی ‌رفته و تیر و كمان در دست داشته‌اند چون كسان نادان و بی‌سر و پایی بودند و او را نمی‌شناختند تیر بسوی او می‌اندازند. او بیشتر برآشفته سپر بِرو كشیده هرچه نزدیکتر می‌رود و ناگهان تیری بر شكم او رسیده شریانها را پاره می‌كند و همان دم افتاده جان می‌سپارد.

دیگر نپرس كه چه رو می‌دهد و چه هنگامه‌ای برپا می‌شود : سپاهیان از هر سو بجنبش آمده روی بآن دهكده‌ی‌ تیره‌بخت می‌آورند و در اندك‌زمانی سراسر آن را زیر و رو كرده زنده‌ای در آن بازنمی‌گزارند.


.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 دلبر پنداری (تکه‌ی 4)


در کتابهای عربی یک رشته خبرهایی هست بنام خبرهای « آخرالزمان» در آنجا از جمله عبارتی هست که « یرتع الذئب مع الغنم» (گرگ با گوسفند در یکجا خواهد چرید). مقصود آنست که زمانی می‌آید و کینه و دشمنی از آدمیان و ددان باز گرفته می‌شود و اینست که گرگ هم مثل گوسفند گردیده و گوشتخواری را ترک گفته همراه گوسفند علف می‌چرد. من نمی‌گویم چنین چیزی در جهان خواهد بود بلکه اگر از من بپرسند این خبرها دروغی بیش نیست. بهر حال مقصود گوینده همان است که گفتم. بعبارت دیگر مقصود او معنی راستین جمله است نه اینکه گزافه‌گویی می‌نماید.

لیکن سپس این عبارت بزبانها افتاده که اگر خواسته‌اند ایمنی و آسایش را بستایند گفته‌اند :

« گرگ با میش بآبشخور می‌آید» و بی‌شک مقصود آن بوده که دزدان و راهزنان که دیروز آدمیان را می‌کشتند و لخت می‌نمودند امروز آن خوی ددی را رها کرده ، و با‌ آدمیان در یکجا زندگانی می‌نمایند چنانکه همین حال امروز در کشور ما ایران برپاست که راهزنان دیروزی از گردنه‌ها و کوهستانها بشهر آمده زندگانی آدمیانه پیش گرفته‌اند.

همین عبارت را فردوسی نیز بکار برده که درباره‌ی محمود غزنوی می‌گوید :

جهاندار محمود شاه سترگ بآبشخور آرد همی میش و گرگ

ولی شعرای دیگر پنداشته‌اند مگر براستی باید میش و گرگ در یکجا باشند بلکه بهمچشمی یکدیگر مطلب را هرچه دامنه‌دارتر ساخته‌اند :

گرگ از مهابت تو به ره مانده میش را بر دارد از زمین و بدوش شبان دهد
  
انصاف بده تا در انصاف تو باز است غمخوارتر از گرگ شبان نیست غنم را

سپس هم بصدها زمینه دیگر پرداخته‌اند که در اینجا شمردن همه‌ی آنها بیجاست.

از ناصیه‌ی کاهربا گرچه طبیعی است سعی تو فرو شوید رنگ یرقان را
  
چنان بعهد تو میزان عدل شد طیار که میل سوی کبوتر نمی‌کند شاهین.



.
✴️🖌 باید شکیبنده باشیم


🔸 در این راه که ماییم باید شکیبنده باشیم. بیماریهای گوناگون هزارساله بآسانی درمان نپذیرد و ملیونها مردم بیکبار براه نیایند.

🔸 این راه که پیش گرفته‌ایم بیگمان بسوی رستگاریست و با این گامهای فیروزانه که پیش میرویم هرآیینه آنرا بپایان خواهیم رساند. ولی باید برنجها و سختیها شکیبنده باشیم.


🔸 شما اگر میخواهید رنجتان کم باشد ببدنهادانی که سرمایه‌شان جز کولیگری و بیفرهنگی نیست، و به تیره‌درونانی که در پی راستیها نیستند، و بیدردانی که خواهان پیشرفت و سرافرازی نمیباشند نپردازید.


.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 چرا خردها از کار افتاده (تکه‌ی سه از سه)


گفته‌ی کنت گوبینو راست است. ما هم امروز کسان بسیاری را می‌بینیم که چون موضوعی را با ایشان بگفتگو می‌گزاریم و دلیلها می‌آوریم و بیکایک پرسشهاشان پاسخ می‌دهیم بیکبار درمی‌مانند و خاموش می‌گردند و پنداشته می‌شود قانع گردیدند و حقایق را پذیرفتند. ولیکن سپس می‌بینیم اندک ‌اعتنایی بآن حقایق و دلیلها نکرده‌اند و باز بر سر عقیده‌ی بیپای خود پایدار می‌باشند.

اینگونه کسان بسیارند. ولی همگی نیستند. کنت گوبینو چنین فهمیده که همه‌ی ایرانیان بلکه همه‌ی شرقیان بچنین دردی گرفتارند. ولی این اشتباهی از آن دانشمند می‌باشد ، زیرا چنانکه بارها گفته‌ایم ایرانیان یا شرقیان ، نه در ساختمان تنی و نه در نیروهای روانی از اروپاییان کمتر نمی‌باشند ، و این درماندگی فهم و خرد که کنت گوبینو از کسانی دیده طبیعی آنها نبوده. روشنتر گویم : اینگونه کسان که کنت گوبینو دیده و ما نیز امروز می‌بینیم از طبیعت چنین نبوده‌اند. بلکه سپس در نتیجه‌ی آنکه ‌اندیشه‌های پراکنده‌ی گوناگون را فراگرفته و در مغزهای خود آکنده‌اند ، ناگزیر فهمها و خردهاشان از کار افتاده. به هر حال این یقین است که این درماندگی در ایرانیان طبیعی نیست تا همگانی باشد.

از این گذشته ما امروز صدها کسان را ـ از میان آشنایان خود ـ می‌شناسیم که هر یکی خود جویای حقیقت می‌باشد و همچون تشنه‌ای که درپی آب باشد درپی حقایق است. ما در این نُه سال نیک آزموده‌ایم که کسانی چگونه می‌آیند و نخست با گفته‌های ما مخالفت نشان می‌دهند. ولی سپس چون دلیل می‌شنوند رام گردیده آنها را می‌پذیرند و این بار بهمدستی و یاوری می‌کوشند. ما از اینگونه کسان صدها داریم.

همین امروز که یک دسته بنام هواداری از شاعران بهیاهو پرداخته‌اند و چنانکه دیروز گفتیم بدلایل و مطالبی که بشرح دراز نوشته‌ایم کمترین اعتنایی نمی‌کنند در قبال آنها پیاپی نامه‌ها می‌رسد از پاکدلانی که از دور و نزدیک نوشته‌های ما را خوانده‌اند و بنام حقشناسی و گواهی چیزهایی نوشته می‌فرستند ، برخی از این نوشته‌ها را در پرچم بچاپ خواهیم رسانید و در اینجا برای آنکه سخنم بیکبار بیدلیل نباشد یکی از آنها را که مختصر است در پایان گفتار می‌آورم :

آقای چهره‌نگار از اهواز نامه‌ای درباره‌ی پرچم نوشته و در آن چنین می‌گوید : «این روزنامه توسط یکی از دوستان ، آقای محمدعلی جزایری بمن معرفی شد. خود آقای جزایری را که بعد از یک ماه و نیم دیدم ، بسیار درشگفت شدم. زیرا این جوان برای خواندن رمان تقریباً پانصد تومان خرج کرده و بیش از هزار کتاب فراهم کرده بود. لیکن دیدم که همه‌ی آنها را بگوشه‌ای گزاشته و خاک روی آنها را گرفته و شگفتتر اینکه بنام دوستی ، از رمان خواندن من هم جلو گرفت. چون انگیزه‌ی این را پرسیدم گفتارهای پرچم و پیمان را برایم بیان کرد. نه تنها درباره‌ی رمان بلکه هرچه خوانده بود برای من بازگفت ، و من گرچه زاییده‌ی شیراز و پرورش‌یافته‌ی آنجا بودم لیکن چاره جز پذیرفتن بدی شعر و سایر چیزها ندیدم ...» اینست نمونه‌ای از حقیقت‌پرستی ایرانیان. کنت گوبینو اینها را نشناخته است.

(پرچم روزانه شماره‌های 126 و 127)


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)

🔸 1ـ خردها امروز سستی گرفته (تکه‌ی دو از دو)


بیچاره روستایی كه با زن و فرزندان خود باتاق گرمی ‌خزیده و بیخبر از همه جا نشسته ناگهان شمشیرهای آخته بالای سر خود و فرزندانش می‌بیند كه بی‌آنكه مهلتی بدهند و سخنی بپرسند همه را بدم شمشیر می‌دهند.
بیچاره كودك شیرخوار كه در گهواره خوابیده در انتظار پستان مادر است كه بلبهای او ساییده شود ناگهان سوزش خنجر را درمی‌یابد كه بگلوی نازك او ساییده شده با یك تكانی سرش را از تن جدا می‌سازد.
بیچاره نوعروس كه بسامانِ خانه پرداخته چشم بسوی راه دارد كه شوهر جوانش از در درآمده دست بگردن او بیندازد ، ناگهان دُژخیمان را در برابر خود می‌یابد كه نخست پرده‌ی عفتش را دریده سپس با خنجر و نیزه شكمش را پاره می‌كنند.
اینها دریافتهای من و سوز دل من است. ببینیم مردم آن زمان چه درمی‌یافته‌اند و چه گفتاری درباره‌ی این حوادث جانگداز بر سر زبان داشته‌اند. اندكی از گفتارهای مورخ آن زمان را نقل نماییم :
«در چهار منزلی بغداد بكلاته‌ی خُرماتو نام رسیدند و در آنجا غله فراوان بود شاهزاده یك دو نوكر فرستاده فرمود كه لشکریان را تغار دهند[=میهمانی دهند] و اهل قلعه سر باززده و نوكران بازآمده صورت حال بازنمودند شاهزاده بی‌التفاتانه سوار شده برابر آن وحشت‌آباد آمد و آن قلعه چنان نبود كه یك ساعت از ده سوار محافظت توان نمود كردانِ كوتاه‌اندیشه تیری بطرف سواران انداختند و امیرزاده عمرشیخ را آتش قهر برافروخته و سپر پیش رو آورده نزدیك بارو رفت ناگاه تیر بلا از كمان قضا گشاد یافته بر شریان آن شیر ژیان رسید و همای زندگانی از قفس جسمانی خلاص گردید و در ساعت هلاك شد ع با تیر قضا دفع سپرها هیچست فریاد از نهاد بهادران برآمده فی‌الحال آن كلاته‌ی نامبارك را درهم كوفته مجموع آن اشرار را تا اطفال شیرخواره پاره پاره كردند و استخوان شاهزاده را در شیراز سردابه اختیار كرده پنهان نهادند چون آدمی ‌هرآینه ازین مرحله‌ی اندك بقا رفتنی است و متاع این كاشانه را بجاروب فنا رفتنی عاقل دل درو چرا بندد و كامل اگر بر خود نگرید باری چرا خندد عالمیان را اندوه این عزا گریبان جان گرفته دلها كباب و دیده‌ها پرآب گشت اما چاره جز صبر و تسلیم نداشتند.
چون نیست ز هرچه هست جز باد بدست چون هست ز هرچه هست نقصان و شكست
انگار كه هرچه هست در عالم نیست پندار كه هرچه نیست در عالم هست
حضرت صاحبقران منتظر امیرزاده عمرشیخ بود كه با او مشورت نموده عازم بلاد شام و مصر شود ناگاه امیر توكل بهادر به اردوی همایون آمده این قصه‌ی پرغصه‌ی امرا را شنوانید همه متحیر شدند نه روی گفتن و نه رای نهفتن ع آه ازین قصه كه دردیست كه نتوان گفتن عاقبت بر عقل و درایت آن حضرت اعتماد نموده صورت واقعه در خلوتی عرضه داشتند حضرت صاحبقران چون كوه گران سنگ ثبات قدم نمود و آن شربت تلخ مذاق نوشیده و لباس صبر پوشیده تحمل فرمود و دانست كه جزع و فزع فایده ندارد ع ای دل ناآزموده وقت جزع نیست بحكم الهی راضی شده صبر فرمود و ترویح روح او را صدقات بمستحقین رسانید ...» (1)


پابرگی :
1ـ (106009) ، مطلع‌السعدین سمرقندی حوادث سال 796 (پ = پیمان)


.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 دلبر پنداری (تکه‌ی 5)


می‌گویند : مادری به بچه‌ی خود گفت : قربان چشمهای بادامی تو برم. بچه پا بزمین کوبید که : بادام می‌خواهم. این شعرا نیز همین که یک عبارتی را شنیده‌اند بمضمون‌بافی برخاسته‌اند و داد بیهوده‌گویی داده‌اند.

پس پیداست که آنکه علم ذیشأن بیان را نخوانده این دسته‌ی شعرای گزافه‌باف و یاوه‌گوست و آن کسی که ناسنجیده و نااندیشیده با عبارتهای ناتراشیده بهواداری آنان برمی‌خیزد.

من در چندی پیش در یکی از روزنامه‌ها خواندم که جوانی در زنجان بشاعری برخاسته و غزلهایی سروده و چون یک غزل او را خواندم مضمون یک بیت این بود : « ای دل اگر دلبر آمد که تو را ببرد با او مرو که آن قاتل من است». در شعر دیگری از غزل دیگر گفته بود : « دیشب من از شام تا صبح می‌گریستم و مردم از ناله‌ی من نخوابیدند. آری در شب بارانی مردم نمی‌خوابند» از خواندن این شعرها آه از دل برآوردم که چگونه هوش و جربزه‌ی جوانان ایران با این سرسامها هدر می‌گردد.

جوانی که از آغاز عمر باین گونه سرسامها آشنا شود و شب و روز خود را با آنها بسر دهد آیا چه سودی بخاندان خود و بکشور خود خواهد داشت؟!

ولی دیدم گناه او نیست. گناه آن کسانیست که پیش ازو این درها را بروی ایرانیان باز کرده‌اند. گناه این روزنامه‌هاییست که اینگونه اشعار را چاپ کرده گمراه را گمراهتر می‌سازند.

گناه آن خردمندانیست که زیان این بیهوده‌گوییها را می‌دانند ولی خود را بگوشه‌ای کشیده و خاموش نشسته‌اند. گناه آقای صفیر و مانندگان اوست که اگر کسی زبان بنکوهش این سفاهتها باز کرد با زبان درشت و زمخت همه بر وی می‌تازند. پس از همه گناه من است که برای جلوگیری برنمی‌خیزم و این بود که بنگارش این یک رشته مقاله‌ها پرداختم.

.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 درباره‌ی رضاشاه پهلوی و کارهای زمان آن شاه (تکه‌ی یک از سه)


یکی از کارهای نیکی که باید در ایران انجام گیرد آنست که کسی یا کسانی با یک نظر پاک و بیغرضی کارهای رضاشاه پهلوی را بگفتگو و جستجو گزارند و نیک و بد همه را روشن گردانند. مردم درباره‌ی او از حقیقت بسیار دورند و نیکیها و بدیهای او را نمی‌دانند. زیرا آنچه در زمان خودش بود هر کاری می‌کرد چه در روزنامه‌ها و چه در مجلس شورا و چه در جاهای دیگر مورد ستایش می‌گردید و کسی زبان بخرده‌گیری نمی‌توانست گشود و آنچه اکنونست بی‌انصافانه از نیکی او نیز چشم‌پوشی می‌نمایند و پیاپی بشکایت و بدگویی می‌پردازند. بخصوص کسانی که در زمان او بزندان افتاده یا آسیب دیگری دیده‌اند که خودداری نمی‌توانند و از شکایت باز‌نمی‌ایستند.

ولی ما آرزومندیم این کسان رنجش و احساسات خود را در موضوع دخالت ندهند و درباره‌ی شاه گذشته چنانکه بدیها را بدیده می‌گیرند از نیکیها هم چشم نپوشند. نویسنده خود از کسانی هستم که از دیکتاتوری رضاشاه آسیب دیده‌ام. آشنایانم داستان بیرون آمدن مرا از عدلیه می‌دانند (1) و جز خدا کسی نمی‌داند که آن داستان چه زیانهایی را بزندگانی من زد. گذشته از آنکه در زمان سرشهربانی بودن آیرُم (2) در نتیجه‌ی یک بدگمانی بیجا ، نُه روز مرا در شهربانی نگه داشتند و همه‌ی کتابها و نوشته‌هایم را باداره‌ی آگاهی آورده و صفحه بصفحه جستجو کردند که بسیاری از آنها از میان رفت. (3)

با اینحال من بخود حق نمی‌دهم در گفتگو از کارهای رضاشاه باین رنجش و آزردگی دخالت دهم. تاکنون چند بار گفته‌ام و در اینجا هم می‌گویم : رضاشاه بایران نیکیهای بسیار کرد. خانخانی را از میان برداشت ، بیست سال کشور را ایمن و آسوده راه برد ، بآبادی تهران و دیگر جاها کوشید ، بانک ملی بنیاد نهاد ، نظام وظیفه اجرا کرد ، بمردم رخت یکسان پوشانید ، زنان را از چادر و پیچه بیرون آورد. اینها هر یکی در حدود خود کارهای بزرگ و سودمندی است که باید بنام آن پادشاه در تاریخ بماند.

اگر کسانی سمتقو و اقبال‌السلطنه و شیخ‌خزعل و جهانشاه‌خان و امیرعشایر و بسیار امثال اینان را که بودند و هر یکی در یک گوشه‌ی مملکت فرمانروایی می‌کردند فراموش ننموده‌اند معنی این گفته‌ها را بهتر خواهند فهمید.

ولی از آنسوی رضاشاه مشروطه را از میان برد ، دارالشورا [=پارلمان] را بی‌آبرو گردانید ، در زمان او احساسات آزادیخواهی و ایراندوستی خفه گردید ، بداخلاقی رو بفزونی رفت ، رضاشاه هنگامی بکار برخاست که می‌توانست احساسات آزادیخواهی و ایراندوستی را در مردم نیرومند گرداند و یک دسته از هوچیان و سودجویان را که درمیان آزادیخواهان پیدا شده و باعث آشفتگی کشور بودند از میان بردارد ، مشروطه را از راه حقیقت بجریان اندازد. خلاصه آنکه توده را بتکان آورد و یک نیرویی از آنها تولید گردانیده پشتیبان خود سازد. آن اختیاری را که بدستش افتاد می‌توانست در این راه بکار برد. ولی رضاشاه چون از هوچیان و آزادیخواهانِ دروغی رنجیدگی داشت بکینه‌ی آنها کوشید و مشروطه را از پا انداخت ، و اینبود انتخابات را سفارشی گردانید و از دارالشورا اختیار را گرفته قانونها را تابع اراده‌ی خود ساخت. همچنین در همه‌ی ادارات زور و چیرگی را بکار انداخت. اینها نیز زیانهای کوچکی نیست و من نمی‌دانم این بدبینی و دشمنی با مشروطه و توده در دل آن پادشاه از کجا و به چه انگیزه پدید آمده بود.

این یک داوری‌ایست که من به اجمال درباره‌ی آن شاه می‌کنم و پیداست که باین کوتاهی نباید اکتفا کرد و باید بیک داوری بهتر و مفصلتر برخاست. از آنسوی یک رشته جریانهای سیاسی بوده که مردم از آنها آگاه نشده‌اند و تا آنها بیرون نیاید و دانسته نشود داوری صورت درستی نخواهد داشت.

نویسنده بیک رشته‌ی کمی از آنها آگاهم و نیک می‌دانم که چه اهمیتی را داراست و چگونه ‌اندیشه‌ها و نظرها را تغییر تواند داد. اینست بسیار آرزومندم که آن حقایق بیرون آید و مردم آگاه گردند. ایکاش رضاشاه آن حوصله را داشتند که در آن زیستگاه خود که دور از ایران روز می‌گزارند حقایق تاریخی بیست ساله‌ی زمان سررشته‌داری خود را یادداشت کنند و یا کسی را بیادداشت کردن وادارند و این کمک را بتاریخ ایران دریغ ندارند.


پابرگیها :
1ـ نک. «زندگانی من» (ده سال در عدلیه و داستان بیرون آمدن من از عدلیه)
2ـ سرتیپ محمدحسین آیرم رئیس شهربانی حکومت رضاشاه از سال 1312 تا 1314. رکن‌الدین مختاری همان جایگاه را تا 1320 داشت. برای آگاهی بیشتر نک. دفتر «دفاع در دیوان کیفر»
3ـ از جمله نوشته‌هایی که ناپدید شده بخش یکم و دوم (از سه بخش) «دفتر روزگار» یا «تقویم هزاروسیصدوبیست ساله» است.


.
🔸 سخنان بیاد سپردنی

🖌 احمد کسروی
✴️ لاخواننا العرب


✴️📖🖌 احمد الکسروی ، التشیع و الشیعة

🔸 الدین هو معرفة‌العالم الی حد مایمکن و معرفة حقائق العیش و اتباع العقل فی کل الامور.

🔸ان الاسلام اثنان : الاول مااسسه النبی‌العربی قبل‌الف وثلاثماة و خمسین عاما و دام قرونا. الثانی ما هو الیوم بین‌المسلمین و متلون عند کل طائفة بلون آخر. فکلا هذان یسمیان اسلاما و الحق ان هذا غیرذاک بل الحق ان هذا یناقض ذاک.

🔸 فان الاسلام الاول کان دینا طاهرا الهیا یدعوالناس الی توحید الله و ترک عبادة‌الاوثان و یحرض الناس علی التعقل و التفکر و معرفه سنة‌الله فی خلقه و هذاالاسلام (و ان‌شئت فقل: هذه المذاهب المتشتة) قد بعث الناس علی عبادة الموتی و زیارة القبب و اتباع الاوهام و الهیهم عن‌التعقل و التفکر و معرفة سنة‌الله. ان الاسلام الاول الف بین العرب و صیرهم امة واحدة و ابلغهم ذوی المجد و العلی ، و هذا‌الاسلام قدفرق الناس و اوجد بینهم العداوة و البغضاء و انزلهم الی درکات الذل و الهوان.

🔸... ان الناس کمایجب علیهم العلم بالله یجب علیهم‌العلم بسنته فی خلقه و اتباعها فی‌امورهم و اعمالهم و الانصراف عن کل ما یخالف سنة‌الله.

🔸 ... ان النحل الشائعة تعد من‌الدین ، و الحقیقة انها کفر و ضلالة ولم یکن الدین الا لیقی‌الناس من ضلالات کهذه.

🔸 ... ان هذه‌المذاهب قد حقرت الدین عند اصحاب العلم و جرأت المادیین علی‌انکار وجودالله و تکذیب الانبیاء و اعلان العداوة بالدین. فمن الواجب علینا ان نعادی هذه الضلالات و نکافح اصحابها.

🔸 یسرنا ان بین اخواننا الناطقین بالضاد لرجالا اولی‌النهی و شبانا ذوی‌العلم و نحن نرجو من کل وصل کتابنا هذا الی یده ان یمعن فیه النظر و یقضی فی‌المسائل المطروحة فیه بفهمه و عقله و یتبع الحق فان الحق احق ان یتبع.


✴️ برای برادران عرب ما


✴️📖🖌 احمد کسروی ، التشیع و الشیعة

🔸 دین شناختن جهانست تا جاییکه توان شناخت و دانستن آمیغ‌های زندگی و پیروی از خرد در همه کارهاست.

🔸 اسلام دو تاست: یکی اسلامی که پاکمرد عرب هزاروسیصد و پنجاه سال پیش بنیاد نهاد و تا قرنها بر پا میبود. و دیگری اسلامی که امروز میان مسلمانان هست و نزد هر دسته‌ای به رنگ‌های گوناگون نمودار گردیده. این دو را اسلام مینامند. ولی یکی نیستند و بیکباره از هم جدایند، و بلکه آخشیج یکدیگرند.

🔸 اسلام نخستین یک دین پاک خدایی بوده که مردم را بیکتاپرستی و رهاکردن بت‌پرستی می‌خوانده و آنان را به بکاربستن خرد و اندیشه و شناختن آیین آفرینش خدا وامیداشته و این اسلام (اگر می‌خواهید بگویید: این کیش‌های پراکنده) مردم را به پرستش مردگان و زیارت گنبدها و پیروی پندارها برمی‌انگیزد و آنان را از خرد و اندیشه و شناختن آیین جهان بازمی‌دارد. اسلام نخستین مردم عرب را بهمبسته و یک توده گردانیده و بشکوه و برتری رسانید، و این اسلام مردم را از هم پراکنده و میانشان دشمنی و کینه پدید می‌آورد و آنان را به پستی و خواری فروانداخته.

🔸 همچنانکه بر مردم بایاست که خدا را بشناسد، بایاست که آیین آفریدگار را شناخته و در همه چیز و همه کارهای خود از آن پیروی نموده و از هرآنچه ناسازگار با آیین خداست رویگرداند.

🔸 کیشهای کنونی دین شمرده می‌شوند، ولی براستی اینها بی‌دینی و گمراهی است و دین نیامده مگر برای بازداشتن مردم از چنین گمراهی‌هایی.

🔸 این کیش‌ها دین را نزد دانشمندان خوار گردانیده و پیروان مادیگری را در نپذیرفتن هستی خدا و دروغ شمردن برانگیختگان و دشمنی نمودن با دین، گستاخ گردانیده.

🔸مایه خشنودی است که در میان برادران ضادگوی (عرب‌زبان) ما مردان خردمند و جوانان دانشمند هستند و ما امیدمندیم هرآنکه این کتاب بدستش می‌رسد در آن ژرف بنگرد و درباره جستارهای آن با فهم و خرد خود داوری نماید و از حق پیروی نماید که هرآینه پیروی حق شاینده‌تر است.


.
✴️ إنّ الله معنا


✴️📖🖌 احمد الکسروی ،
التشیع و الشیعة

🔸 الدین هو معرفة‌العالم الی حد مایمکن و معرفة حقائق العیش و اتباع العقل فی کل الامور.

🔸ان الاسلام اثنان : الاول مااسسه النبی‌العربی قبل‌الف وثلاثماة و خمسین عاما و دام قرونا. الثانی ما هو الیوم بین‌المسلمین و متلون عند کل طائفة بلون آخر. فکلا هذان یسمیان اسلاما و الحق ان هذا غیرذاک بل الحق ان هذا یناقض ذاک.

🔸 فان الاسلام الاول کان دینا طاهرا الهیا یدعوالناس الی توحید الله و ترک عبادة‌الاوثان و یحرض الناس علی التعقل و التفکر و معرفه سنة‌الله فی خلقه و هذاالاسلام (و ان‌شئت فقل: هذه المذاهب المتشتة) قد بعث الناس علی عبادة الموتی و زیارة القبب و اتباع الاوهام و الهیهم عن‌التعقل و التفکر و معرفة سنة‌الله. ان الاسلام الاول الف بین العرب و صیرهم امة واحدة و ابلغهم ذوی المجد و العلی ، و هذا‌الاسلام قدفرق الناس و اوجد بینهم العداوة و البغضاء و انزلهم الی درکات الذل و الهوان.


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)

🔸 1ـ خردها امروز سستی گرفته

مردان خدا آموزگاران خِردند و این در سایه‌ی پیدایش ایشان است كه خردها نیرو گرفته بر جهانیان كارفرما می‌شود. (تکه‌ی یک از سه)


آن داستان دلگداز خُرماتو نمونه‌ای از ستمهای تیمور و كسان اوست. و چون ما از سستی خردها گفتگو داریم و آن داستان را بر سخن خود گواه آورده‌ایم اینك نكته‌ی چندی را یادآور می‌شویم :

1ـ پسر تیمور كه با تیر یكی از روستاییان کشته شده بود بحكم عدل و خرد بایستی جز آن یك تن بدیگری گزند نرسانند. اگرهم ستمكاری می‌نمودند بكشتن آن چند تن كه در پشت بام پهلوی آن روستایی بودند بسنده كنند. اگر تندروی می‌كردند دیه را ویرانه نموده مردمش را پراكنده سازند. اگر از این حد هم می‌گذشتند بیش از آن نبایستی بكنند كه همه‌ی مردان دیه را از تیغ بگذرانند.

كشتن زنان بیگناه و بریدن سر كودكان شیرخوار نه تنها با قانون عدل سازگار نیست آیین ستمگری نیز از آن بیزار است.

خواهید گفت مگر تیمور و كسان او پایبند عدل و خرد بودند یا خود آنان قانون و آیین می‌شناختند كه چنین ایرادی بر آنان گرفته شود؟!

می‌گویم : راست است كه این كسان با ستمكاری بزرگ شده با خرد و دادگری سر و كار نداشتند. چیزی كه هست هر ستمگری جز بستمهایی كه مردم آسان می‌شمارند و تاب دیدن و شنیدن آنها را دارند دلیری نمی‌كند. مگر ستمگرِ بسیار خیره‌روی و خونخواری باشد.

تیمور و كسان او هرچه بودند پرورده‌ی این خاك و مرز [و] بوم بودند. كه اگر خردها سستی نگرفته و مردم آن ستمگریها را آسان نمی‌شماردند آنان نمی‌توانستند در ستمكاری تا آن حد پیش روند و بدستاویز كشته شدن یك تن دیهی را ویرانه نموده خنجر بگلوی كودكان شیرخوار بكشند.

بویژه كه تیمور با آنكه گرگ درنده‌ای بیش نبود همیشه دم از دینداری زده بمردمفریبی پایبند بود چنانكه بهر كجا كه صوفی خانقاه‌نشینی سراغ می‌گرفت بدیدن او شتافت و بدینسان خود را پایبند خدا و دین نشان می‌داد.

اگر خردها پستی نگرفته و مردم ، پشمینه‌پوشی و خانقاه‌نشینی را دین نمی‌پنداشتند و بمردمی و آدمیگری كه بنیاد دین است پایبند بوده نیكی ببندگان خدا را بهترین عبادت می‌شماردند ناگزیر تیمور هم بجای رفتن بدیدار خانقاه‌نشینان بدلجویی بندگان خدا كوشیده آزار و ستم كم می‌نمود.

اگر خردها بپستی نگراییده مردم از آن خونخواریهای ددانه‌ی تیمور و كسان او بیزار بوده و بر شنیدن و دیدن آن تاب نمی‌آوردند ناچار بجوش و جنبش برمی‌خاستند كه اگرهم كاری از پیش نمی‌بردند باری آوازه‌ی نفرین و بدگویی ایشان بگوش تیمور رسیده بهر حال بی‌اثر نمی‌ماند. اگر از هیچ راه نبود باری آن صوفیان خانقاه‌نشین كه تیمور بدیدار آنان می‌شتافت جوش و جنبش مردم را بگوش او رسانیده اگر بریاكاری هم بود زبان بنكوهش ستم و بیداد او باز می‌نمودند.

از هر سو كه نگاه می‌كنیم مردم آن زمان كشتارها و خونخواریهای تیمور و همكاران او را عیب نشمرده و آن را جزو سیاست جهانگیری و جهانداری می‌شمارده‌اند. بدانسان كه امروز مردم اروپا بخونخواریها و كینه‌اندوزیهای خود نام سیاست و وطن‌پرستی داده‌اند. (1)


پابرگی :
1ـ این گفتار در 1934 (1312خ) نوشته شده. گذشته از جنگ جهانی یکم ، در آن زمان خونریزیهای فراوانی از اروپاییان در یادها بود از جمله رفتار وحشیانه‌ی بلژیکیها با مردم کنگو که بمرگ ده‌ملیون تن از ایشان انجامید. هنوز کینه‌توزیهای اروپاییان از یکدیگر که بجنگ جهانی دوم انجامید و خونریزیهای پس از آن همچون رفتار دُژخویانه‌ی فرانسویها در الجزایر در راه بود.
کسانی بی‌آنکه از اندیشه‌های کسروی و راه پاکدینی آگاهی بدارند ، او را با واژه‌ی «میهن‌پرست» ستوده‌اند. آری! کسروی براستی میهن‌پرست بود. ولی باید بیاد داشت که آنچه او میهن‌پرستی می‌شمرد با ناسیونالیزم فرنگیها جدایی دارد. کسانی که نوشته‌های بیشتری ازو خوانده‌اند ، برای مثال کتابهای «ورجاوندبنیاد» یا «از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟» ، این را دریافته‌اند. در همینجا خواننده‌ی باریک‌بین درمی‌یابد که نویسنده میهن‌پرستی توأم با بدخواهی بهمسایگان یا کینه‌توزی با ایشان و دیگر توده‌های ناتوان را یک گمراهی می‌شمارد.


.
✴️ ایران و مفاخر ملیش

آورده‌اند وقتی یك كاشی نزد یك اصفهانی چنین گفت : در كاشان ما دیگهای بزرگی می‌سازند كه در گاه ساختن صدای چكش از آنسویش باین سو نمی‌رسد. اصفهانی فكری كرد و گفت بلی در اصفهان ما نیز چغندر بقدری گنده می‌شود كه وقتی یك تن در آن طرف بكندنش می‌پردازد دیگری را كه در این طرف مشغول است نمی‌تواند دید. كاشی خندید و گفت پس این چغندر خوبست برای آن دیگ.[1]

غرض من از این مقدمه این است كه همانطوری كه هر توده دارای حكومتی است كه شایسته‌ی آن می‌باشد همانطور نیز هر ملتی دارای مفاخری است كه آن را سزاست.

بدیهی است مفاخر هر قومی از افراد همان قوم و یا بعبارت دیگر فشاره و زبده‌ی آن قوم می‌باشد.

ملتی كه دارای چند مذهب و مسلك و صاحب عقاید مختلف و افكار متشتت[2] و خویهای پست بوده و بیكبار از شاهراه سعادت بركنار افتاده البته شاعر خراباتی را بجای خدا می‌پرستد و اشعار و افكار او را می‌پسندد و ازبر می‌كند. باده و ساده را دوست می‌دارد و درپی آن دل می‌دهد و جان می‌سپارد.

از سخنان راست و اندرزهای بیغرضانه‌ی آقای كسروی چون سراسر برخلاف عقیده و رویه‌ی اوست متنفر و بیزار است و این تا وقتی است كه آن ملت تكانی بخود داده بهوش آید و بداند راه را كج رفته و هرچه زودتر برگردد و راه راست و رویه‌ی درست در پیش گیرد. این هنگام است كه خود بخود مفاخرِ زمانِ فترت از یادها محو خواهد شد و مفاخر حقیقی در دلها جا خواهد گرفت.

آقای كسروی من كاملاً رویه‌ی شما را می‌پسندم و براست می‌دارم همانطوری كه بارها نوشته و فرموده‌اید چاره جز بیدار شدن از خواب غفلت و هشیار بودن و در طریق اصلاح قدم زدن و تغییر روش كهنسال دادن و دست از خرافات و باورهای بیهوده برداشتن و از روی آیین بخردانه زیستن نیست. تا یكان یكان خود را اصلاح نكنیم كشور آباد نگردد و ما بوم‌آسا ویرانه‌نشین خواهیم بود. كوتاه‌سخن تا چنین ملت بیقید و گمراهی هستیم مفاخر ما نیز همانهایی هستند كه شمرده شده و براستی برای ما مردم همین مفاخر سزاوارند چنانكه برای دیگ كاشان چغندر اصفهان.
دامغان ـ نیری [3]
(پرچم روزانه شماره‌ی 210)

[1] : مثلی هم هست كه گویا ریشه در این داستان دارد ، می‌گویند : «بیله دیگ بیله چغندر».
[2] : نكته‌ی درخور پروا اینكه ‌اندیشه‌ها و باورهای پراكنده را كه جلوگیر اتحاد توده و خود عیب بزرگی برای جامعه است بیشتر مردم و حتا سردمداران ما از نیكیهای ایرانیان می‌شمرند! آیا این افسوس آور نیست؟!.
[3] : شادروان نیری خود شعر می‌سرود ولی پرمغز و بهنگام. برخی شعرهای او در پیمان چاپ شده.
شادروان رفیع‌زاده از پشتیبانان پیمان

پرچم درباره‌ی او چنین می‌نویسد :

آقای رفیع‌زاده نیز از دبیران اهوازند و در آنجا با پاکدینی آشنا گردیده‌اند. چنانکه یک بار دیگر نیز گفته‌ایم ما بپاکدینی دبیران که آموزگاران و فرهیختاران نوخاستگانند ارج بیشتر می‌گزاریم. اینان خواهند توانست از نخست نوآموزان را بآمیغها آشنا گردانند.
اگرچه تا این برنامه‌ی فرهنگ هست جز زیان از دبیرستانها و دانشکده‌ها چشم نتوان داشت. چیزی که هست این نیکمردان از آن زیان بسیار توانند کاست بلکه با راهنماییهای خود جوانان را بخواندن کتابهای ما و یاد گرفتن آمیغها توانند برانگیخت.
این کار بسیار نیکیست که آنان توانند کرد.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 پیام ... (تکه‌ی 1)


اگر کسی در انجمن نابینایان بلاف برخاسته چنین گوید : « من چهره‌ام همچون آفتاب می‌درخشد و نور از سرم بآسمان بالا می‌رود» چه کوران این لاف را باور نمایند و چه ننمایند باری بر لاف‌زن راه عذری باز است. ولی اگر کسی چنین لافی را در انجمن بینایان بزند آیا چه عذری در دست خواهد داشت؟..

اگر کسی در زنگبار یا حبشه یا جزیره‌ی یام یام زبان بگزاف بافی گشاده بگوید : « شعرای ایران مردمانی فوق العاده هستند از قبیل انبیاء و اولیاء که گلزار خاطرشان از سرچشمه‌ی فیض آب می‌خورد... طبیعت این گروه را حالات و کیفیاتی ظاهر می‌شود که باید اسم آن را روحانیت گذاشت زیرا در این حال از قالب لفظ و صورت بیرون می‌آیند و در فضای باز معنی و حقیقت پر و بال گشاده پرواز می‌کنند. در این موقع چیزهایی می‌بینند که ما نمی‌بینیم و اسرار و حقایقی بر آنان مکشوف می‌شود که بر ما مستور و پوشیده است. آن وقت است که پای لفظ لنگ می‌گردد و قامت رسای معنی را جامه‌ی لفظ کوتاه می‌آید. شاعر می‌خواهد که تند باران حقیقت را که بر ساحت قلب او می‌بارد همه را در ظروف لفظ نگه دارد و تسلیم تشنه لبان وادی طلب فرماید..»

در آن جایگاه دور از ایران درمیان آن مردمان بی‌خبر چنین سخنانی شگفت نخواهد بود و بر گوینده چندان ایرادی نیست. « فرصتی جسته و گزافهایی بهم بافته» اگر هم کسی باور نکرد نکرده باشد. ولی بسیار شگفت خواهد بود اگر یکی این سخنان را در خود ایران راند و از انجام چنین گزافبافی اندیشه ننماید!

زیرا ما که شعرای ایران را از نزدیک می‌شناسیم و از چگونگی شعرسرایی آنان آگاهی درستی داریم آیا بر آن گزافها با چه دیده‌ای خواهیم نگریست و گوینده را چگونه کسی خواهیم شناخت؟! آیا با چنان دعوی پا درهوای بی‌بنیادی حقیقت بر خود ما نیز مشتبه می‌گردد؟.

در ایران ما همه می‌دانیم که پاره‌ای شعرا جربزه‌ی خدادادی ندارند و شعر با صد گونه سختی می‌سرایند و اینان نه اینکه « در فضای باز معانی» پرواز نمی‌توانند همیشه در سنگلاخ الفاظ آواره می‌باشند.

پاره‌ای دیگر که جربزه‌ی خدادادی دارند اینان هم پس از چندین سال رنج و ریاضت که ورزیده می‌شوند باز اختیارشان بیش از همه در دست قافیه و وزن می‌باشد و کمتر روی می‌دهد که یک معنی را تغییر نداده برشته‌ی نظم بکشند.


.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 درباره‌ی رضاشاه پهلوی و کارهای زمان آن شاه (تکه‌ی دو از سه)


در زمان شاه گذشته تنها چیرگی و سختگیری او نبوده که مایه‌ی زیان مردم گردیده. یک دسته از سران اداره‌ها و کارکنان دولتی نیز از زور و نیروی او استفاده نموده بمردم آزار و زیان بسیار رسانیده‌اند. امروز تنها مختاری (1) را دنبال می‌کنند. باید گفت دیگران نیز بسیارند.

من می‌خواهم در اینجا برای مَثَل دیوان حرب و کارهای آن را یادآوری نمایم. این دیوان حرب چه بود؟. چه رفتاری با مردم می‌کرد؟. چند تن از افسران ستمگر خونخوار پیدا شده بنام «اجرای اوامر اعلیحضرت» بیرحمی و پستی بی‌اندازه از خود نشان می‌دادند. میرزاآقاخان خلعتبری که یک افسر جوانی او را با تپانچه درغلتانیده خود را نیز کشت یک نمونه‌ی درستی از بیرحمی و خونخواری بود. برای آنکه دانسته شود چگونه ‌اینها کاسه‌ی گرمتر از آش گردیده بسیار بیشتر از آنچه مقصود رضاشاه بود بمردم ستم و بیرحمی می‌نمودند داستان پایین را یاد می‌کنم :

آقای حسن مشار (مشارالملک) (2) را که اکنون نمی‌دانم در کجای اروپاست بسیاری از خوانندگان خواهند شناخت. زیرا از کسانی بود که چند بار وزارت کرده است. این مرد در کارهای رضاشاه دخالت داشت و از نزدیکان او شمرده می‌شد ولی یک روز شنیده شد او را گرفته و بزندان انداخته‌اند. سپس نیز شنیده شد در دیوان حرب محکوم بمرگ گردیده. لیکن پس از چندی رها شده بیرون آمد و چون با نویسنده آشنایی داشت بدیدنش رفتم و چگونگی را پرسیدم.

داستان این بوده که پسر یکی از بستگان آقای مشار که جوان درسخوانده‌ای بوده باروپا می‌رفته. آقای مشار برای شناسانیدن او نامه‌ای بشهربانی نوشته تا تذکره[=گذرنامه] باو داده‌اند. سپس در آلمان روزنامه‌ای بنام «پیکان» بزبان فارسی انتشار یافته که از رضاشاه بد گفته و کسی از تهران راپورتی[گزارش] بشهربانی فرستاده که نویسنده‌ی آن روزنامه فلان جوانست و او را مشارالملک فرستاده تا برود در اروپا از شاه بد نویسد.

بهمین دستاویز مشارالملک را با چند تنی بزندان کشانیدند و[سرهنگ] میرزاآقاخان خلعتبری و همدستان او در دیوان حرب بعنوان آنکه بشاه یا بکشور سوء قصد داشته حکم مرگ برای او دادند. اینست نمونه‌ای از تشنگی آنها بخونریزی. از آنسو چون حکم را بنزد شاه بردند سخت برآشفته گفت : مردکه مگر من میرغضبم که هر روز آدم بکشم (3) ، و مشارالملک را آزاد گردانید ، و سپس دانسته شد که چون مختاری آن راپورت را بنزد شاه برده بوده در حاشیه‌اش نوشته است : «تحقیقی بکنید» با همین یک دستور بچنان رفتاری برخاسته بودند.

کسانی که در زمان آن شاه کشته شده‌اند بیشترش چنین است که کارکنان شهربانی یا دیوان حرب دوسیه[=پرونده] برای ایشان ساخته و یک کار کوچکی را در نظر آن شاه بزرگ گردانیده‌اند. ولی اگر اکنون از هر یکی از ایشان بپرسید خواهد گفت : شاه می‌خواست چند نفر دیگر را هم با آنان بکشد ولی من کوشیدم و نگزاردم.

گواه این سخن رفتاریست که آقای سرتیپ قریب می‌کند. این مرد که در زمان رضاشاه آزار و ستم بسیار بمردم رسانیده اکنون که آن شاه رفته و فرصت بدست آمده آقای سرتیپ برگشته و از آن شاه بد می‌نویسد و از بیچارگی و فراموشکاریِ مردم ایران استفاده کرده و می‌خواهد پس از آن ستمگریها جا در دلها برای خود باز کند.


پابرگیها:
1ـ رکن‌الدین مختاری پس از سرتیپ محمدحسین آیرم تا سال 1320 رئیس شهربانی بود.
2ـ حسن مشارالملک در کودتای سوم اسفند 1299 با سیدضیاء و رضاخان میرپنج همراهی کرد و در کابینه‌ی سیدضیاء وزیر دربار احمدشاه شد.
سه بار وزیر خارجه ، پنج بار وزیر دارایی ، یک بار وزیر دربار و یک بار وزیر راه بود. زیر بار بستن قرارداد نفت نرفت. (از ویکی پدیا) در سال ۱۳۱۶ به اروپا رفت و تا پایان عمر آنجا ماند.
3ـ دنباله‌ی سخن شاه چنین بوده : «من گفتم تحقیق کنید نگفتم حکم اعدام دهید». نک. دفتر «دفاع در دیوان کیفر».


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)

🔸 1ـ خردها امروز سستی گرفته

مردان خدا آموزگاران خِردند و این در سایه‌ی پیدایش ایشان است كه خردها نیرو گرفته بر جهانیان كارفرما می‌شود. (تکه‌ی دو از سه)


اینهاست كه ما دلیل سستی و پستی خردها می‌شماریم. اگر خردها سستی نداشت كشتار بیگناهان كجا و سیاست جهانداری كجا؟ امروز هم كینه‌توزی و بخون یكدیگر تشنه بودن كجا و وطن‌پرستی كجا؟!

2ـ بگفته‌ی مورخ چون خبر كشته شدن عمرشیخ بتیمور رسید «بحكم الهی راضی شده صبر فرمود و ترویح روح او را صدقات بمستحقین رسانید». این چه خردی است كه كسانی بدستاویز كشته شدن یك تنی دیهی را از بن براندازند و زن و مرد را آغشته‌ی خون سازند و بر كودكان شیرخوار نیز دریغ ننمایند از سوی دیگر برای آسایش روان كشته شده صدقه بمستحقین برسانند؟! اگر اینان بیدین بوده‌اند پس این صدقه دادن برای چیست؟! اگر دین داشته‌اند پس آن كشتار بیگناهان برای چیست؟! نیست مگر اینكه آن زشتكاریها و خونخواریها عادی گردیده بوده و مردم از پستی خردها آنها را آسان می‌شمارده‌اند.

3ـ خود مورخ را می‌بینیم كه كشتار مردم یك دیه را بدستاویز گناه یك تن از ایشان كه زشتترین ستمی است با زبان آرام و عادی یاد می‌كند و بر كشته شدن زنان و كودكان تأثری از خود نشان نمی‌دهد ولی از یاد كشته شدن عمرشیخ بنوحه‌سرایی و سوگواری برمی‌خیزد و «دلها را كباب و چشمها را پر آب» شمرده جهان را بیوفا می‌انگارد كه «عاقل دل درو چرا بندد و كامل اگر برخود نگرید چرا خندد».

این شیوه‌ی بسیاری از مورخان است كه كشتارهایی كه تیمور و همكاران او كرده‌اند و ملیونها زن و مرد و بزرگ و كوچک را نابود ساخته‌اند با زبان آرام می‌سرایند ولی كشته شدن یك شاهزاده‌ی تیموری را اندوه بزرگی بجهان و جهانیان می‌انگارند و رشته‌ی سخن را از دست هِشته بناله و سوگواری برمی‌خیزند.

نه اینكه این یك كار زبانی آنان بوده یا بتملق و چاپلوسی بآن شیوه می‌گراییده‌اند. بلكه از پستی خرد كشته شدن ملیونها ایرانی و ویران گردیدن ملیونها خاندانها را در راه جهانگیری و جهانداری كسانی آسان می‌شمارده‌اند و ایرادی بر آن خونخواریها نداشته‌اند. ولی كشته شدن یك شاهزاده‌ی تیموری را اندوه بزرگی می‌دانسته‌اند.

یكی از بهترین نمونه‌ی بیخردی مورخان كار جوینی است كه آنهمه خونخواریهای چنگیزخان و پسران او را كه می‌سراید در كمتر جایی بسوگواری برمی‌خیزد. ولی چون بداستان كشته شدن ركن‌الدین پسر خوارزمشاه كه جوان بی‌ارجی بیش نبوده می‌رسد ناگهان بنوحه‌سرایی برمی‌خیزد و با آن عبارتهای سنگین و نازیبای خود گله از روزگار می‌سراید. چاپلوسیهایی كه این مرد از چنگیز و خاندان او كرده چون چاكرِ دربار آنان بوده بَرو می‌بخشیم. اما چاپلوسیهایش از سلطان‌محمد خوارزمشاه و پسران بی‌ارج و بهای او آیا جز پستی خرد علت دیگری داشته است؟!

مغول چون ببغداد دست یافتند بگفته‌ی مورخان آن زمان 1800000 آدمی كشتند. سعدی شاعر شیرین‌زبان ایران كه در آن زمان بوده یادی كه از آن داستان دلگداز در شعرهای فارسی خود دارد آنست كه در هزلیات خود برای ادا كردن یك مطلب بسیار زشت و بیهوده‌ای آن كشتار را مثل می‌آورد.

ولی مُستَعصِم كه بی‌ارجترین مردی بوده و در پستی او این بس كه پسرش ابوبكر روز روشن بر محله‌ی كَرْخ تاخته و پس از كشتار و تاراج دختران شیعه را اسیر گرفت و پدرش كه خلیفه‌ی زمان بود ایرادی بَرو نگرفت سعدی در كشته شدن چنین مردی آسمان را خون می‌گریاند. آیا چه منظوری این شاعر ایران داشته است؟! اگر مقصود دلسوزی است پس چرا دلش تنها بر مستعصم سوخته است؟!


.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 پیام ... (تکه‌ی 2)


دلیل بهتر این مطلب آن شیوه‌ایست که بیشتر شعرا در غزل « بلکه در قصیده و قطعه نیز» دارند و به تناسب سخن پای بندی نمی‌نمایند. بدینسان که در یک غزل در هر یک بیت موضوع جداگانه را می‌آورند و از عشقبازی بموعظه و از موعظه بفلسفه و از فلسفه بباده‌پرستی می‌گذرند. این شیوه بسیار ناپسند است و شعرا از ناچاری بآن گراییده‌اند چرا که رشته‌ی اختیار را نه در دست اندیشه و فهم خود بلکه در دست قافیه و وزن دارند.

کسی در تابستان پوستین خریده و بر دوش کرده بود. یکی ایراد گرفته جهت را پرسید : او پاسخ داده گفت : « در نسیه فروش عبا نبود» مقصود آنکه چون پول در کیسه و اختیار در دست خود نداشته بلکه اختیار در دست نسیه فروش بوده و او هم عبا نداشته با همه‌ی گرمی هوا پوستین به وی پوشانیده.

همین است حال بسیاری از شعرا که چون اختیار سخن را در دست خود ندارند از این جا تناسب در سخنان ایشان پیدا نیست « مگر تناسب قافیه».

بهمین جهت بزرگان و دانایان از شعر پرهیز می‌جویند چرا که نمی‌خواهند رشته‌ی اختیار خود را بدست وزن [و] قافیه بسپارند.
زبان ترجمان دل باید بود[bud] و سخن جز اندیشه را نباید نمود.
ولی در شعرسرایی این ترتیب بهم می‌خورد و دل و اندیشه از حکمروایی باز می‌مانند.

در اینجا می‌توان سخن را بجامه و اندیشه را بتن تشبیه نمود. جامه برای نگهداری تن می‌باشد و در این میانه باید بپاکیزگی و خوش نمودی آن کوشید. ولی اگر کسانی رخت را تنها برای آرایش در تن کنند و جز بخوش نمودی آن نکوشند چه بسا که در تابستان رختهای سنگین و بیجایی را در بر کنند و از آسایش تن بکاهند یا در هنگام زمستان با پارچه‌های نازک خود را بیآرایند و بدینسان تن را از سرما رنجور دارند.


.
دفاع در دیوان کیفر.pdf
5.2 MB
🔶 دفاع در دیوان کیفر

🖌 احمد کسروی

🔍 متن دفاعیات کسروی در دیوان کیفر ، یک جستار حقوقی و تاریخی ، کارنامه‌ی شیخ خزعل

📊 شمار ساتها : ۱۳۶

بازپسین پراکنش : فروردین ۱۴۰۰


🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده می‌گردد.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 درباره‌ی رضاشاه پهلوی و کارهای زمان آن شاه (تکه‌ی سه از سه)


آقای سرتیپ در محاکمه‌ی محسن جهانسوز (1) و همراهانش که همگی جوانان بیگناهی بودند دادستان دیوان حرب بوده و آنچه توانسته بیرحمی و پافشاری نشان داده و باعث ریخته شده خون یک جوان دانشمند بیگناه گردیده ، چنین کسی اکنون می‌خواهد «وجهه‌ی ملی» پیدا کند و در روزنامه‌ها گفتار می‌نویسد که برضاشاه چنان گفتم ، و چنین شنیدم ، و چون درباره‌ی کشتن محسن جهانسوز ایراد می‌گیرند با یک پیشانی باز چنین پاسخ می‌دهد : «حکم را دادگاه می‌دهد نه دادستان».

آری آقای سرتیپ حکم را دادگاه می‌دهد ولی ما وظیفه‌ی دادستان را هم می‌دانیم. دادستان هم پافشاری نموده حکم را از دادگاه می‌طلبد. این چیزی نیست که امروز مردم ندانند. شما آقای سرتیپ قریب در دادگاه سرپا ایستاده‌اید و با صد بیرحمی و بی‌وجدانی یک دسته از جوانان بیگناه را گناهکار قلم داده‌اید و برای آنان از دادگاه کیفر خواسته‌اید و پیاپی ستایش از شاه کرده و دادگاه را در زیر تهدید گزارده‌اید.

بالاخره اگر شما بگویید در آن محاکمه دخالت نداشته‌اید این انکار محسوسات است. و اگر بگویید مجبور بودید یک دروغ بیشرمانه‌ایست. کسان بسیاری شما را می‌شناسند که یک مرد ستمگری هستید و در زمان آن شاه از فرصت استفاده جسته خوی ستمگرانه‌ی خود را بکار می‌بردید و کسی هم شما را ناگزیر نمی‌گردانید. اساساً دعوای ناگزیری در این هنگام از کسی پذیرفته نیست و نباید بود. شما اگر از آن کار کناره می‌جستید مانعی در جلو نداشتید. من که نویسنده‌ی این گفتارم یک روزی برای گفتگو درباره‌ی یک بدبختی که بچنگال شما افتاده بود بدیوان حرب آمدم و هنوز فراموش نکرده‌ام که یک افسر ریشداری (که سپس دانسته‌ام شما آقای سرتیپ قریب بوده‌اید) با یک تشر و تحکمی بمن پاسخ داد : «حکم مدعی‌العمومِ دیوان حرب ، حکم اعلیحضرتست باید اجرا شود». (2) هنوز تلخی آن پاسخ بی‌ادبانه و سیاهدلانه‌ی شما از یاد من نرفته. با اینحال هیچگاه درپی کینه‌جویی از شما نبودم و آنچه مرا بنوشتن این سخن واداشته گفتارنویسی شماست. من درشگفتم که شما با چه رویی اینها را می‌نویسید؟! نمی‌دانم مردم را تا چه ‌اندازه بیچاره و نافهم پنداشته‌اید که می‌خواهید پس از آنهمه سیاهکاریها از در فریبکاری درآیید و خود را محبوب گردانید؟!..

(پرچم روزانه شماره‌های 129 و 130)


پابرگی :
1ـ برای آگاهیهای بیشتر از آن جوان نک. بدفتر «دفاع در دیوان کیفر»
2ـ بیگمان دیکتاتوری یک‌روزه پدید نمی‌آید. آن هم پس از جنبش و خیزش ریشه‌داری همچون مشروطه. این نمونه‌ایست از رفتارهایی که نشان می‌دهد دیکتاتوری چگونه پدید می‌آید. در زمان رضاشاه «خرده‌دیکتاتور»‌ها با عنوانهایی مانند «حکم اعلیحضرتست» یا «حسب‌الامر همایونی» با قانونشکنیها و زورورزیها خواستهای ناپاک خود را پیش می‌برده و آنگاه یک «مطابق فرمایشات ملوکانه» و مانند آن را پیش می‌کشیدند و هر جا که از آنها نیز کاری برنمی‌آمد از دروغ بستن و «بلشویک» خواندن طرف باکی نداشتند. بدینسان از یکسو سنگ براه آزادی و آزادگی می‌غلتاندند و از سویی با چاپلوسیهای خود (چه فرمان شاه ، چه فرمان یزدان و ...) امر را بر «شخص اول مملکت» مشتبه کرده رفته رفته ازو یک دیکتاتور بزرگ می‌پروردند. در دوره‌ی محمدرضاشاه نیز پس از زمان کوتاهی از آغاز پادشاهیش باز همین مسیر پیموده شد. کسانی پیرامون او را گرفتند که به «نوکری» و «دستبوسی» او افتخار می‌کردند (برای مثال : دو نخست‌وزیر کشور ، اقبال و علم). این «بله قربان گویان» با ساختن و بکار بردن عنوانهایی چون «آریامهر» و مانندهای آن به پادشاه «دمکرات‌مآب» میدان خودکامگی گشادند و امر را بر او نیز مشتبه ساخته از پلکان دیکتاتوری گام بگام بالا بردند. ... روزگار پادشاهان گذشت و ملایان سر کار آمدند ولی رفتارها دیگر نشد و این بار «پیروی از خط امام» ، «ذوب شدن در ولایت فقیه» و مانندهای آنها ، حکم همان «حسب‌الامر»‌ها و «بله قربان»‌ها را یافت و خرده‌دیکتاتورها برای آنکه مانعی بر سر راهشان بازنماند ، هر که را سخنی جز آنها می‌راند با چماق «ضد ولایت فقیه» و «ضد انقلاب» و «لیبرال» و با فریادهای «مرگ بر ...» از میدان بیرون راندند. این نامردیها هنوز هم ادامه دارد. امروز بر سر هر گفتگوی خُرد و کم‌بهایی می‌بینید سران کشور سخنانی همچون «چنانکه حضرت آقا فرمودند ...» یا‌ «به فرموده‌ی مقام معظم رهبری ...» بر زبان دارند. بدینسان راه خفه کردن آزادی و پروردن دیکتاتور را بار دیگر از نو پیموده و می‌پیماییم.
آیا ما خود مقصر نیستیم؟!..


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)

🔸 1ـ خردها امروز سستی گرفته

مردان خدا آموزگاران خِردند و این در سایه‌ی پیدایش ایشان است كه خردها نیرو گرفته بر جهانیان كارفرما می‌شود. (تکه‌ی سه از سه)


عمده سخن من درباره‌ی مردم آن زمانها و اندازه‌ی خرد آن مردم است. نزد هر خردمندی این بیگفتگو است كه هر كسی را جز بگناه خود او نباید گرفت. برادر را نیز بگناه برادر نمی‌توان گرفت. می‌خواهم بدانم آیا مردم آن زمان این معنی را درمی‌یافته‌اند؟ اگر درمی‌یافته‌اند پس بكارهای تیمور و دیگران كه بگناه یك تن دیهی را بلكه شهری را كشتار می‌كردند با چه دیده می‌نگریسته‌اند؟..

آنچه ما از نوشته‌های تاریخنگاران و از شعرهای شعرا و از دیگر كتابها بدست می‌آوریم مردم ایرادی بآن كارهای دلگداز ستمگران نداشته‌اند و از اینجاست كه پس از آن زمانها كسانی هم از میان خود ایرانیان برخاسته و دست بآن كارها باز كرده‌اند چنانكه كشتارهای بیرحمانه‌ی شاه‌اسماعیل در هرات و دیگر شهرها و كشتارهای شاه‌عباس در گرجستان و كشتارهای آقامحمدخان قاجار در كرمان و گرجستان لكه‌های ننگی بر تاریخ ایران است.

پس چرا در قرنهای پیش از مغول نظیر این خونخواریها روی نمی‌داده؟.. آیا در آن زمان ستمگر درمیان مردم نبوده؟.

تیمور با آن پلیدی نه تنها در زمان خود و پسرانش ایرانیان ازو بد نمی‌گفته‌اند و او را یكی از بزرگان جهان شمرده از فزونی خرد و كاردانیش ستایشها می‌نموده‌اند پس از سپری شدن خاندانش نیز مردم جز ستایش درباره‌ی او نداشته‌اند و اینست كه نام «تیمور» در ایران رواج یافته كه شاید صدها تیمور نام امروز در این سرزمین باشد.

در مرگ او چندین شاعر ایرانی كه هر یكی خود را پیشوای جهان می‌شمارده بی‌آنكه اجباری در كار باشد یا طمع مالی از این رهگذر داشته باشند مادّه‌ تاریخ سروده و او را روانه‌ی بهشت ساخته‌اند. (1)

آیا این كارها جز پستی خرد علت دیگری داشته است؟!.


پابرگی :
1ـ مولانا بهاءالدین جامی گفته :
سلطان تمور آنكه چرخ را دلخون كرد وز خون عدو روی زمین گلگون كرد
در هفده شعبان سوی علیین رفت فی‌الحال ز رضوان سر و پا بیرون كرد
آن هفتادهزار اسپهانی و ده‌هزار توسی و صدها هزار ایرانی دیگر كه تیمور و كسانش كشتند و آن زنان و كودكان بیگناه همه «عدو» بوده‌اند.
مولانا علی بدرالدین هروی گفته :
میر اعظم تمورخان ز جهان رفت سوی بهشت و تخت بهشت
قبر او شد بهشت و تاریخش سر قبرش نموده است و بهشت
دیگری گفته :
شهنشاهی كه مأوایش بهشت جاودان باشد وداع شهریاری كرد و تاریخش همان باشد
اگر بهشت مأوای تیمور باشد پس دوزخ مأوای چه كسانی خواهد بود؟! (پ)


.