پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ إنّ الله معنا


✴️📖🖌 احمد الکسروی ،
التشیع و الشیعة

🔸 الدین هو معرفة‌العالم الی حد مایمکن و معرفة حقائق العیش و اتباع العقل فی کل الامور.

🔸ان الاسلام اثنان : الاول مااسسه النبی‌العربی قبل‌الف وثلاثماة و خمسین عاما و دام قرونا. الثانی ما هو الیوم بین‌المسلمین و متلون عند کل طائفة بلون آخر. فکلا هذان یسمیان اسلاما و الحق ان هذا غیرذاک بل الحق ان هذا یناقض ذاک.

🔸 فان الاسلام الاول کان دینا طاهرا الهیا یدعوالناس الی توحید الله و ترک عبادة‌الاوثان و یحرض الناس علی التعقل و التفکر و معرفه سنة‌الله فی خلقه و هذاالاسلام (و ان‌شئت فقل: هذه المذاهب المتشتة) قد بعث الناس علی عبادة الموتی و زیارة القبب و اتباع الاوهام و الهیهم عن‌التعقل و التفکر و معرفة سنة‌الله. ان الاسلام الاول الف بین العرب و صیرهم امة واحدة و ابلغهم ذوی المجد و العلی ، و هذا‌الاسلام قدفرق الناس و اوجد بینهم العداوة و البغضاء و انزلهم الی درکات الذل و الهوان.


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)

🔸 1ـ خردها امروز سستی گرفته

مردان خدا آموزگاران خِردند و این در سایه‌ی پیدایش ایشان است كه خردها نیرو گرفته بر جهانیان كارفرما می‌شود. (تکه‌ی یک از سه)


آن داستان دلگداز خُرماتو نمونه‌ای از ستمهای تیمور و كسان اوست. و چون ما از سستی خردها گفتگو داریم و آن داستان را بر سخن خود گواه آورده‌ایم اینك نكته‌ی چندی را یادآور می‌شویم :

1ـ پسر تیمور كه با تیر یكی از روستاییان کشته شده بود بحكم عدل و خرد بایستی جز آن یك تن بدیگری گزند نرسانند. اگرهم ستمكاری می‌نمودند بكشتن آن چند تن كه در پشت بام پهلوی آن روستایی بودند بسنده كنند. اگر تندروی می‌كردند دیه را ویرانه نموده مردمش را پراكنده سازند. اگر از این حد هم می‌گذشتند بیش از آن نبایستی بكنند كه همه‌ی مردان دیه را از تیغ بگذرانند.

كشتن زنان بیگناه و بریدن سر كودكان شیرخوار نه تنها با قانون عدل سازگار نیست آیین ستمگری نیز از آن بیزار است.

خواهید گفت مگر تیمور و كسان او پایبند عدل و خرد بودند یا خود آنان قانون و آیین می‌شناختند كه چنین ایرادی بر آنان گرفته شود؟!

می‌گویم : راست است كه این كسان با ستمكاری بزرگ شده با خرد و دادگری سر و كار نداشتند. چیزی كه هست هر ستمگری جز بستمهایی كه مردم آسان می‌شمارند و تاب دیدن و شنیدن آنها را دارند دلیری نمی‌كند. مگر ستمگرِ بسیار خیره‌روی و خونخواری باشد.

تیمور و كسان او هرچه بودند پرورده‌ی این خاك و مرز [و] بوم بودند. كه اگر خردها سستی نگرفته و مردم آن ستمگریها را آسان نمی‌شماردند آنان نمی‌توانستند در ستمكاری تا آن حد پیش روند و بدستاویز كشته شدن یك تن دیهی را ویرانه نموده خنجر بگلوی كودكان شیرخوار بكشند.

بویژه كه تیمور با آنكه گرگ درنده‌ای بیش نبود همیشه دم از دینداری زده بمردمفریبی پایبند بود چنانكه بهر كجا كه صوفی خانقاه‌نشینی سراغ می‌گرفت بدیدن او شتافت و بدینسان خود را پایبند خدا و دین نشان می‌داد.

اگر خردها پستی نگرفته و مردم ، پشمینه‌پوشی و خانقاه‌نشینی را دین نمی‌پنداشتند و بمردمی و آدمیگری كه بنیاد دین است پایبند بوده نیكی ببندگان خدا را بهترین عبادت می‌شماردند ناگزیر تیمور هم بجای رفتن بدیدار خانقاه‌نشینان بدلجویی بندگان خدا كوشیده آزار و ستم كم می‌نمود.

اگر خردها بپستی نگراییده مردم از آن خونخواریهای ددانه‌ی تیمور و كسان او بیزار بوده و بر شنیدن و دیدن آن تاب نمی‌آوردند ناچار بجوش و جنبش برمی‌خاستند كه اگرهم كاری از پیش نمی‌بردند باری آوازه‌ی نفرین و بدگویی ایشان بگوش تیمور رسیده بهر حال بی‌اثر نمی‌ماند. اگر از هیچ راه نبود باری آن صوفیان خانقاه‌نشین كه تیمور بدیدار آنان می‌شتافت جوش و جنبش مردم را بگوش او رسانیده اگر بریاكاری هم بود زبان بنكوهش ستم و بیداد او باز می‌نمودند.

از هر سو كه نگاه می‌كنیم مردم آن زمان كشتارها و خونخواریهای تیمور و همكاران او را عیب نشمرده و آن را جزو سیاست جهانگیری و جهانداری می‌شمارده‌اند. بدانسان كه امروز مردم اروپا بخونخواریها و كینه‌اندوزیهای خود نام سیاست و وطن‌پرستی داده‌اند. (1)


پابرگی :
1ـ این گفتار در 1934 (1312خ) نوشته شده. گذشته از جنگ جهانی یکم ، در آن زمان خونریزیهای فراوانی از اروپاییان در یادها بود از جمله رفتار وحشیانه‌ی بلژیکیها با مردم کنگو که بمرگ ده‌ملیون تن از ایشان انجامید. هنوز کینه‌توزیهای اروپاییان از یکدیگر که بجنگ جهانی دوم انجامید و خونریزیهای پس از آن همچون رفتار دُژخویانه‌ی فرانسویها در الجزایر در راه بود.
کسانی بی‌آنکه از اندیشه‌های کسروی و راه پاکدینی آگاهی بدارند ، او را با واژه‌ی «میهن‌پرست» ستوده‌اند. آری! کسروی براستی میهن‌پرست بود. ولی باید بیاد داشت که آنچه او میهن‌پرستی می‌شمرد با ناسیونالیزم فرنگیها جدایی دارد. کسانی که نوشته‌های بیشتری ازو خوانده‌اند ، برای مثال کتابهای «ورجاوندبنیاد» یا «از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟» ، این را دریافته‌اند. در همینجا خواننده‌ی باریک‌بین درمی‌یابد که نویسنده میهن‌پرستی توأم با بدخواهی بهمسایگان یا کینه‌توزی با ایشان و دیگر توده‌های ناتوان را یک گمراهی می‌شمارد.


.
✴️ ایران و مفاخر ملیش

آورده‌اند وقتی یك كاشی نزد یك اصفهانی چنین گفت : در كاشان ما دیگهای بزرگی می‌سازند كه در گاه ساختن صدای چكش از آنسویش باین سو نمی‌رسد. اصفهانی فكری كرد و گفت بلی در اصفهان ما نیز چغندر بقدری گنده می‌شود كه وقتی یك تن در آن طرف بكندنش می‌پردازد دیگری را كه در این طرف مشغول است نمی‌تواند دید. كاشی خندید و گفت پس این چغندر خوبست برای آن دیگ.[1]

غرض من از این مقدمه این است كه همانطوری كه هر توده دارای حكومتی است كه شایسته‌ی آن می‌باشد همانطور نیز هر ملتی دارای مفاخری است كه آن را سزاست.

بدیهی است مفاخر هر قومی از افراد همان قوم و یا بعبارت دیگر فشاره و زبده‌ی آن قوم می‌باشد.

ملتی كه دارای چند مذهب و مسلك و صاحب عقاید مختلف و افكار متشتت[2] و خویهای پست بوده و بیكبار از شاهراه سعادت بركنار افتاده البته شاعر خراباتی را بجای خدا می‌پرستد و اشعار و افكار او را می‌پسندد و ازبر می‌كند. باده و ساده را دوست می‌دارد و درپی آن دل می‌دهد و جان می‌سپارد.

از سخنان راست و اندرزهای بیغرضانه‌ی آقای كسروی چون سراسر برخلاف عقیده و رویه‌ی اوست متنفر و بیزار است و این تا وقتی است كه آن ملت تكانی بخود داده بهوش آید و بداند راه را كج رفته و هرچه زودتر برگردد و راه راست و رویه‌ی درست در پیش گیرد. این هنگام است كه خود بخود مفاخرِ زمانِ فترت از یادها محو خواهد شد و مفاخر حقیقی در دلها جا خواهد گرفت.

آقای كسروی من كاملاً رویه‌ی شما را می‌پسندم و براست می‌دارم همانطوری كه بارها نوشته و فرموده‌اید چاره جز بیدار شدن از خواب غفلت و هشیار بودن و در طریق اصلاح قدم زدن و تغییر روش كهنسال دادن و دست از خرافات و باورهای بیهوده برداشتن و از روی آیین بخردانه زیستن نیست. تا یكان یكان خود را اصلاح نكنیم كشور آباد نگردد و ما بوم‌آسا ویرانه‌نشین خواهیم بود. كوتاه‌سخن تا چنین ملت بیقید و گمراهی هستیم مفاخر ما نیز همانهایی هستند كه شمرده شده و براستی برای ما مردم همین مفاخر سزاوارند چنانكه برای دیگ كاشان چغندر اصفهان.
دامغان ـ نیری [3]
(پرچم روزانه شماره‌ی 210)

[1] : مثلی هم هست كه گویا ریشه در این داستان دارد ، می‌گویند : «بیله دیگ بیله چغندر».
[2] : نكته‌ی درخور پروا اینكه ‌اندیشه‌ها و باورهای پراكنده را كه جلوگیر اتحاد توده و خود عیب بزرگی برای جامعه است بیشتر مردم و حتا سردمداران ما از نیكیهای ایرانیان می‌شمرند! آیا این افسوس آور نیست؟!.
[3] : شادروان نیری خود شعر می‌سرود ولی پرمغز و بهنگام. برخی شعرهای او در پیمان چاپ شده.
شادروان رفیع‌زاده از پشتیبانان پیمان

پرچم درباره‌ی او چنین می‌نویسد :

آقای رفیع‌زاده نیز از دبیران اهوازند و در آنجا با پاکدینی آشنا گردیده‌اند. چنانکه یک بار دیگر نیز گفته‌ایم ما بپاکدینی دبیران که آموزگاران و فرهیختاران نوخاستگانند ارج بیشتر می‌گزاریم. اینان خواهند توانست از نخست نوآموزان را بآمیغها آشنا گردانند.
اگرچه تا این برنامه‌ی فرهنگ هست جز زیان از دبیرستانها و دانشکده‌ها چشم نتوان داشت. چیزی که هست این نیکمردان از آن زیان بسیار توانند کاست بلکه با راهنماییهای خود جوانان را بخواندن کتابهای ما و یاد گرفتن آمیغها توانند برانگیخت.
این کار بسیار نیکیست که آنان توانند کرد.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 پیام ... (تکه‌ی 1)


اگر کسی در انجمن نابینایان بلاف برخاسته چنین گوید : « من چهره‌ام همچون آفتاب می‌درخشد و نور از سرم بآسمان بالا می‌رود» چه کوران این لاف را باور نمایند و چه ننمایند باری بر لاف‌زن راه عذری باز است. ولی اگر کسی چنین لافی را در انجمن بینایان بزند آیا چه عذری در دست خواهد داشت؟..

اگر کسی در زنگبار یا حبشه یا جزیره‌ی یام یام زبان بگزاف بافی گشاده بگوید : « شعرای ایران مردمانی فوق العاده هستند از قبیل انبیاء و اولیاء که گلزار خاطرشان از سرچشمه‌ی فیض آب می‌خورد... طبیعت این گروه را حالات و کیفیاتی ظاهر می‌شود که باید اسم آن را روحانیت گذاشت زیرا در این حال از قالب لفظ و صورت بیرون می‌آیند و در فضای باز معنی و حقیقت پر و بال گشاده پرواز می‌کنند. در این موقع چیزهایی می‌بینند که ما نمی‌بینیم و اسرار و حقایقی بر آنان مکشوف می‌شود که بر ما مستور و پوشیده است. آن وقت است که پای لفظ لنگ می‌گردد و قامت رسای معنی را جامه‌ی لفظ کوتاه می‌آید. شاعر می‌خواهد که تند باران حقیقت را که بر ساحت قلب او می‌بارد همه را در ظروف لفظ نگه دارد و تسلیم تشنه لبان وادی طلب فرماید..»

در آن جایگاه دور از ایران درمیان آن مردمان بی‌خبر چنین سخنانی شگفت نخواهد بود و بر گوینده چندان ایرادی نیست. « فرصتی جسته و گزافهایی بهم بافته» اگر هم کسی باور نکرد نکرده باشد. ولی بسیار شگفت خواهد بود اگر یکی این سخنان را در خود ایران راند و از انجام چنین گزافبافی اندیشه ننماید!

زیرا ما که شعرای ایران را از نزدیک می‌شناسیم و از چگونگی شعرسرایی آنان آگاهی درستی داریم آیا بر آن گزافها با چه دیده‌ای خواهیم نگریست و گوینده را چگونه کسی خواهیم شناخت؟! آیا با چنان دعوی پا درهوای بی‌بنیادی حقیقت بر خود ما نیز مشتبه می‌گردد؟.

در ایران ما همه می‌دانیم که پاره‌ای شعرا جربزه‌ی خدادادی ندارند و شعر با صد گونه سختی می‌سرایند و اینان نه اینکه « در فضای باز معانی» پرواز نمی‌توانند همیشه در سنگلاخ الفاظ آواره می‌باشند.

پاره‌ای دیگر که جربزه‌ی خدادادی دارند اینان هم پس از چندین سال رنج و ریاضت که ورزیده می‌شوند باز اختیارشان بیش از همه در دست قافیه و وزن می‌باشد و کمتر روی می‌دهد که یک معنی را تغییر نداده برشته‌ی نظم بکشند.


.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 درباره‌ی رضاشاه پهلوی و کارهای زمان آن شاه (تکه‌ی دو از سه)


در زمان شاه گذشته تنها چیرگی و سختگیری او نبوده که مایه‌ی زیان مردم گردیده. یک دسته از سران اداره‌ها و کارکنان دولتی نیز از زور و نیروی او استفاده نموده بمردم آزار و زیان بسیار رسانیده‌اند. امروز تنها مختاری (1) را دنبال می‌کنند. باید گفت دیگران نیز بسیارند.

من می‌خواهم در اینجا برای مَثَل دیوان حرب و کارهای آن را یادآوری نمایم. این دیوان حرب چه بود؟. چه رفتاری با مردم می‌کرد؟. چند تن از افسران ستمگر خونخوار پیدا شده بنام «اجرای اوامر اعلیحضرت» بیرحمی و پستی بی‌اندازه از خود نشان می‌دادند. میرزاآقاخان خلعتبری که یک افسر جوانی او را با تپانچه درغلتانیده خود را نیز کشت یک نمونه‌ی درستی از بیرحمی و خونخواری بود. برای آنکه دانسته شود چگونه ‌اینها کاسه‌ی گرمتر از آش گردیده بسیار بیشتر از آنچه مقصود رضاشاه بود بمردم ستم و بیرحمی می‌نمودند داستان پایین را یاد می‌کنم :

آقای حسن مشار (مشارالملک) (2) را که اکنون نمی‌دانم در کجای اروپاست بسیاری از خوانندگان خواهند شناخت. زیرا از کسانی بود که چند بار وزارت کرده است. این مرد در کارهای رضاشاه دخالت داشت و از نزدیکان او شمرده می‌شد ولی یک روز شنیده شد او را گرفته و بزندان انداخته‌اند. سپس نیز شنیده شد در دیوان حرب محکوم بمرگ گردیده. لیکن پس از چندی رها شده بیرون آمد و چون با نویسنده آشنایی داشت بدیدنش رفتم و چگونگی را پرسیدم.

داستان این بوده که پسر یکی از بستگان آقای مشار که جوان درسخوانده‌ای بوده باروپا می‌رفته. آقای مشار برای شناسانیدن او نامه‌ای بشهربانی نوشته تا تذکره[=گذرنامه] باو داده‌اند. سپس در آلمان روزنامه‌ای بنام «پیکان» بزبان فارسی انتشار یافته که از رضاشاه بد گفته و کسی از تهران راپورتی[گزارش] بشهربانی فرستاده که نویسنده‌ی آن روزنامه فلان جوانست و او را مشارالملک فرستاده تا برود در اروپا از شاه بد نویسد.

بهمین دستاویز مشارالملک را با چند تنی بزندان کشانیدند و[سرهنگ] میرزاآقاخان خلعتبری و همدستان او در دیوان حرب بعنوان آنکه بشاه یا بکشور سوء قصد داشته حکم مرگ برای او دادند. اینست نمونه‌ای از تشنگی آنها بخونریزی. از آنسو چون حکم را بنزد شاه بردند سخت برآشفته گفت : مردکه مگر من میرغضبم که هر روز آدم بکشم (3) ، و مشارالملک را آزاد گردانید ، و سپس دانسته شد که چون مختاری آن راپورت را بنزد شاه برده بوده در حاشیه‌اش نوشته است : «تحقیقی بکنید» با همین یک دستور بچنان رفتاری برخاسته بودند.

کسانی که در زمان آن شاه کشته شده‌اند بیشترش چنین است که کارکنان شهربانی یا دیوان حرب دوسیه[=پرونده] برای ایشان ساخته و یک کار کوچکی را در نظر آن شاه بزرگ گردانیده‌اند. ولی اگر اکنون از هر یکی از ایشان بپرسید خواهد گفت : شاه می‌خواست چند نفر دیگر را هم با آنان بکشد ولی من کوشیدم و نگزاردم.

گواه این سخن رفتاریست که آقای سرتیپ قریب می‌کند. این مرد که در زمان رضاشاه آزار و ستم بسیار بمردم رسانیده اکنون که آن شاه رفته و فرصت بدست آمده آقای سرتیپ برگشته و از آن شاه بد می‌نویسد و از بیچارگی و فراموشکاریِ مردم ایران استفاده کرده و می‌خواهد پس از آن ستمگریها جا در دلها برای خود باز کند.


پابرگیها:
1ـ رکن‌الدین مختاری پس از سرتیپ محمدحسین آیرم تا سال 1320 رئیس شهربانی بود.
2ـ حسن مشارالملک در کودتای سوم اسفند 1299 با سیدضیاء و رضاخان میرپنج همراهی کرد و در کابینه‌ی سیدضیاء وزیر دربار احمدشاه شد.
سه بار وزیر خارجه ، پنج بار وزیر دارایی ، یک بار وزیر دربار و یک بار وزیر راه بود. زیر بار بستن قرارداد نفت نرفت. (از ویکی پدیا) در سال ۱۳۱۶ به اروپا رفت و تا پایان عمر آنجا ماند.
3ـ دنباله‌ی سخن شاه چنین بوده : «من گفتم تحقیق کنید نگفتم حکم اعدام دهید». نک. دفتر «دفاع در دیوان کیفر».


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)

🔸 1ـ خردها امروز سستی گرفته

مردان خدا آموزگاران خِردند و این در سایه‌ی پیدایش ایشان است كه خردها نیرو گرفته بر جهانیان كارفرما می‌شود. (تکه‌ی دو از سه)


اینهاست كه ما دلیل سستی و پستی خردها می‌شماریم. اگر خردها سستی نداشت كشتار بیگناهان كجا و سیاست جهانداری كجا؟ امروز هم كینه‌توزی و بخون یكدیگر تشنه بودن كجا و وطن‌پرستی كجا؟!

2ـ بگفته‌ی مورخ چون خبر كشته شدن عمرشیخ بتیمور رسید «بحكم الهی راضی شده صبر فرمود و ترویح روح او را صدقات بمستحقین رسانید». این چه خردی است كه كسانی بدستاویز كشته شدن یك تنی دیهی را از بن براندازند و زن و مرد را آغشته‌ی خون سازند و بر كودكان شیرخوار نیز دریغ ننمایند از سوی دیگر برای آسایش روان كشته شده صدقه بمستحقین برسانند؟! اگر اینان بیدین بوده‌اند پس این صدقه دادن برای چیست؟! اگر دین داشته‌اند پس آن كشتار بیگناهان برای چیست؟! نیست مگر اینكه آن زشتكاریها و خونخواریها عادی گردیده بوده و مردم از پستی خردها آنها را آسان می‌شمارده‌اند.

3ـ خود مورخ را می‌بینیم كه كشتار مردم یك دیه را بدستاویز گناه یك تن از ایشان كه زشتترین ستمی است با زبان آرام و عادی یاد می‌كند و بر كشته شدن زنان و كودكان تأثری از خود نشان نمی‌دهد ولی از یاد كشته شدن عمرشیخ بنوحه‌سرایی و سوگواری برمی‌خیزد و «دلها را كباب و چشمها را پر آب» شمرده جهان را بیوفا می‌انگارد كه «عاقل دل درو چرا بندد و كامل اگر برخود نگرید چرا خندد».

این شیوه‌ی بسیاری از مورخان است كه كشتارهایی كه تیمور و همكاران او كرده‌اند و ملیونها زن و مرد و بزرگ و كوچک را نابود ساخته‌اند با زبان آرام می‌سرایند ولی كشته شدن یك شاهزاده‌ی تیموری را اندوه بزرگی بجهان و جهانیان می‌انگارند و رشته‌ی سخن را از دست هِشته بناله و سوگواری برمی‌خیزند.

نه اینكه این یك كار زبانی آنان بوده یا بتملق و چاپلوسی بآن شیوه می‌گراییده‌اند. بلكه از پستی خرد كشته شدن ملیونها ایرانی و ویران گردیدن ملیونها خاندانها را در راه جهانگیری و جهانداری كسانی آسان می‌شمارده‌اند و ایرادی بر آن خونخواریها نداشته‌اند. ولی كشته شدن یك شاهزاده‌ی تیموری را اندوه بزرگی می‌دانسته‌اند.

یكی از بهترین نمونه‌ی بیخردی مورخان كار جوینی است كه آنهمه خونخواریهای چنگیزخان و پسران او را كه می‌سراید در كمتر جایی بسوگواری برمی‌خیزد. ولی چون بداستان كشته شدن ركن‌الدین پسر خوارزمشاه كه جوان بی‌ارجی بیش نبوده می‌رسد ناگهان بنوحه‌سرایی برمی‌خیزد و با آن عبارتهای سنگین و نازیبای خود گله از روزگار می‌سراید. چاپلوسیهایی كه این مرد از چنگیز و خاندان او كرده چون چاكرِ دربار آنان بوده بَرو می‌بخشیم. اما چاپلوسیهایش از سلطان‌محمد خوارزمشاه و پسران بی‌ارج و بهای او آیا جز پستی خرد علت دیگری داشته است؟!

مغول چون ببغداد دست یافتند بگفته‌ی مورخان آن زمان 1800000 آدمی كشتند. سعدی شاعر شیرین‌زبان ایران كه در آن زمان بوده یادی كه از آن داستان دلگداز در شعرهای فارسی خود دارد آنست كه در هزلیات خود برای ادا كردن یك مطلب بسیار زشت و بیهوده‌ای آن كشتار را مثل می‌آورد.

ولی مُستَعصِم كه بی‌ارجترین مردی بوده و در پستی او این بس كه پسرش ابوبكر روز روشن بر محله‌ی كَرْخ تاخته و پس از كشتار و تاراج دختران شیعه را اسیر گرفت و پدرش كه خلیفه‌ی زمان بود ایرادی بَرو نگرفت سعدی در كشته شدن چنین مردی آسمان را خون می‌گریاند. آیا چه منظوری این شاعر ایران داشته است؟! اگر مقصود دلسوزی است پس چرا دلش تنها بر مستعصم سوخته است؟!


.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 پیام ... (تکه‌ی 2)


دلیل بهتر این مطلب آن شیوه‌ایست که بیشتر شعرا در غزل « بلکه در قصیده و قطعه نیز» دارند و به تناسب سخن پای بندی نمی‌نمایند. بدینسان که در یک غزل در هر یک بیت موضوع جداگانه را می‌آورند و از عشقبازی بموعظه و از موعظه بفلسفه و از فلسفه بباده‌پرستی می‌گذرند. این شیوه بسیار ناپسند است و شعرا از ناچاری بآن گراییده‌اند چرا که رشته‌ی اختیار را نه در دست اندیشه و فهم خود بلکه در دست قافیه و وزن دارند.

کسی در تابستان پوستین خریده و بر دوش کرده بود. یکی ایراد گرفته جهت را پرسید : او پاسخ داده گفت : « در نسیه فروش عبا نبود» مقصود آنکه چون پول در کیسه و اختیار در دست خود نداشته بلکه اختیار در دست نسیه فروش بوده و او هم عبا نداشته با همه‌ی گرمی هوا پوستین به وی پوشانیده.

همین است حال بسیاری از شعرا که چون اختیار سخن را در دست خود ندارند از این جا تناسب در سخنان ایشان پیدا نیست « مگر تناسب قافیه».

بهمین جهت بزرگان و دانایان از شعر پرهیز می‌جویند چرا که نمی‌خواهند رشته‌ی اختیار خود را بدست وزن [و] قافیه بسپارند.
زبان ترجمان دل باید بود[bud] و سخن جز اندیشه را نباید نمود.
ولی در شعرسرایی این ترتیب بهم می‌خورد و دل و اندیشه از حکمروایی باز می‌مانند.

در اینجا می‌توان سخن را بجامه و اندیشه را بتن تشبیه نمود. جامه برای نگهداری تن می‌باشد و در این میانه باید بپاکیزگی و خوش نمودی آن کوشید. ولی اگر کسانی رخت را تنها برای آرایش در تن کنند و جز بخوش نمودی آن نکوشند چه بسا که در تابستان رختهای سنگین و بیجایی را در بر کنند و از آسایش تن بکاهند یا در هنگام زمستان با پارچه‌های نازک خود را بیآرایند و بدینسان تن را از سرما رنجور دارند.


.
دفاع در دیوان کیفر.pdf
5.2 MB
🔶 دفاع در دیوان کیفر

🖌 احمد کسروی

🔍 متن دفاعیات کسروی در دیوان کیفر ، یک جستار حقوقی و تاریخی ، کارنامه‌ی شیخ خزعل

📊 شمار ساتها : ۱۳۶

بازپسین پراکنش : فروردین ۱۴۰۰


🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده می‌گردد.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 درباره‌ی رضاشاه پهلوی و کارهای زمان آن شاه (تکه‌ی سه از سه)


آقای سرتیپ در محاکمه‌ی محسن جهانسوز (1) و همراهانش که همگی جوانان بیگناهی بودند دادستان دیوان حرب بوده و آنچه توانسته بیرحمی و پافشاری نشان داده و باعث ریخته شده خون یک جوان دانشمند بیگناه گردیده ، چنین کسی اکنون می‌خواهد «وجهه‌ی ملی» پیدا کند و در روزنامه‌ها گفتار می‌نویسد که برضاشاه چنان گفتم ، و چنین شنیدم ، و چون درباره‌ی کشتن محسن جهانسوز ایراد می‌گیرند با یک پیشانی باز چنین پاسخ می‌دهد : «حکم را دادگاه می‌دهد نه دادستان».

آری آقای سرتیپ حکم را دادگاه می‌دهد ولی ما وظیفه‌ی دادستان را هم می‌دانیم. دادستان هم پافشاری نموده حکم را از دادگاه می‌طلبد. این چیزی نیست که امروز مردم ندانند. شما آقای سرتیپ قریب در دادگاه سرپا ایستاده‌اید و با صد بیرحمی و بی‌وجدانی یک دسته از جوانان بیگناه را گناهکار قلم داده‌اید و برای آنان از دادگاه کیفر خواسته‌اید و پیاپی ستایش از شاه کرده و دادگاه را در زیر تهدید گزارده‌اید.

بالاخره اگر شما بگویید در آن محاکمه دخالت نداشته‌اید این انکار محسوسات است. و اگر بگویید مجبور بودید یک دروغ بیشرمانه‌ایست. کسان بسیاری شما را می‌شناسند که یک مرد ستمگری هستید و در زمان آن شاه از فرصت استفاده جسته خوی ستمگرانه‌ی خود را بکار می‌بردید و کسی هم شما را ناگزیر نمی‌گردانید. اساساً دعوای ناگزیری در این هنگام از کسی پذیرفته نیست و نباید بود. شما اگر از آن کار کناره می‌جستید مانعی در جلو نداشتید. من که نویسنده‌ی این گفتارم یک روزی برای گفتگو درباره‌ی یک بدبختی که بچنگال شما افتاده بود بدیوان حرب آمدم و هنوز فراموش نکرده‌ام که یک افسر ریشداری (که سپس دانسته‌ام شما آقای سرتیپ قریب بوده‌اید) با یک تشر و تحکمی بمن پاسخ داد : «حکم مدعی‌العمومِ دیوان حرب ، حکم اعلیحضرتست باید اجرا شود». (2) هنوز تلخی آن پاسخ بی‌ادبانه و سیاهدلانه‌ی شما از یاد من نرفته. با اینحال هیچگاه درپی کینه‌جویی از شما نبودم و آنچه مرا بنوشتن این سخن واداشته گفتارنویسی شماست. من درشگفتم که شما با چه رویی اینها را می‌نویسید؟! نمی‌دانم مردم را تا چه ‌اندازه بیچاره و نافهم پنداشته‌اید که می‌خواهید پس از آنهمه سیاهکاریها از در فریبکاری درآیید و خود را محبوب گردانید؟!..

(پرچم روزانه شماره‌های 129 و 130)


پابرگی :
1ـ برای آگاهیهای بیشتر از آن جوان نک. بدفتر «دفاع در دیوان کیفر»
2ـ بیگمان دیکتاتوری یک‌روزه پدید نمی‌آید. آن هم پس از جنبش و خیزش ریشه‌داری همچون مشروطه. این نمونه‌ایست از رفتارهایی که نشان می‌دهد دیکتاتوری چگونه پدید می‌آید. در زمان رضاشاه «خرده‌دیکتاتور»‌ها با عنوانهایی مانند «حکم اعلیحضرتست» یا «حسب‌الامر همایونی» با قانونشکنیها و زورورزیها خواستهای ناپاک خود را پیش می‌برده و آنگاه یک «مطابق فرمایشات ملوکانه» و مانند آن را پیش می‌کشیدند و هر جا که از آنها نیز کاری برنمی‌آمد از دروغ بستن و «بلشویک» خواندن طرف باکی نداشتند. بدینسان از یکسو سنگ براه آزادی و آزادگی می‌غلتاندند و از سویی با چاپلوسیهای خود (چه فرمان شاه ، چه فرمان یزدان و ...) امر را بر «شخص اول مملکت» مشتبه کرده رفته رفته ازو یک دیکتاتور بزرگ می‌پروردند. در دوره‌ی محمدرضاشاه نیز پس از زمان کوتاهی از آغاز پادشاهیش باز همین مسیر پیموده شد. کسانی پیرامون او را گرفتند که به «نوکری» و «دستبوسی» او افتخار می‌کردند (برای مثال : دو نخست‌وزیر کشور ، اقبال و علم). این «بله قربان گویان» با ساختن و بکار بردن عنوانهایی چون «آریامهر» و مانندهای آن به پادشاه «دمکرات‌مآب» میدان خودکامگی گشادند و امر را بر او نیز مشتبه ساخته از پلکان دیکتاتوری گام بگام بالا بردند. ... روزگار پادشاهان گذشت و ملایان سر کار آمدند ولی رفتارها دیگر نشد و این بار «پیروی از خط امام» ، «ذوب شدن در ولایت فقیه» و مانندهای آنها ، حکم همان «حسب‌الامر»‌ها و «بله قربان»‌ها را یافت و خرده‌دیکتاتورها برای آنکه مانعی بر سر راهشان بازنماند ، هر که را سخنی جز آنها می‌راند با چماق «ضد ولایت فقیه» و «ضد انقلاب» و «لیبرال» و با فریادهای «مرگ بر ...» از میدان بیرون راندند. این نامردیها هنوز هم ادامه دارد. امروز بر سر هر گفتگوی خُرد و کم‌بهایی می‌بینید سران کشور سخنانی همچون «چنانکه حضرت آقا فرمودند ...» یا‌ «به فرموده‌ی مقام معظم رهبری ...» بر زبان دارند. بدینسان راه خفه کردن آزادی و پروردن دیکتاتور را بار دیگر از نو پیموده و می‌پیماییم.
آیا ما خود مقصر نیستیم؟!..


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)

🔸 1ـ خردها امروز سستی گرفته

مردان خدا آموزگاران خِردند و این در سایه‌ی پیدایش ایشان است كه خردها نیرو گرفته بر جهانیان كارفرما می‌شود. (تکه‌ی سه از سه)


عمده سخن من درباره‌ی مردم آن زمانها و اندازه‌ی خرد آن مردم است. نزد هر خردمندی این بیگفتگو است كه هر كسی را جز بگناه خود او نباید گرفت. برادر را نیز بگناه برادر نمی‌توان گرفت. می‌خواهم بدانم آیا مردم آن زمان این معنی را درمی‌یافته‌اند؟ اگر درمی‌یافته‌اند پس بكارهای تیمور و دیگران كه بگناه یك تن دیهی را بلكه شهری را كشتار می‌كردند با چه دیده می‌نگریسته‌اند؟..

آنچه ما از نوشته‌های تاریخنگاران و از شعرهای شعرا و از دیگر كتابها بدست می‌آوریم مردم ایرادی بآن كارهای دلگداز ستمگران نداشته‌اند و از اینجاست كه پس از آن زمانها كسانی هم از میان خود ایرانیان برخاسته و دست بآن كارها باز كرده‌اند چنانكه كشتارهای بیرحمانه‌ی شاه‌اسماعیل در هرات و دیگر شهرها و كشتارهای شاه‌عباس در گرجستان و كشتارهای آقامحمدخان قاجار در كرمان و گرجستان لكه‌های ننگی بر تاریخ ایران است.

پس چرا در قرنهای پیش از مغول نظیر این خونخواریها روی نمی‌داده؟.. آیا در آن زمان ستمگر درمیان مردم نبوده؟.

تیمور با آن پلیدی نه تنها در زمان خود و پسرانش ایرانیان ازو بد نمی‌گفته‌اند و او را یكی از بزرگان جهان شمرده از فزونی خرد و كاردانیش ستایشها می‌نموده‌اند پس از سپری شدن خاندانش نیز مردم جز ستایش درباره‌ی او نداشته‌اند و اینست كه نام «تیمور» در ایران رواج یافته كه شاید صدها تیمور نام امروز در این سرزمین باشد.

در مرگ او چندین شاعر ایرانی كه هر یكی خود را پیشوای جهان می‌شمارده بی‌آنكه اجباری در كار باشد یا طمع مالی از این رهگذر داشته باشند مادّه‌ تاریخ سروده و او را روانه‌ی بهشت ساخته‌اند. (1)

آیا این كارها جز پستی خرد علت دیگری داشته است؟!.


پابرگی :
1ـ مولانا بهاءالدین جامی گفته :
سلطان تمور آنكه چرخ را دلخون كرد وز خون عدو روی زمین گلگون كرد
در هفده شعبان سوی علیین رفت فی‌الحال ز رضوان سر و پا بیرون كرد
آن هفتادهزار اسپهانی و ده‌هزار توسی و صدها هزار ایرانی دیگر كه تیمور و كسانش كشتند و آن زنان و كودكان بیگناه همه «عدو» بوده‌اند.
مولانا علی بدرالدین هروی گفته :
میر اعظم تمورخان ز جهان رفت سوی بهشت و تخت بهشت
قبر او شد بهشت و تاریخش سر قبرش نموده است و بهشت
دیگری گفته :
شهنشاهی كه مأوایش بهشت جاودان باشد وداع شهریاری كرد و تاریخش همان باشد
اگر بهشت مأوای تیمور باشد پس دوزخ مأوای چه كسانی خواهد بود؟! (پ)


.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 پیام ... (تکه‌ی 3)


کوتاه سخن : جای تردید نیست که شعرا هیچگونه برتری بر دیگران ندارند و شعر با نثر جز این یک فرق را ندارد که این یکی ساده است و ناسنجیده و آن یکی سنجیده است و تکلف‌آمیز.

سنایی در سرودن حدیقه همان حال را داشته که خواجه نصیر در تألیف اخلاق ناصری. انوری در بهم بستن قصیده‌های تکلف‌آمیز خود بدانسان بوده که حمیدی در نگارش مقامات خود. سعدی در پرداختن بوستان و گلستان جز به یک حال نبوده. حاج ملااحمد نراقی در پیوستن اشعار طاقدیس به حالی بوده که همو در نگارش معراج السعاده. عبید زاکانی در سرودن نظمهای هجوآمیز و در پرداختن نثرهای شوخی‌انگیز جز یک عبید نبوده. همچنین است داستان دیگران با دیگران ـ نیکان با نیکان بدان با بدان.

این سخن که شعرا بهنگام شعرسرایی حال دیگری پیدا می‌کنند و درهای معانی بروی آنان باز می‌شود جز دروغ آشکار نیست ـ دروغی رسواتر از داستان عوج بن عنق و افسانه‌ی کرکره بن صرصره! من نمی‌دانم شما چگونه باین دروغ برخاسته‌اید؟!

دریغا! از همه‌ی شعرای ایران که شماره‌شان بهزارها می‌رسد بجز از فردوسی که شاهکاری پدید آورده و بنیادی برای زبان فارسی گزارده از دیگران کسی که یک هنر فوق‌العاده‌ای از خود نماید ما سراغ نداریم.

ناگفته پیداست که شعرا نیک و بد را توأم دارند. ولی نیکان جز یک رشته کارهای عادی را (از مثنوی سرودن و سخنان حکیمانه دیگران را برشته‌ی نظم کشیدن و بهاریه ساختن و مانند اینها) انجام نداده‌اند. ولی بدان بدستاویز شعر زشتکاری و زشتی را از اندازه گذرانیده‌اند. با اینحال چگونه کسی اینان را از شمار انبیاء و اولیاء می‌شمارد؟!

من هم باری یک تن ایرانیم و سرفرازی ایرانیان را خواهانم. من هم آرزومندم که کاش شعرایی که از ایران برخاسته‌اند همگی مردان بزرگواری بودند و هر یکی از راه دیگری بنیکی توده ایران می‌کوشیدند ولی چه باید کرد که چنین نبوده‌اند و اگر چند تن از ایشان باندازه‌ی عادی نیک بوده‌اند انبوه دیگران بی‌اندازه بدی داشته‌اند. کنون هم با گزافبافی چاره‌ی کار نمی‌شود و آن زشتیها و پستیها از میان دیوانها و تذکره‌ها بیرون نمی‌رود!

مگر یک راه چاره در پیش است و آن اینکه بدی بدان گذشته را بگوییم و پستیها و زشتیهای آنان را باز نماییم تا از این سپس بدان پیدا نشوند و نیکان هم نیکتر و بهتر گردند و برای همین منظور است که زبان باین نکوهشها باز کرده‌ام. وگرنه بدگویی از چامه‌سرایان برای من هنری نیست من کارهای بسیار مهمتر از آن دارم.


.
بدبختی توده و ریشه آن 7.pdf
293.8 KB
🔸 بدبختی توده و ریشه‌ی آن

💡 بخش ۷

🔹 همه چیز از دانستن برخیزد
🔹 بخوانندگان پرچم
🔹 همه چیز را می‌دانند و هیچ چیز را نمی‌دانند
🔹 سرچشمه‌ی درماندگیهای ایران
🔹 چگونه میخواهید آب پاشید و آتش را خاموش نبینید؟!..


🔅 همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 باید به پستی خویها چاره کرد (تکه‌ی یک)


گردن نهادن بزور ، و فروتنی نمودن در برابر زورمند ، و همچنین گردن کشیدن بناتوان ، و پا گزاردن بروی افتاده ، در بسیاری از ایرانیان طبیعت دوم گردیده.

این خوی پست در کمتر جایی باندازه‌ی ایران رواج دارد. در کشوری که قرنها استبداد فرمانروا بوده و پادشاهان ستمگر سایه‌ی خدا شمرده می‌شدند ، در کشوری که کتابها پر از دستورهای چاپلوسی و پستیست : «اگر شه گفت هنگام شب است این بباید گفت اینک ماه و پروین» چه شگفت که چنین پستی بیش از اندازه باشد.

بیست سال سررشته‌داری رضاشاه و دیکتاتوری او ، سپس افتادن و از ایران رفتنش یک فرصتی بود که ما بفهمیم این خوی پست چگونه در این توده ریشه دوانیده. کسانی دیروز آن فروتنی و پرستش و نیکوبندگیها را می‌نمودند و امروز برگشته‌اند و اینگونه بیزاری ازو می‌جویند ، و چون این تلوّن و بوقلمونکاری در آنان طبیعی گردیده شاید خودشان هیچ شگفتی درمیان نمی‌بینند و این را وظیفه‌ی خود می‌شمارند که با هر کسی بهنگام زورمندی آن رفتار را کنند و بهنگام افتادگی این را.

این خود نکته‌ایست که ستمگر همیشه یک تن است. پس چگونه میتواند یک توده‌ی بیست‌ملیونی را زبون و زیردست خود گرداند؟. پاسخ آنست که ستمگر یک تن است ولی ستمگرپرستان هزارها و ده‌هزارهایند ، و این پستنهادانند که گرد او را می‌گیرند و به بیست‌ملیون مردم چیره‌اش می‌گردانند.

من از این خوی پست ایرانیان دلسوختگیها دارم ، داستانها دیده‌ام. یکی از چیزهایی که همیشه مرا غمگین و سرافکنده می‌دارد این خوی ننگین هم‌میهنانم می‌باشد. شاید کسانی اندازه‌ی رواج این خوی پست را ندانند اینست یک داستانی برای گواهی یاد می‌کنم :

پنج سال پیش روزی یک پرونده‌ای می‌خواندم دیدم موضوعش اینست : یک مرد بازرگانی که تا بیست سال پیش در قفقاز بوده چون در آشوبهای آنجا سرمایه‌ی خود را از دست داده بایران بازگشته و در تهران بیک داد و ستد کوچکی پرداخته که با سختی زندگانی خود و خاندانش را اداره می‌کرده. این مرد یک روز نوشابه خورده و مست گردیده و در آن حال مستی و بیخودی در خیابان بیک پیره‌زنی تنه زده ، و آن پیره‌زن فریاد کشیده که پسر او و مردمِ دیگر بیاریش شتافته‌اند و با این مرد مست بنزاع برخاسته‌اند و در این هنگام یک پاسبانی رسیده و این مرد را بکلانتری برده و در آنجا سه روز زندان برایش نوشته‌اند و این داستان پایان یافته.

لیکن یکی از نزاع‌کنندگان برای کینه‌جویی راپورتی[گزارش] باداره‌ی آگاهی فرستاده که فلان مرد در خیابان درمیان تظاهرات مستی می‌گفت : «من بالشویک هستم» همین یک راپورت باعث شده که دوباره مرد بدبخت را باداره‌ی آگاهی کشانیده و از آنجا بدادسرا فرستاده‌اند و بازرس و بازپرس پرونده‌ی بزرگی پدید آورده و آن روز که من پرونده را می‌خواندم نُه ماه بود که متهم بدبخت در زندان می‌خوابید. بازپرس به سه دلیل گناه او را مسلم دانسته بود :

1) مدتی در قفقاز مانده است و قفقاز خاک بالشویک است 2) مستی راستی. چون متهم «من بالشویک هستم» را در حال مستی گفته باید آن را باور کرد 3) گواهیِ گواهان.

روزی که در دادگاه محاکمه آغاز شد گفتم : این پرونده آبروی قضاوت را برده است. این بازپرس دلیلهایی که یاد کرده بیپاتر از آن دلیلهاییست که بگفته‌ی لافونتین ، گرگ برای محکوم کردن بره می‌آورده. (1) دلیل یکم ماندن در قفقاز است. مگر همه‌ی کسانی که در قفقازند مرام بالشویکی دارند؟.. دلیل دوم «مستی راستی» را یاد کرده. این یک سخن رندانه‌ایست. در قضاوت عکس آنست. در قضاوت به اقرار یک مست اعتبار نمی‌دهند برای آنکه اختیار زبان او در دست اندیشه و خرد نمی‌باشد. یک مست سخنان بیپا بسیار تواند گفت. اما گواهان که دلیل سوم است پرونده را بخوانید تا ببینید چیست؟.. بازپرس هر کسی را که در هنگام نزاع حاضر بوده خواسته و استنطاق کرده همگی گفته‌اند ما چنین سخنی از او نشنیدیم. حتا آن زن و پسرش که شاکی اصلی ، ایشان بوده‌اند گفته‌اند : دشنام بسیار می‌داد ولی ما حرف بالشویکی نشنیدیم.

این گواهیست که داده شده ولی شما بیشرمی بازپرس را ببینید که آنها را وارونه می‌گرداند و یکی از دلیلها برای ثبوت تهمت می‌شمارد.

این خلاصه‌ی دفاعیست که کرده شد و از خوشبختی آن مرد این روز اختیار دادگاه در دست یک جوان نیکی (آقای امیرعلایی) بود که نترسید و حکم به بیگناهی او داد که پس از یازده ماه گرفتاری رها گردید.

👇
کنون شما این داستان را نیک اندیشید : چه چیزی آن بازپرس را بچنین سیاهکاری واداشته بوده؟.. شاید گمان کنید که از شهربانی یا از وزارت عدلیه سفارش شده بوده. ولی ما این را جستجو کردیم و سفارشی درمیان نبوده. مردک پستنهاد همینکه می‌دیده پای یک دولت زورآوری درمیانست بخود وظیفه می‌شمارده که حق و دادگری را فراموش کند و چشم بسته طرف دولت را بگیرد و جز این خوی پست علت دیگری نداشته. من از خودش پرسیدم. چنین پاسخ داد : مگر می‌شد غیر از آن رأیی دهم؟!..


پابرگی :
1ـ داستان گرگ و بره‌ی لافونتن نویسنده‌ی فرانسوی شناخته شده می‌باشد. نک. کتاب «در راه سیاست»


.
🔸 سخنان بیاد سپردنی

🖌 احمد کسروی
🔸 سخنان بیاد سپردنی

🖌 احمد کسروی
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)

🔸 1ـ خردها امروز سستی گرفته


2ـ باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت (تکه‌ی یک)

یکی از سرفرازیهای ایران شمرده می‌شود که در قرنهای گذشته دانشمندان و مؤلفان بسیاری از این سرزمین برخاسته‌اند و کتابهای فراوانی از خود بیادگار گزارده‌اند. من ایرادی بر این موضوع ندارم و خود مایه‌ی سرفرازی یک گروهی است که دانشمندانی از میان آنان برخیزند.

در جایی که اروپاییان پیشرفت و برتری جهان را در اینگونه چیزها می‌دانند و تمدن یا شهریگری را جز از زندگانی درآمیخته با علم و خط نمی‌شمارند ، پس چرا ایرانیان از داشتن آن همه دانشوران و هنرمندان بخود نبالند و سر بافتخار نیفرازند؟

همچنین من سخنی در این باره ندارم که از آن کتابها کدام یک نیک و سودمند است و کدام یک بیهوده و ناسودمند ، چه این گفتگویی است که به تفصیل باید از آن سخن راند و در این موضوع که من در اینجا در نظر دارم حاجت بچنان گفتگویی نیست.

در این مقاله که برای چاپ شدن در مجله‌ی تعلیم و تربیت می‌نگارم مقصودم گفتگو از آن است که : آیا از کتابهای پیشینیانِ ایران امروز تا چه اندازه می‌توان استفاده نمود ـ بویژه در دبستانها و برای تعلیم و تربیت جوانان ـ آیا چه شرطهایی برای این کار بنظر می‌رسد؟

باید دانست که ایران در قرنهای گذشته ، گاهی روزگار بسیار بدی داشته و یک رشته آسیبها رونق این سرزمین را پاک از میان برده بوده است.

از یکسوی درآمدن ترکان بایران و چیرگی آنان بر ایرانیان در قرنهای دراز و سپس سیل بنیان‌افکن هجوم مغول و آن داستانهای جانگدازی که می‌دانیم ، و از سوی دیگر رواج یک رشته اندیشه‌های کج صوفیانه و مانند آن درمیان ایرانیان ، اینها آسیبهایی بوده که قرنها ایران را محروم از رونق و شکوه گردانیده و خرد و دانش ایرانیان را نیز بی‌بهره از گزند نگزارده است.

نتیجه‌ی چیرگی ترکان و درآمدن مغولان بایران نه تنها آن تاخت و تازها و کشتار و ویرانیها بوده است که در کتابهای تاریخ نگاشته‌اند ، نتیجه‌ی بسیار بدتر آنها همانا زبونی و سرافکندگی ایرانیان در سراسر قرنهای درازی بوده.


.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 پیام ... (تکه‌ی 4)


شعر در ایران از دربارهای استبدادی برخاسته و در میخانه‌ها پرورش یافته و اینست که بیشتر ابزار دست یاوه‌بافان و بیهوده‌گویان بوده. کنون در این زمان ما هم بیشتر شعرا جز بیهوده‌گویی نمی‌کنند و از این راه ریشه‌ی هوش و خرد خود و دیگران را می‌کنند.

درخت را از میوه‌اش باید شناخت. اگر آنهمه شعرای ایران « گلزار خاطرشان آب از سرچشمه‌ی فیض می‌خورده» پس چگونه این همه عیبها و بدیها درمیان توده پیداست؟!

مردمی که هزاران نبی و ولی از میان آنان برخاسته چرا باید حالش آن باشد که هست؟!

وانگاه شعرای ایران بمردم چه یاد داده‌اند؟.. مگر دیوانهای آنان در دسترس ما نیست که می‌بینیم همه سخن از ستایش پادشاهان ترک و مغول و از عشقبازی با یاران پنداری و گفتگو از ساده و باده و طعن بر خدا و پیغمبران و غلو درباره‌ی آنان هجو و دشنام بیکدیگر و مانند اینهاست؟ آیا اینان تند باران حقیقت بر ساحت دلشان می‌باریده؟!

اگر بگویی : مولوی مثنوی را سروده. می‌گویم : سودش چیست؟! آیا آن پندارهای بی سر و ته صوفیان که خود گوینده نیز سر در نمی‌آورده چه سودی جز زیان می‌تواند داد؟!

یا اگر بگویی : شعرا در غزلهای خود هم اندرزهای بسیاری را برشته‌ی نظم کشیده‌اند. می‌گویم : اندرزی که با دهن می‌آلوده بسرایند جز گردنکشی نتیجه بیرون نمی‌دهد. مگر اندرز شنو نمی‌بیند که خود شاعر در یک بیت پیش از آن چه گفته و چه کرده و با اینحال چه اثری بر اندرز او بار می‌کند؟!

شما اگر بانجمنی درآمده نخست دستگاه باده‌خواری درچینید سپس چند دهان آوازه بخوانید و « یار! یار!» بگویید و پس از آن چند دست نرد و شطرنج بازی کنید و پس از همه منبری بگزارند و شما بالا رفته بمردم موعظه کنید ـ آیا این موعظه‌ی شما چه اثری خواهد داشت جز آنکه مردم را بدتر از بد گرداند؟!

حاج تاج واعظ خراسانی معروف همین حال را داشت و این بود که موعظه‌های او جز بدرد مسخره بازی اعیان تیره‌درون استبداد نمی‌خورد. کنون این اندرزهای شعرا را نیز « موعظه‌ی حاج تاجی» باید نامید.

هر گروه همین که جلوی بدیهای آنان گرفته نشد روز بروز بر بدی می‌افزایند و از نیکی می‌کاهند و سرانجام نیکان نیز بدنام می‌گردند.

در ایران سادات حرمت بی‌اندازه داشتند و از پارساترین و پاکدامن‌ترین مردمان بشمار می‌رفتند ولی در سایه‌ی آنکه کسی جلوگیری از بدان ایشان نمی‌کرد آخر کار بآنجا رسید که دسته‌هایی از آنان بقلدری برخاسته سر راه بر حاجیان می‌گرفتند و زشتیهای بسیار از آنان سر می‌زد و نتیجه آن شد که نیک و بد همگی حرمت خود را از دست دادند همچنین دسته‌های دیگر.

شعرا نیز چون کسی بد آنان را نگفته و زبان بخرده‌گیری نگشاده اینست توده‌ی انبوه ایشان با هر بنیادی بستیز برخاسته و بهر آیینی پشت پا زده‌اند.


.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 باید به پستی خویها چاره کرد (تکه‌ی دو از دو)


چندی پیش یکی از آشنایان از تبریز آمد و یک لایحه‌ای آورده بود در این زمینه که باید رضاشاه محاکمه شود. چند تنی مهر و دستینه نهاده فرستاده بودند که در پرچم بچاپ رسانیم. در دل خود گفتم : ای کاش شما آن شایستگی را داشتید که بتوانید سررشته‌داران کشور را بمحاکمه کشید. متأسفانه ندارید. بآورنده‌ی لایحه گفتم : رضاشاه گزاشته و رفته و شما دیگر دست باو ندارید که محاکمه کنید. ولی کسانی که سزاوار محاکمه هستند بسیارند. اگر شایستگی دارید آنها را بمحاکمه بخوانید. گفت : مثلاً که؟.. گفتم : مثلاً جناب آقای اسفندیاری رئیس دارالشورا. (1)

این جناب دیروز برضاشاه صد چاپلوسی می‌نمود. در جایگاه «رئیس پارلمان» که از دیده‌ی اهمیت پایینتر از پادشاهی نیست می‌نشست و خود را «چاکر» می‌خواند. هنگامی که از مجلس هیئتی برگزیده می‌خواستند به نزد شاه فرستند چنین می‌گفت : «سلامهای عبیدانه (یا چاکرانه‌ی) ما را نیز بخاک پای همایونی عرض کنید». کنون شما از او بپرسید : آقا تو که مشتاق چاکری هستی با ریاست مجلس چه کار داری؟!. چرا آن را پذیرفته‌ای؟!. چاکر کجا و رئیس مجلس کجا؟!. رئیس مجلس نماینده‌ی بیست‌ملیون توده و خود رئیس قوه‌ی مقننه است. چنین کسی نمی‌تواند خود را چاکر گرداند. چنین کاری خود خیانت بتوده و کشور می‌باشد. اینجا جای سرشکستگی و فروتنی نیست. جای سرفرازی و امانت‌نگه‌داریست.

درست مانند آنست که شما بکسی وکالت دهید که برود و با طرف شما زانو بزانو نشیند و محاکمه کند. و بادعاهای او پاسخ دهد و حق شما را نگه دارد ، و او برود و در برابر طرفتان بتواضع و فروتنی پردازد و خود را چاکر و عبید او خواند. و بجای دفاع از حق شما ، بدعواهای او «بلی ، بلی» بگوید و بدینسان حق شما را ضایع و خودتان را سرشکسته و بی‌آبرو گرداند. آیا چنان کسی گناهکار نیست؟!.. آیا چنان کسی بدخواه نیست؟!.. شما اگر بمحاکمه کشید اینک این گناهکار و بدخواه را من بشما نشان می‌دهم. گناه این مرد کمتر از گناه رضاشاه نیست. رضاشاه هرچه کرده با دست اینها کرده ، مشروطه را با دست اینها کشته.


کنون ببینیم آقای اسفندیاری معنی مشروطه و مجلس را نمی‌داند؟.. نمی‌داند که در آن جایگاهی که (بازور یا از هر راه دیگری) نشسته جایگاه نمایندگی بیست‌ملیون توده است؟.. نمی‌داند که رئیس قوه‌ی مقننه از پادشاه که رئیس قوه‌ی مجریه است چندان پائینتر نیست؟.. نمی‌داند که فروتنی و چاکری شایسته‌ی او نمی‌باشد و اساساً چنین اختیاری را ندارد؟..

بیگمان همه‌ی اینها را می‌داند. چیزی که هست کمترین علاقه‌ای بکشور ، و توده و وظیفه ، و اینگونه چیزها ندارد و او در زندگانی تنها بخوشگذرانی خود علاقمند است. تاریخچه‌ی زندگانی او را بدست آورید تا بدانید هشتاد سال عمر را چگونه بسر داده. در سال 1325[قمری] که محمدعلی‌میرزا ، میرزاعلی‌اصغرخان اتابک را بتهران خواسته سروزیر گردانید و اتابک با یک جدیت به برانداختن مشروطه و مجلس می‌کوشید این مرد معاون او و یکی از بدخواهان نامی مشروطه بود سپس بعنوان نمایندگی در کمیسیون سرحدی به ارومی[=رضاییه] رفت و چون محمدعلی‌میرزا مجلس را بست او نیز انجمن ارومی را برانداخت.

یازده ماه که تبریز در جنگ و کشاکش بود و از همه جای جهان تلگرافهای همدردی می‌رسید این در آن نزدیکی کمترین آشنایی نشان نداد و بلکه در برابر دسته‌های مجاهدان در ارومی یک دسته بنام «فداییان شاه» پدید آورد. آنگاه چنین کسی همینکه محمدعلی‌میرزا برافتاد و استبداد ریشه‌کن گردید خود را بمیان مشروطه‌خواهان انداخت و همچون درباریان دیگر ، جا برای خود درمیان نمایندگان و وزیران باز کرد و با تزویر خود را «وجیه‌المله» گردانید.

این نمونه‌ای از طرز زندگانی اوست و نیک می‌رساند که پابندی بهیچ چیزی ندارد و مشروطه و استبداد برای او یکسانست. بماند آنچه مستر شوستر آمریکایی در کتاب خود ، او را یکی از هواداران سیاست دولت استبدادی روس در ایران می‌شمارد. ما چون از آن موضوع آگاهی درستی نداریم متعرض نمی‌شویم و تنها آنچه را که در آشکار بوده و هر کس دیده و شنیده بشمار می‌آوریم.

از این کارها نیز همه چیز را بکنار گزارده تنها داستان اخیر (داستان عبیدی و چاکری و پیرغلامی را) دنبال می‌کنیم. همین یکی بتنهایی بدی با توده و درخور محاکمه است. شما اگر می‌توانید پافشاری نمایید و او را بداوری بخوانید. (2)

گفت : ما چگونه بخواهیم؟.. او را بکدام دادگاه توانیم کشید؟.. گفتم : پس رضاشاه را چگونه بمحاکمه می‌خواهید؟.. یک مردمی که شایستگی دارند که بدخواهان را بمحاکمه کشانند راهش را نیز پیدا توانند کرد.


👇