پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)

🔸 2ـ باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت (تکه‌ی دو)

ایکاش ترکان آنچه می‌توانستند تاراج و چپاول در ایران کرده بترکستان بازمی‌گردیدند و در ایران نشیمن نمی‌گرفتند. کاش مغولان بآن کشتارهای خونخوارانه‌ی چهار ساله‌ی چنگیزخان در ماوراءالنهر و خراسان و خوارزم و غزنه و بکشتارهای سی‌هزار تن لشکر یمه و سوتای (1) ، که از خراسان درآمده کشتارکنان از راه آذربایجان و قفقاز دررفتند ، بسنده می‌کردند و دیگر این روی نمی‌داد که بار دیگر لشکرکشی کرده و بایران دست یافته بنیاد فرمانروایی در اینجا بگزارند.

آن گزند و آزار که از فرمانروایی ترکان و مغولان در ایران پدید آمده از تاخت و تاز و کشتارهای آنان پدید نیامده است ، این تاختها و کشتارها در یکی دو قرن یا بیشتر جبران شدنی بود ولی آن گزندها که از فرمانروایی و چیرگی آن بیگانگان پدید آمده جز در قرنهای درازی جبران نشدنی است. (2)

کتابهایی که از آن زمانِ زبونی ایران بازمانده و امروز در دست ماست چه شعر و چه نثر بخوبی نشان می‌دهد که بیچاره مردم این سرزمین دچار سرافکندگی و خواری سختی بوده‌اند و از بسیاری از آنها پیداست که مؤلفان و گویندگان آنها هرگز روزنه‌ی امیدی بر دلهایشان باز نبوده و همچون کسانی که باسارت افتاده و ناگزیر دل ببندگی نهاده باشند ، اینان نیز از سراپای گفتارهاشان خواری و زبونی نمایان است.

بر ایران روزهایی گذشته که تیمور لنگ ، آن جانور خونخوار از یکسوی هفتادهزار یک بار و ده‌هزار یک بار آدم می‌کشته و از سوی دیگر مردم او را عادل و دیندار شناخته و «مؤید من عندالله»اش می‌شمارده‌اند ، و چون مرده است شعرهای بسیاری در مدح او سروده و بهشت برای او آرزو کرده‌اند. ببینید حال زبونی مردم چه بوده است.

روزهایی بر این کشور گذشته که جهانشاه قراقوینلو با یک رشته ناپاکیهایی که تاب شنیدن آنها را نتوان آورد پادشاهی کرده و چون مرده مؤلفان جز ستایش ، سخن دیگری از او نسروده‌اند.


پابرگیها :
1ـ یمه و سوتای[دو سردار مغول بودند که چنگیز ایشان را] «از دنبال خوارزمشاه فرستاد و آنان از جیحون گذشته از خراسان کشتارکنان پیش آمدند و یک دسته از راه مازندران ، و دسته‌ی دیگری از راه خوار و ورامین ، به ری و همدان رسیدند و در اینجاها بکشتار و آزار پرداختند ، و سپس بآذربایجان رفته ، زمستان را در آنجا بسر بردند و در بهار بار دیگر برای کشتار و تاراج پراکنده شدند.» (از کتاب صوفیگری)
2ـ در کتابهای تاریخ هرچه خوانده‌ایم خونریزیهای بیدریغ مغولان و درنده‌خویی آن بیابانگردان بوده که هر بار یک ملیون و دوملیون تن از مردم شهرهای آباد خراسان و ماوراءالنهر کشته و گاه به بچه و زن و پیر نیز نبخشوده‌اند. مثلاً گفته‌اند : در نیشابور سگ و گربه را نیز زنده نگزاردند. «شهر را با کف دست برابر کردند». درختان را از ریشه کندند و دیوار باغها را نیز ویران نمودند. گفته‌اند مغولان هفت شبانروز بر نیشابور ویران آب بستند و در سراسر آن که هموار شده بود جو کاشتند! ... هرچه خوانده‌ایم از اینگونه است. همگی اینها چه راست چه آلوده بگزافه ، باز هم تنها آسیبهای آشکار آن پتیاره را می‌نمایاند.
تا پیش از این نوشته‌ها نخوانده‌ بودیم تاریخنویسی باین رُویه‌ی درآمدن مغول بایران و فرمانروایی ایشان که زبونی خردها و پستی خویها را هرچه بیشتر کرده پروا کند و از یادگارهای شومی که از آن روزگار در کتابها بجا مانده بنویسد. اینها آسیبهای نهان آن پتیاره بوده که زیان و ماندگاریش بیشتر از آسیبهای آشکار آنست.
تو گویی تاریخنویسان از آن یورش سهمناک تنها آنهایی را نوشته‌اند که بچشمشان آمده و محسوس بوده است.


.
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی ، پرچم نیمه‌ماهه ، شماره دهم


✴️ یكی از رازهای كار ما

این یكی از رازهای كار ماست كه تا توانیم ریشه‌ی گمراهیها و نادانیها را براندازیم. این یكی از بایاهاییست كه ما به گردن می‌داریم. آنچه را كه در جنبشهای دیگری تاكنون نتوانسته‌اند ما به یاری خدا خواهیم توانست و این ورجاوند جنبش ما بیش از همه بهر پاكی جهان از گمراهیها و نادانیهاست.

در این گفتار روی سخنم بیش از همه با یارانست ، با پاكدینانست ، و آنان نیك می‌دانند كه ما به چه كار بزرگی برخاسته‌ایم و به چه خواست بزرگی می‌كوشیم. امروز در جهان كاری بزرگتر از این كار ما ، و خواستی ارجمندتر از خواست ما نیست. ما نه تنها به این می‌كوشیم كه ایران یا شرق را از گرفتاری رها گردانیم. خواست بزرگ ما آنست كه جهان بهتر از این باشد كه هست ، و جهانیان چند گامی در راه پیشرفت و بهتری بردارند.

اینست خواست بزرگ ما ، و برای آنكه در این كوششهای خود فیروز درآییم باید در كار خود استوار باشیم و سختگیری نشان دهیم. باید چشم پوشی سزا نشماریم. این كار ماست كه جهان را از گمراهیها از هر گونه كه باشد بپیراییم : این گنبدها را براندازیم ، بتخانه‌ها را ویران گردانیم ، كتابهای بدآموزی را نابود سازیم ، با هر گونه دسته‌بندی دشمن باشیم. اینها بایاهای ماست و باید در این زمینه پا فشاریم و استوار باشیم.

باید به گفته‌های خیره‌رویانه و به ریشخندهای بیفرهنگانه‌ی ناكسان ارجی نگزاریم. باید پاسخ آنان را با مشت و سیلی دهیم. این ناكسان كه سرمایه شان جز ریشخند و خیره‌رویی نیست به پاسخی جز مشت و سیلی نیاز نمیدارند.

آن داستان كتابسوزان كه به این بیخردان گران افتاده و در پیش خود آن را تندروی می‌پندارند یكی از كارهای بسیار بایا و بسیار بجای ماست. ما كه دانسته‌ایم سرچشمه‌ی درماندگی و بدبختی ایرانیان ـ بلكه سراسر شرقیان ـ این بدآموزیهای گوناگون و درهمیست كه در كتابها و مغزها آكنده گردیده و این آمیغ در پیش چشم ما همچون آفتاب روشن گردیده ، و در نتیجه‌ی این دانستن صدها رنج و زیان را به خود هموار گردانیده به آن برخاسته‌ایم كه به هر بهایی كه بسر آید آن بدآموزیها را از میان بریم ، آیا چاره جز این می‌داریم كه چنانكه مغزها را پاك می‌گردانیم آن كتابها را نیز سوزانیده نابود سازیم؟!. اگر این كار را نكنیم نه آنست كه همه‌ی رنجهای خود را هدر گردانیده‌ایم؟!.

داستان این كتابسوزان ما داستان آن «پلشت روبی» است كه پزشكان درباره‌ی تیفوس‌گرفتگان و دیگر بیماران می‌كنند. كسی كه تیفوس می‌گیرد تنها به آن بس نمی‌كنند كه به بیمارستانش برند و یا در همانجا به بهبودش كوشند ، بلكه در خانه‌ای كه خوابیده گوگردی می‌سوزانند ، رختهای تنش را بخورد آتش می‌دهند ، و از هر باره می‌كوشند كه ریشه‌ی میكروب را بكَنَند كه دیگری نیز گرفتار نگردد ، و شما دیده‌اید كه این كاری را كه پزشكان از روی فهم و دانش می‌كنند فلان خاله‌كلثوم و بهمان نه‌نه سكینه نمی‌پسندند و تندروی می‌شمارند ، و اگر این خاله‌كلثوم و نه‌نه‌زهرا نیز چندان بیباك بودندی كه با همه‌ی نافهمی و ناآگاهی در برابر پزشكان و پزشكی بالا افرازند ، و روزنامه‌ای به نام «نه‌نه شمل» برپا گردانند آنان نیز زبان به ریشخند باز كرده چنین نوشتندی : «نه بآن شوری شوری نه باین بی نمكی».

ریشخند نادانان به دانایان تازگی ندارد. این در جهان همیشه بوده است كه دانایانی از روی فهم و دانش به كوششهایی برخیزند و در راه یك نتیجه‌ی بزرگی تلاشها بكار برند ، و نادانان از كنار ایستاده بی‌آنكه خواست ایشان را بدانند و از كارهاشان آگاه باشند زبان به سركوفت و ریشخند باز كنند. این در جهان همیشه بوده است.


.
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی، پرچم نیمه ماهه

🔸 آن داستان كتابسوزان كه به این بیخردان گران افتاده و در پیش خود آن را تندروی می‌پندارند یكی از كارهای بسیار بایا و بسیار بجای ماست.

🔸 ما كه دانسته‌ایم سرچشمه‌ی درماندگی و بدبختی ایرانیان ـ بلكه سراسر شرقیان ـ این بدآموزیهای گوناگون و درهمیست كه در كتابها و مغزها آكنده گردیده و این آمیغ در پیش چشم ما همچون آفتاب روشن گردیده ، و در نتیجه‌ی این دانستن صدها رنج و زیان را به خود هموار گردانیده به آن برخاسته‌ایم كه به هر بهایی كه بسر آید آن بدآموزیها را از میان بریم ، آیا چاره جز این می‌داریم كه چنانكه مغزها را پاك می‌گردانیم آن كتابها را نیز سوزانیده نابود سازیم؟!. اگر این كار را نكنیم نه آنست كه همه‌ی رنجهای خود را هدر گردانیده‌ایم؟!

.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 پیام ... (تکه‌ی 5)


جهان با دین آباد است. ولی اینان بیخردانه بدشمنی دین برخاسته مردم را به بیدینی و بیباکی دلیر ساخته‌اند. آیا آن دسته شعرای خراباتی که همه سخن از می و باده و پیر خرابات می‌رانند اگر بی‌دین نیستند پس چیستند؟!

سرفرازی آدمی با بی‌نیازی است. ولی اینان مفتخواری و گدایی را عار ندانسته همیشه از این در بآن در دویده‌اند بلکه بسیاری از آنان هجو را وسیله ساخته قلدری می‌نموده‌اند و با زور پول از مردم می‌خواسته‌اند.

بیزاری از ستم در نهاد هر کسی نهاده شده. ولی اینان همیشه ریزه‌خوار خوان ستمگران بوده‌اند و هر ستمی که آنان کرده‌اند و اینان جامه‌ی دادگری بر آن پوشانیده‌اند.

هر کسی از بیهوده‌گویی گریزان است و آن را عار خود می‌شمارد ولی اینان بیهوده‌گویی را هنر خود می‌شمارند و دیوانها در ستایش یار پنداری می‌پردازند و صدها پند از زبان پیر میکده (ملاحزقیل) ساخته برشته‌ی نظم می‌کشند. لیلی و مجنون دو تن تازی بیابانگرد که نمی‌دانیم بودند یا نبودند بداستان ایشان صدها عمر هدر می‌سازند مردی که صد ارج و احترام دارد خود را « سگ یار» می‌گرداند.

کسی که هرگز باده بر لب نرسانیده احمقانه دم از بدمستی می‌زند. مردی که هیچگاه نگاه بروی ساده‌ای نکرده بی‌غیرتانه لاف ساده‌پرستی می‌زند. هر کسی خود را رندتر و قلاش‌تر می‌ستاید. هر یکی دیوانگی بیشتر از خویش می‌نماید. این یکی شب را بی‌خبر و آسوده خوابیده بامداد می‌سراید : دیشب همه شب سرشک می‌باریدم آن دیگری با قد راست داد می‌زند : پشتم دو تا شد از هجر آن یار... مگر شعر چیست که این همه آلودگیها را برتابد؟!


.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 تندیسه‌های شاه گذشته (تکه‌ی یک از یک)


در این چند روزه دو سه بار باداره‌ی پرچم تلفن کرده چنین پرسیده‌اند : «شنیدیم مدیر پرچم از برداشته‌ شدن مجسمه‌های شاه سابق ممانعت کرده» و برخی گله‌ها نموده و ایرادها گرفته‌اند.

چنین پیداست که در این باره دروغهایی انتشار داد‌ه‌اند و اینست ما خود داستان را شرح می‌دهیم : در یکی از جلسه‌های روزنامه‌نویسان با آقای شهردار تهران که روزهای پنجشنبه برپا می‌شود یکی از روزنامه‌نویسان چنین عنوان نمود : «مردم نامه‌ها باداره‌ی روزنامه فرستاده می‌پرسند که چرا این مجسمه‌ها برداشته ‌نمی‌شود؟!.. اگر کشور ما مشروطه و دمکراسی است چرا این آثار دیکتاتوری از میان نمی‌رود؟!..» آقای شهردار پاسخ دادند : «این مجسمه‌ها تنها در تهران نیست که راجع بشهرداری تهران باشد؟! در شهرهای دیگر نیز هست و مطلب راجع بدولت است». نمی‌دانم همان پرسنده یا کسی دیگری گفت : «ما ایرادمان بمجسمه‌هاییست که در تهرانست. شهرهای دیگر خود بدانند. باید در تهران در انجمن شهرداری این موضوع طرح شود و تصمیم بگیرند که برداشته شود». من که دارنده‌ی پرچم هستم در سخن دخالت نموده چنین گفتم : این موضوع پیش از همه مربوط بشرافت ایران و به نیکنامی ایرانیانست. این شیوه‌ای را که کسانی برای خود برگزیده‌اند که یک پادشاهی یا هر کس دیگری تا نیرومند و تواناست بستایشگری پردازند و چاپلوسیها نمایند و با پولهای گزافی تندیسه‌ها ازو برپا کنند ، ولی همینکه از توانایی افتاد این زمان برگشته کینه‌جویی نمایند و همه‌ی گناهان را بگردن او گزارند و هر روز یک بدگویی دیگری پیش آورند یک شیوه‌ی زشت و ناستوده‌ایست که جز مایه‌ی بدنامی نخواهد بود. مردمی با این شیوه درمیان دیگران سربلند و ارجمند نتوانند گردید.

این رفتاری که امروز برخی روزنامه‌‌نویسان پیش گرفته‌اند که دیروز آن ستایشگریها را می‌کردند و امروز این نکوهشها را می‌نمایند ، باید دید آیا توده هم این رفتار را می‌پذیرد؟.. آیا راضیست که توده‌های دیگر جهان او را دارای چنین شیوه و رفتاری شناسند؟!..

از این سخن من کسانی رنجیدند و اینست در بیرون انتشار داده‌اند که من هواداری از شاه گذشته نموده‌ام. در حالی که من هواداری از توده‌ی ایران کردم و به نگهداری آبروی آن کوشیدم. نمی‌دانم من از رضاشاه چه مهربانیها دیده بودم که کنون هوادار او باشم؟!.. من جز از حقایق هواداری ندارم و نخواهم داشت. اینست چگونگی داستان. جز از این هرچه بگویند دروغست.

(پرچم روزانه ش 137)


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)

🔸 2ـ باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت (تکه‌ی سه)


مغولان اگرچه درمیان خود آزادی دین داشتند و در ایران نیز مردم را درباره‌ی دین آزاد گزاردند ولی بایرانیان مسلمان هرگونه توهین روا می‌شمارده‌اند و از هر راه بزبون کردن مردم می‌کوشیده‌اند. اگر نبود که پادشاهانی از ایشان مسلمان گردیدند و با مسلمانان درآمیختند خدا می‌داند که امروز حال این سرزمین چه بود و آیا چه نشانی از ایرانیگری تا بامروز بازمی‌ماند.

از سوی دیگر در همان قرنها در ایران و این سرزمینها اندیشه‌های ناروای صوفیانه و باطنیانه رواج بسیار داشته است و نویسندگان خواه ناخواه آلوده‌ی آن شده‌اند.

برخی از آنان فریفته‌ی آن اندیشه‌ها بوده و برواج آن کوشیده‌اند از قبیل ملای رومی که در راه صوفیگری کوششها کرده و ناصرخسرو علوی که نماینده‌ی باطنیان مصر بوده و کتاب وجه دین را در آیین آنان پرداخته است.

برخی دیگر نیز نافهمیده آلوده‌ی آن پندارها گردیده و بی‌آنکه قصدی داشته باشند گفته‌ها و نوشته‌های خود را با آن پندارها درآمیخته‌اند.

موضوع سخن ما اینست که کسانی که امروز کتاب برای دبستانها تألیف می‌نمایند و مرجع ایشان کتابهای پیشینیان است این نکته را دریافته و در نقل مطالبِ آن کتابها پروای نیک و بد آن مطالب داشته باشند. نه هر چیزی که در کتابهای گذشتگان است امروز باید رواج داده شود ، نه هر چیزی که پیشینیان نیک می‌دانسته‌اند ما امروز نیک باید بدانیم.

بیاری خدا امروز ایران شکوه و رونق تازه گرفته است و یکی از چیزهایی که اکنون برای ایرانیان لازم است آنست که بکوشند و خود را از هرگونه زبونی دور سازند و خود را همیشه سربلند و آزاد بدانند. از اینجا در کتابهایی که برای دبستانها تألیف می‌شود باید سخت توجه داشت که از هر سخنی که از آن بوی زبونی می‌آید سخت دوری گزید و جوانان را از شنیدن و دانستن آن پاک برکنار داشت.

بسیار حکایتها و داستانها و پندها و اندرزها در کتابهای گذشتگان است که در نگاه نخستین بسیار نیک می‌نماید ولی چون دقتی در آنها بکار رود دیده خواهد شد که مایه‌ی آنها جز زبونی آنروزی ایرانیان و مسلمانان نبوده یا اندیشه‌هایی است که جز بآیین صوفیگری سازگار نمی‌آید.


.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 پیام ... (تکه‌ی 6)


آن کسی که می‌گوید : « گلزار خاطر شعرا آب از سرچشمه‌ی فیض می‌خورده» آیا این شعر شاعر اصفهان را نخوانده :

هر آن شاعری کو نباشد هجا گو
چو شیریست چنگال و دندان ندارد

خداوند امساک را هست دردی
که الا هجا هیچ درمان ندارد

آیا نخوانده که همان شاعر گدایی و قلدری خود را بیشرمانه با سوره‌ی قرآن بسنجش نهاده می‌گوید :

چه نفرین بود بولهب را ز ایزد
مرا هجو گفتن پشیمان ندارد

آیا نخوانده که باز همان شاعر می‌گوید :

سه شعر رسم بود شاعران طامع را
یکی مدیح و دوم قطعه‌ی تقاضایی

اگر بداد سوم شکر ور نداد هجا
از این سه من دو بگفتم دگر چه فرمایی؟

آیا نخوانده که ابوالعلای گنجه‌ای درباره‌ی‌ داماد خود می‌گوید :

خاقانیا اگر چه سخن نیک دانیا
یک نکته گویمت بشنو رایگانیا

هجو کسی مکن که ز تومه بود بسن
شاید تو را پدر بود و تو ندانیا !

من هنوز از دشنامهای بیشرمانه‌ی آنان دست نگاه داشتم : هنوز از سوزنی و مختاری غزنوی و ایرج میرزا و دیگران سخنی نیاوردم.

کسی تا چه اندازه بی‌انصاف باشد که بگوید اینان « تند باران حقیقت بر ساحت دلهایشان می‌باریده»؟! آیا بهتر نیست که بگوییم : تند تگرگ بی‌آزرمی و بیعاری بوده که بر ساحت دلهای اینان باریده و اینست که اثر از شرم و آزرم باز نگزارده!

آری من انکار ندارم که نیکانی نیز درمیان شعرا بوده ولی اینان بسیار کم بوده‌اند. نیز انکار ندارم که شعر اگر بی‌تکلف درآید چه بسا که بر نثر برتری پیدا کند. ولی اینگونه شعرها بس اندک می‌باشد.


.
بدبختی توده و ریشه‌ی آن 8.pdf
417.9 KB
🔸 بدبختی توده و ریشه‌ی آن

🔅 تکه‌ی 8

🔹 یک گفت و شنیدی
🔹 پراکنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟..
🔹 چرا حقایق را نمی‌پذیرند؟..
🔹 چند سخنی با آقای فرامرزی


💡 همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 چه جدایی میانه‌ی شرقیان و غربیانست؟.. (تکه‌ی یک از دو)


چون در گفتارهای گذشته نوشتیم که ایرانیان و دیگر شرقیان باید بخود تکانی دهند و بآلودگیهای خود چاره کنند تا بتوانند با اروپاییان همسری نمایند ، برخی خوانندگان مقصودی را که از این جمله‌ها داشته‌ایم نفهمیده بایرادهایی برخاسته‌اند. اینست می‌خواهیم مقصود را روشن گردانیم :

ما اندیشه‌ی خود را درباره‌ی اروپا بارها نوشته‌ایم. اروپاییان با آن پیشرفتی که در زمینه‌ی دانشها و اختراعات کرده و جهان را بتکان آورده‌اند در زمینه‌ی «آیین زندگانی» و شناختن سود و زیان و نیک و بد بسیار پس مانده‌اند. این بکسانی گران می‌افتد که یک تن در ایران باروپای بآن شکوه و دستگاه ایراد می‌گیرد و می‌گوید اروپاییان «آیین زندگانی» نمی‌شناسند. ولی چه باید کرد که این یک حقیقتی است و رنجش آنها نیز تأثیری نخواهد داشت. اروپا در راهی که برای زندگانی پیش گرفته بکوچه‌ی بن‌بستی درآمده و ناگزیر است از آن راه بازگردد.

یکی از گرفتاریهای اروپا همین جنگست که سراسر جهان را بسختی انداخته و چنانکه گفته‌ایم دانسته نیست که باین زودیها پایان پذیرد و چگونه پایان پذیرد. آیا کدام سو فیروز گردد و با سوی دیگر چه رفتاری پیش گیرد. آنگاه پس از پایان پذیرفتن نیز دنباله‌هایی خواهد داشت. زیرا اینهمه سربازان که امروز در میدانهای جنگ بسر می‌برند بجاهای خود بازگشته کار خواهند خواست و همگی دست نیافته دسته‌های بزرگی بیکار خواهند ماند. از آنروی کارخانه‌های بسیار بزرگی که امروز بساختن توپ و تفنگ و تانک و آیروپلان[=هواپیما] و زیردریایی می‌پردازد پس از پایان جنگ ماشینهای خود را برای بافتن پارچه و ساختن افزارهای زندگانی تخصیص خواهند داد. بدینسان پس از چند سالی از فزونی کالا بازارها ایستاده بار دیگر بحران پیش خواهد آمد. (1)

اینها ایرادهاییست که ما از روی اندیشه و راه خود باروپا می‌گیریم. با این حال اگر اروپاییان را با آسیاییان بسنجش گزاریم باید گفت آنان گرفتاریشان کمتر از آسیاییان[و] شایستگیشان بزندگانی بیشتر است. زیرا گذشته از دانشها و آگاهیها و هنرها[=صنایع] و کارخانه‌های بزرگ و فنون جنگ و افزارهای جنگی و مانند اینها که اگر نیک بسنجیم بی‌مبالغه در اروپاییان صد است و در شرقیان (2) بیش از یک نیست ، از دیده‌ی نیروهای معنوی نیز آنها بسیار جلوترند.

مثلاً در اروپا مردم یک کشوری هر یکایکشان معنی استقلال کشور و مزایای آن استقلال را می‌دانند و بآن قیمت می‌نهند و همگی برای جانفشانی در آن راه آماده‌اند و هیچ چیزی آنان را از این اندیشه بازنتواند داشت. ولی در کشورهای شرقی این معنی بسیار کمست ، بسیار ناتوانست. شما همین ایران را ببینید :

در این سرزمین دسته‌های بزرگی هستند که فرقی میان آزادی کشور با زیردستی بیگانگان نمی‌گزارند و بدستاویز مسلک یا مذهب با صد بیشرمی ‌اندیشه‌ی خود را بآشکار می‌آورند. من نمی‌خواهم آن دسته‌ها را با نامهاشان بشمارم و برای خود دشمن تراشم. خوانندگان خودشان می‌شناسند.

ببینید ناتوانی فهمها و اندیشه‌ها تا چه ‌اندازه است که سی‌وشش سالست در این کشور مشروطه گرفته شده و هنوز انبوهی از مردم معنی آن را نمی‌دانند که اگر شما بپرسید مشروطه چیست و مزایای آن چه می‌باشد درمی‌مانند. هنوز پس از سی‌وشش سال دسته‌های بزرگی از مردم با مشروطه دشمنند و ریشخند می‌نمایند و یک شکل حکومتی که بهترین شکلهای آن می‌باشد اینان از نافهمی و بیخردی گردن بآن نمی‌گزارند.

اروپاییان گمراهند و راهی را که بآسایش و خوشی تواند رسانید گم کرده‌اند. ولی تا باین اندازه پست‌اندیشه و بیخرد نگردیده‌اند که در چنین هنگام بیمناک جهان دست روی دست گزارده چشم براه حوادث دوزند و چنین گویند : «شب آبستنست تا چه زاید سحر». نتیجه‌ی آن گمراهیهای اروپا این شده که خود را به رنج و سختی اندازند و کمتر روی آسایش بینند ولی نتیجه‌ی این پست‌اندیشی ایرانیان و دیگر شرقیان آنست که زیردست و توسری‌خور دیگران باشند و شرمسار و سرافکنده زندگی نمایند. این دو باهم تفاوت بسیار دارد.


پابرگیها :
1ـ اشاره‌ به «بحران بزرگ» است که از سال 1929 تا جنگ جهانی دوم بدرازا کشید.
2ـ در آن زمان در شرق توده‌هایی همچون چینیان و کره‌ایان هنوز سر برنیفراشته بودند.


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)

🔸 2ـ باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت (تکه‌ی چهار)


این حکایت در یکی از کتابهای معروف است که : مستی شبانه می‌گردید و بربطی در بغل داشت و ناگهان به پارسایی برخورده بربط را بر سر او نواخت که هم بربط شکست و هم سر پارسا زخمی گردید. پارسا نه اینکه اندک درشتی با آن مرد نکرده بلکه فردای آن روز قدری سیم همراه برداشته نزد او رفت و سیم را جلو او گزارده و گفت : در حادثه‌ی دیشبی هم بربط تو شکست و هم سر من زخمی گردید ، کنون زخم سر من بهبود یافته ولی بربط تو همچنان شکسته است و این است که میخواهم این سیم را برداری و بربط دیگری برای خود بخری.

شاید کسانی از خواندن این حکایت لذت ببرند و آن را پند بسیار گرانبهایی بدانند ، ولی اگر دقت بکار ببریم این حکایت و مانندهای آن جز مایه‌ی زبونی نخواهد بود (1) .

بعبارت دیگر اندیشه‌هایی است که از زبونی برخاسته و در خوانندگان نیز زبونی پدید می‌آورد. زیرا این اندازه نرمی و بردباری در نهاد آدمی گزارده نشده که اگر از کسی بدی دیدند سزای آن را نیکی بدهند ، آنگاه کار جهان با چنین بردباریها لنگ می‌گردد و نیکی در برابر بدیِ کسان جز مایه‌ی دلیری آنان نمی‌باشد. اینست که اینگونه اندیشه‌ها جز در هنگام زبونی و درماندگی پسندیده نمی‌نماید. (2)

آن کسی که ستم از زورمندی می‌یابد و در خود آن نیرویی که کیفر ستمِ او را بدهد نمی‌یابد ناگزیر دست بدامن این اندیشه‌ها می‌زند. در حالی که اگر دست او بکیفر باز بود هرگز بچنین اندیشه‌ای نمی‌گرایید.

این یک نمونه از آنگونه مطالبی است که در کتابهای پیشینیان فراوان یافت می‌شود. اگر کسانی جستجو در آن کتابها بنمایند نمونه‌های دیگر فراوان خواهند یافت. منظور شمردن آنها نیست و هرگز نظری بیک کتاب خاص نداریم و بیش از این نمی‌خواهیم که مؤلفانی که از کتابهای گذشتگان استفاده می‌نمایند متوجه این نکته باشند. ما بآینده‌ی ایران امیدهای دیگر داریم و می‌خواهیم جوانان از همان هنگام درس خواندن ، سربلند و آزاده پرورش یابند و در چنین روزی که کشور ما همه گونه عزت و سرافرازی دارد ، زبونیهای قرنهای دیرین ، دامن جوانان را درنگیرد.

باید از گذشته هر آنچه ستوده و نیک است و در زندگانی آینده‌ی ما سودمند خواهد افتاد برگرفته از چیزهایی که جز زیان از آنها توقع نتوان داشت دور انداخته و تا می‌توانیم بفراموش کردن آنها بکوشیم. (3)

چنانکه در جای دیگر گفته‌ام راهرو همیشه باید چشمش بجلو باز باشد و از پشت سر جز بآزمایشهایی[تجربه] که بدست آورده نپردازد. در زندگانی نیز باید آدمیان همیشه نگران آینده باشند و از گذشته تنها بقضایای مهم عبرت‌آمیز بسنده نموده و از آنها درس عبرت بیاموزند.

از اینجاست که ما برای ایرانیان آرزو داریم که خطی میانه‌ی گذشته و آینده کشیده یک زندگانی نوینی از امروز بنیاد بگزارند و از گذشته تنها بیک رشته درسهای عبرتی اکتفا نموده چیزهای دیگر را فراموش سازند. بویژه از قرنهای زبونی و گرفتاری ایرانیان که سخت باید دامن درچیده جز یک رشته آزمایشهای تلخ و عبرت‌انگیز یادگار دیگری از آن زمانها نگاه نداشته و در زندگانی آینده‌ی خود دخالت ندهند. در پایان گفتار عنوان مقاله را تکرار کرده می‌گویم : باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت.


پابرگیها :
1ـ نخواهد بود (bud) = سبک‌شده‌ی نخواهد بودن
2ـ اینگونه باریک‌بینی‌ها از هر کسی نمایان نمی‌گردد. ملیونها کسان اینگونه افسانه‌ها را خوانده و آن را «حکمت» دانسته به نویسنده‌اش درودها فرستاده کتابش را گوهری از «گنجینه‌ی ادب فارسی» پنداشته‌اند. خود افسانه‌باف نیز بیگمان بخود بسیار بالیده که چنین افسانه‌ای که ریشه‌ی آزادگی را می‌کَند از پندار خود ساخته است.
چند روز پیش دیدم در دکانی یک تابلوی ال ای دی گزارده و همان پندهای فرومایه‌ی گذشته را که روی مقوایی می‌نوشتند و از دیوار می‌آویختند یا قاب می‌کردند با تکنولوژی نوینی می‌فروشد بدینسان : «دو کار را فراموش کن ، یکی خوبی که به کسی کرده‌ای و دیگری بدی که از کسی دیده‌ای!». از «مدرنیته» سود برده ولی زبونیها همانست که بوده.
3ـ درباره‌ی برگرفتن نوشته‌های ادبی از دیگر توده‌های جهان نیز این گفته راست درمی‌آید.


.
✴️ یادی از شادروان ستارخان و پاسخ تاریخی او به کنسول روس


✴️ ستارخان : «من می‌خواهم هفت دولت بزیر بیرق ایران بیاید. من زیر بیرق بیگانه نروم.»


🔸 تیرماه 1287 بود. محمدعلی‌میرزا در تهران مجلس را بتوپ بسته و مشروطه را برچیده و هراس همه جا را فراگرفته بود، ولی ستارخان در تبریز تفنگ بدست گرفته و در برابر دربار خودکامه و سیاست بیگانگان ایستاد.

🔸 در چنین روزهایی (25 یا 26 تیرماه) بود که پاخیتانوف کنسول روس در تبریز برای واداشتن ستارخان به تسلیم بدیدار او رفت و ستارخان آن پاسخ تاریخی را بر زبان راند که در تاریخ جاودانه گردید.

🔸شادروان کسروی در تاریخ مشروطه ایران در این زمینه چنین می‌نویسد: «کنسول به ستارخان پیشنهاد کرد که بیرقی از کنسولخانه فرستاده شود و او به در خانه خود زده در زینهار دولت روس باشد ، و نوید می‌داد که سرقره‌سورانی آذربایجان از دولت ایران برای او بگیرد. ستارخان چنین گفت : «جنرال کنسول من می‌خواهم هفت دولت بزیر بیرق ایران بیاید. من زیر بیرق بیگانه نروم». کنسول که این پاسخ را نبیوسیده بود، خیره ماند ...».


.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 پیام ... (تکه‌ی 7)


اما دفاعی که از انوری کرده‌اید بگفته‌ی عوام از پیغمبران جرجیس را پیدا نموده‌اید. باری خوب بود از شعرای آبرومند از ناصر خسرو و سنایی و بو حنیفه اسکافی و مانند اینان هواداری کنید. انوری با آن آلودگیهای زشت چگونه شما ازو هواداری می‌نمایید؟!

اما شعر :
بزرگش نخوانند اهل خرد
که نام بزرگان بزشتی برد

که در پایان مقاله‌ی خود آورده‌اید دیگر شگفت‌تر و دیگر زشت‌تر است.

از اینجا پیداست که شما از آیین گفتگو و استدلال پاک بی‌خبرید. زیرا من عیبهای بزرگی بر انوری می‌شمارم و مقصودم آنست که او از پست‌ترین مردمان بوده و شما باید نخست پاسخ آن عیبها را بگویید نه اینکه پاسخ آنها را نداده چنان شعری بخوانید!

اگر راه این باشد که شما پیش گرفته‌اید ما دیگر نباید بهیچکس خرده بگیریم و عیبهایش برشماریم. دزدان محبس نظمیه هم همینکه بپرسیم چرا دزدی کردی بیدرنگ این شعر را خواهد خواند.

شما اگر منطق خوانده‌اید تا « صغرا» مسلم نباشند اثری بر کبرا بار نیست شما باید نخست ثابت نمایید که انوری از بزرگان بوده سپس این شعر را بخوانید آیا بر بزرگی انوری چه دلیلی دارید؟!

آیا شما آن قطعه‌ی انوری را که می‌گوید : « قاصد خویش را فرستادم» تا آخر خوانده‌اید یا نه؟ اگر نخوانده‌اید بخوانید و از این گفته‌های خود شرمسار شوید! و اگر خوانده‌اید و با اینحال هواداری ازو می کنید بارک الله بر شما.

دریغا ! مگر در ایران تا این اندازه کمیابی بزرگان است که هر شاعرک یاوه‌گوی نابکاری را از بزرگان بشمارند؟!

دریغا! مگر غیرت تا این اندازه کم شده که ما مردی را که بآن آشکاری اقرار بنابکاری می‌کند از پیشوایان بیانگاریم؟!

من سخنی را که تاکنون نگفته بودم در اینجا می‌گویم : نابکاری با نرینه یا بگفته‌ی شعرا ساده‌پرستی زشت‌ترین عیب و پست‌ترین نامردی است.

این کامگزاری در طبیعت آدمی نهاده نشده و آنانکه دنبال آن کار می‌روند بیمارانی بیش نیستند و بگفته‌ی عوام « آزار» دارند و این بیماری جز از بیمار دیگری آن هم از راه کار بکسی سرایت نمی‌کند. پس هر که پی ساده‌ای می‌رود و لذت از این نابکاری می‌برد بی‌شک خود او زمانی ساده‌ی دیگران بوده و در آن زمان بوده که باین بیماری گرفتار گردیده.

کسی تا پرده شرمش با دست دیگران دریده نشده باشد بدریدن پرده‌ی شرم و آزرم بچه‌های مردم گستاخ نمی‌شود.

پس هرکس که پی چنین نابکاریست بی‌گفتگو خود او آن رویه‌ی[(همچون مویه) = صورت ، وجه ] نابکاری را هم دیده و از پست‌ترین و پلیدترین کسان می‌باشد.

چیزیکه هست درباره‌ی شعرا احتمال دیگر نیز هست و آن اینکه آنان بخیره زبان بچنان سخنانی باز کنند بی‌آنکه براستی خداوند آن کار باشند. چه شعرا از این نادانیها فراوان دارند. هرگز می نخورده لاف بدمستی می‌زنند. دل نباخته و یاری نداشته از درد عشق می‌نالند. درس نخوانده و چیزی نیاموخته دعوی دانش می‌کنند. در اینجا نیز احمقانه پنداشته‌اند که دم از ساده‌پرستی زدن یا در ستایش چشم و ابروی پسری شعر سرودن اگرچه پاک دروغ باشد هنری است.

گواه این سخن : شرح حال صادق ملارجب است که مردی بوده گوشه‌گیر و با قرآننویسی روزی در می‌یافته. ولی از نادانی و کودنی آن همه سخنان زشتی را برشته‌ی نظم کشیده و بخیره و بیهوده خود را رسوای جهان گردانیده. خاک بر سر نادانیش!

دیگران را نیز از این قیاس می‌توان گرفت. ولی بهرحال درخور نکوهش‌اند و باید همیشه نامشان را بزشتی برد. زیرا پیداست که یک مشت بی‌باکی بیش نبوده‌اند و از بهر خوشدلی دیگران خود را آلوده‌ی هر بدنامی می‌ساخته‌اند.

ای که سرمایه‌ی خرد داری
مکن از یاوه‌گو هواداری

یاوه‌گو ننگ توده‌ی بشر است
یاوه‌گویی ز هر بدی بتر است



.
در پیرامون شعر و صوفیگری.pdf
374.2 KB
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری

🔹 در پیرامون شعر
🔹 دلبر پنداری

💡 همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 چه جدایی میانه‌ی شرقیان و غربیانست؟.. (تکه‌ی دو از دو)


ببینید فرق تا کجاست : در آمریکا که یکصدوسی‌ملیون مردمست تنها دو حزب هست و تا آنجا که ما می‌دانیم سومی پیدا نشده. ولی در ایران هر زمان که فرصتی پیش آید در اندک‌زمانی بیست و سی حزب بیشتر پدید می‌آید. چرا چنینست؟.. برای اینکه آن آمریکایی معنی حزب را می‌داند. می‌داند که حزب برای هوسبازی نیست و برای همدست بودن [و] برهایی کشور کوشیدنست و اینست مادامی که یک حزب دیگری در پیش هست و یک جمعیتی برای چنان کوشش آماده می‌باشد هر کسی بخود حق نمی‌دهد که با چند تن دست بهم دهد و یک دسته‌ی نوینی پدید آورد. چه ، می‌داند که چنان کاری جز خیانت بکشور (1) نیست. با خود می‌اندیشد که من که امروز گردن بهمراهی با فلان جمعیت نمی‌گزارم و خودخواهی مانعم می‌شود دیگران نیز با جمعیتی که من خواهم ساخت همین رفتار را می‌کند و نتیجه آن می‌شود که صدها حزب ده نفری و بیست نفری پدید آید و جز کشاکش و نابسامانی سودی بدست نیاید. (2) آن آمریکایی آن را می‌داند و می‌فهمد و اینست حزب در آنجا بیش از دو تا نیست. ولی ایرانی از پستی اندیشه و کوتاهی همت این را نمی‌داند و آن رفتار را می‌کند که همگی می‌دانید و پیداست که چنین کسانی همسری با آنان نخواهند توانست. پیداست که سرنوشتی جز زیردستی پیدا نخواهد کرد. ما نیز همین را می‌گوییم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 164)


پابرگیها :
1ـ اصل : بخیانت کشور. دو شماره بعد همین جمله در نامه‌ی یک خواننده‌ای راست گردانیده شده و «خیانت بکشور» آمده.
2ـ از مشروطه باز همیشه بدینسان رفتار شده و امروز حال بسیار بدتری پیدا کرده.


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)

🔸 3ـ همیشه نگران آینده باید بود (تکه‌ی یک)


یكی از غفلتها كه دامنگیر مردمان می‌شود آنست كه سرگرم گذشته بوده پروای آینده كمتر می‌كنند. چنین غفلتی از هر توده‌ دلیل نادانی و از سوی دیگر مایه‌ی تیره‌بختی است.

بدانسان كه راهرو اگر روی به پشت گردانیده بخواهد راه بقهقرا پیماید ناگهان بگودال یا چاه درمی‌غلتد یك توده نیز در زندگانی اگر همیشه سرگرم گذشته باشند و پیاپی یاد گذشتگان را كرده بخود بالند و پروای آینده كمتر نمایند بیگمان سزای این غفلت را دریافته بگودال گرفتاری درمی‌غلتند.


فسوسا كه امروز شرقیان دچار این غفلت می‌باشند. هر توده‌ای را می‌بینی خود را با گذشته دلشاد ساخته پروای آن را ندارد كه آینده چه خواهد بود.

در ایران كسانی تا آن اندازه غفلت‌زده هستند كه می‌پندارند دیگر مردانی همچون گذشتگان از این سرزمین نخواهند برخاست و اینست همه‌ی امید خود را بنگهداری نامهای گذشتگان بسته آنها را «حرز امان» می‌انگارند.

این كار زیانهای بسیاری را دربر دارد. بدتر از همه آنكه در قرنهای گذشته ایران گرفتار و خوار بوده و ده قرن كمابیش بدترین حال را داشته و این سراسر زیانست كه امروز كه این كشور پا بساحل رستگاری گزارده باز هم چشم بگذشته دوخته هرگز نخواهد آن خواریها و زبونیها را از خود دور گرداند.


ایرانیان در قرن چهارم سرفراز و رستگار راه زندگی را می‌پیمودند ناگهان بلجنزاری افتادند و گام بگام حال بدتری پیدا كردند و در آن گرفتاری راهزنان و آدمكشان بلكه گرگان و درندگان بارها بر ایشان تاختند و در هر بار دسته‌های انبوهی را از پا انداختند. در این میان كم‌كم غیرتمندان نابود شدند و خواری و زبونی بر همه چیرگی یافت. فرومایگانی آنچه شایسته‌ی نام ایرانیگری نبود از خود بیرون دادند خردها سستی پذیرفت دلها پر از بیم و نومیدی گردید. بارها غیرتمندی پدید آمده بچاره كوشید لیكن رنج او بهدر رفت. تا خدا بر ایشان بخشوده از آن لجنزار بكنارشان رسانید.

كنون زهی نادانی كه این توده قدر رهایی را نشناسد و راه رستگاری پیش نگیرد. بلكه در دم لجنزار ایستاده و روی بدانسوی گردانیده همه یاد آن زمانها كند و همیشه داستان آن زشتیها و نارواییها بازراند.


كسانی تا در تاریخ بكاوش نپردازند و قرن چهارم هجری را با زمان قاجاریان باهم نسنجند این گفته‌ها را درست درنخواهند یافت.


.
✴️ هوچیگری یا نعل وارونه

آقای کسروی دارنده‌ی پرچم
اجازه بفرمایید پررویی و بیحیایی یکی از افرادی که دعوای دانشوری و راهنمایی دیگران می‌نماید برای روشن شدن یک حقیقت بطور خلاصه شرح دهم.

یکی دو هفته پیش در انجمنی که بنام ترویج دانش و شعر و ادبیات تشکیل می‌شود صحبت از عقیده و نظریه‌ی دارنده‌ی پرچم نسبت به شعر و شاعری بمیان آمده است.

یک نفر از حضار که شخصی بیغرض و منصف و پاکدل بوده چنین اظهار نظر می‌کند که خوب است هر کس بر نظریه و عقیده‌ و گفته‌های آقای کسروی اعتراض دارد بجای حاشیه‌روی و بدگویی و تلفظ کلمات ناشایسته که نشانه‌ی نادانی و سفاهت است با ذکر دلایل خردپذیر نوشته‌های این مرد دانشمند و پاکدل را مورد انتقاد قرار دهد و رد کند.

زیرا اظهارات و عقاید آقای کسروی در این خصوص و نسبت بموضوعهای دیگری مانند فلسفه و صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها زاییده‌ی عقیده و ایمان ایشانست و از سالها باینطرف با دلیل و برهان صحت بیانات خویش را اثبات کرده است.

با اینکه در همان مجلس یکی از طرفداران جدی شعر و شاعری با لحن شدیدی بگوینده اعتراض کرده و اظهارات وی را مورد حمله و تعرض قرار داده با وصف این آقای پررو این موضوع را با آب و تاب در ورق پاره‌ی خود وارونه ‌ قالب زده و با کمال پررویی و بیحیایی گفته‌های آن مرد بیغرض را مطابق میل و سلیقه‌ی خود تعبیر و تفسیر کرده است.

ای کاش اینگونه افراد کاری بخیر و شر و سود و زیان مردم نداشته و بجای گمراه کردن دیگران در صدد اصلاح نواقص اخلاقی خویش برمی‌آمدند و پس از اینکه موفق می‌شدند معایب بیشمار خود را برطرف کنند آنوقت قلم بدست گرفته در مقام تربیت و هدایت مردم برمی‌آمدند.

یکی از بدبختیهای مردم ایران اینست که افراد ناصالح و کسانی که خود مبتلا به هزاران مفاسد اخلاقی و آلودگیهای فکری هستند بنام ادیب و دانشمند و راهنما و نویسنده ، افکار مسموم خویش را در قالب شعر و نثر ریخته و بر گمراهی توده می‌افزایند.

این اشخاص هرجا با حقایق روبرو شوند بجای گوش دادن و پذیرفتن بدون تأمل بعربده‌جویی و رجزخوانی و ناسزاگویی پرداخته و سلاح عاجزان و فرومایگان را بکار می‌برند.

خوشبختانه امروز دیگر حنای این اشخاص کمتر رنگ داشته و مردم خود متوجه نادانیهای این قبیل افراد شده و کمترین اهمیتی بنوشته‌ها و گفته‌ها و تنقیدهای بیمورد ایشان نمی‌دهند.
حقگو
(پرچم روزانه شماره‌ی 211)
شادروان شهیدی از پشتیبانان پیمان

شادروان شهیدی در سالهای آخر پیمان با مهنامه و راه پاکدینی آشنا گردید و یکی از یاران پرشور این راه بود. براهنمایی او برخی از دوستانش که از شیعیان متعصب بودند پاکدین شده آنها نیز در این راه استوار ماندند.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🔸 نشخوار سخن


خردمند سخن بهنگام نیاز گوید و باندازه‌ی نیاز گوید.

از فرقهایی که میان آدمیان و چهارپایان است یکی آنکه آدمی تا گرسنه نشود چیزی نمی‌خورد وانگاه همینکه سیر شد دست از خوردن باز می‌دارد. ولی چهارپا اندازه‌ای برای خوردن و چریدن نشناخته همیشه دهانش کار می‌کند.

یک گاو را اگر در چراگاهی سر دهند از بام تا شام سر از چریدن بر ندارد و تا فرسوده و درمانده نشود دمی نیاساید. بلکه برخی چهارپایان بهنگام خوابیدن و آسودن هم دهان خود را بیکار نگزارده به نشخوار می‌پردازند.

بعبارت دیگر آدمی برای زیستن می‌خورد ولی چهارپا برای خوردن می‌زید. خوردن نزد او یک مقصود جداگانه‌ایست.

همین فرق را ما در آدمیان درمیان خردمند و بی‌خرد در زمینه‌ی سخنرانی می‌یابیم. بدینسان که خردمند سخن جز بهنگام نیاز نگوید و بیش از اندازه‌ی نیاز نگوید. ولی بی‌خرد هرگز دربند نیاز و بی‌نیازی نبوده و هیچگاه اندازه برای سخنگویی نمی‌شناسد. بعبارت دیگر او خودِ سخنگویی را یک مقصد جداگانه می‌داند و « سخنوری» یا « نویسندگی» را هنری می‌شمارد.

این گونه سخنها را چه در شعر و چه در نثر «نشخوار سخن» باید نامید و بدا حال مردمی که این نشخوارکنندگان درمیان ایشان فراوان باشند.


.
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 بکوشید و نومیدی بخود راه ندهید (تکه‌ی یک از دو)


یکی از خوانندگان پرچم چنین می‌نویسد : «سرمقاله‌ی شماره‌ی 164 پرچم ، بخصوص قسمت اخیر آن بقلب من آتش زد. از بیان تا بیان فرق بسیار است. دیگران نیز از انحطاط شرقیان سخن می‌رانند ولی شما مطلب را مجسم می‌گردانید. شرقی و غربی را بترازو گزارده جلو چشم آدم می‌گیرید اینست آدم دلش آتش می‌گیرد. ولی از طرف دیگر چه میتوان کرد و در مقابل حقیقت جز تسلیم و اذعان چاره چیست؟..

شما می‌نویسید : در آمریکا درمیان یکصدوسی‌ملیون مردم تنها دو حزب هست و تاکنون سومی پیدا نشده. ولی در ایران هر زمان که فرصت پیش می‌آید در اندک‌زمانی بیست یا سی حزب پدید می‌آید. علت را تشریح کرده می‌نویسید : آن آمریکایی معنی حزب را می‌داند. می‌داند که حزب برای هوسبازی نیست ، برای آنست که یک جمعی دست بهم دهند و بکارهای کشور پیشرفت دهند ، و اینست مادامی که یک چنان جمعیتی آماده هست هر کسی بخود حق نمی‌دهد که با چند تنی دست بهم دهد و یک حزب نوینی پدید آورد. زیرا می‌داند که چنین کاری جز خیانت بکشور نیست. با خود می‌اندیشد که من که امروز گردن بهمراهی با فلان جمعیت نمی‌گزارم و خودخواهی مانع من می‌شود دیگران نیز با جمعیتی که من خواهم ساخت همان رفتار را خواهند نمود ، و نتیجه آن خواهد شد که هر چند تنی خود جمعیت دیگری باشند و یک حزب بزرگ آبرومندی پدید نیاید. آن آمریکایی این را می‌داند و می‌فهمد و اینست حزب در آنجا بیش از دو تا نگردیده ولی ایرانی نمی‌داند و نمی‌فهمد و اینست باین هوسبازیها می‌پردازد. در خاتمه از این سخنان خود نتیجه گرفته می‌گویید : پیداست که چنین کسانی را همسری با آنان نتواند بود. پیداست که سرنوشتی جز زیردستی نخواه[نـ]د داشت.

این گفته‌های شما همچون نیش به دل آدم فرومی‌رود. ولی درد اینجاست که جز حقیقت نیست و انسان چاره جز پذیرفتن ندارد. کدام یکی از این مطالب قابل رد است؟ آدم چون می‌اندیشد می‌بیند حقیقتاً بانحطاط افتاده‌ایم. لیکن شما را بخدا اگر چاره‌ی این را می‌دانید کوشش دریغ نگویید. بکوشید و خسته نشوید. من تاکنون در نوشته‌های شما خلاف حقیقتی ندیده‌ام ولی از بس موضوع مهم است خواهشمندم علت این را روشنتر گردانید. خدا می‌داند من در سهم خود حاضرم با جان و مال در راه چاره سعی کنم».

اینست خلاصه‌ی یک نامه‌ی مفصلی که یکی از خوانندگان نوشته و خواستار شده نامش را آشکار ننویسیم. ما در پاسخ می‌گوییم : چنانکه بارها گفته‌ایم این درماندگی و آلودگی در ایرانیان طبیعی نیست. ایرانیان نه در ساختمان تنی ، و نه در نیروهای روانی از اروپاییان کمتر نیستند. آنچه ایرانیان را باین حال آلودگی و درماندگی انداخته این اندیشه‌های پوچ و پریشان و گمراهست و ما برای این دلیلهای دانشمندانه (از راه روانشناسی) یاد کرده‌ایم با این حال در شماره‌های آینده یک دلیل دیگری نیز یاد خواهیم کرد تا خواهش نویسنده‌ی این نامه بجا آید.

درباره‌ی چاره نیز ما گفته‌ایم و دوباره می‌گوییم یک راه بیشتر نیست و آن اینکه حقایق انتشار یابد و مردم معنی درست زندگانی را بفهمند و یک راه نوینی برای زندگی ، از روی خرد گشاده گردد. اینست چاره و جز این نیست. این چاره نه تنها برای ایران یا برای شرقیانست ، برای سراسر جهانست. بآن گرفتاریهای اروپا نیز چاره جز این نمی‌باشد.


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)

🔸 3ـ همیشه نگران آینده باید بود (تکه‌ی دو)


در این ده قرن ایران همه گرفتار بود و همه روی به پستی و سستی داشت. اگر از همه چیز چشم بپوشیم از سستی خردها چشم نخواهیم پوشید. در این دوره نیك و بد را بهم درآمیخته كمتر فرقی میانه‌ی آنها می‌گزاردند ، ستم را با داد بیك رشته كشیده جدا از هم نمی‌ساختند.

ما اگر داستانها از آن زمان برانیم كتاب جداگانه‌ای می‌باید. در اینجا بیك داستانی بسنده می‌نمایم تا خوانندگان بدانند كه سستی خردها در آن هنگام تا چه اندازه بوده است :

سلطان‌محمد سلجوقی در تاریخ معروفست. این مرد پس از كشاكشها با برادر خود كه در میانه ایرانیان بینوا پایمال می‌شدند و روستاها و کشتزارها ویرانه می‌گردید پادشاهی یافت و پس از سالها مرگش فرارسیده به بستر بیماری افتاد. در آن هنگام كسانی چنینش گفتند : این بیماری از جادوگری‌ایست كه زن شما كرده. محمد از شنیدن این بیدرنگ و بی‌بازپرس دستور داد زن را گرفته میل بچشمهایش كشیدند و سپس در خانه‌ی تنگ و تاریكی بندش نمودند. باین هم بسنده ننموده دسته‌ای را از نوكران و كنیزان او را بیگناه نابود ساختند. باین هم بسنده ننموده زن كور بیچاره را رَسَن بگردن انداخته خفه نمودند. در آن هنگام كه این بیگناه با دست دُژخیمان نابود كرده می‌شد محمد نیز دم واپسین را زده روی از جهان برمی‌تافت.

اگر همین داستان را بسنجیم چندین بیخردی و نامردمی از آن پیداست : چرا بایستی ندانند جادوگری پنداری بیش نیست و هرگز نمی‌توان با دست جادو كسی را بیمار گردانید و یا به بهبودی آورد؟! چرا بایستی ندانند كه هر كس دشمنان و بدخواهانی دارد پس نباید بگفته‌ی این و آن زن بینوایی را گناهكار گرفته از چشم بی‌بهره نمود و سپس در تنگنای زندان انداخت؟! چرا بایستی ندانند كه اگر زنی گناه نموده نباید كنیزان و نوكران او را نابود ساخت؟! آیا چنین نادانیها و نامردمیها در دو قرن پیش از آن در ایران روی می‌توانستی داد؟! شگفتی در آنجاست كه چنین نامردمی كه روی داده مردم آن را ننكوهیده‌اند و زبان ببدگویی و نفرین باز نكرده‌اند. شما در هیچ تاریخی نخواهید دید كه این داستان دلگداز را یاد نموده و آن را بر سلطان‌محمد گناه بشمارد بلكه در همه جا ستایش او را خواهید خواند.

تاریخنگاری كه این داستان ننگین را در تاریخ خود یاد كرده (1) پیاپی آن ، ستایشها از سلطان‌محمد می‌راند و «استواری دین» و «فزونی داد» او را یاد كرده «یگانه مرد درست سلجوقیان» نام می‌دهد. افسوس! صد افسوس!

به تهمت جادوگری میل بچشم همسر خود كشیدن ، با آنحال او را به تنگنای زندان سپردن ، پس از چندی ریسمان بگردنش انداختن ، كنیزان و چاكران او را بیگناه كشتار نمودن ، پس از همه‌ی اینها دیندار و دادگر بودن!


پابرگی :
1ـ الامام عمادالدین محمدبن‌حامد الاصفهانی (پ)


.