✴️ 📖🖌 احمد کسروی، یکم دیماه 1322
🔸 درباره کتابسوزان
همگی می دانید که ما چند سالست جشن کتابسوزان گرفته ایم و امروز این نشست برای همانست. چنانکه بارها گفته ایم ما این کار را از روی هوس ، یا از راه تندروی ، یا بنام ستیزه با این و آن نمی کنیم. بلکه از روی فهم و بینش این رفتار را برگزیده ایم و هوده بزرگی از آن می خواهیم.
کسانی چون می شنوند ما کتابها را بآتش می اندازیم دهانشان باز می ماند. چه کنند بیچارگان! تاکنون از زیان این کتابها آگاه نشده اند. در نزد آنان این کتابها سرچشمه فرهنگ و دانش است.
آنان کسانیند که درماندگی و بدبختی توده را با دیده می بینند و خود نیز در آن بدبختی گرفتارند ، و با این حال تاکنون نیندیشیده اند که سرچشمه آن درماندگی و بدبختی چیست؟!.
ولی ما نیک می دانیم که آنچه توده های شرقی را باین روز انداخته گمراهیهای گوناگون و درهمیست که از هزار سال باز رواج داشته و مغزها را پر گردانیده ، و چون می کوشیم که آن گمراهیها براندازیم ناچاریم که کتابها را که سرچشمه آنهاست از میان برداریم. این کار ما درست ماننده «پلشت روبی» است که پزشکان می کنند. آنان هنگامی که به بیماری می پردازند تنها به بهبود او بس نکرده بخانه ای که خوابگاه او می بوده و به رختها و دیگر کاچالش نیز می پردازند و آنها را از میکروبها پاك می گردانند. ما نیز همان کار را می کنیم. بلکه ما آتش به زایشگاه میکروبها می زنیم.
کسانی می گویند : از آن کتابها هزار نسخه بچاپ رسیده. چند نسخه را که شما بسوزانید چه نتیجه تواند بود؟!. می گویم : امروز آغاز کار است و خواهد رسید روزی که پشته ها افرازیم و همه را در یکجا آتش زنیم. آنگاه این سوزاندن دشمنی نشان دادنست ، بیزاری جستنست. یک نتیجه این آن خواهد بود که مردم به بدی این کتابها پی برند و آن پرده ناآگاهی از جلو چشمشان برداشته شود.
یکی نیز می گوید : در اروپا کتابهای بدتر از این چاپ شود و کسی هم نسوزاند. خود مردم باید نیک باشند. می گویم : ما را با اروپا چکار است؟! ما باید با اندیشه و فهم خود چاره بدردها کنیم. آنگاه کی در اروپا چنین کتابهایی هست؟!.. اگر در اروپا کسی کتابی نویسد و این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری یا خراباتیگری یا شیعیگری یا مانند اینها را بگنجاند او را دیوانه شمارند و آسوده اش نگزارند. در اروپا اگر هم کتابهای بدی بچاپ رسد هیچکس بمردم درس بیغیرتی نخواهد داد. هیچ کس نخواهد گفت : «پروای آینده نکنید ، در اندیشه گذشته نباشید ، دم را فرصت شمارده بمستی بکوشید» . هیچ یکی نخواهد گفت : «پی کار و پیشه ای نروید ، نان از گدایی بخورید و بتهذیب نفس کوشید».
شگفتتر آنکه می گوید : « باید خود مردم نیک باشند». او نمیداند که نیکی مردم در دست خودشان نیست. ما اگر می خواهیم مردم نیک باشند باید از راهش بنیکی آنها بکوشیم ، و راه همینست که از گمراهیها و نادانیها بیرونشان آوریم و کتابهای زیانمند را از دسترسشان دور گردانیم.
این سخن او بآن می ماند که پزشکی که دستور «پلشت روبی» می دهد یکی ایراد گرفته بگوید : « اینها برای چیست؟!.. مردم باید خودشان بیماری نگیرند».
.👇
🔸 درباره کتابسوزان
همگی می دانید که ما چند سالست جشن کتابسوزان گرفته ایم و امروز این نشست برای همانست. چنانکه بارها گفته ایم ما این کار را از روی هوس ، یا از راه تندروی ، یا بنام ستیزه با این و آن نمی کنیم. بلکه از روی فهم و بینش این رفتار را برگزیده ایم و هوده بزرگی از آن می خواهیم.
کسانی چون می شنوند ما کتابها را بآتش می اندازیم دهانشان باز می ماند. چه کنند بیچارگان! تاکنون از زیان این کتابها آگاه نشده اند. در نزد آنان این کتابها سرچشمه فرهنگ و دانش است.
آنان کسانیند که درماندگی و بدبختی توده را با دیده می بینند و خود نیز در آن بدبختی گرفتارند ، و با این حال تاکنون نیندیشیده اند که سرچشمه آن درماندگی و بدبختی چیست؟!.
ولی ما نیک می دانیم که آنچه توده های شرقی را باین روز انداخته گمراهیهای گوناگون و درهمیست که از هزار سال باز رواج داشته و مغزها را پر گردانیده ، و چون می کوشیم که آن گمراهیها براندازیم ناچاریم که کتابها را که سرچشمه آنهاست از میان برداریم. این کار ما درست ماننده «پلشت روبی» است که پزشکان می کنند. آنان هنگامی که به بیماری می پردازند تنها به بهبود او بس نکرده بخانه ای که خوابگاه او می بوده و به رختها و دیگر کاچالش نیز می پردازند و آنها را از میکروبها پاك می گردانند. ما نیز همان کار را می کنیم. بلکه ما آتش به زایشگاه میکروبها می زنیم.
کسانی می گویند : از آن کتابها هزار نسخه بچاپ رسیده. چند نسخه را که شما بسوزانید چه نتیجه تواند بود؟!. می گویم : امروز آغاز کار است و خواهد رسید روزی که پشته ها افرازیم و همه را در یکجا آتش زنیم. آنگاه این سوزاندن دشمنی نشان دادنست ، بیزاری جستنست. یک نتیجه این آن خواهد بود که مردم به بدی این کتابها پی برند و آن پرده ناآگاهی از جلو چشمشان برداشته شود.
یکی نیز می گوید : در اروپا کتابهای بدتر از این چاپ شود و کسی هم نسوزاند. خود مردم باید نیک باشند. می گویم : ما را با اروپا چکار است؟! ما باید با اندیشه و فهم خود چاره بدردها کنیم. آنگاه کی در اروپا چنین کتابهایی هست؟!.. اگر در اروپا کسی کتابی نویسد و این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری یا خراباتیگری یا شیعیگری یا مانند اینها را بگنجاند او را دیوانه شمارند و آسوده اش نگزارند. در اروپا اگر هم کتابهای بدی بچاپ رسد هیچکس بمردم درس بیغیرتی نخواهد داد. هیچ کس نخواهد گفت : «پروای آینده نکنید ، در اندیشه گذشته نباشید ، دم را فرصت شمارده بمستی بکوشید» . هیچ یکی نخواهد گفت : «پی کار و پیشه ای نروید ، نان از گدایی بخورید و بتهذیب نفس کوشید».
شگفتتر آنکه می گوید : « باید خود مردم نیک باشند». او نمیداند که نیکی مردم در دست خودشان نیست. ما اگر می خواهیم مردم نیک باشند باید از راهش بنیکی آنها بکوشیم ، و راه همینست که از گمراهیها و نادانیها بیرونشان آوریم و کتابهای زیانمند را از دسترسشان دور گردانیم.
این سخن او بآن می ماند که پزشکی که دستور «پلشت روبی» می دهد یکی ایراد گرفته بگوید : « اینها برای چیست؟!.. مردم باید خودشان بیماری نگیرند».
.👇
این یک خویی در ایرانیانست که هر کاری که دیدند و هر سخنی که شنیدند نافهمیده و نااندیشیده خرده گیرند. می خواهند خود را بنمایند و برتری فروشند. اینست باین گونه گفته های بسیار پوچ می پردازند.
چیزیست بسیار روشن : از هزار سال باز در ایران و کشورهای اسلامی پیاپی بدآموزیها پدید آمده : شیعیگری ، باطنیگری ، جبریگری ، صوفیگری ، فلسفه یونان ، خراباتیگری ، علی اللهیگری ، شیخیگری ، بهاییگری ، و اینها که هر یک گمراهی دیگری می بوده کم کم بهم درآمیخته و یک رشته پندارهای درهم گیج کننده ای پیدا شده ، و همه آنها بکتابها درآمده و از آنها بمغزها راه یافته ، و همانست که مایه درماندگی توده های بدبخت شرقی گردیده. اکنون که اندیشه های اروپایی بشرق رسیده ، اینها نیز نیک و بد درهم است ، و آنگاه با پندارهای گیج کننده کهن شرقی بهم می آمیزد و هرچه بدتر می گردد.
باز می گویم : سرچشمه بدبختی شرقیان اینهاست که باید از میان رود. امروز جوانان که سر می افرازند گرفتار اینها می شوند و بیشتر ایشان بیکبار تباه می گردند. اینست ما چنانکه از یکسو آمیغهای [حقایق] زندگی را می پراکنیم همچنان باید باین کتابها پرداخته بنابودی آنها کوشیم.
این را هم بگویم : دشمنان ما دروغی پراکنده اند که ما قرآن را نیز بآتش می اندازیم. روسیاهان چون درمانده اند باین دروغ دست می یازند. من آشکاره می گویم : بسیاري از کتابهایی که نزد دیگران ارجمند است ما بآتش می اندازیم. اینک کتابها روی میز چیده شده در میان آنها گلستان و بوستان سعدی ، دیوان حافظ و مفاتیح الجنان و مانند اینها هست و همه آنها درخور آتش است. ولی قرآن نزد ما گرامیست و ما پاسش می داریم. قرآن کجا و این گونه سوزانیدن کجا؟!.. قرآن جای خود می دارد.
در میان کتابها یک نسخه از انجیلها می بود که شما دیدید من جدا گردانیدم. انجیل با آن سخنانی که درباره اش توان گفت با این کتابها که بآتش می کشیم در یک رده نیست. کتابهایی که بنیاد دینی از دینهای خدایی بوده باید پاسش داریم.
.
چیزیست بسیار روشن : از هزار سال باز در ایران و کشورهای اسلامی پیاپی بدآموزیها پدید آمده : شیعیگری ، باطنیگری ، جبریگری ، صوفیگری ، فلسفه یونان ، خراباتیگری ، علی اللهیگری ، شیخیگری ، بهاییگری ، و اینها که هر یک گمراهی دیگری می بوده کم کم بهم درآمیخته و یک رشته پندارهای درهم گیج کننده ای پیدا شده ، و همه آنها بکتابها درآمده و از آنها بمغزها راه یافته ، و همانست که مایه درماندگی توده های بدبخت شرقی گردیده. اکنون که اندیشه های اروپایی بشرق رسیده ، اینها نیز نیک و بد درهم است ، و آنگاه با پندارهای گیج کننده کهن شرقی بهم می آمیزد و هرچه بدتر می گردد.
باز می گویم : سرچشمه بدبختی شرقیان اینهاست که باید از میان رود. امروز جوانان که سر می افرازند گرفتار اینها می شوند و بیشتر ایشان بیکبار تباه می گردند. اینست ما چنانکه از یکسو آمیغهای [حقایق] زندگی را می پراکنیم همچنان باید باین کتابها پرداخته بنابودی آنها کوشیم.
این را هم بگویم : دشمنان ما دروغی پراکنده اند که ما قرآن را نیز بآتش می اندازیم. روسیاهان چون درمانده اند باین دروغ دست می یازند. من آشکاره می گویم : بسیاري از کتابهایی که نزد دیگران ارجمند است ما بآتش می اندازیم. اینک کتابها روی میز چیده شده در میان آنها گلستان و بوستان سعدی ، دیوان حافظ و مفاتیح الجنان و مانند اینها هست و همه آنها درخور آتش است. ولی قرآن نزد ما گرامیست و ما پاسش می داریم. قرآن کجا و این گونه سوزانیدن کجا؟!.. قرآن جای خود می دارد.
در میان کتابها یک نسخه از انجیلها می بود که شما دیدید من جدا گردانیدم. انجیل با آن سخنانی که درباره اش توان گفت با این کتابها که بآتش می کشیم در یک رده نیست. کتابهایی که بنیاد دینی از دینهای خدایی بوده باید پاسش داریم.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 4ـ ایرانیان بکوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی چهار)
از این گذشته داستان مغول چند آسیب بزرگی را بایران زده. زیرا بیگمان در آن حادثه یک سوم مردم ایران کشته شده و یا باسارت رفتند. یک سوم دیگر نیز در آشوبهای دیگر در پایان پادشاهی مغولان نابود شدند. این کمی مردم ایران از آن زمان است ، و آنگاه مغولان تا توانستند بپستی و زبونی ایرانیان کمک کردند و خویهای ایرانیان که پست شده بود پستترش گردانیدند. بدآموزیهای صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری و مانند اینها که گفتیم باعث زبونی ایرانیان در برابر مغول شده بود در زمان آنها چند صد برابر بالا رفت. یک رشته پستیها درمیان ایرانیان امروز هم هست (از جمله باب پنجم گلستان) که یادگار مغولانست.
چیرگی مغولان بایران ، نژاد ایرانی را چندان پایین آورد که پس از مرگ ابوسعید آخرین پادشاه مغول ، چون او فرزندی برای جانشینی نداشت و درمیان امراء کشاکش افتاده بود میرفتند و از گوشه و کنار یک بچه مغول گمنامی را بشرط بودن از خاندان چنگیز میجستند و بپادشاهی برمیداشتند و چون در همان زمان در خراسان امیرحسین غوری پادشاهی آشکار کرده ، تاریخنگار بیغیرت ایرانی عبدالرزاق سمرقندی باو دشنام میدهد که چرا پادشاه شده :
مگر نسل چنگیزخان شد هبا
که غوری بَدرگ شود پادشا؟!
پس از زمان مغول ، بیپروایی ایرانیان بکشور و خاک خود و پرهیز و گریزشان از جنگ باندازهای بود که پادشاهان صفوی چون بکار برخاسته میکوشیدند که ایران را مستقل گردانند ناگزیر شدند که دست بدامان ایلهای بیاباننشین ترک زنند و از آنان سپاه پدید آورند و در سایهی همان بود که کاری از پیش بردند.
در زمان صفویان یک ایرانینژاد که تاجیک نامیده میشد حق نداشت در سپاه باشد یا بسرکردگی برسد یا وزارت یابد. همهی اینها حق ترکها بود. از تاجیکها تنها مستوفی و منشی و دفتردار و ندیم و مطرب و شاعر درباری برگزیده میشد. اینها همه نتیجهی چیرگی مغول بود.
کنون چه اندازه پرت است که کسانی بخود بالند و بگویند مغولان اگرچه ما را شکست دادند ولی نتوانستند پایهی تمدن ما را متزلزل سازند. بلکه خودشان مغلوب این تمدن گردیدند. نمیدانم این تمدن که میگویند چیست؟!..
.
🔸 4ـ ایرانیان بکوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی چهار)
از این گذشته داستان مغول چند آسیب بزرگی را بایران زده. زیرا بیگمان در آن حادثه یک سوم مردم ایران کشته شده و یا باسارت رفتند. یک سوم دیگر نیز در آشوبهای دیگر در پایان پادشاهی مغولان نابود شدند. این کمی مردم ایران از آن زمان است ، و آنگاه مغولان تا توانستند بپستی و زبونی ایرانیان کمک کردند و خویهای ایرانیان که پست شده بود پستترش گردانیدند. بدآموزیهای صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری و مانند اینها که گفتیم باعث زبونی ایرانیان در برابر مغول شده بود در زمان آنها چند صد برابر بالا رفت. یک رشته پستیها درمیان ایرانیان امروز هم هست (از جمله باب پنجم گلستان) که یادگار مغولانست.
چیرگی مغولان بایران ، نژاد ایرانی را چندان پایین آورد که پس از مرگ ابوسعید آخرین پادشاه مغول ، چون او فرزندی برای جانشینی نداشت و درمیان امراء کشاکش افتاده بود میرفتند و از گوشه و کنار یک بچه مغول گمنامی را بشرط بودن از خاندان چنگیز میجستند و بپادشاهی برمیداشتند و چون در همان زمان در خراسان امیرحسین غوری پادشاهی آشکار کرده ، تاریخنگار بیغیرت ایرانی عبدالرزاق سمرقندی باو دشنام میدهد که چرا پادشاه شده :
مگر نسل چنگیزخان شد هبا
که غوری بَدرگ شود پادشا؟!
پس از زمان مغول ، بیپروایی ایرانیان بکشور و خاک خود و پرهیز و گریزشان از جنگ باندازهای بود که پادشاهان صفوی چون بکار برخاسته میکوشیدند که ایران را مستقل گردانند ناگزیر شدند که دست بدامان ایلهای بیاباننشین ترک زنند و از آنان سپاه پدید آورند و در سایهی همان بود که کاری از پیش بردند.
در زمان صفویان یک ایرانینژاد که تاجیک نامیده میشد حق نداشت در سپاه باشد یا بسرکردگی برسد یا وزارت یابد. همهی اینها حق ترکها بود. از تاجیکها تنها مستوفی و منشی و دفتردار و ندیم و مطرب و شاعر درباری برگزیده میشد. اینها همه نتیجهی چیرگی مغول بود.
کنون چه اندازه پرت است که کسانی بخود بالند و بگویند مغولان اگرچه ما را شکست دادند ولی نتوانستند پایهی تمدن ما را متزلزل سازند. بلکه خودشان مغلوب این تمدن گردیدند. نمیدانم این تمدن که میگویند چیست؟!..
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 3 (تکهی چهار از چهار)
این شگفتتر که از ایران صدها بزرگانی برخاسته که هر یکی از ایشان مایهی سرفرازی دیگریست. ولی ایرانیان آنان را فراموش ساخته دست بدامن یک مشت یاوهبافان بیکاره زدهاند که هر یکی جز زیان بهرهی دیگری بایران نداده و از اینجاست که ما بشک افتاده میگوییم در این کار دست دشمنان و بدخواهان ایران در کار بوده و مقصودی جز از برانداختن بنیاد ایران نداشتهاند.
یک مردمی را چگونه میتوان معذور داشت و زبان بنکوهش آنان باز نکرد که مردان گرانمایهی بزرگی را که از میان ایشان برخاسته فراموش کنند و از آنسوی نامهای یکمشت یاوه گویان را بر زبانها انداخته و هرگز نخواهند دست از دامن آنان بردارند؟!
از آغاز مشروطه هنوز بیش از بیست و اند سال نمیگذرد و با اینحال اندکی نمانده که نامهای همهی پیشاهنگان آن جنبش تاریخی فراموش گردد. ولی فلان شاعر چاپلوس ستایشگر سنجر و سنقر که قرنها پیش از این در دورهی زبونی ایران برخاسته و داد چاپلوسی و فرومایگی داده نام او همیشه بر سر زبانها باشد.
بزرگان ایران را من برای شما بشمارم :
آقای سید محمد طباطبائی ، آقای سیدعبدالله بهبهانی که سالها با دربار استبداد قاجاری نبرد کرده و در سایهی کاردانی و مردانگی خود بنیاد مشروطه را نهادند. آقای آخوند خراسانی و آقای شیخ عبدالله مازندرانی و آقای حاج میرزا حسین خلیل که در سایهی پشتیبانیای که از مشروطه نمودند بزرگترین منت را بر گردن ایرانیان دارند.
سید جمال الدین واعظ که آنهمه کوششها در راه بیداری ایرانیان بکار برده و سرانجام جان شیرین خود را در این راه باخت.
شیخ سلیم و ثقهالاسلام و ضیاءالعلماء و میرزا علیآقا واعظ پس از کوششها در راه مشروطه سرانجام طناب سیاه را بگردن خود گرفتند.
مؤیدالاسلام مدیر حبلالمتین که سی و اند سال در هندوستان روزنامه مینوشت و در این مدت هرگز قدم از راه مسلمانی و ایراندوستی بیرون نگزاشت.
یکایک چه بشمارم. همهی آن کسانی که در راه مشروطه بیریا میکوشیدند و گزندها در این راه دیدند هر یکی حق دیگری در گردن ایرانیان دارد و خود شایستهی نجابت یک توده است که نامهای چنین کسانی را فراموش نسازند.
برای ایران اینگونه مردان جانسپار و کاردان دربایست است. از شاعر چه سودی خواهد برخاست؟
این تاریخ در جلو ماست. در آنروز که سپاه خونخوار مغول بر در نیشابور رسیدند و روزی بود که دلهای هزاران زنان و کودکان از ترس همچون بید میلرزید روزی بود که میلیونها کسان مرگ سیاه را در برابر چشم خود میدیدند. در این روز شیخ عطار بزرگترین صوفی زمان خود زنده بود و در این شهر میزیست. آیا چه سودی ازو بهرهی مردم گردید!؟ در چنین روز سخت کدام گره از کار نیشابوریان گشاد؟! هیچ! هیچ! هیچ! همچو دیگران زبونی نمود و همچو دیگران کشته گردید.
ولی اگر بجای آن قطبالاقطاب یک مرد جانباز کاردانی بود بیشک چارهای بدرد مردم میکرد. نمیگویم شاه عباس یا نادرشاه یا رضاشاه پهلوی میگویم : یک ستارخان قرچهداغی ، یک اسدآقا فشنگچی اگر در آنجا بود باری کاری مینمود که مایهی سرفرازی ایران باشد. چنانکه شمسالدین خطیب تبریزی دربارهی تبریز کرد و در دوبار که سپاه خونخوار مغول آهنگ تبریز کردند او در سایهی غیرتمندی و کاردانی خود شهر را از گزند آنان نگهداشت.
با اینحال آیا جای افسوس نیست که ایرانیان شمس الدین را پاک فراموش نمایند و هرگز نامش را نبرند ولی نام عطار را زبانزد همگان گردانند!؟ آیا نتیجهی این کار جز آن خواهد بود که همگی مردم شاعر و مثنویباف گردند و مرد غیرتمند و جانسپار کمیابترین چیز باشد؟!
آیا جای افسوس نیست که تبریزیان نام ستارخان و اسدآقا و صدها غیرتمندانی را که از آن شهر برخاسته فراموش کنند و بنام «مهستی» یک زن تردامن گنجهای دبستان برپا نمایند؟! یا قطران و همام و نثار را که یاوهبافان هرزه گردی بیش نبودهاند و از هر کدام جز یک مشت سخن یادگار نمانده مایهی سرفرازی خود شمارند؟!
اگر کسانی پاسخ این سخنان را دارند بنگارند. وگرنه با گفتن یک جملهی دور از منطق و خرد : «فلان و بهمان از بزرگان ایران هستند» چارهی کار نخواهد بود.
.
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 3 (تکهی چهار از چهار)
این شگفتتر که از ایران صدها بزرگانی برخاسته که هر یکی از ایشان مایهی سرفرازی دیگریست. ولی ایرانیان آنان را فراموش ساخته دست بدامن یک مشت یاوهبافان بیکاره زدهاند که هر یکی جز زیان بهرهی دیگری بایران نداده و از اینجاست که ما بشک افتاده میگوییم در این کار دست دشمنان و بدخواهان ایران در کار بوده و مقصودی جز از برانداختن بنیاد ایران نداشتهاند.
یک مردمی را چگونه میتوان معذور داشت و زبان بنکوهش آنان باز نکرد که مردان گرانمایهی بزرگی را که از میان ایشان برخاسته فراموش کنند و از آنسوی نامهای یکمشت یاوه گویان را بر زبانها انداخته و هرگز نخواهند دست از دامن آنان بردارند؟!
از آغاز مشروطه هنوز بیش از بیست و اند سال نمیگذرد و با اینحال اندکی نمانده که نامهای همهی پیشاهنگان آن جنبش تاریخی فراموش گردد. ولی فلان شاعر چاپلوس ستایشگر سنجر و سنقر که قرنها پیش از این در دورهی زبونی ایران برخاسته و داد چاپلوسی و فرومایگی داده نام او همیشه بر سر زبانها باشد.
بزرگان ایران را من برای شما بشمارم :
آقای سید محمد طباطبائی ، آقای سیدعبدالله بهبهانی که سالها با دربار استبداد قاجاری نبرد کرده و در سایهی کاردانی و مردانگی خود بنیاد مشروطه را نهادند. آقای آخوند خراسانی و آقای شیخ عبدالله مازندرانی و آقای حاج میرزا حسین خلیل که در سایهی پشتیبانیای که از مشروطه نمودند بزرگترین منت را بر گردن ایرانیان دارند.
سید جمال الدین واعظ که آنهمه کوششها در راه بیداری ایرانیان بکار برده و سرانجام جان شیرین خود را در این راه باخت.
شیخ سلیم و ثقهالاسلام و ضیاءالعلماء و میرزا علیآقا واعظ پس از کوششها در راه مشروطه سرانجام طناب سیاه را بگردن خود گرفتند.
مؤیدالاسلام مدیر حبلالمتین که سی و اند سال در هندوستان روزنامه مینوشت و در این مدت هرگز قدم از راه مسلمانی و ایراندوستی بیرون نگزاشت.
یکایک چه بشمارم. همهی آن کسانی که در راه مشروطه بیریا میکوشیدند و گزندها در این راه دیدند هر یکی حق دیگری در گردن ایرانیان دارد و خود شایستهی نجابت یک توده است که نامهای چنین کسانی را فراموش نسازند.
برای ایران اینگونه مردان جانسپار و کاردان دربایست است. از شاعر چه سودی خواهد برخاست؟
این تاریخ در جلو ماست. در آنروز که سپاه خونخوار مغول بر در نیشابور رسیدند و روزی بود که دلهای هزاران زنان و کودکان از ترس همچون بید میلرزید روزی بود که میلیونها کسان مرگ سیاه را در برابر چشم خود میدیدند. در این روز شیخ عطار بزرگترین صوفی زمان خود زنده بود و در این شهر میزیست. آیا چه سودی ازو بهرهی مردم گردید!؟ در چنین روز سخت کدام گره از کار نیشابوریان گشاد؟! هیچ! هیچ! هیچ! همچو دیگران زبونی نمود و همچو دیگران کشته گردید.
ولی اگر بجای آن قطبالاقطاب یک مرد جانباز کاردانی بود بیشک چارهای بدرد مردم میکرد. نمیگویم شاه عباس یا نادرشاه یا رضاشاه پهلوی میگویم : یک ستارخان قرچهداغی ، یک اسدآقا فشنگچی اگر در آنجا بود باری کاری مینمود که مایهی سرفرازی ایران باشد. چنانکه شمسالدین خطیب تبریزی دربارهی تبریز کرد و در دوبار که سپاه خونخوار مغول آهنگ تبریز کردند او در سایهی غیرتمندی و کاردانی خود شهر را از گزند آنان نگهداشت.
با اینحال آیا جای افسوس نیست که ایرانیان شمس الدین را پاک فراموش نمایند و هرگز نامش را نبرند ولی نام عطار را زبانزد همگان گردانند!؟ آیا نتیجهی این کار جز آن خواهد بود که همگی مردم شاعر و مثنویباف گردند و مرد غیرتمند و جانسپار کمیابترین چیز باشد؟!
آیا جای افسوس نیست که تبریزیان نام ستارخان و اسدآقا و صدها غیرتمندانی را که از آن شهر برخاسته فراموش کنند و بنام «مهستی» یک زن تردامن گنجهای دبستان برپا نمایند؟! یا قطران و همام و نثار را که یاوهبافان هرزه گردی بیش نبودهاند و از هر کدام جز یک مشت سخن یادگار نمانده مایهی سرفرازی خود شمارند؟!
اگر کسانی پاسخ این سخنان را دارند بنگارند. وگرنه با گفتن یک جملهی دور از منطق و خرد : «فلان و بهمان از بزرگان ایران هستند» چارهی کار نخواهد بود.
.
✴️ میگویند و عمل نمیكنند
كسانی طرفداری از شعرا مینمایند و الفاظ و عبارات پوچ بهم میبافند و برای اینكه مدعای خود را ثابت نمایند دلایل مضحكی میتراشند این دلایل باندازهای نحیف است كه هر شنوندهی عاقلی نمیتواند از خنده جلوگیری نماید.
دیروز در جمعی بودم با وجود اینكه تمام حاضرین از جوانان تحصیل كرده و بقول خودشان آشنا به تمدن جدید بودند یكی شروع به تعریف و تمجید از خیام نموده و اشعار سراپا پوچ آن را برخ حاضرین میكشید و از قیافهی بشاشش معلوم بود كه از خواندن چند مصرع پوچ كه ابداً بدرد هیچكس نمیخورد لذت میبرد و میان گفتار خود هی احسنت و زنده باد بود كه خرج مینمود و ایران را بوجود یك چنین فیلسوف عظیمالشأن مفتخر میدانست. تعجب در اینجاست كه تمام سامعین با كمال میل و رغبت گوش داده و كسی نگفت كه چرا وقت عزیز ما را باین مهملات میگذرانی.
من كه یكی از مخالفین جدی شعرا و سخنان زهرآگین آنها هستم طاقت نیاورده مهر خموشی از لب برداشته گفتم برادر تو اینقدر مداحی از خیامِ پنداری خود نموده و مقام معنوی او را بالاتر از تمام دانشمندان قرار دادی چه دلیلی به این گفتههای خود داری؟ گفت : «چیزی كه عیان است چه محتاج بیان است». گفتم چیزی كه عیان است و از اشعارش معلوم میگردد شخص جالب توجه شما مرد لاابالی و بیقید بوده و عمر خود را به عیاشی و بادهگساری گذرانده و جز یك مشت كلمات پوچ بیادگار نگزاشته است.
بدون اینكه جواب بگفتههای من بدهد شروع بخواندن این بیت نمود :
ما راست همی رویم و تو كج بینی رو چارهی دیده كن رها كن ما را
گفتم چطور مگر چشمهایم از تشخیص كلماتی كه در دیوان خیام چاپ گردیده عاجز است یا آنها را عوضی میبیند یا گوشهایم این گفتارهای بیمعنی شما را نمیشنود.
بعد از خندهای طولانی جواب داد چشم بصیرت تو كور است گوش هوشت از شنیدن معنی و مفهوم سخنان من عاجز است.
گفتم اگر لطفاً آن چیزهایی را كه چشم بصیرت شما دیده و گوش هوش شما شنیده است برایم شرح دهید خیلی ممنون میگردم.
جواب داد عمرهای كوتاه ما از شصت و هفتاد تجاوز نمینماید آنهم اگر در یك محیط آرام زندگی كنیم تا چه رسد حالا كه بزندگی فردا اعتماد نداریم باید از زندگی حداكثر استفاده را بنماییم ، خوش باشیم گوشهی آرامی پیدا نموده لب جویی بدست آوریم بزنیم و بنوشیم عمری بیغم بسر آریم.
گفتم بسمالله بفرمایید كراوات قشنگ و مال خارجه را باز نموده و كت شیكت را بیكی از مستمندان بدهید یك جبّه از پارچههای مندرس تهیه نموده به طرف خارج شهر بروید و مشغول خوشگذرانی خود شوید.
گفت با وضعیت فعلی نمیشود. گفتم مگر كسی مانع میشود؟ جواب داد كسی مانع نمیشود ولی من نمیكنم.
گفتم پس كاری كه نمیكنی و بیمعنی است چرا اینقدر پافشاری مینمایی كه خوب جلوهگر سازی؟
بقیهی مذاكرات را نمینویسم با این مختصر معلوم میگردد كه طرفداری از شعرا یك مرض روحی است و الا هیچ كس حاضر نمیشود كه زندگی خود را كاملاً موافق دستورهای شعرا نماید و امید است كه طبیب اجتماعی آقای كسروی این مرض مزمن را ریشهكن سازند و كاخ موهومی شعر را ویران نمایند.
تبریز ـ عباس كاظمی
پرچم : این یك نمونهایست كه جوانان از آشنایی خود بشعرهای خراباتیان و بنوشتههای پراكندهی روزنامهها چه اندیشههایی در مغز خود میآكنند و چه فلسفههای خنكی برای زندگی خود برمیگزینند. یكی از بدآموزیهایی كه درمیان جوانان رواج دارد همینهاست كه آن جوان در گفتگوهای خود شرح داده كه باید آن را فلسفهی بیغیرتی نامید.
یك نكتهای كه باید فراموش نکرد آنست كه علت رواج تند شعرهای خیام و حافظ درمیان جوانان همینست كه بسیاری از آنان بدآموزیهای این دو شاعر را با دلخواه و هوس خود سازگار مییابند. این بسیار لذت دارد كه به یك جوان عیاشی بگویند اندیشهی گذشته و آینده همه را رها كن و زحمتی بخود راه نده و پروای كشور و توده نكن و دم را غنیمت دانسته خوش باش. بگفتهی عامیان هم تجارت است و هم زیارت ، هم زمینهی خوشگذرانی و بیغیرتی را تهیه میكند و هم نامش فلسفه است و میتوان در مجالس نشست و با پیشانی باز گفتگو از آن كرد.
ولی چنانكه گفتیم بیاری آفریدگار پاك و بخواست او ریشهی همهی این نادانیها را خواهیم برانداخت. گذشت آنكه هر كسی از ایراد گرفتن بخیام یا حافظ بترسد و در برابر سخنان بیخردانهی آنان ناگزیر از به به و آفرین باشد.
گذشت آنكه كسانی بخواهند با هیاهو و كولیگری جلو منطق را گیرند. بخواست آفریدگار پرده را دریدیم و اینك هنگام آن رسیده است كه یك گام دیگری برداریم و همهی این كتابها را بآتش كشیم و خاكسترش را بباد دهیم.
(پرچم روزانه ش 212) .
كسانی طرفداری از شعرا مینمایند و الفاظ و عبارات پوچ بهم میبافند و برای اینكه مدعای خود را ثابت نمایند دلایل مضحكی میتراشند این دلایل باندازهای نحیف است كه هر شنوندهی عاقلی نمیتواند از خنده جلوگیری نماید.
دیروز در جمعی بودم با وجود اینكه تمام حاضرین از جوانان تحصیل كرده و بقول خودشان آشنا به تمدن جدید بودند یكی شروع به تعریف و تمجید از خیام نموده و اشعار سراپا پوچ آن را برخ حاضرین میكشید و از قیافهی بشاشش معلوم بود كه از خواندن چند مصرع پوچ كه ابداً بدرد هیچكس نمیخورد لذت میبرد و میان گفتار خود هی احسنت و زنده باد بود كه خرج مینمود و ایران را بوجود یك چنین فیلسوف عظیمالشأن مفتخر میدانست. تعجب در اینجاست كه تمام سامعین با كمال میل و رغبت گوش داده و كسی نگفت كه چرا وقت عزیز ما را باین مهملات میگذرانی.
من كه یكی از مخالفین جدی شعرا و سخنان زهرآگین آنها هستم طاقت نیاورده مهر خموشی از لب برداشته گفتم برادر تو اینقدر مداحی از خیامِ پنداری خود نموده و مقام معنوی او را بالاتر از تمام دانشمندان قرار دادی چه دلیلی به این گفتههای خود داری؟ گفت : «چیزی كه عیان است چه محتاج بیان است». گفتم چیزی كه عیان است و از اشعارش معلوم میگردد شخص جالب توجه شما مرد لاابالی و بیقید بوده و عمر خود را به عیاشی و بادهگساری گذرانده و جز یك مشت كلمات پوچ بیادگار نگزاشته است.
بدون اینكه جواب بگفتههای من بدهد شروع بخواندن این بیت نمود :
ما راست همی رویم و تو كج بینی رو چارهی دیده كن رها كن ما را
گفتم چطور مگر چشمهایم از تشخیص كلماتی كه در دیوان خیام چاپ گردیده عاجز است یا آنها را عوضی میبیند یا گوشهایم این گفتارهای بیمعنی شما را نمیشنود.
بعد از خندهای طولانی جواب داد چشم بصیرت تو كور است گوش هوشت از شنیدن معنی و مفهوم سخنان من عاجز است.
گفتم اگر لطفاً آن چیزهایی را كه چشم بصیرت شما دیده و گوش هوش شما شنیده است برایم شرح دهید خیلی ممنون میگردم.
جواب داد عمرهای كوتاه ما از شصت و هفتاد تجاوز نمینماید آنهم اگر در یك محیط آرام زندگی كنیم تا چه رسد حالا كه بزندگی فردا اعتماد نداریم باید از زندگی حداكثر استفاده را بنماییم ، خوش باشیم گوشهی آرامی پیدا نموده لب جویی بدست آوریم بزنیم و بنوشیم عمری بیغم بسر آریم.
گفتم بسمالله بفرمایید كراوات قشنگ و مال خارجه را باز نموده و كت شیكت را بیكی از مستمندان بدهید یك جبّه از پارچههای مندرس تهیه نموده به طرف خارج شهر بروید و مشغول خوشگذرانی خود شوید.
گفت با وضعیت فعلی نمیشود. گفتم مگر كسی مانع میشود؟ جواب داد كسی مانع نمیشود ولی من نمیكنم.
گفتم پس كاری كه نمیكنی و بیمعنی است چرا اینقدر پافشاری مینمایی كه خوب جلوهگر سازی؟
بقیهی مذاكرات را نمینویسم با این مختصر معلوم میگردد كه طرفداری از شعرا یك مرض روحی است و الا هیچ كس حاضر نمیشود كه زندگی خود را كاملاً موافق دستورهای شعرا نماید و امید است كه طبیب اجتماعی آقای كسروی این مرض مزمن را ریشهكن سازند و كاخ موهومی شعر را ویران نمایند.
تبریز ـ عباس كاظمی
پرچم : این یك نمونهایست كه جوانان از آشنایی خود بشعرهای خراباتیان و بنوشتههای پراكندهی روزنامهها چه اندیشههایی در مغز خود میآكنند و چه فلسفههای خنكی برای زندگی خود برمیگزینند. یكی از بدآموزیهایی كه درمیان جوانان رواج دارد همینهاست كه آن جوان در گفتگوهای خود شرح داده كه باید آن را فلسفهی بیغیرتی نامید.
یك نكتهای كه باید فراموش نکرد آنست كه علت رواج تند شعرهای خیام و حافظ درمیان جوانان همینست كه بسیاری از آنان بدآموزیهای این دو شاعر را با دلخواه و هوس خود سازگار مییابند. این بسیار لذت دارد كه به یك جوان عیاشی بگویند اندیشهی گذشته و آینده همه را رها كن و زحمتی بخود راه نده و پروای كشور و توده نكن و دم را غنیمت دانسته خوش باش. بگفتهی عامیان هم تجارت است و هم زیارت ، هم زمینهی خوشگذرانی و بیغیرتی را تهیه میكند و هم نامش فلسفه است و میتوان در مجالس نشست و با پیشانی باز گفتگو از آن كرد.
ولی چنانكه گفتیم بیاری آفریدگار پاك و بخواست او ریشهی همهی این نادانیها را خواهیم برانداخت. گذشت آنكه هر كسی از ایراد گرفتن بخیام یا حافظ بترسد و در برابر سخنان بیخردانهی آنان ناگزیر از به به و آفرین باشد.
گذشت آنكه كسانی بخواهند با هیاهو و كولیگری جلو منطق را گیرند. بخواست آفریدگار پرده را دریدیم و اینك هنگام آن رسیده است كه یك گام دیگری برداریم و همهی این كتابها را بآتش كشیم و خاكسترش را بباد دهیم.
(پرچم روزانه ش 212) .
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 خود نمیکوشند و بکوشش دیگران نیز رشک میبرند (تکهی دو از دو)
کسانی از آنان از مجادله لذت میبرند و پافشاری دارند که بر سر هر گفتگویی بحث و جدل پیش آورند. تاکنون بارها گفتهایم ، خدا بآدمی خرد داده تا هر سخنی که شنید بداوری آن سپارد و اگر براست یافت بیدرنگ بپذیرد ، بارها گفتهایم : این پراکندگی اندیشهها که شما گرفتارش هستید چارهای جز این ندارد که حقایقی بیرون آید و این پندارهای پراکنده از میان رود و شما اگر رستگاری میخواهید باید از پذیرفتن حقایق سر بازنزنید ، بارها گفتهایم مجادله و پیکار هیچ نتیجهای ندارد و جز نشان نادانی یک کسی نتواند بود ـ با این حال گروهی بجای آنکه سخنان ما را نیک بیندیشند و داوری کنند و اگر پرسشی پیدا کردند بنویسند و اگر ایرادی یافتند بپرسند تنها درپی آنند که یکی را از یاران ما بدست آورند و بمجادله و هیاهو پردازند و بلکه گفتگو را بزباندرازیها و عیبجوییهای شخصی بکشانند.
یکی از یاران میگوید : بمجلسی رفتم دیدم گفتگو از نوشتههای شماست و بدگوییهایی میکنند. این یکی خاموش نگردیده آن دیگری بسخن میپردازد. من خود را ناآشنا نموده گفتم مطلب بر سر چیست؟.. این بدگویی به چه عنوانست؟.. گفتند او میگوید : شاعر نباشد ، صوفی نباشد ، فلسفه نباشد ، مذهب نباشد. گفتم : بهمین عبارتها نوشته است؟!.. یکی از ایشان که زباندارتر بود گفت : بهمین عبارتها ننوشته مطالب مفصلی نوشته که نتیجهاش این عبارتها میشود. گفتم خواهش میکنم یکی از نوشتههای او را بمن نشان دهید. نخست گوش نمیدادند ولی چون ایستادگی نمودم رفتند و یک جلد کتاب «راه رستگاری» آوردند. من آن را گرفتم و قدری ورق زدم و گفتم : راست میگویید. این با صوفیگری و فلسفه و شعرای خراباتی و بسیار چیزهای دیگر مخالف است. ولی من میبینم برای هر مطلبی دلیلها میآورد پس بهتر است از این دلیلها گفتگو کنید که آیا راست است یا نه؟.. این را گفته آغاز کردم گفتار پانزدهم را که دربارهی صوفیگری است خواندن ، و چون چند جملهای میخواندم میگفتم خوب باین چه باید گفت؟!.. اینکه دلیل میآورد؟.. بدینسان یک صفحه بیشتر را خواندم و بسیاری از حاضران نرم گردیدند و بخاموشی گراییدند. ولی یک تن بهیاهو برخاسته چنین گفت : این دلیلها برای خود او خوبست ما مجبور نیستیم که دلیلهای او را بپذیریم. گفتم عجب سخنی میشنوم. چطور مجبور نیستید دلیلها را بپذیرید؟!. مگر دلیل هندوانه یا خربزهی دکان بقالست که شما مختار باشید بخرید یا نخرید؟!.. آن مردمی که خود را در پذیرفتن و نپذیرفتن دلیل آزاد شمارند و در برابر حقایق به هیاهوی پردازند سرنوشتشان همین باشد که درمیان بیستملیون ، ده تن با یک اندیشه و باور پیدا نشود و در سختترین روزی نیز همدستی نتوانند ، و اینست همیشه در برابر حوادث شکست خورند و لگدمال دیگران گردند. دیدم با این سخن نیز رام نشد و این بار عنوانهای دیگری پیش آورد و اینبود رشتهی سخن را بریدیم و از مجلس برخاستم.
این نمونهای از نادانیهای ایشانست. ببینید برای خودخواهی و کینهورزی تا چه اندازه از فهم و خرد دور میافتند : «ما مجبور نیستیم دلیلهای او را بپذیریم» بیهوده نیست که یک توده بدینسان خوار و بیارج گردیده. بیهوده نیست که همچون حشرات لگدمال و نابود میگردد. این سزای آن پستیها و نادانیهاییست که ما یک نمونهاش را شرح میدهیم.
من بارها یادآوری کردهام و بار دیگر یادآوری میکنم که با اینگونه کسان بگفتگو نباید پرداخت. همینکه کسی را دیدیم درپی فهمیدن حقایق نیست و گوش بدلیل نمیدهد باید بیکبار ازو چشم پوشید و رشتهی گفتگو را برید. یکی از چیزهایی که در آیین ما نارواست چَخِش (مجادله) میباشد که باید سخت پرهیز داشت بخصوص با نادانانی که ببدگوییها و عیبجوییهای شخصی میپردازند. این نادانان پستتر از آنند که ما با ایشان سخنی رانیم. آری ما باید بنشر حقایق کوشیم و این را یک وظیفهی خدایی شناسیم. ولی این وظیفه در جاییست که کسی را شایستهی حقایق یابیم ، و اینگونه کسان کم نیستند. اگر تیرهدرونان دلیلناپذیر فراوانند پاکدرونان راستیپژوه نیز کم نمیباشند. اینست باید از آن تیرهدرونان درگذریم و باین راستیپژوهان پردازیم.
(پرچم روزانه شمارههای 191 و 192)
.
🔸 خود نمیکوشند و بکوشش دیگران نیز رشک میبرند (تکهی دو از دو)
کسانی از آنان از مجادله لذت میبرند و پافشاری دارند که بر سر هر گفتگویی بحث و جدل پیش آورند. تاکنون بارها گفتهایم ، خدا بآدمی خرد داده تا هر سخنی که شنید بداوری آن سپارد و اگر براست یافت بیدرنگ بپذیرد ، بارها گفتهایم : این پراکندگی اندیشهها که شما گرفتارش هستید چارهای جز این ندارد که حقایقی بیرون آید و این پندارهای پراکنده از میان رود و شما اگر رستگاری میخواهید باید از پذیرفتن حقایق سر بازنزنید ، بارها گفتهایم مجادله و پیکار هیچ نتیجهای ندارد و جز نشان نادانی یک کسی نتواند بود ـ با این حال گروهی بجای آنکه سخنان ما را نیک بیندیشند و داوری کنند و اگر پرسشی پیدا کردند بنویسند و اگر ایرادی یافتند بپرسند تنها درپی آنند که یکی را از یاران ما بدست آورند و بمجادله و هیاهو پردازند و بلکه گفتگو را بزباندرازیها و عیبجوییهای شخصی بکشانند.
یکی از یاران میگوید : بمجلسی رفتم دیدم گفتگو از نوشتههای شماست و بدگوییهایی میکنند. این یکی خاموش نگردیده آن دیگری بسخن میپردازد. من خود را ناآشنا نموده گفتم مطلب بر سر چیست؟.. این بدگویی به چه عنوانست؟.. گفتند او میگوید : شاعر نباشد ، صوفی نباشد ، فلسفه نباشد ، مذهب نباشد. گفتم : بهمین عبارتها نوشته است؟!.. یکی از ایشان که زباندارتر بود گفت : بهمین عبارتها ننوشته مطالب مفصلی نوشته که نتیجهاش این عبارتها میشود. گفتم خواهش میکنم یکی از نوشتههای او را بمن نشان دهید. نخست گوش نمیدادند ولی چون ایستادگی نمودم رفتند و یک جلد کتاب «راه رستگاری» آوردند. من آن را گرفتم و قدری ورق زدم و گفتم : راست میگویید. این با صوفیگری و فلسفه و شعرای خراباتی و بسیار چیزهای دیگر مخالف است. ولی من میبینم برای هر مطلبی دلیلها میآورد پس بهتر است از این دلیلها گفتگو کنید که آیا راست است یا نه؟.. این را گفته آغاز کردم گفتار پانزدهم را که دربارهی صوفیگری است خواندن ، و چون چند جملهای میخواندم میگفتم خوب باین چه باید گفت؟!.. اینکه دلیل میآورد؟.. بدینسان یک صفحه بیشتر را خواندم و بسیاری از حاضران نرم گردیدند و بخاموشی گراییدند. ولی یک تن بهیاهو برخاسته چنین گفت : این دلیلها برای خود او خوبست ما مجبور نیستیم که دلیلهای او را بپذیریم. گفتم عجب سخنی میشنوم. چطور مجبور نیستید دلیلها را بپذیرید؟!. مگر دلیل هندوانه یا خربزهی دکان بقالست که شما مختار باشید بخرید یا نخرید؟!.. آن مردمی که خود را در پذیرفتن و نپذیرفتن دلیل آزاد شمارند و در برابر حقایق به هیاهوی پردازند سرنوشتشان همین باشد که درمیان بیستملیون ، ده تن با یک اندیشه و باور پیدا نشود و در سختترین روزی نیز همدستی نتوانند ، و اینست همیشه در برابر حوادث شکست خورند و لگدمال دیگران گردند. دیدم با این سخن نیز رام نشد و این بار عنوانهای دیگری پیش آورد و اینبود رشتهی سخن را بریدیم و از مجلس برخاستم.
این نمونهای از نادانیهای ایشانست. ببینید برای خودخواهی و کینهورزی تا چه اندازه از فهم و خرد دور میافتند : «ما مجبور نیستیم دلیلهای او را بپذیریم» بیهوده نیست که یک توده بدینسان خوار و بیارج گردیده. بیهوده نیست که همچون حشرات لگدمال و نابود میگردد. این سزای آن پستیها و نادانیهاییست که ما یک نمونهاش را شرح میدهیم.
من بارها یادآوری کردهام و بار دیگر یادآوری میکنم که با اینگونه کسان بگفتگو نباید پرداخت. همینکه کسی را دیدیم درپی فهمیدن حقایق نیست و گوش بدلیل نمیدهد باید بیکبار ازو چشم پوشید و رشتهی گفتگو را برید. یکی از چیزهایی که در آیین ما نارواست چَخِش (مجادله) میباشد که باید سخت پرهیز داشت بخصوص با نادانانی که ببدگوییها و عیبجوییهای شخصی میپردازند. این نادانان پستتر از آنند که ما با ایشان سخنی رانیم. آری ما باید بنشر حقایق کوشیم و این را یک وظیفهی خدایی شناسیم. ولی این وظیفه در جاییست که کسی را شایستهی حقایق یابیم ، و اینگونه کسان کم نیستند. اگر تیرهدرونان دلیلناپذیر فراوانند پاکدرونان راستیپژوه نیز کم نمیباشند. اینست باید از آن تیرهدرونان درگذریم و باین راستیپژوهان پردازیم.
(پرچم روزانه شمارههای 191 و 192)
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 4ـ ایرانیان بکوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی پنج)
آقای س. ب. در آن گفتار خود یکی هم نام فرهنگ را میبرد و در یک جایی میگوید : «یکی از آن مللی که دیوارهای باستانیش همیشه پایدار و چراغ تابناک فرهنگش سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود ملت ایران است».
من نمیدانم ایران در زمان مغول چه فرهنگی داشته (و یا امروز چه فرهنگی دارد)؟! فرهنگ ایران یک رشتهی آن ، این شعرهاست که همگی حالش را میدانند. باید گفت : خشک و تر هرچه اندیشیده و یا شنیدهاند برشتهی نظم کشیدهاند. یک نمونهای از آنها بیشرمیهای انوری و دشنامگوییهای یغما و یاوهسراییهای قاآنی است.
یک رشتهی دیگر بافندگیهای باطنیان و صوفیان و خراباتیان است که سراپا بیپا و سراپا گمراهی است. یک رشتهی دیگر ، این کتابهای تاریخست ، از قبیل جهانگشای جوینی ، ظفرنامهی علی یزدی ، تاریخ وصاف ، تاریخ معجم و مانند اینها که ما نمیدانیم آنها را چاپلوسنامه بنامیم یا کتابهای تاریخی. بدبختان چندان چاپلوسی و یاوهگویی بسخنان خود افزودهاند که تاریخ درمیان آن گم شده. یک رشتهی دیگر کتابهای پندی است که یک نمونهی نیکی از آنها گلستان سعدی ، و یک نمونهی نیکی از این داستان قاضی همدانست.
باین فرهنگهاست که مینازید؟!.. باین فرهنگهاست که پشتگرمی نشان داده میگویید : «سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود»؟!.. دریغا که پردهی غفلت بروی چشمهای شما فروهِشته شده! دریغا که از حقایق بسیار دورید!
یک نمونهای از فرهنگ ایران در زمان مغول و از نتیجهی آن بشما نشان دهم : همان ابوبکر رازی که دیروز گفتیم آمدن یمه و سوتای را شنیده شبانه با چند تن درویش لخت و پخت بگریخت ، و زنان و فرزندان خود را بیسرپرست گزاشت که خودش مینویسد مغولان چون بری رسیدند همگی را از تیغ گذرانیدند ، چنین مرد پست و بیغیرتی در همان مرصادالعباد که همین داستان را در دیباچهی آن نوشته بیک رشته تحقیقات صوفیانهی شگفتی پرداخته که روی نادانی و کودنی را سفید گردانیده. از جمله یک عبارت عربی هست : «خمرت طینة آدم بیدی اربعین صباحا» (من گِل آدم را با دست خود چهل روز سرشتم) که میگویند «حدیث قدسی» است و راستی آنست که خود صوفیان ساختهاند.
.
🔸 4ـ ایرانیان بکوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی پنج)
آقای س. ب. در آن گفتار خود یکی هم نام فرهنگ را میبرد و در یک جایی میگوید : «یکی از آن مللی که دیوارهای باستانیش همیشه پایدار و چراغ تابناک فرهنگش سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود ملت ایران است».
من نمیدانم ایران در زمان مغول چه فرهنگی داشته (و یا امروز چه فرهنگی دارد)؟! فرهنگ ایران یک رشتهی آن ، این شعرهاست که همگی حالش را میدانند. باید گفت : خشک و تر هرچه اندیشیده و یا شنیدهاند برشتهی نظم کشیدهاند. یک نمونهای از آنها بیشرمیهای انوری و دشنامگوییهای یغما و یاوهسراییهای قاآنی است.
یک رشتهی دیگر بافندگیهای باطنیان و صوفیان و خراباتیان است که سراپا بیپا و سراپا گمراهی است. یک رشتهی دیگر ، این کتابهای تاریخست ، از قبیل جهانگشای جوینی ، ظفرنامهی علی یزدی ، تاریخ وصاف ، تاریخ معجم و مانند اینها که ما نمیدانیم آنها را چاپلوسنامه بنامیم یا کتابهای تاریخی. بدبختان چندان چاپلوسی و یاوهگویی بسخنان خود افزودهاند که تاریخ درمیان آن گم شده. یک رشتهی دیگر کتابهای پندی است که یک نمونهی نیکی از آنها گلستان سعدی ، و یک نمونهی نیکی از این داستان قاضی همدانست.
باین فرهنگهاست که مینازید؟!.. باین فرهنگهاست که پشتگرمی نشان داده میگویید : «سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود»؟!.. دریغا که پردهی غفلت بروی چشمهای شما فروهِشته شده! دریغا که از حقایق بسیار دورید!
یک نمونهای از فرهنگ ایران در زمان مغول و از نتیجهی آن بشما نشان دهم : همان ابوبکر رازی که دیروز گفتیم آمدن یمه و سوتای را شنیده شبانه با چند تن درویش لخت و پخت بگریخت ، و زنان و فرزندان خود را بیسرپرست گزاشت که خودش مینویسد مغولان چون بری رسیدند همگی را از تیغ گذرانیدند ، چنین مرد پست و بیغیرتی در همان مرصادالعباد که همین داستان را در دیباچهی آن نوشته بیک رشته تحقیقات صوفیانهی شگفتی پرداخته که روی نادانی و کودنی را سفید گردانیده. از جمله یک عبارت عربی هست : «خمرت طینة آدم بیدی اربعین صباحا» (من گِل آدم را با دست خود چهل روز سرشتم) که میگویند «حدیث قدسی» است و راستی آنست که خود صوفیان ساختهاند.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 (چند سخنی از دفتر) {نبرد با گزند شعرا} (تکهی یک از یک)
بتازگی دانستهایم که دستهای از جوانان بویژه از شاگردان دبیرستانها برآن سرند که انجمنی برای نبرد با گزند شعرا برپا نمایند. ما چنین جنبشی را همیشه انتظار داشتیم. در جایی که پیران بیادب انجمنها برپا کنند و شرم را کنار نهاده پیرانهسر دم از عشق جوانان بزنند این جوانان راست که آسوده ننشسته برای کندن ریشهی این بیادبیها بکوشش برخیزند.
آن پیران سیاهدل که یک عمر با این پستیها بسر داده و آن را هنری از بهر خود پنداشتهاند کنون هم دست از نادانی و بیادبی برنمیدارند ، خود سزای ایشان است که صد بیاحترامی از جوانان بینند!. حیف از نام خجستهی «ایرانی» که بیادبان بروی خود دارند حیف!
ما بر آن جوانان آفرین میفرستیم و از خداوند فیروزی آنان را میخواهیم.
.
🔸 (چند سخنی از دفتر) {نبرد با گزند شعرا} (تکهی یک از یک)
بتازگی دانستهایم که دستهای از جوانان بویژه از شاگردان دبیرستانها برآن سرند که انجمنی برای نبرد با گزند شعرا برپا نمایند. ما چنین جنبشی را همیشه انتظار داشتیم. در جایی که پیران بیادب انجمنها برپا کنند و شرم را کنار نهاده پیرانهسر دم از عشق جوانان بزنند این جوانان راست که آسوده ننشسته برای کندن ریشهی این بیادبیها بکوشش برخیزند.
آن پیران سیاهدل که یک عمر با این پستیها بسر داده و آن را هنری از بهر خود پنداشتهاند کنون هم دست از نادانی و بیادبی برنمیدارند ، خود سزای ایشان است که صد بیاحترامی از جوانان بینند!. حیف از نام خجستهی «ایرانی» که بیادبان بروی خود دارند حیف!
ما بر آن جوانان آفرین میفرستیم و از خداوند فیروزی آنان را میخواهیم.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 سازمان پرورش افکار لازم است (تکهی یک از یک)
کوشاد تلگرام : این نوشته در پاسخ بخوانندهای است که راه درمان خویهای بد مردم را پدید آوردن «سازمان پرورش افکار» (1) مینمود و آن را پیش مینهاد و همچنین دو تن دیگر که به خرابی وضع ادارات ایراد گرفته چاره نشان میدادند.
پرچم : آقای عمادی بدانند که ما با این کوششهای خود به «پرورش اندیشهها» پرداختهایم و بسازمان دیگری نیاز نیست. هر چیزی سرمایه لازم دارد. پرورش اندیشهها بسته به آنست که یک دستهای با اندیشههای راست و سودمند باشند و دست بهم داده اندیشههای دیگران را نیز راست گردانند. شما اگر میخواهید یک سپاه مرتب و آراستهای پدید آورید باید یک دسته افسرانی را که خود دانش و سرمایه دارند وادارید که هر کدام گروهی را از جوانان تربیت کنند و در فنون جنگی آموخته گردانند وگرنه راه دیگری نخواهید داشت. چنین انگارید که شما افسرانی ندارید ولی پافشاری میکنید که باید سپاهی ترتیب داده شود آیا چه نتیجهای از این پیدا میشود جز از آنکه هر کس با یک ترتیب مندرآوردهای گروهی را ورزیده گرداند و یک سپاهی پدید آید که جز بدرد مسخره و خنده نخورد. شما میگویید : «پرورش افکار» و هیچ نمیاندیشید که پرورندگان کهها باشند؟.. شگفتتر آنست که این داستان یک بار آزموده گردیده. در چند سال پیش یک دستگاهی بهمین نام پدید آوردند و خرجهای گزافی را بگردن گرفتند ولی چون سرمایهای درمیان نبود نتیجه آن شد که بیست و سی تن بمیان افتادند و بمردم نطقهایی کردند : یکی از شاهپرستی سخن راند و در کشورِ مشروطه شاه را یگانه امیدگاه مردم نشان داد ، دیگری از پرورش ذوق (که ما هیچ نمیدانیم ذوق چیست؟) گفتگو کرد ، سومی از مقامات سعدی و حافظ سخن راند ، چهارمی ستایشهای گزافهآمیز از تیمور لنگ سروده او را «دارای اخلاق پیغمبری» نامید ، پنجمی از رادیو (2) گفتگو کرد ، ششمی از حجامت سخن راند و مردم را خندانید ... این شد نتیجهی پرورش اندیشهها و جز این نبایستی بود. چنانکه امروز هم اگر بخواهند از همان راه بیایند همان نتیجه را خواهند گرفت و جز پریشانگوییهای خنک سودی در دست نخواهد بود.
راه درست پرورش اندیشهها همینست که ما حقایق مهمی را نشر میکنیم و این باعث است که صدها و هزارها مردان و جوانان باور و اندیشه یکی گردانند و سپس هر یکی در نوبت خود آموزگار توده باشند و همه را دارای یک اندیشه گردانند. آقای عمادی و دیگران نیز باید این راه را تقویت کنند و از این راه بکنار نروند.
آن گفتارهایی که آقایان حکمیزاده و محیط (3) دربارهی خرابی ادارات و راه چارهی آنها نوشتند ما بنام همراهی بچاپ رسانیدیم وگرنه دوباره میگوییم تا کارها از ریشه درست نگردد تنها یک بخشی از آن درست نخواهد گردید. امروز با حال کنونی ، ادارات اصلاحپذیر نیست. یک تودهی اینچنانی اداراتش بهتر از آن نتواند بود.
آقایان محیط و حکمیزاده ایراد گرفتهاند که بسیاری از کارکنان ادارات پول دولت را حرام و دزدیدن آن را بخود حلال میشمارند. این یک ایراد بزرگیست. از یک تودهی اینچنانی چشم رستگاری نتوان داشت ولی باید فراموش نساخت که این در اساس کیش آنهاست و این ایرادها که شما میگیرید اگر نتیجه دهد جز این نخواهد بود که از کیش [دست] بردارد و این زمان هم گرفتار مادّیگری گردیده باز دزدی را زشت نخواهد شمرد و اگر چاره بخواهیم راه آنست که معنی درست دین روشن گردد و این کیشها که خود گمراهیست از میان رود و این همانست که در جزو کوششهای ماست.
آقای عمادی هوادار جدی فرهنگ هستند. میگویند باید فرهنگ را تعمیم داد ولی هیچ اندیشیدهاند که کدام فرهنگ؟.. اگر مقصودشان فرهنگ کنونیست نتیجهی آن همانست که خودشان در همین گفتار شرح دادهاند. اگر فرهنگ دیگری را میگویند آن که وجود ندارد و باید بکوشیم بوجود آوریم.
اینها را مینویسم و مقصودم آنست که آقایان شتاب در کار کنند و اندیشههای خود را بچیزهای جزیی صرف نکنند. راه نیکی همینست که ما پیش گرفتهایم و باید همهی نیرو و توان خود را در این راه بکار بریم. ما اگر از همین یاران خود چند هزار تن آموزگار پدید آوریم خواهیم توانست همهی اندیشهها را اصلاح کنیم و این زمینهی دیگر اصلاحات را فراهم خواهد گردانید. الحق باید در این راه کوشیم.
پابرگی :
1ـ «سازمان پرورش افکار» ادارهای در زمان رضاشاه بود که مردم را به خواستها و تصمیمهای دولت آشنا میکرد و میکوشید با برگزاری سخنرانیها و جشنهایی ایشان را با دولت همراه و هماندیشه گرداند.
2ـ همانا خواست «اهمیت رادیو» بوده. در آن هنگام هنوز ایران رادیو نداشت.
3ـ حکمیزاده همانست که کتاب «اسرار هزارساله» را نوشته. محیط نیز جوان روشناندیشی بود که در دادگاه «مقصران شهربانی» یکی از وکیلان او را گمارده بودند.
.
🔸 سازمان پرورش افکار لازم است (تکهی یک از یک)
کوشاد تلگرام : این نوشته در پاسخ بخوانندهای است که راه درمان خویهای بد مردم را پدید آوردن «سازمان پرورش افکار» (1) مینمود و آن را پیش مینهاد و همچنین دو تن دیگر که به خرابی وضع ادارات ایراد گرفته چاره نشان میدادند.
پرچم : آقای عمادی بدانند که ما با این کوششهای خود به «پرورش اندیشهها» پرداختهایم و بسازمان دیگری نیاز نیست. هر چیزی سرمایه لازم دارد. پرورش اندیشهها بسته به آنست که یک دستهای با اندیشههای راست و سودمند باشند و دست بهم داده اندیشههای دیگران را نیز راست گردانند. شما اگر میخواهید یک سپاه مرتب و آراستهای پدید آورید باید یک دسته افسرانی را که خود دانش و سرمایه دارند وادارید که هر کدام گروهی را از جوانان تربیت کنند و در فنون جنگی آموخته گردانند وگرنه راه دیگری نخواهید داشت. چنین انگارید که شما افسرانی ندارید ولی پافشاری میکنید که باید سپاهی ترتیب داده شود آیا چه نتیجهای از این پیدا میشود جز از آنکه هر کس با یک ترتیب مندرآوردهای گروهی را ورزیده گرداند و یک سپاهی پدید آید که جز بدرد مسخره و خنده نخورد. شما میگویید : «پرورش افکار» و هیچ نمیاندیشید که پرورندگان کهها باشند؟.. شگفتتر آنست که این داستان یک بار آزموده گردیده. در چند سال پیش یک دستگاهی بهمین نام پدید آوردند و خرجهای گزافی را بگردن گرفتند ولی چون سرمایهای درمیان نبود نتیجه آن شد که بیست و سی تن بمیان افتادند و بمردم نطقهایی کردند : یکی از شاهپرستی سخن راند و در کشورِ مشروطه شاه را یگانه امیدگاه مردم نشان داد ، دیگری از پرورش ذوق (که ما هیچ نمیدانیم ذوق چیست؟) گفتگو کرد ، سومی از مقامات سعدی و حافظ سخن راند ، چهارمی ستایشهای گزافهآمیز از تیمور لنگ سروده او را «دارای اخلاق پیغمبری» نامید ، پنجمی از رادیو (2) گفتگو کرد ، ششمی از حجامت سخن راند و مردم را خندانید ... این شد نتیجهی پرورش اندیشهها و جز این نبایستی بود. چنانکه امروز هم اگر بخواهند از همان راه بیایند همان نتیجه را خواهند گرفت و جز پریشانگوییهای خنک سودی در دست نخواهد بود.
راه درست پرورش اندیشهها همینست که ما حقایق مهمی را نشر میکنیم و این باعث است که صدها و هزارها مردان و جوانان باور و اندیشه یکی گردانند و سپس هر یکی در نوبت خود آموزگار توده باشند و همه را دارای یک اندیشه گردانند. آقای عمادی و دیگران نیز باید این راه را تقویت کنند و از این راه بکنار نروند.
آن گفتارهایی که آقایان حکمیزاده و محیط (3) دربارهی خرابی ادارات و راه چارهی آنها نوشتند ما بنام همراهی بچاپ رسانیدیم وگرنه دوباره میگوییم تا کارها از ریشه درست نگردد تنها یک بخشی از آن درست نخواهد گردید. امروز با حال کنونی ، ادارات اصلاحپذیر نیست. یک تودهی اینچنانی اداراتش بهتر از آن نتواند بود.
آقایان محیط و حکمیزاده ایراد گرفتهاند که بسیاری از کارکنان ادارات پول دولت را حرام و دزدیدن آن را بخود حلال میشمارند. این یک ایراد بزرگیست. از یک تودهی اینچنانی چشم رستگاری نتوان داشت ولی باید فراموش نساخت که این در اساس کیش آنهاست و این ایرادها که شما میگیرید اگر نتیجه دهد جز این نخواهد بود که از کیش [دست] بردارد و این زمان هم گرفتار مادّیگری گردیده باز دزدی را زشت نخواهد شمرد و اگر چاره بخواهیم راه آنست که معنی درست دین روشن گردد و این کیشها که خود گمراهیست از میان رود و این همانست که در جزو کوششهای ماست.
آقای عمادی هوادار جدی فرهنگ هستند. میگویند باید فرهنگ را تعمیم داد ولی هیچ اندیشیدهاند که کدام فرهنگ؟.. اگر مقصودشان فرهنگ کنونیست نتیجهی آن همانست که خودشان در همین گفتار شرح دادهاند. اگر فرهنگ دیگری را میگویند آن که وجود ندارد و باید بکوشیم بوجود آوریم.
اینها را مینویسم و مقصودم آنست که آقایان شتاب در کار کنند و اندیشههای خود را بچیزهای جزیی صرف نکنند. راه نیکی همینست که ما پیش گرفتهایم و باید همهی نیرو و توان خود را در این راه بکار بریم. ما اگر از همین یاران خود چند هزار تن آموزگار پدید آوریم خواهیم توانست همهی اندیشهها را اصلاح کنیم و این زمینهی دیگر اصلاحات را فراهم خواهد گردانید. الحق باید در این راه کوشیم.
پابرگی :
1ـ «سازمان پرورش افکار» ادارهای در زمان رضاشاه بود که مردم را به خواستها و تصمیمهای دولت آشنا میکرد و میکوشید با برگزاری سخنرانیها و جشنهایی ایشان را با دولت همراه و هماندیشه گرداند.
2ـ همانا خواست «اهمیت رادیو» بوده. در آن هنگام هنوز ایران رادیو نداشت.
3ـ حکمیزاده همانست که کتاب «اسرار هزارساله» را نوشته. محیط نیز جوان روشناندیشی بود که در دادگاه «مقصران شهربانی» یکی از وکیلان او را گمارده بودند.
.
بدبختی توده و ریشه آن - ب 10.pdf
429 KB
🔸 بدبختی توده و ریشهی آن
🔅 بخش دهم
🔹 باید به پستی خویها چاره کرد
🔹 تندیسههای شاه گذشته
🔹 چه جدایی میانهی شرقیان و غربیانست؟..
🔹 بکوشید و نومیدی بخود راه ندهید
🔹 خواهران گرامی
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔅 بخش دهم
🔹 باید به پستی خویها چاره کرد
🔹 تندیسههای شاه گذشته
🔹 چه جدایی میانهی شرقیان و غربیانست؟..
🔹 بکوشید و نومیدی بخود راه ندهید
🔹 خواهران گرامی
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 4ـ ایرانیان بکوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی شش از شش)
به هر حال آقای ابوبکر رازی این جمله را عنوان کرده و هشت صفحه بیهودهگوییهای شگفتی کرده.
اینان چنین میپنداشتهاند که چنانکه کوزه و لولهنگ را از گل میسازند خدا نیز آدم را از گل ساخته. بدینسان که گلی از خاک درست کرده و از آن کالبدی پدید آورده و سپس جانی یا روانی بوی دمیده. این اندیشهی همگی آنان دربارهی آفرینش آدمی بوده. آنوقت ابوبکر رازی بتحقیقات پرداخته میگوید خدا کالبد آدم را از گل درست کرده و در میانهی مکه و طائف بروی زمین افکنده چهلهزار سال بساختن آن میپرداخت. فرشتهها که از آنجا میگذشتند از اینهمه اهتمام خدا باین یک آفریدهی گلی در شگفت میشدند و از همدیگر میپرسیدند : مگر میخواهد چه بسازد که اینهمه بآن اهتمام میورزد؟!. در دلهای خود بآدم رشک میبردند و از ارجمندی آن در نزد خدا دلتنگ میگردیدند. روزی شیطان بآنجا میگذشت آن کالبد را دید و خیره ماند ، و گفت این تو تهیست من میتوانم بدرون آن بروم و از راز کار ، آگاه گردم. این گفت و از سوراخ بینی بدرون آدم رفت و همه جا را گردید. ولی بیک جا رسید که در آن را بسته یافت و بدرون آن رفتن نتوانست. آن یک جا دل بود. آری دل مخزن اسرار الهیست و شیطان را بآن راه نیست ... هفت یا هشت صفحه را با این سخنان یاوه پر کرده است.
این است نمونهای از فرهنگ ایران در زمان مغول که هر کس باید بخواند و از شرمندگی سر پایین اندازد ، نه آنکه ببالد و بنازد و بخودستایی پردازد؟!. این بسود دشمنان ایران است که ایرانیان باین چیزهای مفت و بیهوده بنازند و آنها را هر زمان تازه گردانند و غفلت را تا بآنجا رسانند که بگویند ما چون تمدن و فرهنگ داریم همیشه پایدار خواهیم ماند.
دوباره تکرار میکنم : ایرانیان بکوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی.
این چیزها که از گذشته بایران رسیده و یادگار زمانهای زبونی و درماندگیست باید کوشید و همه را از میان برد و نشانی بازنگزاشت. این کتابهای سراپا گمراهی و نادانی که از زمان مغول بازمانده باید همه را بآتش کشید و مردم را از زیان آنها بازداشت. اگر ایرانیان در آرزوی فرهنگ میباشند باید بکوشند و حقایق زندگی را یاد گیرند و دارای یک فرهنگ بسیار ارجدار گرانمایهای گردند.
.
🔸 4ـ ایرانیان بکوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی شش از شش)
به هر حال آقای ابوبکر رازی این جمله را عنوان کرده و هشت صفحه بیهودهگوییهای شگفتی کرده.
اینان چنین میپنداشتهاند که چنانکه کوزه و لولهنگ را از گل میسازند خدا نیز آدم را از گل ساخته. بدینسان که گلی از خاک درست کرده و از آن کالبدی پدید آورده و سپس جانی یا روانی بوی دمیده. این اندیشهی همگی آنان دربارهی آفرینش آدمی بوده. آنوقت ابوبکر رازی بتحقیقات پرداخته میگوید خدا کالبد آدم را از گل درست کرده و در میانهی مکه و طائف بروی زمین افکنده چهلهزار سال بساختن آن میپرداخت. فرشتهها که از آنجا میگذشتند از اینهمه اهتمام خدا باین یک آفریدهی گلی در شگفت میشدند و از همدیگر میپرسیدند : مگر میخواهد چه بسازد که اینهمه بآن اهتمام میورزد؟!. در دلهای خود بآدم رشک میبردند و از ارجمندی آن در نزد خدا دلتنگ میگردیدند. روزی شیطان بآنجا میگذشت آن کالبد را دید و خیره ماند ، و گفت این تو تهیست من میتوانم بدرون آن بروم و از راز کار ، آگاه گردم. این گفت و از سوراخ بینی بدرون آدم رفت و همه جا را گردید. ولی بیک جا رسید که در آن را بسته یافت و بدرون آن رفتن نتوانست. آن یک جا دل بود. آری دل مخزن اسرار الهیست و شیطان را بآن راه نیست ... هفت یا هشت صفحه را با این سخنان یاوه پر کرده است.
این است نمونهای از فرهنگ ایران در زمان مغول که هر کس باید بخواند و از شرمندگی سر پایین اندازد ، نه آنکه ببالد و بنازد و بخودستایی پردازد؟!. این بسود دشمنان ایران است که ایرانیان باین چیزهای مفت و بیهوده بنازند و آنها را هر زمان تازه گردانند و غفلت را تا بآنجا رسانند که بگویند ما چون تمدن و فرهنگ داریم همیشه پایدار خواهیم ماند.
دوباره تکرار میکنم : ایرانیان بکوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی.
این چیزها که از گذشته بایران رسیده و یادگار زمانهای زبونی و درماندگیست باید کوشید و همه را از میان برد و نشانی بازنگزاشت. این کتابهای سراپا گمراهی و نادانی که از زمان مغول بازمانده باید همه را بآتش کشید و مردم را از زیان آنها بازداشت. اگر ایرانیان در آرزوی فرهنگ میباشند باید بکوشند و حقایق زندگی را یاد گیرند و دارای یک فرهنگ بسیار ارجدار گرانمایهای گردند.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 4 (تکهی یک)
گفتار پایین از مهنامهی گرامی دعوت اسلامی کرمانشاه که از مهنامههای کهنسال ایران است آورده میشود. این مهنامه گفتاری را که ما در شمارهی هیجدهم سال گذشتهی پیمان در پیرامون شعر و صوفیگری چاپ کردیم نقل نموده و آقای فخرالتجار که خویشتن از دانشوران هستند و گاهی نیز شعر بطرز شعرای خراباتی میسرودهاند آن گفتار را خوانده و این شرح را نگاشتهاند که در شمارهی پنجم از سال هشتم دعوت اسلامی چاپ یافته و ما از آنجا میآوریم :
بنده نمیدانم مجلهی شریفهی پیمان در کجا طبع میشود مستدعی است به ناشر محترم آن مرقوم فرمایید از هر پست برای بنده بفرستند و گویا تازه منتشر شده است و بهتر است از شمارهی اول برای بنده مرحمت فرمایند واقعاً مجلهی عالیقدر است باید خواند باید استفاده نمود. صاحب مقاله راجع بشعر و شاعری عنوان خیلی بزرگی پیش کشیدهاند و از صدر تا ذیل شعر را مفتضح نمودهاند. واقعاً چیزی غریبی است عجایب اثراتی در گفتن و نوشتن هست. یک عمر است شعر میخوانم و گاهی هم خودم (شاعر نیستم) من غیر رسم شعر میگویم و حظ میکنم (حظ میکردم) و این صحبتها در بین نبود و گاهگاه که از غزلیات خودم :
مدام منع کند زاهدم ز شرب و سماع
ولی نشاید غافل از این دو بنشینم
ساقیا رطل گران ده که شوم مست و خراب
باده ار نیست ترا میکده باز ست هنوز
برای رفقا میخواندم صدای احسنت احسنت بلند میشد ولی از شما چه پنهان پس از مطالعهی مقالهی مندرجه در مجلهی شریفهی پیمان بدون رودرواسی هرچه از اشعار خودم و دیگران بنظرم میآید دلم بهم میزند. میگویند « المعنی فی بطن الشاعر» من که خودم هرچه فکر میکنم چه تأویل و تعبیری برای اشعار فوق بهم ببافم عقلم بجایی نمیرسد و شاید معنی این اشعار بنده در بطن دیگران است. میگویند یک نفر شاعر دیوان خود را نزد استاد برد و استدعا نمود حضوراً مطالعه فرموده هر عبارتی غلط و ناروا باشد انگشت روی آن بگذارد استاد قدری مطالعه کرده سپس کتاب را بهم نهاد و انگشت سبابهی خود را بروی جلد گذاشت. شاعر بیچاره فهمید مطلب از چه قرار است و راه خود را در پیش گرفت. کنون هم بحکم مقالهی پیمان باید کلیهی دواوین اولین و آخرین را بهم بست و انگشت روی آنها گذاشت و منتظر شد که صاحب مقاله دیوان خودشان یا دیگری را که سراپا بدون پیرایه و خالی از کنایهی شاعرانه باشد بنظر قارئین برساند و خوب است آقایان شعرا و ادبا و اهل ذوق موافق یا مخالف نفیاً و اثباتاً مقالاتی بطور مسابقه در مجلات و جراید منتشر سازند که قضیه حل شود یعنی حسن یا قبح این قبیل اشعار و یا اینکه آیا مسئول هستند و برای جامعه اثرات نیک دارند یا ندارند معلوم شود.
کرمانشاه فخر صمدی (فخرالتجار سابق)
پیمان : آقای صمدی غصه نخورند که معنی برای شعرهای خود نمیشناسند. دیگران نیز همین حال را داشتهاند. آن شعرای خراباتی معروف که امروز شعرهای ایشان بدهانها افتاده اگر خودشان زنده بودند و ما از ایشان پرسش مینمودیم در معنی شعرهای خود درمیماندند. زیرا آنان این شعرها را نه از روی فهم سرودهاند و معنایی قصد کردهاند بلکه به پیروی یکدیگر زبان باین شعرهای بیمعنی باز کردهاند بیآنکه قصدی داشته باشند.
هم آن کسانی که امروز در تهران یا دیگر جاها زبان بستایش این دسته شعرا باز کردهاند و پیاپی مقاله در اینجا و آنجا مینویسند این بیچارگان هم این کار را به پیروی یکدیگر میکنند و اگر معنی اشعار را بپرسیم اینان نیز درمیمانند. چنانکه ما بارها این پرسش را کردیم و کسی پاسخ نداد.
و اینکه آقای صمدی باین آشکاری حقیقتگویی کرده نشان پاکدلی ایشان است دیگران هم دیر یا زود باین حقیقت خَستُوان [=معترف] خواهند بود.
.
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 4 (تکهی یک)
گفتار پایین از مهنامهی گرامی دعوت اسلامی کرمانشاه که از مهنامههای کهنسال ایران است آورده میشود. این مهنامه گفتاری را که ما در شمارهی هیجدهم سال گذشتهی پیمان در پیرامون شعر و صوفیگری چاپ کردیم نقل نموده و آقای فخرالتجار که خویشتن از دانشوران هستند و گاهی نیز شعر بطرز شعرای خراباتی میسرودهاند آن گفتار را خوانده و این شرح را نگاشتهاند که در شمارهی پنجم از سال هشتم دعوت اسلامی چاپ یافته و ما از آنجا میآوریم :
بنده نمیدانم مجلهی شریفهی پیمان در کجا طبع میشود مستدعی است به ناشر محترم آن مرقوم فرمایید از هر پست برای بنده بفرستند و گویا تازه منتشر شده است و بهتر است از شمارهی اول برای بنده مرحمت فرمایند واقعاً مجلهی عالیقدر است باید خواند باید استفاده نمود. صاحب مقاله راجع بشعر و شاعری عنوان خیلی بزرگی پیش کشیدهاند و از صدر تا ذیل شعر را مفتضح نمودهاند. واقعاً چیزی غریبی است عجایب اثراتی در گفتن و نوشتن هست. یک عمر است شعر میخوانم و گاهی هم خودم (شاعر نیستم) من غیر رسم شعر میگویم و حظ میکنم (حظ میکردم) و این صحبتها در بین نبود و گاهگاه که از غزلیات خودم :
مدام منع کند زاهدم ز شرب و سماع
ولی نشاید غافل از این دو بنشینم
ساقیا رطل گران ده که شوم مست و خراب
باده ار نیست ترا میکده باز ست هنوز
برای رفقا میخواندم صدای احسنت احسنت بلند میشد ولی از شما چه پنهان پس از مطالعهی مقالهی مندرجه در مجلهی شریفهی پیمان بدون رودرواسی هرچه از اشعار خودم و دیگران بنظرم میآید دلم بهم میزند. میگویند « المعنی فی بطن الشاعر» من که خودم هرچه فکر میکنم چه تأویل و تعبیری برای اشعار فوق بهم ببافم عقلم بجایی نمیرسد و شاید معنی این اشعار بنده در بطن دیگران است. میگویند یک نفر شاعر دیوان خود را نزد استاد برد و استدعا نمود حضوراً مطالعه فرموده هر عبارتی غلط و ناروا باشد انگشت روی آن بگذارد استاد قدری مطالعه کرده سپس کتاب را بهم نهاد و انگشت سبابهی خود را بروی جلد گذاشت. شاعر بیچاره فهمید مطلب از چه قرار است و راه خود را در پیش گرفت. کنون هم بحکم مقالهی پیمان باید کلیهی دواوین اولین و آخرین را بهم بست و انگشت روی آنها گذاشت و منتظر شد که صاحب مقاله دیوان خودشان یا دیگری را که سراپا بدون پیرایه و خالی از کنایهی شاعرانه باشد بنظر قارئین برساند و خوب است آقایان شعرا و ادبا و اهل ذوق موافق یا مخالف نفیاً و اثباتاً مقالاتی بطور مسابقه در مجلات و جراید منتشر سازند که قضیه حل شود یعنی حسن یا قبح این قبیل اشعار و یا اینکه آیا مسئول هستند و برای جامعه اثرات نیک دارند یا ندارند معلوم شود.
کرمانشاه فخر صمدی (فخرالتجار سابق)
پیمان : آقای صمدی غصه نخورند که معنی برای شعرهای خود نمیشناسند. دیگران نیز همین حال را داشتهاند. آن شعرای خراباتی معروف که امروز شعرهای ایشان بدهانها افتاده اگر خودشان زنده بودند و ما از ایشان پرسش مینمودیم در معنی شعرهای خود درمیماندند. زیرا آنان این شعرها را نه از روی فهم سرودهاند و معنایی قصد کردهاند بلکه به پیروی یکدیگر زبان باین شعرهای بیمعنی باز کردهاند بیآنکه قصدی داشته باشند.
هم آن کسانی که امروز در تهران یا دیگر جاها زبان بستایش این دسته شعرا باز کردهاند و پیاپی مقاله در اینجا و آنجا مینویسند این بیچارگان هم این کار را به پیروی یکدیگر میکنند و اگر معنی اشعار را بپرسیم اینان نیز درمیمانند. چنانکه ما بارها این پرسش را کردیم و کسی پاسخ نداد.
و اینکه آقای صمدی باین آشکاری حقیقتگویی کرده نشان پاکدلی ایشان است دیگران هم دیر یا زود باین حقیقت خَستُوان [=معترف] خواهند بود.
.