🔶 گفتار کسروی در روزبه مشروطهی 1323
🔸 تکهی یک از سه
سپاسگزارم که آقایان از راههای دور آمدهاند که در این جشن باهم باشیم. ما امروز را بنام مشروطه «روزبه» گرفته بجشن پرداختهایم. در جشنهای دیگر نیز گفتهایم که عید (یا چنانکه ما نام گزاردهایم : روزبه) آن روزیست که در تاریخ یک توده پیشامد بزرگ و تاریخی رخ داده باشد ، و توده برای یادآوری از آن پیشامد و ارجشناسی از کسانی که پا درمیان داشتهاند ، آن روز را برگزینند و همه ساله در چنان روزی جشن گیرند و یاد گذشته را تازه گردانند.
روزبه یا عید باین معنیست. این عیدهایی که در ایران میگیرند ما معنایی برای آنها نمیتوانیم شناخت و اینست آنها را نمیتوانیم پذیرفت. ما از روزبههای ایران یکی امروز را پذیرفتهایم که جشن مشروطه است ، دیگری نوروز را که آغاز سال میباشد.
اما اینکه ما روز سیزدهم را گرفتهایم ، در حالی که خود مجلس شورا و دیگران روز چهاردهم را میگیرند ، در این باره نیز فیروزی با ماست. داستان آنست که چون در ایران جنبش مشروطهخواهی میرفت مظفرالدینشاه روز یکشنبه چهاردهم جمادیالثانی ۱۳۲۴ (که از روی تاریخ شمسی سیزدهم مرداد ۱۲۸۵ میبود) فرمان مشروطه را داد. در سال آینده که مجلس شورا برپا و شور مشروطهخواهی در سراسر کشور کارگر میبود با دستور مجلس همان روز چهاردهم جمادیالثانیه را عید گرفتند و در تهران و شهرستانها جشنهای بسیار باشکوهی برپا گردانیدند. سالها چنین میبود که روز چهاردهم جمادیالثانیه عید گرفته میشد تا چون تاریخ قمری را بکنار نهاده تاریخ خورشیدی را بجای آن روان گردانیدهاند این عید را نیز خورشیدی گردانیدهاند. ولی دانسته نیست که آیا در حساب دچار لغزش گردیده بجای سیزدهم مرداد ، چهاردهم را گرفتهاند یا شمارهی سیزده را ناخجسته (نحس) شمارده دانسته و فهمیده آن را بچهارده انداختهاند.
هرچه بوده ما نمیبایست پیروی از آنان نماییم. ما حسابِ درست توانیم کرد و سیزده نیز در نزد ما شوم یا ناخجسته نمیباشد. شوم یا ناخجسته ، بودنِ چنین پندارهایی درمیان مردم است. ما باید این روز را روزبه گیریم و این بسود ماست که از دیگران جدا باشیم.
مشروطه[=دمکراسی][1] (یا چنانکه ما نام نهادهایم : سررشتهداری توده) بهترین شکل حکومتهاست و این یک فیروزی تاریخی برای ایران بود که مردان نیکی همچون بهبهانی و طباطبایی برخاستند و دربار خودکامهی قاجاری را برانداختند و ایران را دارای مشروطه گردانیدند. مشروطه را همهی تودههای بزرگ پذیرفته بودند ایران هم بایستی پذیرد.
ولی جای افسوس است که مردم ایران ارج مشروطه را نمیدانند و خود را آمادهی آن نگردانیدهاند. این مردم هنوز معنی مشروطه را ندانستهاند تا ارج آن شناسند. بماند آنکه روستاییان که دستهی انبوه مردمند از مشروطه تنها نامش را شنیدهاند ، بماند آنکه بازاریان از مشروطه جز کینهی آن را در دل نمیدارند ، جوانان درسخوانده از معنی مشروطه ناآگاهند.
وزارت فرهنگ در پروگرام خود یک درسی از مشروطه و معنی آن نگنجانیده و این را بایای خود ندانسته که در کشور مشروطه جوانان را از معنی آن آگاه گرداند و آنان را برای چنان زندگانی بپروراند.
در ایران از روز نخست خامی این بود که نخواستند مردم را از معنی مشروطه آگاه گردانند و آنان را برای زندگانی با سررشتهداری توده آماده گردانند. بچنین کاری نیاز ندیدند. خود پیشگامان ، مشروطه را تنها این میدانستند که قانونهایی باشد و مجلسی برای شور و قانونگزاری برپا گردد.
[1] : در سالهای اخیر از لفظ مشروطه سودجویی نابجا شده و به معنی حکومتی وانمود شده که در آن پادشاهی با اختیاراتی (هرچند محدود) باشد (همچون حکومت کشورهایی مانند بلژیک ، انگلیس ، سوئد).
ولی این بیرون بردن یک واژه از معنای خود و سودجویی برای هدفهای سیاسی ویژه است. مشروطه چنانکه در این گفتار نیز نشان داده شده معادل و به همان معنی دمکراسی و با دادن اختیارات به پادشاه ناسازگارست.
در زمان این گفتار ، واژهی دمکراسی به رواج واژهی مشروطه نبود. نویسنده در چندین جا که واژهی مشروطه را بکار برده در میان پارانتز دمکراسی نوشته یا با شرحی نشان داده که این دو به یک معنیست.
.
🔸 تکهی یک از سه
سپاسگزارم که آقایان از راههای دور آمدهاند که در این جشن باهم باشیم. ما امروز را بنام مشروطه «روزبه» گرفته بجشن پرداختهایم. در جشنهای دیگر نیز گفتهایم که عید (یا چنانکه ما نام گزاردهایم : روزبه) آن روزیست که در تاریخ یک توده پیشامد بزرگ و تاریخی رخ داده باشد ، و توده برای یادآوری از آن پیشامد و ارجشناسی از کسانی که پا درمیان داشتهاند ، آن روز را برگزینند و همه ساله در چنان روزی جشن گیرند و یاد گذشته را تازه گردانند.
روزبه یا عید باین معنیست. این عیدهایی که در ایران میگیرند ما معنایی برای آنها نمیتوانیم شناخت و اینست آنها را نمیتوانیم پذیرفت. ما از روزبههای ایران یکی امروز را پذیرفتهایم که جشن مشروطه است ، دیگری نوروز را که آغاز سال میباشد.
اما اینکه ما روز سیزدهم را گرفتهایم ، در حالی که خود مجلس شورا و دیگران روز چهاردهم را میگیرند ، در این باره نیز فیروزی با ماست. داستان آنست که چون در ایران جنبش مشروطهخواهی میرفت مظفرالدینشاه روز یکشنبه چهاردهم جمادیالثانی ۱۳۲۴ (که از روی تاریخ شمسی سیزدهم مرداد ۱۲۸۵ میبود) فرمان مشروطه را داد. در سال آینده که مجلس شورا برپا و شور مشروطهخواهی در سراسر کشور کارگر میبود با دستور مجلس همان روز چهاردهم جمادیالثانیه را عید گرفتند و در تهران و شهرستانها جشنهای بسیار باشکوهی برپا گردانیدند. سالها چنین میبود که روز چهاردهم جمادیالثانیه عید گرفته میشد تا چون تاریخ قمری را بکنار نهاده تاریخ خورشیدی را بجای آن روان گردانیدهاند این عید را نیز خورشیدی گردانیدهاند. ولی دانسته نیست که آیا در حساب دچار لغزش گردیده بجای سیزدهم مرداد ، چهاردهم را گرفتهاند یا شمارهی سیزده را ناخجسته (نحس) شمارده دانسته و فهمیده آن را بچهارده انداختهاند.
هرچه بوده ما نمیبایست پیروی از آنان نماییم. ما حسابِ درست توانیم کرد و سیزده نیز در نزد ما شوم یا ناخجسته نمیباشد. شوم یا ناخجسته ، بودنِ چنین پندارهایی درمیان مردم است. ما باید این روز را روزبه گیریم و این بسود ماست که از دیگران جدا باشیم.
مشروطه[=دمکراسی][1] (یا چنانکه ما نام نهادهایم : سررشتهداری توده) بهترین شکل حکومتهاست و این یک فیروزی تاریخی برای ایران بود که مردان نیکی همچون بهبهانی و طباطبایی برخاستند و دربار خودکامهی قاجاری را برانداختند و ایران را دارای مشروطه گردانیدند. مشروطه را همهی تودههای بزرگ پذیرفته بودند ایران هم بایستی پذیرد.
ولی جای افسوس است که مردم ایران ارج مشروطه را نمیدانند و خود را آمادهی آن نگردانیدهاند. این مردم هنوز معنی مشروطه را ندانستهاند تا ارج آن شناسند. بماند آنکه روستاییان که دستهی انبوه مردمند از مشروطه تنها نامش را شنیدهاند ، بماند آنکه بازاریان از مشروطه جز کینهی آن را در دل نمیدارند ، جوانان درسخوانده از معنی مشروطه ناآگاهند.
وزارت فرهنگ در پروگرام خود یک درسی از مشروطه و معنی آن نگنجانیده و این را بایای خود ندانسته که در کشور مشروطه جوانان را از معنی آن آگاه گرداند و آنان را برای چنان زندگانی بپروراند.
در ایران از روز نخست خامی این بود که نخواستند مردم را از معنی مشروطه آگاه گردانند و آنان را برای زندگانی با سررشتهداری توده آماده گردانند. بچنین کاری نیاز ندیدند. خود پیشگامان ، مشروطه را تنها این میدانستند که قانونهایی باشد و مجلسی برای شور و قانونگزاری برپا گردد.
[1] : در سالهای اخیر از لفظ مشروطه سودجویی نابجا شده و به معنی حکومتی وانمود شده که در آن پادشاهی با اختیاراتی (هرچند محدود) باشد (همچون حکومت کشورهایی مانند بلژیک ، انگلیس ، سوئد).
ولی این بیرون بردن یک واژه از معنای خود و سودجویی برای هدفهای سیاسی ویژه است. مشروطه چنانکه در این گفتار نیز نشان داده شده معادل و به همان معنی دمکراسی و با دادن اختیارات به پادشاه ناسازگارست.
در زمان این گفتار ، واژهی دمکراسی به رواج واژهی مشروطه نبود. نویسنده در چندین جا که واژهی مشروطه را بکار برده در میان پارانتز دمکراسی نوشته یا با شرحی نشان داده که این دو به یک معنیست.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 پاسخ به یک یاوهگو (تکهی یک از یک)
«بدا بحال مردمی که قفل بدهان نادانان خود نزنند» ـ پیمان
در یک ورقپارهای شرحی زیر عنوان (پاسخ پیمان و پرچم) خواندم و بر آلودگی این توده بسی تأسف خوردم و بر آن ناکسان نافهم که میخواهند با گفتن چند جملهی زشت و ناپسند خود را همسر و همرنگ این مرد بزرگ خوانند نفرین فرستادم و بر شهامت و توانایی آقای کسروی که در راه یک تودهای که آلودگی او را اندازه نیست صد رنج میبرد از غیرتمندی و آزادگی دمی از پا نمینشیند آفرین گفتم. خدایت رهبر و پشتیبان باشد ای مرد غیرتمند. گفتم عنوان آن «پاسخ به پیمان و پرچم» بود اما آنچه در او دیده نمیشد پاسخ بود و دلیل و بیان. یک تیکه از گفتههای او را برای نمونه اینجا میآورم (چند روز پیش که ورق سیاهی بنام پرچم در دکان عطاری بدستم افتاد به نگارشی ناستوده از دارندهی پرچم برخوردم که با روش ناپسندیدهی خود دوباره بخداوندان علم و ادب و پیشوایان دانش و بینش که مایهی افتخار جهانیان میباشند انتقاد و توهین نموده بود.) روی نادانی سیاه باد کدام یک از این کلمات پاسخ است؟ آیا به سخن استواری مانند (سخن چه نظم و چه نثر باید از روی نیاز باشد) نگارش ناستوده گفتن پاسخ است؟. یا به شاعران هرزهگو که جز در راه ساده و باده و غیرتکشی سخنی نگفتهاند خداوندان علم و ادب گفتن پاسخ است؟! کدام یک از اینها پاسخ است.
من شرم دارم یکیک گفتههای آن نویسندهی بیآزرم را در اینجا بیاورم و قصدم هم پاسخ نویسی[به] آن مرد ابله نیست زیرا جواب ابلهان خاموشیست آنان که آن نامهی سیاه را خواندهاند میدانند من چه آتشی در دل افروخته دارم. آخر ای بیادب تو خودت را ادیب و طرفدار ادبا میشماری پس این بیادبیها از کجاست؟. نه این است که تو هم در مکتب همان ادبا درس خواندهای؟ بزودی برسد روزی که رویت همچون دلت سیاه گردد.
آقای کسروی اینها یا نمیدانند یا از خوان نعمت دیگران متنعمند. به نادانان ببخشای و دیگران را برای عذاب روز رستاخیز ملی واگذار. ای ایرانیان از یاوهگویی تنی چند بیخبر و خیرهسر افکارتان متشتت نشود. وقت را غنیمت شمرید دست اتحاد و برادری بسوی آزادگان دراز کنید زیرا راه دور است و رنج بسیار. گمان نکنید رهبری و راهنمایی هر کس را شاید. دوام این زمزمهها که از هر گوشه و کنار میشنوید چون حباب روی آب است فقط این آزادگانند که میتوانند این قافلهی پراکنده را به پیشوایی همان مرد توانای غیرتمند که جز رهایی شرق آرمانی ندارد بسر منزل مقصود برسانند. ای جوانان ، پدران شما آنچه لازمهی پدری بود در حق شما نکردند و همانطوری که اکنون شما حق دارید بر آنان نفرین فرستید فرزندان آیندهی شما هم اگر دربند آتیهی آنان نباشید بر شما نفرین خواهند فرستاد. بکوشید خود را از آلودگیهای چند صدساله رها سازید و دامن خود را از ننگ و خواری و زبونی بتکانید و پشتیبانی از آزادگان دریغ نگویید تا در آتیه سرفراز و سربلند باشید.
ای آزادگان خدای پاک از پاکی دلتان آموزگاری توده را بشما عطا فرموده بکوشید و از پا ننشینید و فراموش نکنید که خدا با ماست.
همدان ـ خلیل مهران
پرچم ـ نویسندهی آن روزنامه کوچکتر و بیارجتر از آنست که یاران از نوشتههای وی دلتنگ گردند. شاید آقای مهران او را نمیشناسند ولی در تهران همه او را میشناسند.
(پرچم روزانه شمارهی 215)
.
🔸 پاسخ به یک یاوهگو (تکهی یک از یک)
«بدا بحال مردمی که قفل بدهان نادانان خود نزنند» ـ پیمان
در یک ورقپارهای شرحی زیر عنوان (پاسخ پیمان و پرچم) خواندم و بر آلودگی این توده بسی تأسف خوردم و بر آن ناکسان نافهم که میخواهند با گفتن چند جملهی زشت و ناپسند خود را همسر و همرنگ این مرد بزرگ خوانند نفرین فرستادم و بر شهامت و توانایی آقای کسروی که در راه یک تودهای که آلودگی او را اندازه نیست صد رنج میبرد از غیرتمندی و آزادگی دمی از پا نمینشیند آفرین گفتم. خدایت رهبر و پشتیبان باشد ای مرد غیرتمند. گفتم عنوان آن «پاسخ به پیمان و پرچم» بود اما آنچه در او دیده نمیشد پاسخ بود و دلیل و بیان. یک تیکه از گفتههای او را برای نمونه اینجا میآورم (چند روز پیش که ورق سیاهی بنام پرچم در دکان عطاری بدستم افتاد به نگارشی ناستوده از دارندهی پرچم برخوردم که با روش ناپسندیدهی خود دوباره بخداوندان علم و ادب و پیشوایان دانش و بینش که مایهی افتخار جهانیان میباشند انتقاد و توهین نموده بود.) روی نادانی سیاه باد کدام یک از این کلمات پاسخ است؟ آیا به سخن استواری مانند (سخن چه نظم و چه نثر باید از روی نیاز باشد) نگارش ناستوده گفتن پاسخ است؟. یا به شاعران هرزهگو که جز در راه ساده و باده و غیرتکشی سخنی نگفتهاند خداوندان علم و ادب گفتن پاسخ است؟! کدام یک از اینها پاسخ است.
من شرم دارم یکیک گفتههای آن نویسندهی بیآزرم را در اینجا بیاورم و قصدم هم پاسخ نویسی[به] آن مرد ابله نیست زیرا جواب ابلهان خاموشیست آنان که آن نامهی سیاه را خواندهاند میدانند من چه آتشی در دل افروخته دارم. آخر ای بیادب تو خودت را ادیب و طرفدار ادبا میشماری پس این بیادبیها از کجاست؟. نه این است که تو هم در مکتب همان ادبا درس خواندهای؟ بزودی برسد روزی که رویت همچون دلت سیاه گردد.
آقای کسروی اینها یا نمیدانند یا از خوان نعمت دیگران متنعمند. به نادانان ببخشای و دیگران را برای عذاب روز رستاخیز ملی واگذار. ای ایرانیان از یاوهگویی تنی چند بیخبر و خیرهسر افکارتان متشتت نشود. وقت را غنیمت شمرید دست اتحاد و برادری بسوی آزادگان دراز کنید زیرا راه دور است و رنج بسیار. گمان نکنید رهبری و راهنمایی هر کس را شاید. دوام این زمزمهها که از هر گوشه و کنار میشنوید چون حباب روی آب است فقط این آزادگانند که میتوانند این قافلهی پراکنده را به پیشوایی همان مرد توانای غیرتمند که جز رهایی شرق آرمانی ندارد بسر منزل مقصود برسانند. ای جوانان ، پدران شما آنچه لازمهی پدری بود در حق شما نکردند و همانطوری که اکنون شما حق دارید بر آنان نفرین فرستید فرزندان آیندهی شما هم اگر دربند آتیهی آنان نباشید بر شما نفرین خواهند فرستاد. بکوشید خود را از آلودگیهای چند صدساله رها سازید و دامن خود را از ننگ و خواری و زبونی بتکانید و پشتیبانی از آزادگان دریغ نگویید تا در آتیه سرفراز و سربلند باشید.
ای آزادگان خدای پاک از پاکی دلتان آموزگاری توده را بشما عطا فرموده بکوشید و از پا ننشینید و فراموش نکنید که خدا با ماست.
همدان ـ خلیل مهران
پرچم ـ نویسندهی آن روزنامه کوچکتر و بیارجتر از آنست که یاران از نوشتههای وی دلتنگ گردند. شاید آقای مهران او را نمیشناسند ولی در تهران همه او را میشناسند.
(پرچم روزانه شمارهی 215)
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش دوم : آهنگهای بدخواهانه)
🔸 4ـ دنبالهی سخن از شرقشناسان (تکهی یک از پنج)
اینان[شرقشناسان] بدخواهان شرقند. اینان دوست میدارند که همهی شرقیان همچون حافظ باشند که بیِک کنج خرابات بس کرده با باده و ساده روز گذرانند ، و جهان و دارایی آن را بآزمندان اروپا و آمریکا بازگزارند ، دوست میدارند که همهی شرقیان پیروی از حافظ و خیام کرده کوشش و تلاش را بیهوده شمارند ، دوست میدارند که شرقیان بدستور خراباتیان جهان را هیچ و پوچ شمارند و دم را غنیمت دانسته در اندیشهی گذشته و آینده نباشند! آنان خودشان پیاپی ماشینها سازند ، افزارهای گوناگون جنگی پدید آورند ، از جوانان سربازان و هوانوردان و چتربازان پرورند ، ولی شرقیان همچون حافظ و خیام و سعدی جز درپی سخنبازی و قافیهپردازی نباشند. خودشان اگر یک دشمنی رخ نمود زنان و مردان دست بهم داده شرق و غرب را بتکان آورده در چند جا فرونت[=جبهه] برانگیزند. لیکن شرقیان دست بدامن شکیبایی زنند و چنین خوانند :
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند کز اثر صبر نوبت ظفر آید
یا گناه را بگردن خدا انداخته چنین گویند :
گر رنج پیشت آید و گر راحت ای حکیم نسبت مکن بغیر که اینها خدا کند.
تنها حافظ و دیوان او نیست ، این شرقشناسان هرچه را که مایهی درماندگی یک مردمی تواند بود ـ از دیوانهای حافظ و خیام و سعدی و مولوی و از صوفیگری و خراباتیگری و کیشهای گوناگون و مارپرستی و گاوپرستی و جوکیگری و مانند اینها ـ میستایند و برواجش میکوشند. اینها برای اروپا بیش از ملیونها سپاه کار میکنند.
داستان آنان با این رفتار خود داستان آن ماهیگیرانیست که نمیخواهند بخود رنج دهند و ماهیها را یکایک گیرند ، و میخواهند کاری کنند که صد صد و هزار هزار شکار کنند ، و اینست بآب زهر میریزند که ماهیان میخورند و گیج شده خود را بکنار میزنند ، و آنان پیاپی گرفته رویهم میچینند.
در جایی که میتوان تودههایی را با بدآموزیهایی گیج و درمانده گردانید ، که ملیونها و صدملیونها را زبون و زیردست خود ساخت چرا نکنند؟!.
.
🔸 4ـ دنبالهی سخن از شرقشناسان (تکهی یک از پنج)
اینان[شرقشناسان] بدخواهان شرقند. اینان دوست میدارند که همهی شرقیان همچون حافظ باشند که بیِک کنج خرابات بس کرده با باده و ساده روز گذرانند ، و جهان و دارایی آن را بآزمندان اروپا و آمریکا بازگزارند ، دوست میدارند که همهی شرقیان پیروی از حافظ و خیام کرده کوشش و تلاش را بیهوده شمارند ، دوست میدارند که شرقیان بدستور خراباتیان جهان را هیچ و پوچ شمارند و دم را غنیمت دانسته در اندیشهی گذشته و آینده نباشند! آنان خودشان پیاپی ماشینها سازند ، افزارهای گوناگون جنگی پدید آورند ، از جوانان سربازان و هوانوردان و چتربازان پرورند ، ولی شرقیان همچون حافظ و خیام و سعدی جز درپی سخنبازی و قافیهپردازی نباشند. خودشان اگر یک دشمنی رخ نمود زنان و مردان دست بهم داده شرق و غرب را بتکان آورده در چند جا فرونت[=جبهه] برانگیزند. لیکن شرقیان دست بدامن شکیبایی زنند و چنین خوانند :
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند کز اثر صبر نوبت ظفر آید
یا گناه را بگردن خدا انداخته چنین گویند :
گر رنج پیشت آید و گر راحت ای حکیم نسبت مکن بغیر که اینها خدا کند.
تنها حافظ و دیوان او نیست ، این شرقشناسان هرچه را که مایهی درماندگی یک مردمی تواند بود ـ از دیوانهای حافظ و خیام و سعدی و مولوی و از صوفیگری و خراباتیگری و کیشهای گوناگون و مارپرستی و گاوپرستی و جوکیگری و مانند اینها ـ میستایند و برواجش میکوشند. اینها برای اروپا بیش از ملیونها سپاه کار میکنند.
داستان آنان با این رفتار خود داستان آن ماهیگیرانیست که نمیخواهند بخود رنج دهند و ماهیها را یکایک گیرند ، و میخواهند کاری کنند که صد صد و هزار هزار شکار کنند ، و اینست بآب زهر میریزند که ماهیان میخورند و گیج شده خود را بکنار میزنند ، و آنان پیاپی گرفته رویهم میچینند.
در جایی که میتوان تودههایی را با بدآموزیهایی گیج و درمانده گردانید ، که ملیونها و صدملیونها را زبون و زیردست خود ساخت چرا نکنند؟!.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر ـ پایان گفتار در این زمینه (تکهی یک از دو)
گفتگو از شعر و شاعری را که از دو شمارهی آخری پارسال عنوان نمودیم چنین میخواستیم که آنچه گفتنی است در آن دو شماره گفته دیگر برای سال نوین گفتگویی در آن باره نگزاریم. ولی رسیدن مقالهها در این زمینه سخن را هرچه درازتر گردانید و کنون میبینیم یک رشته مقالههای دیگر رسیده که اگر چاپ کنیم سخن درازتر از دراز خواهد بود. اینست که بیکباره گفتگو را در این باره بپایان میرسانیم که مایهی دلتنگی خوانندگان نباشد.
وانگاه خوشبختانه یک دسته از شعرای پاکدل در این باره با ما همراهند که باید برای شعر زمینهی نوینی آماده ساخت و امیدواریم که این دسته سخنوران ما را و دیگران را بینیاز از خردهگیری بر شعرا خواهند ساخت. زیرا در جایی که کسانی جربزهی خدادادی خود را در راه راهنمایی بتوده و نکوهش زشتکاریها و ستایش نیکوکرداریها بکار بیندازند و تکههای شیوای دلنشین پدید آورند ناگزیر دیگران نیز باین راه میگرایند و کمکم آن راههای نکوهیدهی شعرسرایی از میان برمیخیزد.
ایرانپرستی ، ستایشِ غیرت و سرفرازی ، برانگیختن مردم به رادمردی و مهماننوازی و دستگیری از بینوایان ، نکوهش از سستی و تنبلی ، بازداشتن توده از آز و مالدوستی و بسیار مانند اینها زمینههای سودمندیست که سخنوران امروزه میتوانند در آنها طبعآزمایی نمایند.
حیف از جربزهی خدادادی که جز در این راههای خداپسند بکار رود! حیف از رنجهایی که سخنوری برخود هموار سازد و در نتیجهی بیهودگی موضوع همه بیهوده درآید.
گفتاری که در شمارهی گذشته بامضای ذبیح زاده نشر یافته دربارهی آن نامهای از پست شهری بامضای م ـ ج رسیده که چون نویسنده نام و نشان درستی از خود نداده پاسخ آن را در اینجا مینگاریم :
آقای م ـ ج مینویسد : «ایرادهای ذبیحزاده بر خواجهی شیرازی علیه الرحمه هرکدام جواب علیحده دارد. اما اینکه ابیات یک غزل با هم ارتباط ندارد این ایراد کوتاهبینانه را در حیات خود خواجه کرده جواب شنیدند. اما می و عشق و میفروش و رند و این قبیل اصطلاحات این موضوع مسلم گردیده که مقصود عرفا مفاهیم ظاهری نیست. ولی شرح مطلب طولانی است و میخواهم بدانم اگر مقالهای در این باب نوشته بشود چاپ خواهد شد یا زحمت بیهوده است ...»
میگوییم : مقصود نویسندهی مقاله در شمارهی ششم پیش از همه استفسار بوده نه ایراد. زیرا شاعری که قرنهاست مرده و حسابش بخدا افتاده باور کردنی نیست که کسی با او غرض ورزد و دشمنی نماید یا ایراد بیجا بگیرد. این گفتگو از قرنها درمیان بوده و هست که آیا مقصود از این اصطلاحات چیست. بهرحال ما با همهی ختم گفتگو در زمینهی شعر هر نگارشی که از آقای م ـ ج یا از دیگری در این زمینه برسد از چاپ آن خودداری نخواهیم کرد. بلکه برای آنکه نویسندهی گرامی را بر این کار واداریم وعده میدهیم که اگر مقالهی ایشان براستی یک رشته مطالب سودمندی را دربر داشت ما بنام قدرشناسی یک دوره شاهنامهی پنج جلدی ارمغان ایشان میسازیم.
.
🔸 در پیرامون شعر ـ پایان گفتار در این زمینه (تکهی یک از دو)
گفتگو از شعر و شاعری را که از دو شمارهی آخری پارسال عنوان نمودیم چنین میخواستیم که آنچه گفتنی است در آن دو شماره گفته دیگر برای سال نوین گفتگویی در آن باره نگزاریم. ولی رسیدن مقالهها در این زمینه سخن را هرچه درازتر گردانید و کنون میبینیم یک رشته مقالههای دیگر رسیده که اگر چاپ کنیم سخن درازتر از دراز خواهد بود. اینست که بیکباره گفتگو را در این باره بپایان میرسانیم که مایهی دلتنگی خوانندگان نباشد.
وانگاه خوشبختانه یک دسته از شعرای پاکدل در این باره با ما همراهند که باید برای شعر زمینهی نوینی آماده ساخت و امیدواریم که این دسته سخنوران ما را و دیگران را بینیاز از خردهگیری بر شعرا خواهند ساخت. زیرا در جایی که کسانی جربزهی خدادادی خود را در راه راهنمایی بتوده و نکوهش زشتکاریها و ستایش نیکوکرداریها بکار بیندازند و تکههای شیوای دلنشین پدید آورند ناگزیر دیگران نیز باین راه میگرایند و کمکم آن راههای نکوهیدهی شعرسرایی از میان برمیخیزد.
ایرانپرستی ، ستایشِ غیرت و سرفرازی ، برانگیختن مردم به رادمردی و مهماننوازی و دستگیری از بینوایان ، نکوهش از سستی و تنبلی ، بازداشتن توده از آز و مالدوستی و بسیار مانند اینها زمینههای سودمندیست که سخنوران امروزه میتوانند در آنها طبعآزمایی نمایند.
حیف از جربزهی خدادادی که جز در این راههای خداپسند بکار رود! حیف از رنجهایی که سخنوری برخود هموار سازد و در نتیجهی بیهودگی موضوع همه بیهوده درآید.
گفتاری که در شمارهی گذشته بامضای ذبیح زاده نشر یافته دربارهی آن نامهای از پست شهری بامضای م ـ ج رسیده که چون نویسنده نام و نشان درستی از خود نداده پاسخ آن را در اینجا مینگاریم :
آقای م ـ ج مینویسد : «ایرادهای ذبیحزاده بر خواجهی شیرازی علیه الرحمه هرکدام جواب علیحده دارد. اما اینکه ابیات یک غزل با هم ارتباط ندارد این ایراد کوتاهبینانه را در حیات خود خواجه کرده جواب شنیدند. اما می و عشق و میفروش و رند و این قبیل اصطلاحات این موضوع مسلم گردیده که مقصود عرفا مفاهیم ظاهری نیست. ولی شرح مطلب طولانی است و میخواهم بدانم اگر مقالهای در این باب نوشته بشود چاپ خواهد شد یا زحمت بیهوده است ...»
میگوییم : مقصود نویسندهی مقاله در شمارهی ششم پیش از همه استفسار بوده نه ایراد. زیرا شاعری که قرنهاست مرده و حسابش بخدا افتاده باور کردنی نیست که کسی با او غرض ورزد و دشمنی نماید یا ایراد بیجا بگیرد. این گفتگو از قرنها درمیان بوده و هست که آیا مقصود از این اصطلاحات چیست. بهرحال ما با همهی ختم گفتگو در زمینهی شعر هر نگارشی که از آقای م ـ ج یا از دیگری در این زمینه برسد از چاپ آن خودداری نخواهیم کرد. بلکه برای آنکه نویسندهی گرامی را بر این کار واداریم وعده میدهیم که اگر مقالهی ایشان براستی یک رشته مطالب سودمندی را دربر داشت ما بنام قدرشناسی یک دوره شاهنامهی پنج جلدی ارمغان ایشان میسازیم.
.
در پیرامون شعر و صوفیگری پی دی اف.pdf
283.4 KB
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
🔹 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 4
🔹 از خوانندگان پیمان
🔹 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 5
🔹 بدآموزیهای خیام
🔅 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🖌 احمد کسروی
🔹 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 4
🔹 از خوانندگان پیمان
🔹 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 5
🔹 بدآموزیهای خیام
🔅 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔶 گفتار کسروی در روزبه مشروطهی 1323
🔸 تکهی دو از سه
در حالی که مشروطه[=دمکراسی] بسیار والاتر از اینست. مشروطه آنست که مردمی که در یک کشوری میزیند آنجا را خانهی خود دانند و آبادیش را خواهند و در راه آزادیش آمادهی جنگ و جانفشانی باشند. آنگاه بیستملیون توده (یا بیشتر یا کمتر) در زندگانی همدست باشند که هر یکی پروای آسایش و خوشی دیگران کند.
یک مردمی که میشورند و از دولت خودکامه مشروطه میخواهند تو گویی چنین میگویند : «ما میخواهیم با آزادی زندگی کنیم و خودمان دست بهم داده این کشور را راه بریم ، خودمان سپاه آماده گردانیم ، خودمان ادارهها بنیاد گزاریم ، خودمان زمینها را آباد سازیم ...». بدین عنوانست که سررشته را از دست دربار میگیرند و دستگاه فرمانروایی پادشاهان را برمیاندازند. از اینرو هر کسی باید دربند کشور و آزادی و آبادی آن باشد ، و کوشش و جانفشانی را در آن راه بایای خود شمارد.
از آنسوی مردمی که بیستملیون یا بیشتر تودهای پدید آورده در یکجا میزیند تو گویی پیمانی باهم بستهاند که در زندگانی همدست و همدرد باشند و در پیشامدها پشتیبانی به یکدیگر کنند. اگر از سوی شمال دشمنی رخ نمود جنوبیان خود را کنار نکشند و برای جلوگیری به یاوری شتابند. اگر شهرستانی در شرق گزند از آتش یا از لرزش زمین دید غربیان بیپروایی ننمایند و از دستگیریها بازنایستند. یک جمله بگویم : بیستملیون مردم همچون یک خاندان باهم زیند.
اینهاست معنی مشروطه. مشروطه تنها بودن قانونها و برپا شدن مجلس شورا نیست. از اینجاست که مردمی که مشروطه میخواهند باید خود را آمادهی آن گردانند. مردمی که با مشروطه توانند زیست جز آنهایند که در زیر یوغ استبداد زیستهاند.
در زیر یوغ استبداد کسی را دربارهی کشور بایایی بگردن نیست. یک پادشاه خودکام بهمگی فرمان میراند و رشتهی کارهای کشور نیز در دست اوست. ولی در مشروطه راهبردن کشور بگردن خود توده است و هر کسی باید خود را پاسخده[=مسئول] آن شناسد و باندازهی خود از کوشش و جانفشانی بازنایستد.
لیکن در ایران در جنبش مشروطهخواهی اینها دانسته نشد و اینست ما میبینیم پس از چهل سال هنوز ده درصد مردم معنی مشروطه را نمیدانند و آن شایندگی[=لیاقت] و آمادگی که میبایست نمیدارند.
آنگاه در ایران سنگ بزرگ دیگری در راه پیشرفت مشروطه هست ، و آن کیشهای گوناگون و صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینهاست. میباید آشکاره گفت : مشروطه که بکشور دلبستگی داشتن و در راه آن جانفشانی کردنست ، با صوفیگری که بنیادش خوار داشتن جهان و بگوشهای خزیدن [و] مفت خوردن است نتواند ساخت. با خراباتیگری که پایهاش دم غنیمت دانستن و مست بودن و بگذشته و آینده پروا ننمودنست نتواند ساخت. با شیعیگری که آغاز و انجامش دل بمردگان بستن و رشتهی کارها را در دست آنان دانستن و چشم براه امام ناپیدا دوختنست نتواند ساخت.
برای پیشرفت مشروطه بایستی بکوشند و اینها را از میان بردارند که این را هم تاکنون ندانستهاند و بکوششی در این باره برنخاستهاند.
اینهاست شُوَند[=سبب] آنکه مشروطه در ایران نتیجهی درستی نداده. در اروپا در هر کشوری ، مشروطه مایهی آبادی و فیروزی آن کشور گردیده. سی و چند ملیون مردم انگلیس که به یک نیم جهان فرمان میرانند این نیرومندی بیش از همه نتیجهی مشروطه است. فرزندان آمریکا که از آن سوی جهان دست بکارهای اروپا و آسیا و اقیانوسیا یازیدهاند این چیرگی را در سایهی مشروطه بدست آوردهاند. در همه جا مشروطه مایهی پیشرفت بوده. ولی در ایران در این چهل سال جز افزودن بآشفتگی کشور نتیجهای از آن بدست نیامده.
.
🔸 تکهی دو از سه
در حالی که مشروطه[=دمکراسی] بسیار والاتر از اینست. مشروطه آنست که مردمی که در یک کشوری میزیند آنجا را خانهی خود دانند و آبادیش را خواهند و در راه آزادیش آمادهی جنگ و جانفشانی باشند. آنگاه بیستملیون توده (یا بیشتر یا کمتر) در زندگانی همدست باشند که هر یکی پروای آسایش و خوشی دیگران کند.
یک مردمی که میشورند و از دولت خودکامه مشروطه میخواهند تو گویی چنین میگویند : «ما میخواهیم با آزادی زندگی کنیم و خودمان دست بهم داده این کشور را راه بریم ، خودمان سپاه آماده گردانیم ، خودمان ادارهها بنیاد گزاریم ، خودمان زمینها را آباد سازیم ...». بدین عنوانست که سررشته را از دست دربار میگیرند و دستگاه فرمانروایی پادشاهان را برمیاندازند. از اینرو هر کسی باید دربند کشور و آزادی و آبادی آن باشد ، و کوشش و جانفشانی را در آن راه بایای خود شمارد.
از آنسوی مردمی که بیستملیون یا بیشتر تودهای پدید آورده در یکجا میزیند تو گویی پیمانی باهم بستهاند که در زندگانی همدست و همدرد باشند و در پیشامدها پشتیبانی به یکدیگر کنند. اگر از سوی شمال دشمنی رخ نمود جنوبیان خود را کنار نکشند و برای جلوگیری به یاوری شتابند. اگر شهرستانی در شرق گزند از آتش یا از لرزش زمین دید غربیان بیپروایی ننمایند و از دستگیریها بازنایستند. یک جمله بگویم : بیستملیون مردم همچون یک خاندان باهم زیند.
اینهاست معنی مشروطه. مشروطه تنها بودن قانونها و برپا شدن مجلس شورا نیست. از اینجاست که مردمی که مشروطه میخواهند باید خود را آمادهی آن گردانند. مردمی که با مشروطه توانند زیست جز آنهایند که در زیر یوغ استبداد زیستهاند.
در زیر یوغ استبداد کسی را دربارهی کشور بایایی بگردن نیست. یک پادشاه خودکام بهمگی فرمان میراند و رشتهی کارهای کشور نیز در دست اوست. ولی در مشروطه راهبردن کشور بگردن خود توده است و هر کسی باید خود را پاسخده[=مسئول] آن شناسد و باندازهی خود از کوشش و جانفشانی بازنایستد.
لیکن در ایران در جنبش مشروطهخواهی اینها دانسته نشد و اینست ما میبینیم پس از چهل سال هنوز ده درصد مردم معنی مشروطه را نمیدانند و آن شایندگی[=لیاقت] و آمادگی که میبایست نمیدارند.
آنگاه در ایران سنگ بزرگ دیگری در راه پیشرفت مشروطه هست ، و آن کیشهای گوناگون و صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینهاست. میباید آشکاره گفت : مشروطه که بکشور دلبستگی داشتن و در راه آن جانفشانی کردنست ، با صوفیگری که بنیادش خوار داشتن جهان و بگوشهای خزیدن [و] مفت خوردن است نتواند ساخت. با خراباتیگری که پایهاش دم غنیمت دانستن و مست بودن و بگذشته و آینده پروا ننمودنست نتواند ساخت. با شیعیگری که آغاز و انجامش دل بمردگان بستن و رشتهی کارها را در دست آنان دانستن و چشم براه امام ناپیدا دوختنست نتواند ساخت.
برای پیشرفت مشروطه بایستی بکوشند و اینها را از میان بردارند که این را هم تاکنون ندانستهاند و بکوششی در این باره برنخاستهاند.
اینهاست شُوَند[=سبب] آنکه مشروطه در ایران نتیجهی درستی نداده. در اروپا در هر کشوری ، مشروطه مایهی آبادی و فیروزی آن کشور گردیده. سی و چند ملیون مردم انگلیس که به یک نیم جهان فرمان میرانند این نیرومندی بیش از همه نتیجهی مشروطه است. فرزندان آمریکا که از آن سوی جهان دست بکارهای اروپا و آسیا و اقیانوسیا یازیدهاند این چیرگی را در سایهی مشروطه بدست آوردهاند. در همه جا مشروطه مایهی پیشرفت بوده. ولی در ایران در این چهل سال جز افزودن بآشفتگی کشور نتیجهای از آن بدست نیامده.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 به یک یاوهگوی چندین ارج نباید نهاد (تکهی یک از یک)
چنانکه خوانندگان آگاه گردیدهاند یک مرد پست یاوهگویی بنام هواداری از شاعران که همچون خود او یاوهگویند در روزنامهی خود که چند ماه یک بار یک شماره بیرون میآید بسخنان زشتی که نمونهی پستی اوست پرداخته است و چون میداند کسی روزنامهی او را نمیخواند نسخههایی از آنها برای کسانی از یاران ما که نامهاشان را از پرچم یاد گرفته فرستاده است. در پاسخ او نخست تلگرافی از آقای ضیاءمقدم از مراغه رسید که بچاپ رسانیدیم و سپس شرحی آقای حاذقی نوشته بودند که آن را نیز چاپ کردیم ، سپس نوشتهای از آقای مهران آمد که خوانندگان در شمارهی دیروزی خواندهاند و خود شرح پرمغز و استواری بود.
جز از آنها نوشتههایی از آقایان برهانی و مفتخر دشتی از بندر شاپور و نوشتهای از آقای مهدی ع از یزد رسیده که هر یکی پاسخهایی با دلیل بآن مرد پست دادهاند. اینست میگویم : «بیک یاوهگو چندین ارج نباید نهاد». آقایان دورند و این مرد را نمیشناسند. یک مرد بیسوادیست که بایستی نوکری یا باربری کند و نان بخورد. نکرده و با هوچیگری زندگی مینماید. چنین کسی چه ارجی دارد که یاران اینهمه دلتنگی از گفتههای او نمایند؟!..
از آنسوی این تنها نیست و اینان یک دستهای هستند که سرمایهشان این زشتگوییهاست و اگر شما بخواهید پاسخ دهید باید از کار بازمانید در حالی که هیچ نتیجهای نخواهد بود زیرا آنان نه کسانیند که بدلیل گوش دهند و یا دربند منطق باشند. شما در برابر آنان استناد به خرد میکنید در جایی که آنان از چنان نیرویی بیبهرهاند. چنان در نادانیها غرقند که خردهاشان بیکبار بیکار گردیده است. به هر حال در پستی این نادانان همان بس که ما مینویسیم شاعران مردم را بجبریگری دعوت کردهاند ، به مِیخواری برانگیختهاند ، از نافهمی ، جهان را هیچ و پوچ پنداشتهاند ، بیشرمانه دم از امردبازی زدهاند ، از این و از آن گدایی کردهاند. ما این زشتکاریهای آنان را میشماریم این بیخردان در پاسخ بآن یاوهگوییها میپردازند و این نمیفهمند که در برابر این ایرادها از آن یاوهگوییها کمترین نتیجه نتواند بود و دیگر پرده دریده شده. این نمونهای از پستی اندیشههای آنانست اینان نمیفهمند که مردان گردنفرازی که مرا نادیده یاری و پشتیبانی مینمایند و از دور و نزدیک دست همراهی دراز میکنند در سایهی آن حقایقی است که نشر میشود و این از نافهمیست که چنین پندارند با سخنان زشت خود جلوگیری خواهند توانست.
کوتاه سخن آنکه امروز از این یاوهگویان بیفرهنگ پروایی نباید داشت ولی نزدیک است روزی که سزای بیفرهنگی خود را دریابند.
در پاسخ این یاوهگو نوشتههایی نیز از آقایان مفتخر دشتی و برهانی از بندر شاپور رسیده. نیز آقای باوفا پاسخهایی بدو روزنامهی بیفرهنگ دیگری که باز زباندرازی کرده بودند داده و نسخههای آنها را بنزد من فرستاده. بآقایان سپاس میگزارم ولی بهتر است از چاپ نوشتهها درگذریم. زیرا موضوع کوچکتر از اینهاست.
ما آن روزی که باین راه برخاستیم اینها را نیز میدانستیم ولی نبایستی از بهر اینها از راه خود رو گردانیم.
از آنسوی این بیفرهنگیها جز نشان دادن پستی خود آن کسان معنای دیگری ندارد و ما را هیچ زیانی نتواند بود. ما باید درپی این باشیم که هر روزی یک گامی بسوی جلو پیش رویم و اینها مانع ما نتواند بود.
از آنسوی دوباره میگویم اینان بزودی سزای خود را خواهند دید.
(پرچم روزانه شمارهی 216)
.
🔸 به یک یاوهگوی چندین ارج نباید نهاد (تکهی یک از یک)
چنانکه خوانندگان آگاه گردیدهاند یک مرد پست یاوهگویی بنام هواداری از شاعران که همچون خود او یاوهگویند در روزنامهی خود که چند ماه یک بار یک شماره بیرون میآید بسخنان زشتی که نمونهی پستی اوست پرداخته است و چون میداند کسی روزنامهی او را نمیخواند نسخههایی از آنها برای کسانی از یاران ما که نامهاشان را از پرچم یاد گرفته فرستاده است. در پاسخ او نخست تلگرافی از آقای ضیاءمقدم از مراغه رسید که بچاپ رسانیدیم و سپس شرحی آقای حاذقی نوشته بودند که آن را نیز چاپ کردیم ، سپس نوشتهای از آقای مهران آمد که خوانندگان در شمارهی دیروزی خواندهاند و خود شرح پرمغز و استواری بود.
جز از آنها نوشتههایی از آقایان برهانی و مفتخر دشتی از بندر شاپور و نوشتهای از آقای مهدی ع از یزد رسیده که هر یکی پاسخهایی با دلیل بآن مرد پست دادهاند. اینست میگویم : «بیک یاوهگو چندین ارج نباید نهاد». آقایان دورند و این مرد را نمیشناسند. یک مرد بیسوادیست که بایستی نوکری یا باربری کند و نان بخورد. نکرده و با هوچیگری زندگی مینماید. چنین کسی چه ارجی دارد که یاران اینهمه دلتنگی از گفتههای او نمایند؟!..
از آنسوی این تنها نیست و اینان یک دستهای هستند که سرمایهشان این زشتگوییهاست و اگر شما بخواهید پاسخ دهید باید از کار بازمانید در حالی که هیچ نتیجهای نخواهد بود زیرا آنان نه کسانیند که بدلیل گوش دهند و یا دربند منطق باشند. شما در برابر آنان استناد به خرد میکنید در جایی که آنان از چنان نیرویی بیبهرهاند. چنان در نادانیها غرقند که خردهاشان بیکبار بیکار گردیده است. به هر حال در پستی این نادانان همان بس که ما مینویسیم شاعران مردم را بجبریگری دعوت کردهاند ، به مِیخواری برانگیختهاند ، از نافهمی ، جهان را هیچ و پوچ پنداشتهاند ، بیشرمانه دم از امردبازی زدهاند ، از این و از آن گدایی کردهاند. ما این زشتکاریهای آنان را میشماریم این بیخردان در پاسخ بآن یاوهگوییها میپردازند و این نمیفهمند که در برابر این ایرادها از آن یاوهگوییها کمترین نتیجه نتواند بود و دیگر پرده دریده شده. این نمونهای از پستی اندیشههای آنانست اینان نمیفهمند که مردان گردنفرازی که مرا نادیده یاری و پشتیبانی مینمایند و از دور و نزدیک دست همراهی دراز میکنند در سایهی آن حقایقی است که نشر میشود و این از نافهمیست که چنین پندارند با سخنان زشت خود جلوگیری خواهند توانست.
کوتاه سخن آنکه امروز از این یاوهگویان بیفرهنگ پروایی نباید داشت ولی نزدیک است روزی که سزای بیفرهنگی خود را دریابند.
در پاسخ این یاوهگو نوشتههایی نیز از آقایان مفتخر دشتی و برهانی از بندر شاپور رسیده. نیز آقای باوفا پاسخهایی بدو روزنامهی بیفرهنگ دیگری که باز زباندرازی کرده بودند داده و نسخههای آنها را بنزد من فرستاده. بآقایان سپاس میگزارم ولی بهتر است از چاپ نوشتهها درگذریم. زیرا موضوع کوچکتر از اینهاست.
ما آن روزی که باین راه برخاستیم اینها را نیز میدانستیم ولی نبایستی از بهر اینها از راه خود رو گردانیم.
از آنسوی این بیفرهنگیها جز نشان دادن پستی خود آن کسان معنای دیگری ندارد و ما را هیچ زیانی نتواند بود. ما باید درپی این باشیم که هر روزی یک گامی بسوی جلو پیش رویم و اینها مانع ما نتواند بود.
از آنسوی دوباره میگویم اینان بزودی سزای خود را خواهند دید.
(پرچم روزانه شمارهی 216)
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش دوم : آهنگهای بدخواهانه)
🔸 4ـ دنبالهی سخن از شرقشناسان (تکهی دو از پنج)
[نویسنده دنبالهی سخن از شرقشناسان را یک سال پس از این ، در کتاب در پیرامون «ادبیّات» ، بدینسان پی میگیرد] :
... یک دسته شرقشناسانِ اروپایند که در ستایش شعر کتابها مینویسند و دیوانهای شاعران را بچاپ میرسانند و میتوان گفت زیان آنها بیش از دیگران بوده است.
دربارهی شرقشناسان بگفتگوی بسیاری نیاز هست و من در اینجا فرصت کم میدارم. پیداست که شرقشناسی نتیجهی چشم دوختن دولتهای اروپایی بکشورهای شرقی بوده. چون خواستهاند شرقیان را زیردست گردانند ، خواستهاند کردار و رفتارشان از روی بینش باشد و نیاز دیدهاند که کیشها و زبانهای تودههای شرقی را بشناسند ، از تاریخهای ایشان آگاه باشند ، خویها و خیمهاشان بدانند. شرقشناسی از اینجا پدید آمده و خود دستگاهی گردیده که هم سودها و هم زیانها (برای شرقیان) از آن برخاسته. زیرا از یکسو از جستجوهایی که دربارهی زبان و تاریخ و مانند اینها کردهاند دانستنیهای بسیار ارجداری را بدست آوردهاند که شرقیان از آنها بهره میجویند. از یکسو بسیاری از آنان از آگاهی و دانش خود سود جسته بفریفتن شرقیان و گمراه گردانیدن آنان کوشیدهاند.
بسیاری از آنان رختهای خود را دیگر گردانیده و خود را بدروغ مسلمان نشان داده خواستهاند از هر راهی که توانند کار خود را پیش برند. مثلاً لیارد (1) با رخت لری ماهها در میان بختیاریان زیسته ویمبری (2) با رخت ملایی سفر بخارا و خیوه کرده. براون (3) با رخت ایرانی یک سال در ایران زیسته. گوستاو لوبون (4) با رخت عربی درمیان عربها زیسته.
پابریها (همه از ویراینده) :
1ـ Sir Austen Henry Layard مأمور سیاسی انگلیس. او در جوانی سفرش را به آسیا در 1839 آغاز و در 1842 با رسیدن به استانبول بپایان برد. سپس توأم با مأموریتهای سیاسی به کشفهای باستانشناسی بابلی در «میانرودان» (عراق کنونی) پرداخت. نامش با کشف کتابخانهی آشور بانیپال پرآوازه گردید. بخش بزرگتر افزارهای باستانی و عتیقههای آشوری موزهی بریتانیا را او به انگلستان فرستاده است.
2ـ Ármin Vámbéry زباندان ، جهانگرد مجاری و جاسوس انگلستان میباشد (پیشتر هم این گمان میرفت ولی سندی که آن را استوار گرداند نبود. به گفتهی ویکی پدیا در سال 2005 آرشیو ملی انگلستان در ساری ـ جنوب شرقی لندن ـ اسناد استخدام ویمبری را بعنوان یک مأمور و جاسوس وزارت خارجهی انگلستان برای جلوگیری از نفوذ روسیه در آسیای میانه به آشکار آورد). او از استانبول که در آنجا رخت دیگر گردانیده نام ساختگی رشید افندی بر خود گزاشت راهی ایران گردید (1861م). پس از ایران شهرهای آسیای میانه را یکایک گردید و سرانجام در 1864 به اروپا بازگشت و سفرنامهی خود را بچاپ رسانید. کمابیش 25 سال پس از این براون هم همان راه زمینیای را که او بسوی شهرهای ایران پیموده بود برگزید.
3ـ Edward Granville Browne
4ـ Gustave Le Bon
.
🔸 4ـ دنبالهی سخن از شرقشناسان (تکهی دو از پنج)
[نویسنده دنبالهی سخن از شرقشناسان را یک سال پس از این ، در کتاب در پیرامون «ادبیّات» ، بدینسان پی میگیرد] :
... یک دسته شرقشناسانِ اروپایند که در ستایش شعر کتابها مینویسند و دیوانهای شاعران را بچاپ میرسانند و میتوان گفت زیان آنها بیش از دیگران بوده است.
دربارهی شرقشناسان بگفتگوی بسیاری نیاز هست و من در اینجا فرصت کم میدارم. پیداست که شرقشناسی نتیجهی چشم دوختن دولتهای اروپایی بکشورهای شرقی بوده. چون خواستهاند شرقیان را زیردست گردانند ، خواستهاند کردار و رفتارشان از روی بینش باشد و نیاز دیدهاند که کیشها و زبانهای تودههای شرقی را بشناسند ، از تاریخهای ایشان آگاه باشند ، خویها و خیمهاشان بدانند. شرقشناسی از اینجا پدید آمده و خود دستگاهی گردیده که هم سودها و هم زیانها (برای شرقیان) از آن برخاسته. زیرا از یکسو از جستجوهایی که دربارهی زبان و تاریخ و مانند اینها کردهاند دانستنیهای بسیار ارجداری را بدست آوردهاند که شرقیان از آنها بهره میجویند. از یکسو بسیاری از آنان از آگاهی و دانش خود سود جسته بفریفتن شرقیان و گمراه گردانیدن آنان کوشیدهاند.
بسیاری از آنان رختهای خود را دیگر گردانیده و خود را بدروغ مسلمان نشان داده خواستهاند از هر راهی که توانند کار خود را پیش برند. مثلاً لیارد (1) با رخت لری ماهها در میان بختیاریان زیسته ویمبری (2) با رخت ملایی سفر بخارا و خیوه کرده. براون (3) با رخت ایرانی یک سال در ایران زیسته. گوستاو لوبون (4) با رخت عربی درمیان عربها زیسته.
پابریها (همه از ویراینده) :
1ـ Sir Austen Henry Layard مأمور سیاسی انگلیس. او در جوانی سفرش را به آسیا در 1839 آغاز و در 1842 با رسیدن به استانبول بپایان برد. سپس توأم با مأموریتهای سیاسی به کشفهای باستانشناسی بابلی در «میانرودان» (عراق کنونی) پرداخت. نامش با کشف کتابخانهی آشور بانیپال پرآوازه گردید. بخش بزرگتر افزارهای باستانی و عتیقههای آشوری موزهی بریتانیا را او به انگلستان فرستاده است.
2ـ Ármin Vámbéry زباندان ، جهانگرد مجاری و جاسوس انگلستان میباشد (پیشتر هم این گمان میرفت ولی سندی که آن را استوار گرداند نبود. به گفتهی ویکی پدیا در سال 2005 آرشیو ملی انگلستان در ساری ـ جنوب شرقی لندن ـ اسناد استخدام ویمبری را بعنوان یک مأمور و جاسوس وزارت خارجهی انگلستان برای جلوگیری از نفوذ روسیه در آسیای میانه به آشکار آورد). او از استانبول که در آنجا رخت دیگر گردانیده نام ساختگی رشید افندی بر خود گزاشت راهی ایران گردید (1861م). پس از ایران شهرهای آسیای میانه را یکایک گردید و سرانجام در 1864 به اروپا بازگشت و سفرنامهی خود را بچاپ رسانید. کمابیش 25 سال پس از این براون هم همان راه زمینیای را که او بسوی شهرهای ایران پیموده بود برگزید.
3ـ Edward Granville Browne
4ـ Gustave Le Bon
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر ـ پایان گفتار در این زمینه (تکهی دو از دو)
دربارهی خیام که در شمارهی پیش نوشتیم نباید رباعیها از او باشد پیداست که مقصود رباعیهای زشت و ناسزاست. بعبارت دیگر از خیام چند رباعی در موضوع حیرت در زمینهی آفرینش و مانند آن شهرت یافته و این موضوع با نام او توأم معروف شده. اینست در زمان مغول هر کسی هر سخن زشتی بافته آن را بنام خیام شهرت داده وگرنه از خیام که در زمان ملکشاه سلجوقی میزیسته و در فن ریاضی و علم نجوم از استادان بشمار میرفته هرگز باور کردنی نیست که این شعرها سر بزند. نیز زمان او چنین سخنانی را برنمیتافته. ولی در زمان مغول چون هرگونه دشمنی با اسلام آزاد بوده هرکس هرچه میخواست میگفت اینست که این شعرها پدید آمده تا آنجا که گفته شود :
ای سیدهاشمی چرا دوغ ترش
در شرع حلالست و می ناب حرام؟
سپس از زبان پیغمبر بزرگوار پاسخ سروده شود :
من کی گفتم شراب حرام است ولی
بر پخته حلالست و بر خام حرام
کسانی که جستجو از تاریخچهی خیام دانشمند نیشابوری میکنند بر ایشانست که این نکته را فراموش نکرده بکوشند و دامن آن دانشمند اسلامی را از لکهی این نسبت ننگین پاک سازند.
نکتهی دیگر که در اینجا میخواهیم یادآوری کنیم آنکه در تاریخ ایران پیشامدهایی هست که هر یکی به تنهایی مایهی سرفرازی ایرانیان میباشد و این گونه پیشامدها درخور آنست که نویسندگان شیوا قلم آنها را با زبان ساده و شیرینی بنویسند یا سخنوران شیرینزبان برشتهی نظم بکشند و درمیان توده پراکنده گردانند.
داستان رستم که فردوسی آن را سروده اگر پارهای گزافههای ناطبیعی آن را کنار بگزاریم در تاریخ پس از اسلام پیشامدهایی داریم که پای کم از آن داستان ندارد و بایستی تاکنون بیش از داستان رستم شهرت یافته باشد. از جمله در همان پیشامد دلگداز مغول که نام ایرانیان بزبونی دررفت جوینی شیردلیهایی از تیمور ملک نامی مینگارد که هرکس از خواندن آنها در شگفت بماند. همچنین دلیریهایی که جلالالدین خوارزمشاه در برابر مغول نموده خود درخور آنست که زبانزد هر خودی و بیگانه بوده باشد. همان حال را دارد مردانگی بیمانند شاه منصور در برابر تیمور لنگ و گردنفرازیهای لطفعلیخان زند در پیشاپیش آقامحمدخان قاجار. ما بارها این یادآوریها را کردهایم و اینک در اینجا بتکرار میپردازیم و مقصود از این یادآوریها آنکه آقایان شعرا باین داستانها نیز بپردازند و هر کس که از اینگونه داستانها بسراید ما در پیمان چاپ میکنیم و اگر درخور چاپ جداگانه باشد میتوانیم عهدهدار خرج آن باشیم. برای یک مردمی بهترین سرفرازی در تاریخ خود نگاهداری این دلاوریها و شیردلیهاست. دریغا که ایرانیان پشت پا باین سرفرازیها میزنند و از چنان نیکنامیها چشم میپوشند!
پارسال یادآوری کردیم که در آخرهای پادشاهی صفوی که افغانان بایران تاختند و آشوب در سراسر ایران پدید آمد و از جمله لشکرهای عثمانی غرب ایران را فراگرفتند در آن هنگام دلیریهایی از مردم غرب بویژه از همدانیان و تبریزیان سرزده و جانبازیهایی کردهاند که شاید در تاریخ کمتر مانند آنها پیدا شود. ولی این جانبازیها که خود سند سرفرازی یک مردمی میتوان شمرد از تاریخ ایران بیرون افتاده که کسی آنها را برشتهی نگارش نکشیده و تنها در سفرنامهی شیخ محمدعلی حزین است که یادی از آن حوادث کرده شده. ما نگارشهای حزین را دربارهی همدان در شمارههای پارسال یاد کردیم. آیا درخور افسوس نیست که با همهی شعرایی که همدان دارد کسی باندیشهی نظم کردن آن داستان نمیافتد؟!
دلیریهایی که در هنگام جنگ بزرگ اروپا در جنوب ایران از تنگستانیان (1) پدید آمد من آن زمان در قفقاز بودم و خود یاد دارم که روزنامههای روسی خبرهای آنها را مینگاشتند و زبانزد هر دور و نزدیک گردیده بود ولی از زمانی که بایران بازگشتهام هرچه خواستهام داستان آن حوادث سرفرازانه را از زبان کسی بشنوم یا در نگارشها و روزنامهها بخوانم افسوس که بچنین آرزویی دست نیافتهام در حالی که فارس جایگاه نویسندگان و شعراست.
اینها همه از آن برخاسته که در ایران شعر یا نویسندگی راه خود را از دست داده و بزمینههایی افتاده که جز زیان نتیجهی دیگری ندارد و دوباره میگویم که ما امیدواریم شعرای پاکدلی که در این باره با ما همراهند بجبران این زیانها خواهند برخاست.
پابرگی :
1ـ داستان قهرمانیهای رئیس علی دلواری و پیرامونیانش.
.
🔸 در پیرامون شعر ـ پایان گفتار در این زمینه (تکهی دو از دو)
دربارهی خیام که در شمارهی پیش نوشتیم نباید رباعیها از او باشد پیداست که مقصود رباعیهای زشت و ناسزاست. بعبارت دیگر از خیام چند رباعی در موضوع حیرت در زمینهی آفرینش و مانند آن شهرت یافته و این موضوع با نام او توأم معروف شده. اینست در زمان مغول هر کسی هر سخن زشتی بافته آن را بنام خیام شهرت داده وگرنه از خیام که در زمان ملکشاه سلجوقی میزیسته و در فن ریاضی و علم نجوم از استادان بشمار میرفته هرگز باور کردنی نیست که این شعرها سر بزند. نیز زمان او چنین سخنانی را برنمیتافته. ولی در زمان مغول چون هرگونه دشمنی با اسلام آزاد بوده هرکس هرچه میخواست میگفت اینست که این شعرها پدید آمده تا آنجا که گفته شود :
ای سیدهاشمی چرا دوغ ترش
در شرع حلالست و می ناب حرام؟
سپس از زبان پیغمبر بزرگوار پاسخ سروده شود :
من کی گفتم شراب حرام است ولی
بر پخته حلالست و بر خام حرام
کسانی که جستجو از تاریخچهی خیام دانشمند نیشابوری میکنند بر ایشانست که این نکته را فراموش نکرده بکوشند و دامن آن دانشمند اسلامی را از لکهی این نسبت ننگین پاک سازند.
نکتهی دیگر که در اینجا میخواهیم یادآوری کنیم آنکه در تاریخ ایران پیشامدهایی هست که هر یکی به تنهایی مایهی سرفرازی ایرانیان میباشد و این گونه پیشامدها درخور آنست که نویسندگان شیوا قلم آنها را با زبان ساده و شیرینی بنویسند یا سخنوران شیرینزبان برشتهی نظم بکشند و درمیان توده پراکنده گردانند.
داستان رستم که فردوسی آن را سروده اگر پارهای گزافههای ناطبیعی آن را کنار بگزاریم در تاریخ پس از اسلام پیشامدهایی داریم که پای کم از آن داستان ندارد و بایستی تاکنون بیش از داستان رستم شهرت یافته باشد. از جمله در همان پیشامد دلگداز مغول که نام ایرانیان بزبونی دررفت جوینی شیردلیهایی از تیمور ملک نامی مینگارد که هرکس از خواندن آنها در شگفت بماند. همچنین دلیریهایی که جلالالدین خوارزمشاه در برابر مغول نموده خود درخور آنست که زبانزد هر خودی و بیگانه بوده باشد. همان حال را دارد مردانگی بیمانند شاه منصور در برابر تیمور لنگ و گردنفرازیهای لطفعلیخان زند در پیشاپیش آقامحمدخان قاجار. ما بارها این یادآوریها را کردهایم و اینک در اینجا بتکرار میپردازیم و مقصود از این یادآوریها آنکه آقایان شعرا باین داستانها نیز بپردازند و هر کس که از اینگونه داستانها بسراید ما در پیمان چاپ میکنیم و اگر درخور چاپ جداگانه باشد میتوانیم عهدهدار خرج آن باشیم. برای یک مردمی بهترین سرفرازی در تاریخ خود نگاهداری این دلاوریها و شیردلیهاست. دریغا که ایرانیان پشت پا باین سرفرازیها میزنند و از چنان نیکنامیها چشم میپوشند!
پارسال یادآوری کردیم که در آخرهای پادشاهی صفوی که افغانان بایران تاختند و آشوب در سراسر ایران پدید آمد و از جمله لشکرهای عثمانی غرب ایران را فراگرفتند در آن هنگام دلیریهایی از مردم غرب بویژه از همدانیان و تبریزیان سرزده و جانبازیهایی کردهاند که شاید در تاریخ کمتر مانند آنها پیدا شود. ولی این جانبازیها که خود سند سرفرازی یک مردمی میتوان شمرد از تاریخ ایران بیرون افتاده که کسی آنها را برشتهی نگارش نکشیده و تنها در سفرنامهی شیخ محمدعلی حزین است که یادی از آن حوادث کرده شده. ما نگارشهای حزین را دربارهی همدان در شمارههای پارسال یاد کردیم. آیا درخور افسوس نیست که با همهی شعرایی که همدان دارد کسی باندیشهی نظم کردن آن داستان نمیافتد؟!
دلیریهایی که در هنگام جنگ بزرگ اروپا در جنوب ایران از تنگستانیان (1) پدید آمد من آن زمان در قفقاز بودم و خود یاد دارم که روزنامههای روسی خبرهای آنها را مینگاشتند و زبانزد هر دور و نزدیک گردیده بود ولی از زمانی که بایران بازگشتهام هرچه خواستهام داستان آن حوادث سرفرازانه را از زبان کسی بشنوم یا در نگارشها و روزنامهها بخوانم افسوس که بچنین آرزویی دست نیافتهام در حالی که فارس جایگاه نویسندگان و شعراست.
اینها همه از آن برخاسته که در ایران شعر یا نویسندگی راه خود را از دست داده و بزمینههایی افتاده که جز زیان نتیجهی دیگری ندارد و دوباره میگویم که ما امیدواریم شعرای پاکدلی که در این باره با ما همراهند بجبران این زیانها خواهند برخاست.
پابرگی :
1ـ داستان قهرمانیهای رئیس علی دلواری و پیرامونیانش.
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
زندگانی من.pdf
15.6 MB
📚 زندگانی من (هر سه بخش : زندگانی من ، ده سال در عدلیه ، داستان بیرون آمدن من از عدلیه)
✍ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
📊 شمار ساتها : ۴۴۰
🔸 بازپسین پراکنش : اسفند ۱۳۹۹
🔹 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✍ احمد کسروی
🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).
📊 شمار ساتها : ۴۴۰
🔸 بازپسین پراکنش : اسفند ۱۳۹۹
🔹 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 گفتار کسروی در روزبه مشروطهی 1323
🔸 تکهی سه از سه
بسخن بیش از این دامنه نمیدهم. شادروانان بهبهانی و طباطبایی و دیگران کوشیدند و مشروطه را باین کشور آوردند و ما که آن را پذیرفتهایم و ارجمندش میداریم باید بکوشیم و روانش گردانیم. باید بکوشیم و زمینهاش آماده سازیم.
از این گفتهها میخواهیم دو نتیجه گیریم : یکی آنکه چارهی دردهای ایران جز این کوششهایی که ما میکنیم نمیباشد. همان داستان مشروطه بهترین گواهست که در این توده آلودگیهایی هست و تا از آنها پاک نگردد از هیچ چیزی نتیجهی درستی بدست نخواهد آمد. داستان ایران با این آلودگیها داستان استخریست با لجنهای بدبو. استخری با لجنهای بدبو اگر گلاب برویش بندند آن را نیز بدبو گرداند و چارهای جز آن نباشد که لجنها را بیرون ریزند و پاکش گرداند.
چنانکه میدانیم کسانی در این کشور حزبهای سیاسی میسازند. باید دید خواستشان چیست؟. اگر میخواهند دستهای پدید آورند و با دست آنها در مجلس نماینده باشند یا در کارهای کشور سرجنبانی نمایند بخواست خود توانند رسید. ولی اگر میخواهند تکانی در توده پدید آورند و چارهای بدردها کنند و یا نیرویی پدید آورده در برابر بیگانگان بالا افرازند این نتیجهها نتواند بود و نخواهد بود.
حزب ساختن از این مردم آلوده بدان میماند که کسی از بیماران مالاریایی و روماتیسمی سپاهی آراید و پیداست که از چنان سپاهی هیچ کاری نتواند برخاست.
نتیجهی دوم اینکه ما در این کوششهای خود بکار بسیار بزرگی برخاستهایم. کاری که خشنودی خدا در آنست و نتیجههای بسیار نیکی را درپی خواهد داشت.
بارها کسانی دربارهی نیایش (عبادت) پرسشهایی میکنند. چنانکه گفتهایم باز میگوییم : امروز بهترین نیایش همین کوششهاست. آن تندیسههای بدبختی که با فراوانی در بیخ دیوارها دیده میشود از مردم این کشورند ، برادران و خواهران شمایند ، چرا بآن روز افتادهاند؟!. چرا این کشور که از روی حساب باید به سیصدملیون نان دهد به بیستملیون نتواند داد و در این کشور همیشه گرسنگیست؟!. آیا اینها جز نتیجهی گمراهیها و نادانیهاست؟!. جز نتیجهی نبودن راه زندگانیست؟!. آیا کوشیدن و از راهش باین بدبختیها چاره کردن مایهی خشنودی خدا نیست؟!. آیا چنان کوششی بهترین نیایش نمیباشد؟!. آیا تنها خم شدن و راست شدنست که پرستش بخدا یا نیایش تواند بود؟!.
چنانکه بارها گفتهام ما یک بایای وَرجاوَند[= ارجمند از دیدهی دین و خداشناسی] خدایی را بگردن گرفتهایم و اینست باید تا میتوانیم خود را پاک و نیک گردانیده شایندهی چنان بایای ورجاوند سازیم.
.
🔸 تکهی سه از سه
بسخن بیش از این دامنه نمیدهم. شادروانان بهبهانی و طباطبایی و دیگران کوشیدند و مشروطه را باین کشور آوردند و ما که آن را پذیرفتهایم و ارجمندش میداریم باید بکوشیم و روانش گردانیم. باید بکوشیم و زمینهاش آماده سازیم.
از این گفتهها میخواهیم دو نتیجه گیریم : یکی آنکه چارهی دردهای ایران جز این کوششهایی که ما میکنیم نمیباشد. همان داستان مشروطه بهترین گواهست که در این توده آلودگیهایی هست و تا از آنها پاک نگردد از هیچ چیزی نتیجهی درستی بدست نخواهد آمد. داستان ایران با این آلودگیها داستان استخریست با لجنهای بدبو. استخری با لجنهای بدبو اگر گلاب برویش بندند آن را نیز بدبو گرداند و چارهای جز آن نباشد که لجنها را بیرون ریزند و پاکش گرداند.
چنانکه میدانیم کسانی در این کشور حزبهای سیاسی میسازند. باید دید خواستشان چیست؟. اگر میخواهند دستهای پدید آورند و با دست آنها در مجلس نماینده باشند یا در کارهای کشور سرجنبانی نمایند بخواست خود توانند رسید. ولی اگر میخواهند تکانی در توده پدید آورند و چارهای بدردها کنند و یا نیرویی پدید آورده در برابر بیگانگان بالا افرازند این نتیجهها نتواند بود و نخواهد بود.
حزب ساختن از این مردم آلوده بدان میماند که کسی از بیماران مالاریایی و روماتیسمی سپاهی آراید و پیداست که از چنان سپاهی هیچ کاری نتواند برخاست.
نتیجهی دوم اینکه ما در این کوششهای خود بکار بسیار بزرگی برخاستهایم. کاری که خشنودی خدا در آنست و نتیجههای بسیار نیکی را درپی خواهد داشت.
بارها کسانی دربارهی نیایش (عبادت) پرسشهایی میکنند. چنانکه گفتهایم باز میگوییم : امروز بهترین نیایش همین کوششهاست. آن تندیسههای بدبختی که با فراوانی در بیخ دیوارها دیده میشود از مردم این کشورند ، برادران و خواهران شمایند ، چرا بآن روز افتادهاند؟!. چرا این کشور که از روی حساب باید به سیصدملیون نان دهد به بیستملیون نتواند داد و در این کشور همیشه گرسنگیست؟!. آیا اینها جز نتیجهی گمراهیها و نادانیهاست؟!. جز نتیجهی نبودن راه زندگانیست؟!. آیا کوشیدن و از راهش باین بدبختیها چاره کردن مایهی خشنودی خدا نیست؟!. آیا چنان کوششی بهترین نیایش نمیباشد؟!. آیا تنها خم شدن و راست شدنست که پرستش بخدا یا نیایش تواند بود؟!.
چنانکه بارها گفتهام ما یک بایای وَرجاوَند[= ارجمند از دیدهی دین و خداشناسی] خدایی را بگردن گرفتهایم و اینست باید تا میتوانیم خود را پاک و نیک گردانیده شایندهی چنان بایای ورجاوند سازیم.
.
✴️ گواهی پاکدلانه یک استاد دانشگاه
یکی از خوانندگان دانشور کانال ، تکهی پایین را با داوری خود درباره آن فرستاده. این داوری چون از یک استاد دانشگاه میباشد که خود سالها باین کتابها و نوشتهها پرداخته ، ارج دیگری دارد و بجا دانستیم که برای بهرهمندی خوانندگان در اینجا بیاوریم.
براستی روزگار فرمانروایی ترکان و مغولان از تاریکترین زمانهای تاریخ ایران بوده. آن ایرانی سرشار از مردانگی و غیرت و دلیری که سرفرازانه جهانداری مینمود، صوفیگری و شعر و فلسفه یونان و مانند اینها او را چندان پست گردانید که بزیردستی ترک و مغول افتاد و بدترین و سیاهترین دورههای تاریخ ایران پدید آمد.
شما باین ننگرید که مزدوران بیگانگان، همچنان یک مشت صوفیان و شاعران بیناموس امردباز را که در خانقاهها با مفتخواری و زشتکاری روزگار میگذراندند، بهعنوان «مفاخر ملی» ما جا میزنند. اینها میخواهند که ایرانیان امروز نیز همچون زمان ترک و مغول آلوده و پستخوی باشند تا سرمایهداران و جهانگیران غربی بآسودگی بتاراج این سرزمین پردازند. بسیاری نیز فریب آنها را خوردهاند و کورانه پیروی مینمایند. ولی بخواست خدا ایران بیدار خواهد گردید زیرا راهنمایی همچون شادروان کسروی در این سرزمین برخاسته و هنوز مردان خردمند و آمیغپژوه و غیرتمند مانند این استاد گرامی در این سرزمین بسیاراند.
نوشته این استاد دانشگاه چنین است:
«با سلام ، ببینید این ملعون پست نهاد ، که تنها "هنر"ش ساده بازی و تردامنی بود، چگونه ازخود تعریف میکند و مشتی جاهلتر از خود را فریب میدهد :
دیدم [در مکاشفه] که در جهتِ خاور [مشرق] به کوهی هستم و جمعی از فرشتگان حاضرند، از خاور تا باختر [مغرب] دریاست و جز آن چیزی ندیدم. به من گفتند: وارد این دریا شو و تا باختر در آن شنا کن. به دریا وارد شدم و تا باختر در آن شنا کردم و چون هنگام عصر به مکان خورشید رسیدم کوههای خاور و باختر را کوههای کوچکی دیدم و بر کوههای باختر دستهای از فرشتگان را مشاهده کردم که به نور خورشید تابناک گردیده بودند و به ندای بلند ندایم دادند که: ای فلان! شنا کن و بیم به خود راه مده. چون بدان کوهها رسیدم گفتند: جز علی بن ابی طالب -کرم الله وَجهه- کسی از این دریا نگذشته است. پس از آن درهای علوم لَدُنّی، در حقایق و دقایق و علوم ناشناخته و مجهولی که در آنها فهم عالمان متحیر و سرگشته میگردد بر من گشوده گشت. سپس از من اجابت دعاها و کرامتهای لطیف پیدا شد و سِرّم در حقایق استوار گردید و بَر شدن به نردبانهای معراج برایم پیش آمد و مقامات و احوال و مکاشفات و معارف و توحید حاصلم گشت که مکاشفات غیبی در عجایب و شگفتیهای دل از حد شمار بیرون است!
روزبهان بقلی شیرازی ، کشفالاسرار و مکاشفاتالانوار ، بند ۱۷: ۱۱۸
... امثال اینها بسیار است ، یعنی خارج از حد و شمارش است . من ... در تمام مدت خدمت دانشگاهی از گفتن حقایق باز نایستادم و از بابت آن آسیب بسیار هم دیده ام . گذشته از آن ، اینها البته که بدآموزی هستند ، ولی فراتر از این ، نشانه انحطاط بسیار عمیق فرهنگی این کشور ، و همچنین باعث تشدید این انحطاط هستند . انحطاطی که خیلی پیش از زمان مغولها شروع شد و همچون گرداب رفته رفته همه چیز را به درون خود کشید و به عمق پستی کشاند.»
.
یکی از خوانندگان دانشور کانال ، تکهی پایین را با داوری خود درباره آن فرستاده. این داوری چون از یک استاد دانشگاه میباشد که خود سالها باین کتابها و نوشتهها پرداخته ، ارج دیگری دارد و بجا دانستیم که برای بهرهمندی خوانندگان در اینجا بیاوریم.
براستی روزگار فرمانروایی ترکان و مغولان از تاریکترین زمانهای تاریخ ایران بوده. آن ایرانی سرشار از مردانگی و غیرت و دلیری که سرفرازانه جهانداری مینمود، صوفیگری و شعر و فلسفه یونان و مانند اینها او را چندان پست گردانید که بزیردستی ترک و مغول افتاد و بدترین و سیاهترین دورههای تاریخ ایران پدید آمد.
شما باین ننگرید که مزدوران بیگانگان، همچنان یک مشت صوفیان و شاعران بیناموس امردباز را که در خانقاهها با مفتخواری و زشتکاری روزگار میگذراندند، بهعنوان «مفاخر ملی» ما جا میزنند. اینها میخواهند که ایرانیان امروز نیز همچون زمان ترک و مغول آلوده و پستخوی باشند تا سرمایهداران و جهانگیران غربی بآسودگی بتاراج این سرزمین پردازند. بسیاری نیز فریب آنها را خوردهاند و کورانه پیروی مینمایند. ولی بخواست خدا ایران بیدار خواهد گردید زیرا راهنمایی همچون شادروان کسروی در این سرزمین برخاسته و هنوز مردان خردمند و آمیغپژوه و غیرتمند مانند این استاد گرامی در این سرزمین بسیاراند.
نوشته این استاد دانشگاه چنین است:
«با سلام ، ببینید این ملعون پست نهاد ، که تنها "هنر"ش ساده بازی و تردامنی بود، چگونه ازخود تعریف میکند و مشتی جاهلتر از خود را فریب میدهد :
دیدم [در مکاشفه] که در جهتِ خاور [مشرق] به کوهی هستم و جمعی از فرشتگان حاضرند، از خاور تا باختر [مغرب] دریاست و جز آن چیزی ندیدم. به من گفتند: وارد این دریا شو و تا باختر در آن شنا کن. به دریا وارد شدم و تا باختر در آن شنا کردم و چون هنگام عصر به مکان خورشید رسیدم کوههای خاور و باختر را کوههای کوچکی دیدم و بر کوههای باختر دستهای از فرشتگان را مشاهده کردم که به نور خورشید تابناک گردیده بودند و به ندای بلند ندایم دادند که: ای فلان! شنا کن و بیم به خود راه مده. چون بدان کوهها رسیدم گفتند: جز علی بن ابی طالب -کرم الله وَجهه- کسی از این دریا نگذشته است. پس از آن درهای علوم لَدُنّی، در حقایق و دقایق و علوم ناشناخته و مجهولی که در آنها فهم عالمان متحیر و سرگشته میگردد بر من گشوده گشت. سپس از من اجابت دعاها و کرامتهای لطیف پیدا شد و سِرّم در حقایق استوار گردید و بَر شدن به نردبانهای معراج برایم پیش آمد و مقامات و احوال و مکاشفات و معارف و توحید حاصلم گشت که مکاشفات غیبی در عجایب و شگفتیهای دل از حد شمار بیرون است!
روزبهان بقلی شیرازی ، کشفالاسرار و مکاشفاتالانوار ، بند ۱۷: ۱۱۸
... امثال اینها بسیار است ، یعنی خارج از حد و شمارش است . من ... در تمام مدت خدمت دانشگاهی از گفتن حقایق باز نایستادم و از بابت آن آسیب بسیار هم دیده ام . گذشته از آن ، اینها البته که بدآموزی هستند ، ولی فراتر از این ، نشانه انحطاط بسیار عمیق فرهنگی این کشور ، و همچنین باعث تشدید این انحطاط هستند . انحطاطی که خیلی پیش از زمان مغولها شروع شد و همچون گرداب رفته رفته همه چیز را به درون خود کشید و به عمق پستی کشاند.»
.
✴️ روزبه سیزدهم مرداد خجسته باد !
ما روز سیزدهم مرداد که روز دادن فرمان مشروطه است ، «روزبه» (عید) میدانیم زیرا جنبش مشروطه آغاز دور نوی در تاریخ ایران بود و «سررشتهداری توده» بهترین حکومتها و مایه پیشرفت یک کشور میباشد. بسیار جدایی است میان مردمی که بردهوار میزیند و دستی در کارهای کشور ندارند با مردمی که کشور را خانه خود دانسته و برآنند که کشور را خود باید راه برند. مشروطه در ایران مایه تکان و بیداری مردم گردید و یادگارهای نیکویی برجای نهاد ولی بجلوگیرهایی برخورد که آن را ناانجام گزارد.
نخستین جلوگیر مشروطه در ایران نادانی و ناآگاهی توده و رواج کیشها و بدآموزیهای ناسازگار با پیشرفت و زندگانی آزاد بود. شیعیگری و دکان ملایان آن ، صوفیگری و اندیشههای ویرانگر آن ، خراباتیگری و آموزاکهای غیرتکش آن ، جلوی پیشرفت مشروطه را که توأم با زندگانی آزاد و پیشرفتخواهی و میهنپرستی و اندیشههای نو است، گرفت. نخستین گام برای رسیدن به آزادی و «سررشتهداری توده» همین خواهد بود که مسلکها و بدآموزیهای ناسازگار با آن از میان برخیزد.
دومین جلوگیر مشروطه در ایران، سیاستهای بیگانگان (روس و انگلیس) بود. از آغاز سده نوزدهم روس و انگلیس خواستار یک ایران ناتوان و نیمهجان بودند و در سال دوم مشروطه در پیمان شوم سال 1907 با یکدیگر بر سر ایران و بخش کردن آن بسازش رسیدند که نتیجه آن باز گزاردن دست روس برای سرکوبی مشروطه و لشگرکشی بهایران با هماهنگی و همراهی انگلیس بود. از این گذشته، انگلیسیها برای خاموش گردانیدن آتش «شورش» در ایران نقشههای شومی کشیده و بدست مزدورانشان روان گردانیدند : از میان بردن دسته مجاهدان ، پشتیبانی از ملایان و خرافات شیعیگری ، راه انداختن هیاهوی ادبیات و شعر و صوفیگری و گنجاندن درس صوفیگری و تاریخالشعرا در کتابهای درسی مدارس، همسو با چنین سیاست «ضدانقلابی» بود.
سومین جلوگیر مشروطه در ایران ، «کمپانی خیانت» بود. سیاستگرانی که از زمان ناصرالدینشاه قاجار سررشته کارهای کشور را بدست داشتند. اینها امیدی بآینده ایران نداشتند ، خود را بهبیگانگان فروخته و تنها در پی نگهداری دستگاه خود بودند. اینها نیز بیداری ایرانیان و پیشرفت مشروطه را بزیان دستگاه خود میدانستند و از هر راهی بنابودی آن میکوشیدند. آن نقشههای بیگانگان برای خاموش گردانیدن آتش شورش در ایران بدست این دسته روان میگردید.
امروز نیز بیگانگان دستنشاندگان و افزارهای کار خود را میدارند. آنها که با پشتیبانی سازمانهای جاسوسی غرب و سرمایهداران جهانی برای رهانیدن دولتهای سرمایهداری اروپای غربی از «بحران» بر روی موجی از نادانی و فریبخوردگی توده سر کار آمدند و سرمایههای کشور را بتاراج دادند و از راه «خصوصیسازی» یا بهتر است بگوییم : «غارت سرمایههای ملی» ، دارایی هنگفتی بهم زده و آنها را با فرزندانشان بکانادا و آمریکا و اروپا فرستادند. همانهایی که همین چندی پیش، آشکارا و بیپرده یکدیگر را «نوکران روس» و «انگلیسی» خواندند. (مستند تلویزیونی «پایان بازی» و فایل صوتی ظریف در پاسخ آن را که از یاد نبردهاید. یک دسته آن دیگری را دستنشاندگان «راکفلر»ها و جاسوسان انگلیس نامیدند و آنها هم این دسته را نوکران روس شناساندند!)
برای دستیافتن به «سررشتهداری توده» باید جلوگیرهای آن را شناخت. توده باید آگاه گردد و مسلکها و اندیشهها و کیشهای ناسازگار با زندگانی آزاد و مشروطه را دور ریزد. از سیاستهای جهانی غافل نباشد و مزدوران و دستنشاندگان بیگانه را بشناسد ولی نخستین گام در این راه، آگاهی توده و دور ریختن اندیشههای پوسیده کهن است. زمانی که توده ایرانی، شیعیگری و دکان ملایان و صوفیگری و شعر و ادبیات دوره ترک و مغول و دیگر کیشها و دستهبندیهای گمراه را دور ریخت ، آنگاه ایستادگی در برابر بیگانگان و مزدورانشان شدنی خواهد بود. نخست خانه خود را از دشمنان درونی باید پرداخت آنگاه در برابر دشمنان بیگانه و نقشههای آنها توان ایستاد. پیش از هر چیز باید این افزار (کیشها و دستهبندیهای گمراه) را از دست سیاستگران بیگانه بیرون آورد.
برای شورش پیش از هرچیز آرمان یا اندیشهای نو درباید - آرمان نوی که جهان دیگری را نوید میدهد و پیروان و پذیرندگانش را بنابود گردانیدن جهان کهنه و جایگزین ساختن روزگاری نو برمیانگیزد. چنین آرمانی که پدید آمد و هواداران آن بشمار باینده رسید ، گام دیگر اینست که هواداران آن آرمان نو را «سازمان» داد ، پس از آنست که «شورش» پدید خواهد آمد و بهوده خواهد رسید.
ما برآنیم که «پاکدینی» آن آرمان نوی است که برای پیشرفت ایران و استقلال و آزادی و سررشتهداری توده نیاز میداریم. آن آرمانی که باید در پیرامون آن «سازمان» یافت ، همانا «پاکدینی» است. آن نیرویی که «جلوگیرهای مشروطه» را از پیش پا تواند برداشت، همانا نیروی آمیغهای «پاکدینی» است.
.
ما روز سیزدهم مرداد که روز دادن فرمان مشروطه است ، «روزبه» (عید) میدانیم زیرا جنبش مشروطه آغاز دور نوی در تاریخ ایران بود و «سررشتهداری توده» بهترین حکومتها و مایه پیشرفت یک کشور میباشد. بسیار جدایی است میان مردمی که بردهوار میزیند و دستی در کارهای کشور ندارند با مردمی که کشور را خانه خود دانسته و برآنند که کشور را خود باید راه برند. مشروطه در ایران مایه تکان و بیداری مردم گردید و یادگارهای نیکویی برجای نهاد ولی بجلوگیرهایی برخورد که آن را ناانجام گزارد.
نخستین جلوگیر مشروطه در ایران نادانی و ناآگاهی توده و رواج کیشها و بدآموزیهای ناسازگار با پیشرفت و زندگانی آزاد بود. شیعیگری و دکان ملایان آن ، صوفیگری و اندیشههای ویرانگر آن ، خراباتیگری و آموزاکهای غیرتکش آن ، جلوی پیشرفت مشروطه را که توأم با زندگانی آزاد و پیشرفتخواهی و میهنپرستی و اندیشههای نو است، گرفت. نخستین گام برای رسیدن به آزادی و «سررشتهداری توده» همین خواهد بود که مسلکها و بدآموزیهای ناسازگار با آن از میان برخیزد.
دومین جلوگیر مشروطه در ایران، سیاستهای بیگانگان (روس و انگلیس) بود. از آغاز سده نوزدهم روس و انگلیس خواستار یک ایران ناتوان و نیمهجان بودند و در سال دوم مشروطه در پیمان شوم سال 1907 با یکدیگر بر سر ایران و بخش کردن آن بسازش رسیدند که نتیجه آن باز گزاردن دست روس برای سرکوبی مشروطه و لشگرکشی بهایران با هماهنگی و همراهی انگلیس بود. از این گذشته، انگلیسیها برای خاموش گردانیدن آتش «شورش» در ایران نقشههای شومی کشیده و بدست مزدورانشان روان گردانیدند : از میان بردن دسته مجاهدان ، پشتیبانی از ملایان و خرافات شیعیگری ، راه انداختن هیاهوی ادبیات و شعر و صوفیگری و گنجاندن درس صوفیگری و تاریخالشعرا در کتابهای درسی مدارس، همسو با چنین سیاست «ضدانقلابی» بود.
سومین جلوگیر مشروطه در ایران ، «کمپانی خیانت» بود. سیاستگرانی که از زمان ناصرالدینشاه قاجار سررشته کارهای کشور را بدست داشتند. اینها امیدی بآینده ایران نداشتند ، خود را بهبیگانگان فروخته و تنها در پی نگهداری دستگاه خود بودند. اینها نیز بیداری ایرانیان و پیشرفت مشروطه را بزیان دستگاه خود میدانستند و از هر راهی بنابودی آن میکوشیدند. آن نقشههای بیگانگان برای خاموش گردانیدن آتش شورش در ایران بدست این دسته روان میگردید.
امروز نیز بیگانگان دستنشاندگان و افزارهای کار خود را میدارند. آنها که با پشتیبانی سازمانهای جاسوسی غرب و سرمایهداران جهانی برای رهانیدن دولتهای سرمایهداری اروپای غربی از «بحران» بر روی موجی از نادانی و فریبخوردگی توده سر کار آمدند و سرمایههای کشور را بتاراج دادند و از راه «خصوصیسازی» یا بهتر است بگوییم : «غارت سرمایههای ملی» ، دارایی هنگفتی بهم زده و آنها را با فرزندانشان بکانادا و آمریکا و اروپا فرستادند. همانهایی که همین چندی پیش، آشکارا و بیپرده یکدیگر را «نوکران روس» و «انگلیسی» خواندند. (مستند تلویزیونی «پایان بازی» و فایل صوتی ظریف در پاسخ آن را که از یاد نبردهاید. یک دسته آن دیگری را دستنشاندگان «راکفلر»ها و جاسوسان انگلیس نامیدند و آنها هم این دسته را نوکران روس شناساندند!)
برای دستیافتن به «سررشتهداری توده» باید جلوگیرهای آن را شناخت. توده باید آگاه گردد و مسلکها و اندیشهها و کیشهای ناسازگار با زندگانی آزاد و مشروطه را دور ریزد. از سیاستهای جهانی غافل نباشد و مزدوران و دستنشاندگان بیگانه را بشناسد ولی نخستین گام در این راه، آگاهی توده و دور ریختن اندیشههای پوسیده کهن است. زمانی که توده ایرانی، شیعیگری و دکان ملایان و صوفیگری و شعر و ادبیات دوره ترک و مغول و دیگر کیشها و دستهبندیهای گمراه را دور ریخت ، آنگاه ایستادگی در برابر بیگانگان و مزدورانشان شدنی خواهد بود. نخست خانه خود را از دشمنان درونی باید پرداخت آنگاه در برابر دشمنان بیگانه و نقشههای آنها توان ایستاد. پیش از هر چیز باید این افزار (کیشها و دستهبندیهای گمراه) را از دست سیاستگران بیگانه بیرون آورد.
برای شورش پیش از هرچیز آرمان یا اندیشهای نو درباید - آرمان نوی که جهان دیگری را نوید میدهد و پیروان و پذیرندگانش را بنابود گردانیدن جهان کهنه و جایگزین ساختن روزگاری نو برمیانگیزد. چنین آرمانی که پدید آمد و هواداران آن بشمار باینده رسید ، گام دیگر اینست که هواداران آن آرمان نو را «سازمان» داد ، پس از آنست که «شورش» پدید خواهد آمد و بهوده خواهد رسید.
ما برآنیم که «پاکدینی» آن آرمان نوی است که برای پیشرفت ایران و استقلال و آزادی و سررشتهداری توده نیاز میداریم. آن آرمانی که باید در پیرامون آن «سازمان» یافت ، همانا «پاکدینی» است. آن نیرویی که «جلوگیرهای مشروطه» را از پیش پا تواند برداشت، همانا نیروی آمیغهای «پاکدینی» است.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 پاسخ یکی از هواداران صوفیگری (تکهی یک از سه)
چندی پیش در روزنامهی پرچم مقالهای راجع بذم صوفیان و درویشان دیدم که نام بعضی از بزرگان تصوف هم در آن تصریح شده بود و سبب شگفتی اینجانب گردید که چگونه دانشمندی مانند شما راضی میشوند در روزنامهای که بنام ایشان منتشر میشود توهینها و نسبتهایی که مبتنی بر غرض و عدم تحقیق و غور میباشد به بعضی اشخاص داده شود از اینرو لازم دانستم بدین وسیله تذکر دهم که درمیان تمام سلاسل و فرقهها بلکه احزاب مختلف سیاسی و اجتماعی کسانی یافت میشوند که اعمال و عقایدی را برخلاف اصول مرام خود دارا میباشند و اگر بخواهیم رویهی آنان را با اصول مرام مذهبی یا حزبی آنان تطبیق کنیم میبینیم بکلی با یکدیگر مباین است و البته در هر مورد برای تشخیص صحت و سقم یک مذهب باید باصل مرام مراجعه کرد نه برویهی اشخاص و مقید بنام و لفظ نباید بود بنابراین مقدمه برای تشخیص صحت و سقم مرام مذهبی تصوف بایستی باساس آن که دستورات بزرگان حقیقی آن است مراجعه نمود اینکه بعضی قلندران بکلاشی و گدایی و تنبلی و چرس و بنگ و کثافتمآبی عادت کرده و برای جامعه مضر میباشند دلیل این نیست که اساس مذهب تصوف باطل و مضر است چه تصوف دو جنبه قائل است یکی مادّی و دیگری معنوی و برای هر یک از این دو جنبه وظایفی معین نموده و مطابق دستور مولای درویشان علیابنابیطالب که فرماید :
«بکوش برای دنیای خود چنانکه گویی همیشه زنده خواهی بود و بکوش برای آخرت خود چنانکه گویی فردا خواهی مرد» رعایت جنبهی ظاهر و باطن را نموده و از تنبلی و بیکاری و گدایی نهی اکید کردهاند و تریاک و چرس و بنگ را که زایلکنندهی صفات انسانیت میباشد حرام دانستهاند. سلاسل مختلفی که برخلاف وظایف تصوف رفتار میکنند یا قلندرصورتانی که روش آنان با سیرت درویشی بکلی مباینت دارد بدنامکنندهی نکونامی چند میباشد چنانکه درمیان علماء نیز کسانی یافت میشوند که برخلاف وظایف اجتماعی خود رفتار نموده و جامعهی روحانیت را لکهدار و ننگین میکنند. همچنین درمیان مأمورین دولت یا قضات و وکلاء یا روزنامهنویسان ممکن است کسانی یافت شوند که بوظایف وجدانی یا اجتماعی خود رفتار نکرده و بدنامی ایجاد کنند و البته روش آنان مدرک برای تمام افراد یا اساس آن نمیشود. در تصوف نیز چنین است وگرنه اصل و اساس تصوف همانطور که در رعایت اصول روحی و اخلاقی بحد اکمل کوشیده برای قوانین اجتماعی نیز دستورات جامعی اعطاء نموده و بلکه در بعض دورهها امتحان خوبی هم داده است چنانکه استقلال سیاسی ایران و همچنین استقلال مذهب تشیع و بیرون آمدن از زیر نفوذ خلفای عثمانی رهین فداکاریهای صوفیان صفوتنشان و کوشش سلاطین صفویه میباشد. برای مزید اطلاع شما از دستورات تصوف یک نسخه کتاب پند صالح تقدیم گردید متمنی است آن را بدقت مطالعه فرموده و اگر باز هم احتیاج پیدا کرد تحقیقات کاملتری از مطلعین در این باب نموده تا مطلب واضح گردد. متمنی است پاسخ این نامه و رسید کتاب را مرقوم فرموده و در صورتی که مقتضی دانستید عین نامه را در روزنامه چاپ کنند.
مدیر کتابخانهی سلطانی بیدخت اسماعیل ضیائی
.
🔸 پاسخ یکی از هواداران صوفیگری (تکهی یک از سه)
چندی پیش در روزنامهی پرچم مقالهای راجع بذم صوفیان و درویشان دیدم که نام بعضی از بزرگان تصوف هم در آن تصریح شده بود و سبب شگفتی اینجانب گردید که چگونه دانشمندی مانند شما راضی میشوند در روزنامهای که بنام ایشان منتشر میشود توهینها و نسبتهایی که مبتنی بر غرض و عدم تحقیق و غور میباشد به بعضی اشخاص داده شود از اینرو لازم دانستم بدین وسیله تذکر دهم که درمیان تمام سلاسل و فرقهها بلکه احزاب مختلف سیاسی و اجتماعی کسانی یافت میشوند که اعمال و عقایدی را برخلاف اصول مرام خود دارا میباشند و اگر بخواهیم رویهی آنان را با اصول مرام مذهبی یا حزبی آنان تطبیق کنیم میبینیم بکلی با یکدیگر مباین است و البته در هر مورد برای تشخیص صحت و سقم یک مذهب باید باصل مرام مراجعه کرد نه برویهی اشخاص و مقید بنام و لفظ نباید بود بنابراین مقدمه برای تشخیص صحت و سقم مرام مذهبی تصوف بایستی باساس آن که دستورات بزرگان حقیقی آن است مراجعه نمود اینکه بعضی قلندران بکلاشی و گدایی و تنبلی و چرس و بنگ و کثافتمآبی عادت کرده و برای جامعه مضر میباشند دلیل این نیست که اساس مذهب تصوف باطل و مضر است چه تصوف دو جنبه قائل است یکی مادّی و دیگری معنوی و برای هر یک از این دو جنبه وظایفی معین نموده و مطابق دستور مولای درویشان علیابنابیطالب که فرماید :
«بکوش برای دنیای خود چنانکه گویی همیشه زنده خواهی بود و بکوش برای آخرت خود چنانکه گویی فردا خواهی مرد» رعایت جنبهی ظاهر و باطن را نموده و از تنبلی و بیکاری و گدایی نهی اکید کردهاند و تریاک و چرس و بنگ را که زایلکنندهی صفات انسانیت میباشد حرام دانستهاند. سلاسل مختلفی که برخلاف وظایف تصوف رفتار میکنند یا قلندرصورتانی که روش آنان با سیرت درویشی بکلی مباینت دارد بدنامکنندهی نکونامی چند میباشد چنانکه درمیان علماء نیز کسانی یافت میشوند که برخلاف وظایف اجتماعی خود رفتار نموده و جامعهی روحانیت را لکهدار و ننگین میکنند. همچنین درمیان مأمورین دولت یا قضات و وکلاء یا روزنامهنویسان ممکن است کسانی یافت شوند که بوظایف وجدانی یا اجتماعی خود رفتار نکرده و بدنامی ایجاد کنند و البته روش آنان مدرک برای تمام افراد یا اساس آن نمیشود. در تصوف نیز چنین است وگرنه اصل و اساس تصوف همانطور که در رعایت اصول روحی و اخلاقی بحد اکمل کوشیده برای قوانین اجتماعی نیز دستورات جامعی اعطاء نموده و بلکه در بعض دورهها امتحان خوبی هم داده است چنانکه استقلال سیاسی ایران و همچنین استقلال مذهب تشیع و بیرون آمدن از زیر نفوذ خلفای عثمانی رهین فداکاریهای صوفیان صفوتنشان و کوشش سلاطین صفویه میباشد. برای مزید اطلاع شما از دستورات تصوف یک نسخه کتاب پند صالح تقدیم گردید متمنی است آن را بدقت مطالعه فرموده و اگر باز هم احتیاج پیدا کرد تحقیقات کاملتری از مطلعین در این باب نموده تا مطلب واضح گردد. متمنی است پاسخ این نامه و رسید کتاب را مرقوم فرموده و در صورتی که مقتضی دانستید عین نامه را در روزنامه چاپ کنند.
مدیر کتابخانهی سلطانی بیدخت اسماعیل ضیائی
.
🔶 «بخوانند و داوری کنند» (شیعیگری)
🔸 گفتار یکم : شیعیگری چگونه پیدا شده؟... (تکهی یک)
شیعیگری تاریخچهی بسیار درازی میدارد ، بلکه خود تاریخی میباشد. ولی ما در اینجا آن را بکوتاهی یاد خواهیم کرد.
شیعیگری باین معنی که خواست ماست از زمان بنیامیه آغاز یافته. چون معاویه بدستاویز کشته شدن عثمان ، با امام علیبنابیطالب بجنگ برخاست و پس از مرگ او خلافت را ، با زور و نیرنگ بدست آورده در خاندان خود ارثی گردانید ، این رفتار او به بسیاری از مسلمانان گران افتاد ، و کسان بسیاری آرزوی خلافت کرده چنین خواستند که آن را از دست بنیامیه بیرون آورند.
لیکن تا معاویه زنده میبود کسی نیارَست بجنبد. پس از مرگ او حسینبنعلی بکوشش برخاست ولی از ناپایداری پیروانش کاری از پیش نبرد و بدانسان که همگی میدانند کشته گردید. سپس چون یزید پسر معاویه مُرد و پسر او معاویهنام ، پس از چهل روز خلافت کناره از آن جُست و برخی آشفتگیها بمیان افتاد ، عبداللهبنزُبیر در مکه و محمدبنحَنَفیه در مدینه بدعوی خلافت پرداختند ، و مختار در کوفه برخاست که او نیز در نهان بخلافت میکوشید. ولی اینها نیز کاری نتوانستند و یکایک از میان رفتند.
سپس دو خاندان بزرگی با بنیامیه به نبرد برخاستند : یکی عباسیان (پسران عباس عموی بنیادگزار اسلام) ، دیگری علویان (پسران علی). عباسیان بنیاد کار خود را بزمینهچینی نهاده چون ناخرسندی ایرانیان را از بنیامیه میدانستند و از آمادگی آنان بشورش آگاه میبودند ، نمایندگانی به ایران فرستادند که در اینجا نهانی بکوششهایی پردازند و دستههایی از پیروان پدید آورند. لیکن علویان بسادگی برمیخاستند و جنگ میکردند و کشته میشدند (چنانکه زیدبنعلی ، یحیا پسر او ، محمد نفس زکیه ، برادرش ابراهیم ، حسین صاحب فَخ و دیگران کشته شدند). از اینرو بنیعباس کار را پیش بردند و با دست ابومسلم بنیاد بنیامیه را برانداخته خود بجای ایشان خلیفه گردیدند.
کوتاهسخن آنکه از نیمهی دوم سدهی نخستِ تاریخ هجری کشاکشهای بسیار سختی بسر خلافت پیدا شده نبرد و جنگ بسیار میرفت. آرزومندان خلافت از هیچگونه کوشش در راه آرزو بازنمیایستادند.
خونها از هم میریختند. خاندانها برمیانداختند. دروغ و نیرنگ بکار میبردند.
در این کشاکشها پیروان علویان «شیعه» نامیده میشدند که به همان معنی «پیروان» میباشد. «شیعیگری» از همانجا آغاز گردیده.
این شیعیگری نخست یک کوشش سیاسی بیآلایشی ، و شیعیان بیشترشان مردان ستودهی نیکی میبودند و پاکدلانه و غیرتمندانه در آن راه میکوشیدند. چه بیگفتگوست که علویان بخلافت بهتر و سزندهتر میبودند. درمیان اینان مردان پاک و پارسا بیشتر یافته میشدی. بویژه در برابر بنیامیه که بیشترشان مردان ناپاک میبودند.
.
🔸 گفتار یکم : شیعیگری چگونه پیدا شده؟... (تکهی یک)
شیعیگری تاریخچهی بسیار درازی میدارد ، بلکه خود تاریخی میباشد. ولی ما در اینجا آن را بکوتاهی یاد خواهیم کرد.
شیعیگری باین معنی که خواست ماست از زمان بنیامیه آغاز یافته. چون معاویه بدستاویز کشته شدن عثمان ، با امام علیبنابیطالب بجنگ برخاست و پس از مرگ او خلافت را ، با زور و نیرنگ بدست آورده در خاندان خود ارثی گردانید ، این رفتار او به بسیاری از مسلمانان گران افتاد ، و کسان بسیاری آرزوی خلافت کرده چنین خواستند که آن را از دست بنیامیه بیرون آورند.
لیکن تا معاویه زنده میبود کسی نیارَست بجنبد. پس از مرگ او حسینبنعلی بکوشش برخاست ولی از ناپایداری پیروانش کاری از پیش نبرد و بدانسان که همگی میدانند کشته گردید. سپس چون یزید پسر معاویه مُرد و پسر او معاویهنام ، پس از چهل روز خلافت کناره از آن جُست و برخی آشفتگیها بمیان افتاد ، عبداللهبنزُبیر در مکه و محمدبنحَنَفیه در مدینه بدعوی خلافت پرداختند ، و مختار در کوفه برخاست که او نیز در نهان بخلافت میکوشید. ولی اینها نیز کاری نتوانستند و یکایک از میان رفتند.
سپس دو خاندان بزرگی با بنیامیه به نبرد برخاستند : یکی عباسیان (پسران عباس عموی بنیادگزار اسلام) ، دیگری علویان (پسران علی). عباسیان بنیاد کار خود را بزمینهچینی نهاده چون ناخرسندی ایرانیان را از بنیامیه میدانستند و از آمادگی آنان بشورش آگاه میبودند ، نمایندگانی به ایران فرستادند که در اینجا نهانی بکوششهایی پردازند و دستههایی از پیروان پدید آورند. لیکن علویان بسادگی برمیخاستند و جنگ میکردند و کشته میشدند (چنانکه زیدبنعلی ، یحیا پسر او ، محمد نفس زکیه ، برادرش ابراهیم ، حسین صاحب فَخ و دیگران کشته شدند). از اینرو بنیعباس کار را پیش بردند و با دست ابومسلم بنیاد بنیامیه را برانداخته خود بجای ایشان خلیفه گردیدند.
کوتاهسخن آنکه از نیمهی دوم سدهی نخستِ تاریخ هجری کشاکشهای بسیار سختی بسر خلافت پیدا شده نبرد و جنگ بسیار میرفت. آرزومندان خلافت از هیچگونه کوشش در راه آرزو بازنمیایستادند.
خونها از هم میریختند. خاندانها برمیانداختند. دروغ و نیرنگ بکار میبردند.
در این کشاکشها پیروان علویان «شیعه» نامیده میشدند که به همان معنی «پیروان» میباشد. «شیعیگری» از همانجا آغاز گردیده.
این شیعیگری نخست یک کوشش سیاسی بیآلایشی ، و شیعیان بیشترشان مردان ستودهی نیکی میبودند و پاکدلانه و غیرتمندانه در آن راه میکوشیدند. چه بیگفتگوست که علویان بخلافت بهتر و سزندهتر میبودند. درمیان اینان مردان پاک و پارسا بیشتر یافته میشدی. بویژه در برابر بنیامیه که بیشترشان مردان ناپاک میبودند.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش دوم : آهنگهای بدخواهانه)
🔸 4ـ دنبالهی سخن از شرقشناسان (تکهی سه از پنج)
من نمیتوانم از دلهای شرقشناسان آگهی دهم و بگویم فلان نیکخواه و بَهمان بدخواه میبوده ، و بهتر میدانم که از کارهای آنان سخن رانم. در دلهای آنان هرچه میبوده باشد. برخی از آنان بما سودمند افتاده و برخی زیانمند.
مثلاً مارکوارت (1) و نولدکه (2) از شرقشناسان بسیار دانشمند میبودند ، من از کتابها و نوشتههای آنان جز سود نمیشناسم. در تاریخ و زبانشناسی نادانستههای بسیاری را دانسته گردانیدهاند.
ولی گوستاو لوبون ، کتابی که بنام «تمدن اسلامی» نوشته هرآینه زیانمند بوده. این مرد ستایشهای پرگزافه از عرب مینویسد و در همان حال از ترکها که فرمانروایان جهان عرب میبودند نکوهش دریغ نمیدارد. پیداست که خواستش جز پدید آوردن دشمنی درمیان عرب و ترک نمیبوده. از باردهی خاک سوریا (3) ، از کوشندگی مردم آنجا ، ستایش بسیار کرده میگوید : اگر اینجا در دست یک حکومت دادگر باشد بسیار آباد خواهد شد. خواستش از حکومت دادگر ، حکومت فرانسه است که از صد سال باز چشم بسوریا دوخته بود و در پایان جنگ جهانگیر گذشته [جنگ جهانی یکم] بآرزوی خود رسید و ما دیدیم که چه دادگری از خود نشان داد.
از شرقشناسان انگلیس سخن میرانم : یکی از آنها سِر جون مالکم (4) بوده که در زمان فتحعلیشاه با دستیار خود میجر کینیر (5) بایران آمده و چند سال در ایران ماندهاند و یک رشته کارهای سیاسی انجام دادهاند. من از این کارهای سیاسی ایشان آگاهی نیکی نمیدارم و در آن باره سخن نمیرانم. ولی از کتابی که مالکم در تاریخ و کتابی که کینیر در جغرافی نوشته جز خشنودی و خرسندی نتوان نمود.
یکی از شرقشناسان انگلیس سر هنری رالینسن (6) بوده که یک کار بسیار سودمند تاریخی را برای ما انجام داده ، و آن اینکه نوشتهی بیستون را که برای ایران سند تاریخی و زبانی ارجداریست برای نخست بار ترجمه کرده و در دسترس ما گزارده. در راه خواندن الفبای میخی پیش از آن رنجها کشیده شده و پیشرفتها رخ داده بود. از اینسو هنوز هم چیزهای دانسته نشده در آن نوشته بسیار است که سپس دانسته خواهد شد. با همهی اینها کار سِر هنری رالینسن در زمینهی خود بیمانند و ارجدار بوده. ولی از آنسو ما میبینیم کسانی از همشهریان او ـ از مستر آربری (7) و دکتر [مارگارت] اسمیث (8) و دیگران ـ کوشش بسیار بکار میبرند که بصوفیگری رنگ و روغن زنند و آن را یک چیز پایهدار و ارجمند نشان دهند. که هرآینه بسیار زیانمند است.
از شرقشناسان اروپا یکی که بیشتر از دیگران ، در زمینهی ایران ، بویژه در زمینهی شاعران ، کار کرده پرفسور ادوارد براون بوده. اینست میخواهم دربارهی او کمی بیشتر سخن رانم.
نخست چیزی که من از کتابهای براون خواندم تاریخ مشروطهی او بود. خشنود گردیدم که کسی در لندن نشسته و به پیشامدهای کشور ما آن اندازه دلبستگی نشان داده و بدانسان رنج برده و تاریخ آن را نوشته. همچنان کتابچههای او دربارهی التماتوم روس و کشاکش ایرانیان با آن دولت مرا بسیار سَهانید (9) . بویژه که دیدم از نکوهش دولت انگلیس نیز بازنمیایستد و پاسخدهی[=مسئولیت] آن دولت را در آن پیشامدها برخ انگلیسیان میکشد. (10) کتابچهی او بنام «فرمانروایی هراس در تبریز» مرا بسیار تکان داد. همچنان کتابهای او دربارهی جنبش بابیگری و پیشامدهای آن جنبش بمن خوش افتاد.
اینبود «تاریخ هجدهساله» را که مینوشتم در دیباچهی بخش یکم از براون نامی برده باو سپاس گزاردم. لیکن روزی هم یکی از جلدهای «تاریخ ادبیات ایران» او را دیدم و بمن شگفت افتاد که همچون براون مردی در همچون لندن جایی نشسته بجستجو از شعرهای شاعران و از تاریخچهی زندگانی آنان پرداخته.
پابرگیها :
1ـ Josef Markwart تاریخدان و شرقشناس آلمانی
2ـ Theodor Nöldeke شرقشناس آلمانی
3ـ خواست از سوریا ، همان سرزمین کهن شام است که امروز کشورهای سوریه ، اردن ، لبنان و فلسطین از دل آن بیرون آمده. انگلیس و فرانسه پیمان «سایکس ـ پیکو» باهم بسته و آن سرزمین را هنوز جنگ جهانی یکم پایان نیافته میان خود بخشیده بودند. (همانند پیمان پترزبورگ 1907 که انگلیس و روس ایران را میان خود بخشیده بودند).
4ـ Sir John Malcolm افسر اسکاتلندی کمپانی هند شرقی ، تاریخدان و مأمور سیاسی انگلستان
5ـ Sir John Macdonald Kinneir
6ـ Sir Henry Rawlinson ، تلفظ درست این نام همانست که نوشتهایم. نویسنده نیز در زیر پیکرهی او «رالینسن» نوشته. گویا چون نام او در ایران با تلفظ و نویسش «راولینسون» رواج یافته بوده ، در متن بدینسان که شناختهتر بوده نوشته است.
👇
🔸 4ـ دنبالهی سخن از شرقشناسان (تکهی سه از پنج)
من نمیتوانم از دلهای شرقشناسان آگهی دهم و بگویم فلان نیکخواه و بَهمان بدخواه میبوده ، و بهتر میدانم که از کارهای آنان سخن رانم. در دلهای آنان هرچه میبوده باشد. برخی از آنان بما سودمند افتاده و برخی زیانمند.
مثلاً مارکوارت (1) و نولدکه (2) از شرقشناسان بسیار دانشمند میبودند ، من از کتابها و نوشتههای آنان جز سود نمیشناسم. در تاریخ و زبانشناسی نادانستههای بسیاری را دانسته گردانیدهاند.
ولی گوستاو لوبون ، کتابی که بنام «تمدن اسلامی» نوشته هرآینه زیانمند بوده. این مرد ستایشهای پرگزافه از عرب مینویسد و در همان حال از ترکها که فرمانروایان جهان عرب میبودند نکوهش دریغ نمیدارد. پیداست که خواستش جز پدید آوردن دشمنی درمیان عرب و ترک نمیبوده. از باردهی خاک سوریا (3) ، از کوشندگی مردم آنجا ، ستایش بسیار کرده میگوید : اگر اینجا در دست یک حکومت دادگر باشد بسیار آباد خواهد شد. خواستش از حکومت دادگر ، حکومت فرانسه است که از صد سال باز چشم بسوریا دوخته بود و در پایان جنگ جهانگیر گذشته [جنگ جهانی یکم] بآرزوی خود رسید و ما دیدیم که چه دادگری از خود نشان داد.
از شرقشناسان انگلیس سخن میرانم : یکی از آنها سِر جون مالکم (4) بوده که در زمان فتحعلیشاه با دستیار خود میجر کینیر (5) بایران آمده و چند سال در ایران ماندهاند و یک رشته کارهای سیاسی انجام دادهاند. من از این کارهای سیاسی ایشان آگاهی نیکی نمیدارم و در آن باره سخن نمیرانم. ولی از کتابی که مالکم در تاریخ و کتابی که کینیر در جغرافی نوشته جز خشنودی و خرسندی نتوان نمود.
یکی از شرقشناسان انگلیس سر هنری رالینسن (6) بوده که یک کار بسیار سودمند تاریخی را برای ما انجام داده ، و آن اینکه نوشتهی بیستون را که برای ایران سند تاریخی و زبانی ارجداریست برای نخست بار ترجمه کرده و در دسترس ما گزارده. در راه خواندن الفبای میخی پیش از آن رنجها کشیده شده و پیشرفتها رخ داده بود. از اینسو هنوز هم چیزهای دانسته نشده در آن نوشته بسیار است که سپس دانسته خواهد شد. با همهی اینها کار سِر هنری رالینسن در زمینهی خود بیمانند و ارجدار بوده. ولی از آنسو ما میبینیم کسانی از همشهریان او ـ از مستر آربری (7) و دکتر [مارگارت] اسمیث (8) و دیگران ـ کوشش بسیار بکار میبرند که بصوفیگری رنگ و روغن زنند و آن را یک چیز پایهدار و ارجمند نشان دهند. که هرآینه بسیار زیانمند است.
از شرقشناسان اروپا یکی که بیشتر از دیگران ، در زمینهی ایران ، بویژه در زمینهی شاعران ، کار کرده پرفسور ادوارد براون بوده. اینست میخواهم دربارهی او کمی بیشتر سخن رانم.
نخست چیزی که من از کتابهای براون خواندم تاریخ مشروطهی او بود. خشنود گردیدم که کسی در لندن نشسته و به پیشامدهای کشور ما آن اندازه دلبستگی نشان داده و بدانسان رنج برده و تاریخ آن را نوشته. همچنان کتابچههای او دربارهی التماتوم روس و کشاکش ایرانیان با آن دولت مرا بسیار سَهانید (9) . بویژه که دیدم از نکوهش دولت انگلیس نیز بازنمیایستد و پاسخدهی[=مسئولیت] آن دولت را در آن پیشامدها برخ انگلیسیان میکشد. (10) کتابچهی او بنام «فرمانروایی هراس در تبریز» مرا بسیار تکان داد. همچنان کتابهای او دربارهی جنبش بابیگری و پیشامدهای آن جنبش بمن خوش افتاد.
اینبود «تاریخ هجدهساله» را که مینوشتم در دیباچهی بخش یکم از براون نامی برده باو سپاس گزاردم. لیکن روزی هم یکی از جلدهای «تاریخ ادبیات ایران» او را دیدم و بمن شگفت افتاد که همچون براون مردی در همچون لندن جایی نشسته بجستجو از شعرهای شاعران و از تاریخچهی زندگانی آنان پرداخته.
پابرگیها :
1ـ Josef Markwart تاریخدان و شرقشناس آلمانی
2ـ Theodor Nöldeke شرقشناس آلمانی
3ـ خواست از سوریا ، همان سرزمین کهن شام است که امروز کشورهای سوریه ، اردن ، لبنان و فلسطین از دل آن بیرون آمده. انگلیس و فرانسه پیمان «سایکس ـ پیکو» باهم بسته و آن سرزمین را هنوز جنگ جهانی یکم پایان نیافته میان خود بخشیده بودند. (همانند پیمان پترزبورگ 1907 که انگلیس و روس ایران را میان خود بخشیده بودند).
4ـ Sir John Malcolm افسر اسکاتلندی کمپانی هند شرقی ، تاریخدان و مأمور سیاسی انگلستان
5ـ Sir John Macdonald Kinneir
6ـ Sir Henry Rawlinson ، تلفظ درست این نام همانست که نوشتهایم. نویسنده نیز در زیر پیکرهی او «رالینسن» نوشته. گویا چون نام او در ایران با تلفظ و نویسش «راولینسون» رواج یافته بوده ، در متن بدینسان که شناختهتر بوده نوشته است.
👇