پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)

🔸 6 ـ چرا بدآموزیهای زمان مغول را رواج می‌دهند؟! (تکه‌ی دو از چهار)


ولی شما اگر در تاریخ جستجو کنید و از رفتار و کردار مردم پس از بازگشت مغول آگاهی بخواهید خواهید دید کمترین پروایی نمی‌داشته‌اند ، و بیکبار آن سرگذشت دلگداز را فراموش کرده هر گروهی درپی کارهای خود می‌بوده‌اند. ما از آن زمان داستانهایی می‌خوانیم که هر یکی گواه روشن دیگری از پستی اندیشه‌های مردم می‌باشد. یکی از آنها داستان مدرسه‌ی مُستَنصِریه است که در اینجا یاد می‌کنیم :

المُستَنصِربالله نوه‌ی همان الناصرلدین‌الله است و او این مدرسه را در سال625 هجری (هفت سال پس از بازگشت چنگیزخان) آغاز کرده در سال631 بپایان رسانید و گنجینه‌ی بسیار در راه آن بکار برد و چون پایان یافت با شکوه بسیاری آنجا را بگشاد و چند صد تن فقیه و چند صد تن صوفی را در آن جا داد که همه‌ی دربایستهای زندگی را آماده می‌داشتند.

این مدرسه نامش در کتابها بسیار یاد شده و آن را نمونه‌ای از پیشرفت جهان اسلام و از ریشه‌دار بودن «تمدن اسلامی» شمارده ستایشهای بسیاری نوشته‌اند. ولی راستی آنست که ساختن چنین مدرسه‌ای در آن زمان نمونه‌ای از پستی اندیشه‌های مسلمانانست. آن خلیفه اگر پست‌اندیشه نبودی بایستی دشمنانی همچون مغول را که هنوز دست از کشورهای اسلامی نکشیده همچنان گاه و بیگاه بتاخت و تاراج می‌آمدند فراموش نگرداند ، و همه‌ی گنجینه‌ی خود را بیرون ریخته افزار جنگ بسیجد و سپاه آراید. آن فقیهان اگر نادان و گیجسر نبودندی بایستی هر یکی بیش از هر درسی فن جنگ بیاموزد و بایستی مردم را نیز باین کار وادارند. آن صوفیان اگر بهره از فهم و خرد داشتندی دانستندی که آن زبونی و درماندگی مسلمانان نتیجه‌ی بدآموزیهای ایشان است و از آن پیشامد دلگداز بخود آمدندی و این بار بجای خانقاه‌نشینی و مفتخواری بشیوه‌ی غیرت و مردانگی گراییده بیاد گرفتن جنگ و شمشیرزنی کوشیدندی. اینکه پس از آن خونریزیهای چنگیز مسلمانان باز بخود نیامده‌اند و بدینسان بجای آمادگی جنگی بساختن مدرسه پرداخته و همان کارهای بیهوده‌ی پیشین را دنبال کرده‌اند نمونه‌ی نیکی از گمراهی ایشان و از پستی اندیشه‌های آنان می‌باشد.


.
مدرسه‌ی مستنصریه‌ی بغداد
یا «لانه‌ی فقیه‌تراشی و صوفی‌سازی»
✴️ از نوشته‌های دیگران

✴️ 📖 🖌 تجارب السلف - در تواریخ خلفا و وزرای ایشان ، هندوشاه نخجوانی ، س 325


🔸 چگونه مسلمانان زبون مغولان گردیدند؟!

🔸 نمونه‌ای از تباهی خوی مسلمانان همزمان با حمله مغول

🔸 در مدرسه نظامیه بغداد چه می‌گذشت؟!

🔸 مردمی که خوی جنگجویی و غیرت خود را از دست داد و آلوده خرافات و ملابازی و صوفیگری و لواط گردید ، خوار و زبون گردد.


از ملک‌الافاضل قدوة‌المورخین جمال‌الدین ابوالقاسم کاشی دامت ایامه استماع رفت ، والعهدة علیه فیما رواه ، که وقتی جماعتی بخدمت ناصر [خلیفه عباسی] بازنمودند که فقها و طلبه علم که در مدرسه نظامیه میباشند همه روز بشرب خمر و لواط و زنا مشغولند و ناصر صورتی خوب داشت جهت امتحان صدق این سخن جامه موصلیانه درپوشید و خود را بعطر و بوی خوش بیاراست و در نظامیه رفت و طواف می‌کرد یکی از آن طلاب که بر منهیات و قبایح اقدام می‌نمودی بر غرفه ایستاده بود چون ناصر باین شکل و هیئت بدید طمع کرد و در ساعت از غرفه بصحن مدرسه آمد و با او سخن درپیوست و سخن بدانجا رسانیده ناصر را معلوم شد که بیشتر اهل مدرسه بمنهیات مشغولند ، بدارالخلافه بازگشت و بفرمود تا تمامت فقها را از نظامیه بیرون کردند و بجای ایشان خربندگان و سوّاس درآمدند و طویله اسبان و استران بزدند و مدتی نظامیه در عین بغداد مربط دواب و محل کلاب بود تا ...



.
گفت و شنید 5.pdf
186.7 KB
🔸 گفت و شنید ۵


🖌 احمد کسروی



🔹 همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»

🔸 ما از مردم چه می‌خواهیم؟.. (تکه‌ی یک از پنج)


در ایران یک رشته کلمه‌هایی هست که معناهای نیکی داشته ، ولی چون بدست بدان افتاده بد گردیده و کلمه‌ها نیز موهون شده که آدم چون می‌خواهد در گفتن یا در نوشتن یکی از آنها را بکار برد سختش می‌آید.

یکی از آن کلمه‌ها «حزب» است که از بس موهونست ما بسختی آن را بکار می‌بریم ، و آنگاه در تردید می‌مانیم که آیا خوانندگان چه معنایی را از آن فهمیدند ـ آیا آن معنای درست و نیکش را یا این معنای آلوده و موهونش را؟..

من چون در نوشته‌هایم این کلمه را بکار می‌برم اینست باید در اینجا معنی درست آن را روشن گردانیده بگویم ما از این کلمه چه معنایی را می‌خواهیم. نخست باید اندکی از تاریخچه‌ی حزبها در ایران بنویسیم :

سی و چند سال پیش چون در ایران مردم بیدار شدند و جنبشی بنام مشروطه‌خواهی برخاست خواه‌ و ناخواه حزبها پیدا شد. نخستین حزب در ایران دسته‌ی مجاهدان بودند.

تاریخچه‌ی این دسته بکوتاهی آنست که دو سال پیش از زمان مشروطه گروهی از ایرانیان در باکو ، گرد آمده یک حزبی بنام «اجتماعیون عامیون» پدید آوردند و رئیس ایشان نریمان نریمانوف بود که سپس یکی از کسان بنام گردید.

این جمعیت تازه بکار پرداخته بود که در ایران داستان مشروطه پیش آمد ، و آنان کسانی را از اعضای خود برگزیده برای شرکت در شورش[=انقلاب] بشهرهای ایران فرستادند که هنوز چند تن از آن کسان در تبریز و دیگر جاها زنده‌اند.

ولی در تبریز در همان ماههای نخست شورش ، چند تن از سردستگان دست بهم داده در خود آنجا جمعیتی بنام «مجاهد» پدید آوردند که چنانکه گفتیم نخستین حزبی در ایران بود.

این حزب با سادگی بسیار تشکیل یافت و با یک نظم و تندی پیش رفت. نخست تنها در تبریز بودند. سپس در تهران و گیلان و شهرهای دیگر آذربایجان نیز پیدا شدند ، و چنانکه در تاریخ نوشته شده همین حزب بود که با محمدعلی‌میرزا نبردها کرد و سپس بخونریزیها پرداخت و سرانجام او را از تخت پایین آورد و از ایران بیرون راند. این حزب بود که پایه‌ی مشروطه را در ایران استوار گردانید ـ این حزب بود که قهرمانانی همچون ستارخان و باقرخان و حسین‌خان باغبان و یِفرِمخان و سردار محیی و یارمحمدخان و حیدر عمواُغلی و عظیم‌زاده و میرزا علی‌اکبرخان و دیگران بیرون داد.

سپس چون محمدعلی‌میرزا برافتاد و اندک‌آرامشی در ایران رخ داد برخی از ایرانیان که از اروپا بازگشته بودند در تبریز و تهران حزب دمکرات را بنیاد نهادند. آنچه ما می‌دانیم این بنیادگزاران سوءنیت داشتند و مقصودشان این بود که جدایی درمیان آزادیخواهان پدید آورند و یک حزبی ساخته با دست آن مجاهدان را از میان برند.

با اینحال چون کسانی که دعوت آنان را پذیرفته بدمکراتی درآمدند از آزادیخواهان خونگرم بودند آن حزب هم در اندک‌زمانی در همه‌ی شهرهای بزرگ ایران تأسیس یافت و خود یک جمعیت کوشنده‌ی بزرگی شد. چون در سال 1329[تیرماه1290 خورشیدی] محمدعلی‌میرزا دوباره به ایران بازگشت و بار دیگر خطر برای آزادی رخ داد ، اینان در برابر پیشامد دلیری و ایستادگی نشان داده پشتیبانی مهمی بدولت نمودند.


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)

🔸 6 ـ چرا بدآموزیهای زمان مغول را رواج می‌دهند؟! (تکه‌ی سه از چهار)


اینکه از دانشهای مسلمانان نام برده می‌شود ما از دانشهای آنان آگاهیم و می‌دانیم که بیشتر آنها جز گمراهی و نادانی نبوده و خود در نتیجه‌ی همان دانشها باین پستی اندیشه‌ها دچار گردیده‌اند. یک رشته از دانشهای آنان پندارهای صوفیگری بوده که بنام «عرفان» می‌نامیده‌اند. یک رشته‌ی دیگری بافندگیهای یونان و روم بوده که «فلسفه» می‌خوانده‌اند. یک رشته‌ی دیگر خراباتیگری بوده. یک رشته‌ی دیگری باطنیگری بوده. اینها را ما می‌شناسیم و نیک می‌دانیم که چه آموزاکهای پوچ و زهرآلود و سراپا گمراهیست.

فیلسوف آن زمان خیام بوده که رباعیهایش در دست ماست. یک مرد بی‌همه‌چیزی که فریاد می‌کشد و می‌گوید :

مِی خوردن و مست بودن آیین منست
فارغ بودن ز کفر و دینْ دین منست

یک مرد کوتاه‌بینی که بجهان جز با دیده‌ی بدمستی نمی‌نگریسته و این دستگاه بسیار آراسته و بسامانی را هیچ و پوچ می‌پنداشته.

ای بیخبر این طاق مجسم هیچست
این گنبد نه رواق ارقم هیچست

خوش باش کزین نشیمن کون و فساد
وابسته‌ی یک دمیم و آن دم هیچ است

پندآموزشان سعدی بوده که در چنان زمانی بمردم درس بیغیرتی داده می‌گوید :

چون زهره‌ی شیران بدرد نعره کوس
زینهار مده جان گرامی بفسوس

با هر که خصومت نتوان کرد بساز
دستی که بدندان نتوان برد ببوس

نمونه‌ای از پستی خویها باب پنجم گلستانست که مرد بی‌آبرو ، زشتکاریهای جوانی و پیری خود را داستان گردانیده و بنام درسهای نیکخویی در کتابش نوشته. یک مرد بیدردی که در زمان هلاکو زیسته و کشتارهای او را در ایران و عراق دیده و یا از نزدیک شنیده و با اینحال شما در سراسر شعرها و کتابهایش یک یادی از آن ستمگریها و خونریزیها نتوانید یافت.

آن صوفیان که «عرفاء» نامیده شده‌اند یک نمونه‌ای از پستی و بیدردی آنان اینست که در همان هنگامی که ایرانیان صد ستم کشیده و بیشتر خاندانها در سوگواری می‌بودند با صد بی‌پروایی در خانقاهها دف و نای می‌زدند و با آن ریش و پشم چرک‌آلود و آن خرقه‌های بدریخت پای می‌کوفتند و دست می‌افشاندند و بانگ بنعره بلند گردانیده می‌گفتند :

این وجد و سماع ما مجازی نبود
وین رقص که می‌کنیم بازی نبود

با بیخبران بگوی کای بیخبران
این مفت سخن باین درازی نبود

یکی از سران این صوفیان ابوبکر رازی (1) بوده که از مشایخ سلسله شمرده می‌شود. این نامرد بگفته‌ی خودش (در دیباچه‌ی مرصاد العباد) چون شنیده مغولان آهنگ عراق[عجم] دارند بجای آنکه همشهریان خود را بآمادگی برانگیزد یا در اندیشه‌ی چاره‌ی دیگری باشد زنان و فرزندان خود را گزارده و شبانه با چند تن درویش لخت و بیهوده (بگفته‌ی خودش : با جمعی اعزه و درویشان) از شهر بگریخته و باری این نکرده که زنان و فرزندان خود را همراه ببرد ، که چون مغولان به ری رسیده‌اند همگی آنان را از تیغ گذرانیده‌اند و آن بیغیرت پستنهاد چون این داستان را می‌نویسد دل خود را با یک شعری خنک می‌گرداند :

بارید بباغ ما تگرگی
از گلبن ما نماند برگی


پابرگی :
1ـ نجم‌الدین ابوبکر عبدالله بن محمد بن شاهور دایه‌ی رازی که بیشتر به نجم‌الدین رازی شناخته شده.


.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»

🔸 ما از مردم چه می‌خواهیم؟.. (تکه‌ی دو از پنج)


اگرچه این بار نیز جنگ را مجاهدان و بختیاریان کردند و با دست اینان بود که ارشدالدوله سردارِ محمدعلی‌میرزا دستگیر و کشته گردیده و خود محمدعلی شکستهای پی‌درپی یافته به استرآباد گریخت لیکن در پارلمان و در تهران ایستادگی دمکراتها در برابر بدخواهان و پشتیبانی آنان بدولت اثر بزرگی را داشت.

سپس چون در همان سال روسیان اُلتیماتم داده سپاه تا بقزوین آوردند و ایران در برابر یک خطر بزرگی واقع شد ، در این پیشامد نیز دمکراتها در اظهار احساسات و ایستادگی شایستگی از خود نشان دادند. اگرچه بیک کاری موفق نشدند (و خود نمی‌توانستند شد) لیکن زبونی از خود ننمودند.

در اهمیت این حزب آن بس که روس و انگلیس نبودن آنان را می‌خواستند ، و چون پس از پذیرفته شدن اُلتیماتم مجلس بسته گردید ناصرالملک و وزیران او که فرصت یافته بودند بکندن ریشه‌ی اینان کوشیدند ، از آنسوی در تبریز روسیان چند تن از اینان را که میرزا احمد سهیلی و آقامحمدابراهیم و دیگران بودند بدار کشیدند.

سپس چون در سال 1332[1293 خورشیدی] جنگ جهانگیر اروپا برخاست و در ایران نیز تبدلاتی رخ داد [و] مجلس بار دیگر باز شد در این هنگام نیز دمکراتها جوش و جنب بزرگی از خود نشان دادند و بیک کار بزرگی برخاسته برای جنگ با دو دولت همسایه از تهران مهاجرت کردند ، و با آلمان و عثمانی همدست شده با دسته‌های سپاه روس ، جنگ و خونریزی نمودند و دولت مرکزی را بنام آنکه با روس و انگلیس همدست می‌باشد برسمیت نشناخته خود ، در کرمانشاهان دولت دیگری بنیاد نهادند. اینها نیز کارهای حزب دمکراتست. اینها نیز در تاریخ ایران مؤثر افتادند و نامی از خود در آن یادگار گزاردند.

ولی در داستان مهاجرت یک چیزهای ناستوده‌ای رخ داد ، زیرا آلمانها برای پیشرفت مقاصد خود در ایران از دادن پول مضایفه نمی‌کردند و لیره‌های بسیاری سکه زده همراه خود آورده بودند. کسانی از سران مهاجران بپول گرویده رفتار ناستوده‌ای کردند و این مایه‌ی تنفر دیگران شد و درمیانه اختلافها رخ داد.

از آنسوی خود مهاجرت نتیجه‌ی نیکی نداد. یک دسته‌ی بزرگی از ژاندارم ایران و از مهاجران در جنگ کشته گردیدند و آخرین نتیجه آن شد که مهاجران پس از دو سال رنج و آوارگی از خاک ایران بیرون رفته در عثمانی و دیگر جاها پراکنده گردیدند.

این نافیروزیها نتیجه‌ آن را داد که بیشتر آزادیخواهان نومید گردیده کناره‌جویی کردند. بخصوص مردان پاکدامنی که جز رهایی این کشور و توده را نمی‌خواستند و درپی سود شخصی نبودند. اینان بیکبار دلسرد شده بکناری رفتند.

این دلسردی و کنارجویی آنان نیز نتیجه آن را داد که میدان برای کسان سودجو و آلوده‌دامن باز گردید که بنام آزادیخواهی یا دمکراتی بمیان افتادند و بخودنمایی و سودجویی پرداختند. باید گفت یک «تحولی» در عالم آزادیخواهی پدید آمد و دستگاه تغییر یافت.

این زمان ده سال بیشتر از آغاز جنبش مشروطه می‌گذشت. در آن ده سال بیشتر ، کم‌کم در تهران کسانی پیدا شده بودند که شیوه‌ی سود جستن و پول درآوردن را ـ از راه دسته‌بندی و روزنامه‌نویسی و هیاهو و دخالت در کار کابینه‌ها و هواداری از این وزیر و از آن وزیر و مانند اینها ـ نیک یاد گرفته بودند.
در آن ده سال و بیشتر این قبیل سودجویان از این شهر و از آن شهر بتهران آمده و در اینجا مانده کم‌کم یک دسته‌ی بزرگی شده بودند.

بسیاری از نمایندگان پارلمان از شهرها بتهران آمده و پس از پایان دوره‌ی وکالت بازنگشته و در اینجا مانده و از آن راهی که گفتیم بپول‌اندوزی و خوشگذرانی پرداخته بودند. این کسان را در آن زمان «هوچی» نامیده‌اند ما نیز به همان نام می‌خوانیم.

آزادیخواهان غیرتمند و جانفشان از میان رفته و این هوچیان جای آنان را گرفته بودند.


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)

🔸 6 ـ چرا بدآموزیهای زمان مغول را رواج می‌دهند؟! (تکه‌ی چهار از چهار)


اینها نمونه‌هایی از اندیشه‌ها و از خویهای مسلمانان آن زمان است و اینست ما می‌گوییم : آن مغولان دُژآگاه بیابانگرد برتری باینان داشته و بزندگانی شاینده‌تر از اینان می‌بوده‌اند ، و آن چیرگی که یافته‌اند از روی آیین جهان بوده است. آن مغول بیابانگرد هرگز این نکردی که زنان و فرزندان خود را در جلو دشمن بگزارد و شبانه جان خود را برداشته بگریزد. اگر کسی از میان ایشان برخاسته چنین گفتی : «بجنگ نروید و بیهوده جان خود را به بیم نیندازید» او را یک بدآموز پستی شناخته دهانش را خُرد کردندی. اگر کسی چنین گفتی : «ما باید نه اندیشه‌ی آینده کنیم ، و نه پروای گذشته داریم ، و تنها این دم را غنیمت شمرده خوش باشیم آن مغولی دُژآگاه ، پستی این اندیشه را دریافتی و او را از خود دور راندی. آن چنگیز خونخوار در فهم و اندیشه برتری بر المستنصر‌بالله و همه‌ی وزیران او داشته که چون شنید خوارزمشاه بازرگانان فرستاده‌ی او را کشته است بخونخواهی و کینه‌جویی برخاست. ولی این نافهم و پستنهاد آنهمه خونهای مسلمانان را فراموش گردانیده پولها را در راه مدرسه ساختن و فقیه و صوفی پروردن بکار برد.

کنون از اینجا بیک نتیجه‌ی دیگری نیز توان رسید ، و آن اینکه کوششهای اروپاییان در راه رواج بدآموزیها و اندیشه‌های زمان مغول از چه راهست؟.. آن ستایشهای گزافه‌آمیز از خیام ـ خیام دیوانه ـ برای چیست؟.. آن هواداریها از سعدی ـ سعدی تردامن ـ چه معنی دارد؟.. آن جایگاه بلند برای حافظ ـ حافظ پریشانگو ـ بهر چه می‌باشد؟..

چگونه است که مردمی که خود در راه زندگی سختترین نبرد را می‌کنند و همه‌ی دانشها و آگاهیهای خود را جز در این راه بکار نمی‌برند و از کنون اندیشه‌ی صد سال دیگر را می‌دارند چنین مردمی برای ایرانیان پیروی از بدآموزیهای خیام و حافظ و سعدی و مولوی را که سراپای آن بیدردی و بیپروایی و بیغیرتیست آرزو می‌کنند؟!..

چگونه است که در راه این کار سالانه صدهزار لیره بکار می‌برند و شرقشناسان می‌پرورند و کتابهای شرقی بچاپ رسانیده پراکنده می‌سازند؟!..

باید راستی را گفت : اینها همه برای آنست که شرقیان را در همان حال آلودگی و پستی که در زمان مغول داشته‌اند نگه دارند و بدینسان همیشه زیردست خود گردانند. اینست خواست اروپا ، اینست انگیزه‌ی آن کوششهای شرقشناسان.

اما کسانی که از شرقیان با آنان همدستی می‌نمایند و پیاپی کتابهای شعری از خیام و سعدی و حافظ بچاپ رسانیده پراکنده می‌کنند ، اینان بدو گونه‌اند : یکی آنان که مزدوران بیگانگانند و دانسته و فهمیده در آن راه می‌کوشند. دیگری آنان که فریب خورده‌اند و از نافهمی بکندن ریشه‌ی توده‌ی خود می‌کوشند.

از اینسوی دشمنی ما که با این کتابها و دیوانها می‌نماییم و چند سالست که در این راه می‌کوشیم از همان رهگذر است. آنان زبونی و زیردستی شرقیان را می‌خواهند و آن کوششها را می‌کنند و ما سرفرازی و شایندگی شرقیان را می‌خواهیم و این تلاشها را بکار می‌بریم. آنان می‌کوشند که کتابهای خیام و سعدی و حافظ و مولوی و دیگر مانندهای آنها را که همچون زهری برای اندیشه‌های شرقیان است فراوان گردانند و همگی را بخواندن آنها وادارند و ما براهنمایی خدا می‌کوشیم که بهمه‌ی آنها آتش زنیم و مردم را از خواندن آنها بازداریم. آن انگیزه‌ی کوششهای ایشانست و این سرچشمه‌ی تلاشها ما.


.
کوشاد تلگرام : شهریور 1320 یکی از پیشامدهای سراسر بدبختی برای این کشور بود. این سخن را کسانی بهتر می‌فهمند که بدانند ارتجاع یا بهتر بگوییم دستگاه ملایان را حکومت رضاشاه توانسته بود از کارهای کشورداری دور دارد و میدان را به آنها تنگ گرداند. کسانی بهتر می‌فهمند که بدانند ملایان نیز خود «دوره‌ی روحانیت را خاتمه یافته‌» دانسته پیاپی رخت ملایی از تن بدر می‌آوردند. آنهایی بهتر می‌فهمند که دانسته باشند همینکه رضاشاه افتاد ، بساط ارتجاع بدست وزیران خائن بازگردانیده شد. ملایان رو و میدان یافتند و پشتیبانی شدند (کتاب دادگاه دیده شود).

روی‌همرفته پس از رضاشاه کابینه‌هایی که سررشته‌ی کارها را بدست گرفتند همی‌خواستند کارهای نیک رضاشاه را بازگردانند. یک رشته از آن کارهای نیک همین گوشه‌نشین گردانیدن ملایان و گرفتن کارها از دستشان بود. غدغن کردن نمایشهای محرم ، سینه‌زنی و زنجیرزنی و قمه‌زنی بود. کاستن از شمار واعظان بود. ... ولی پس از برافتادن آن سردار بزرگ ایران ، خائنان به این کشور خواستند ایرانی آبرومند و در راه پیشرفت نباشد. خواستند بدست ارتجاع بنیاد آزادیخواهی را ریشه کنند. خواستند مردم را سرگرم و گرفتار اندیشه‌های پست ملایان گردانند.

از جمله کارهایی که خائنان کردند بازگردانیدن چادر و چاقچور بود. آنها روبازی زنان را نیز برنتافتند. اینبود ملایان رو یافتند و میدان برایشان گشاده شد که بر منبرها بروند و باز به مردم‌آزاری بپردازند. در این میان فراوان نبودند کسانی که غم توده می‌خوردند و یا بیمگینی نیرو گرفتن ملایان را درمی‌یافتند.

یک شمار کمی از زنان هم که این وضع را بیمگین و آزادیهای بدست آمده را در کار پایمال شدن دیده فریاد برمی‌آوردند پشتیبانی نشدند. کوشندگان سیاسی آن دوره که برافتادن رضاشاه را فرصتی تاریخی می‌شماردند چندان سرگرم آرزوهای خود ـ کوشش برای بدست آوردن جایگاههایی در حکومت ـ بودند که اساساً نیرو گرفتن ملایان را بچیزی نگرفتند. اینست بازگشت چادر و چاقچور و نمایشهای محرم و منبر یافتن ملایان نه چیزهایی بود که نزد ایشان ارجدار باشد.

نویسنده‌ی این نامه بانویی از بانوان بافهم بوده که ارزش برداشتن چادر و آزادیهایی را که زنان یافتند نیک می‌فهمیده. این گفتار یک سال پس از رفتن رضاشاه از ایران نوشته شده و نشان می‌دهد که چادر را با دست ملایان بازآورده و چنان می‌نمودند که اکنون روزگار آزادیست : هر که خواست چادر بسر کند و هر که نخواست نکند. آن دیکتاتوری بود و این دمکراسی است! بسیاری با همین دو نام فریب می‌خوردند و نیرنگی را که در پس کارها بود درنمی‌یافتند.

✴️ تربیت ـ سیر قهقرایی

مثلی است می‌گویند : تربیت نااهل را چون گردکان بر گنبد است. آری تربیت و سکوت و امنیت این کشور نیز مانند گردویی بود که در پرتو نیروی استبداد حکومت خودکامه در بالای گنبد قرار گرفته بود و چون فشار وارده بر آن سلب شد دوباره مانند گردو از بالای گنبد سقوط نموده و بحکم خاصیت در جای خود قرار گرفت و در حقیقت تمدن ما ایرانیان رجوع باصل کرد.

مثل اینکه آن آرامش و امنیت را اجباراً و آن تربیت موقتی را برخلاف میل و آرزو و در تحت فشار فرس‌ماژور قبول نموده بودیم. در صورتی‌ که تمدن رشد طبیعی انسان است و بشر همینکه از روی حقیقت معنی تمدن و وظایف انسانیت را تشخیص داد ، بهیچ نیرویی آن حقیقت از نهاد وی بیرون نرفته و مانند گردو از رأس گنبد سرازیر نخواهد گردید.

سخن اینجاست ایرانیان معنی درست تمدن و تربیت را درنیافته و از این پایه‌ی گرانمایه هم مانند هزاران حقایق دیگر دور افتاده‌اند. ببینید : در کشورهای دورافتاده‌ی اروپا و آمریکا هم تحولات بسیاری رخ داد و حوادث بزرگی بروز کرد و تغییرات سیاسی و اجتماعی متعددی انجام گرفت ولی هیچیک مانع پیشرفت آنان بسوی مقصود نشده و سررشته‌ی تکامل را از دست آنان نگرفت. زیرا آنها معنی درست تربیت را دانسته و وظیفه‌ی اجتماعی خود را از روی حقیقت دریافته بودند. لیکن درباره‌ی ایران با اینکه از قدیمترین ملل باستانی دنیا و دارای آثار تاریخی پرشکوه و عظمتی می‌باشند که بوجود سامان و تمدن تاریخی این کشور گواهی می‌دهند این حقیقت صدق نمی‌کند. زیرا ما می‌بینیم هر حادثه‌ای که رخ داده و هر بحرانی که اتفاق افتاده آثار شوم و نتایج زشت و ناستوده‌‌ای از خود بیادگار گزارده. اینک آن آثار و نتایج است که باستمرار زمان کار خود را کرده و اکنون بصورت خرافات ضلالت‌انگیز و موهوم‌پرستیهای جنون‌آمیز و هزاران گمراهیهای خطرناک دیگر ظاهر گشته و اذهان این سرگشتگان وادی بدبختی را آلوده و پریشان ساخته است.
گاهی تسلط اعراب زمانی حمله‌ی مغول ، هنگامی تغییر سلطنت پادشاهان و یا سلسله‌های مختلف سلاطین اتفاق افتاده تو گویی هر یک باری از جهل و نادانی همراه آورده و در دلهای سکنه‌ی این سرزمین پراکنده‌اند و اکنون مبارزه با این گمراهیهای روزافزون و نادانیهای خانه‌برانداز کار بس دشواری گردیده.

اینک من برخلاف آرزو و میل درونی خود از اظهار این حقیقت دلخراش ناگزیرم و با کمال تأسف چنان احساس می‌کنم که ما مستحق زور و نیروی ماورای ارادی هستیم که تا در پرتو آن وظایف فردی و اجتماعی خود را انجام دهیم.

پس از تحمل مشقتها و صدمات که تا اندازه‌ای خرافات و موهومات از این کشور رخت بربسته بود ، بمحض اینکه بویی از آزادی شنیدیم آن را بنحو دیگر تعبیر و سوءاستفاده از آزادی خود کرده به سیر قهقرایی شروع می‌کنیم یعنی در حقیقت مثل دیوانه از بند گسیخته می‌شویم.

آیا سزاوار است که بانوان کشور ما پس از آنکه در معایب چادر و حجاب ظاهری گفتند و نوشتند که موفق شدند تا اندازه‌ای روگرفتن و پرده‌پوشی را رفع کنند و پس از آنکه چندین سال 17 دی را روز آزادی و نهضت بانوان قرار دادند ،‌ دوباره بزیر پرده‌ی جهل و تاریکی فرورفته و از نو زنده بگور شوند و باصطلاح خودشان این بدبختی را آزادی فرض کرده و متکی باین شوند که عفت و دیانت خود را محفوظ داشته‌اند؟ در این صورت بمن حق خواهند داد که آن آزادی و نهضت بانوان را بنام نهضت دیکتاتوری نام گزارم زیرا مگر مکرر بآنها گوشزد نشد که عفت زن بسته بپوشانیدن سر و کله‌ی خود نیست ، عصمت در ظاهرسازی و تظاهرات نیست ،‌ چادر سر کردن در خیابانها و معابر و اتوبوس در انظار خودی و بیگانه دلیل عفاف و خداپرستی نبوده بلکه دلیل است بر آنکه ما ملت بدبخت و جاهل و عوام بیچاره‌ای هستیم که باید در تحت سرپرستی دیگران بزندگانی کثیف خود ادامه دهیم.

این بود قسمتی از گفتار من برای بانوانی که می‌خواهند عصمت خود را بوسیله‌ی چادر جلوه دهند و در آتیه با بانوانی هم که در اثر کشف حجاب خویشتن را به برخی تظاهرات بی‌منطق مقید نموده و متحمل مخارج گزاف و بیهوده‌ای می‌شوند سخن خواهیم راند.
فرنگیس معتضدی درخشان

(پرچم روزانه ش 213)
زنان : پیش از 17 دی 1314 ، پس از 1314 تا برافتادن رضاشاه ، در دوره‌ی محمدرضاشاه