✴️ 📖 🖌 صوفیگری ، احمد کسروی
ما اگر بخواهیم تاریخ اسلام را تا زمان مغول کوتاه گردانیده در چند جمله بگنجانیم ، میباید بگوییم :
اسلام به خردها و غیرتها تکان داد و چند تودهی جداگانه را یکی گردانیده تودهای بزرگ و کشوری بسیار نیرومند پدید آورد. ولی شیعیگری و باطنیگری و صوفیگری و خراباتیگری زالوهایی بودند که بکالبد آن توده و کشور چسبیدند و خون آن را مکیدند و همهی نیرویش را گرفتند و آن را یک دستگاه پوچ گردانیدند که یک آزمایشی میخواست تا دانسته گردد چیست ، و آن آزمایش داستان مغول گردید.
جای افسوسست که چیرگی مغولان که در نتیجهی رواج این بدآموزیها پیش آمده بود در زمان آنان ، دوباره اینها (جز از باطنیگری) برواج افزودند و زیان و آسیب بیشتر گردانیدند. سخن از صوفیگریست و چنانکه گفتیم در زمان مغولان بود که سلسلههای بزرگتری در ایران و دیگر جاها پدید آمدند و صوفیان هرچه فزونتر گردیدند.
بدبختی ایرانیان در زمان مغول خود داستان درازیست که باید کتابها دربارهاش نوشت. پستی اندیشهها تا بجایی بوده که چنگیز را برانگیختهی خدا ـ برانگیختهی خشم خدا ـ میستودهاند و با مغولان کینهای نمیورزیدهاند. ...
.
ما اگر بخواهیم تاریخ اسلام را تا زمان مغول کوتاه گردانیده در چند جمله بگنجانیم ، میباید بگوییم :
اسلام به خردها و غیرتها تکان داد و چند تودهی جداگانه را یکی گردانیده تودهای بزرگ و کشوری بسیار نیرومند پدید آورد. ولی شیعیگری و باطنیگری و صوفیگری و خراباتیگری زالوهایی بودند که بکالبد آن توده و کشور چسبیدند و خون آن را مکیدند و همهی نیرویش را گرفتند و آن را یک دستگاه پوچ گردانیدند که یک آزمایشی میخواست تا دانسته گردد چیست ، و آن آزمایش داستان مغول گردید.
جای افسوسست که چیرگی مغولان که در نتیجهی رواج این بدآموزیها پیش آمده بود در زمان آنان ، دوباره اینها (جز از باطنیگری) برواج افزودند و زیان و آسیب بیشتر گردانیدند. سخن از صوفیگریست و چنانکه گفتیم در زمان مغولان بود که سلسلههای بزرگتری در ایران و دیگر جاها پدید آمدند و صوفیان هرچه فزونتر گردیدند.
بدبختی ایرانیان در زمان مغول خود داستان درازیست که باید کتابها دربارهاش نوشت. پستی اندیشهها تا بجایی بوده که چنگیز را برانگیختهی خدا ـ برانگیختهی خشم خدا ـ میستودهاند و با مغولان کینهای نمیورزیدهاند. ...
.
🔶 جناب آقا از میدان دررفت
🔸 تکهی سه از نه
جناب آقا : ما باید بدرگاه خدا شکر کنیم که پدران ما را توفیق داد که دین حنیف اسلام را قبول کرده و از میان مذاهب عدیده مذهب شریف تشیع را که نیکوترین مذاهب است پذیرفته و ماها را بآن هدایت کردهاند و محبت ائمهی اطهار را در دلهای ما جایگزین گردانیدهاند. خدا ما را در دنیا از زیارت و در آخرت از شفاعت آن بزرگواران محروم نفرماید آمین یا ربالعالمین.
بدان ای برادر دینی این دنیای فانی گذران است و هر طور باشد میگذرد. ما باید در فکر آخرت باشیم که خانهی اصلی ما است. این دنیای پنجروزه ارزش آن را ندارد که بظاهر فریبندهی آن فریفته شده و از نعمتهای دائمی آخرت غفلت کنیم :
چنانکه گفتم خانهی اصلی ما آخرت است ما باید آنجا را آباد گردانیم و در مشکلات زندگانی دست بدامن مقربین درگاه احدیت بزنیم که حلّال مشکلات جهان ، آن بزرگوارانند. حقیقتاً من خیلی دلم میسوزد بحال جوانان این مملکت که بعضیها عمر خود را در راه عیاشی و بداخلاقی صرف کرده و بکلی از خدا و پیغمبر بیخبرند و بعضی دیگر که مانند شما اخلاقاً پاک و بیآلایشاند اوقات گرانبهای خود را که در هر دقیقهی آن میتوان هزاران حسنه بدست آورد در راه هوا و هوس و وساوس شیطانی از قبیل وطنپرستی ، آزادیخواهی ، مبارزه با خرافات ، مشروطهبازی و مانند اینها صرف کرده ، و دیگران را کهنهپرست و خرافی مینامید. مگر ما در راه پدران خود ایرادی دیدهایم که آن را رها کرده بسخنان تازهی این و آن گوش دهیم؟.. اما حدیث شریف «حب الوطن من الایمان» (1) که بعضیها تمسک میکنند البته معنایش را نفهمیدهاند. مقصود از وطن ، وطن حقیقی است که آخرت باشد.
به هر حال از قراری که شنیدهام همین کسروی در کتابهای خود باسلام توهین کرده و مذهب شیعه را بدعت میداند. آیا سزاوار است که شما با چنین شخصی یا با همراهان او آمد و رفت داشته بخاطر یکمشت سخنان پوچ ، مقامی را که در نزد حاجیآقا دارید متزلزل ساخته و از نعمتهای جاویدانی آن محروم بنمایید.
فریدون : این بیانات شما هر جملهاش درخور بحث جداگانه است. پیش از همه میخواهم از شما خواهش کنم بیان کنید که آقای کسروی در کدام کتاب و چگونه باسلام توهین کرده است؟.. اگر واقعاً این طور باشد من بشما قول میدهم که دیگر با او و همراهانش قطع رابطه کرده و تمام نوشتهها و گفتههای او را باطل بدانم.
جناب آقا : من که کتابهای او را نخواندهام. فقط چند سال پیش کتابی بنام پیمان آورده بودند میگفتند کسروی نوشته. چند صفحه خواندم چون دیدم با مذهب شیعه موافق نیست دیگر نخواندم.
پابرگی :
1ـ معنی : دوست داشتن میهن از ایمان است.
.
🔸 تکهی سه از نه
جناب آقا : ما باید بدرگاه خدا شکر کنیم که پدران ما را توفیق داد که دین حنیف اسلام را قبول کرده و از میان مذاهب عدیده مذهب شریف تشیع را که نیکوترین مذاهب است پذیرفته و ماها را بآن هدایت کردهاند و محبت ائمهی اطهار را در دلهای ما جایگزین گردانیدهاند. خدا ما را در دنیا از زیارت و در آخرت از شفاعت آن بزرگواران محروم نفرماید آمین یا ربالعالمین.
بدان ای برادر دینی این دنیای فانی گذران است و هر طور باشد میگذرد. ما باید در فکر آخرت باشیم که خانهی اصلی ما است. این دنیای پنجروزه ارزش آن را ندارد که بظاهر فریبندهی آن فریفته شده و از نعمتهای دائمی آخرت غفلت کنیم :
چنانکه گفتم خانهی اصلی ما آخرت است ما باید آنجا را آباد گردانیم و در مشکلات زندگانی دست بدامن مقربین درگاه احدیت بزنیم که حلّال مشکلات جهان ، آن بزرگوارانند. حقیقتاً من خیلی دلم میسوزد بحال جوانان این مملکت که بعضیها عمر خود را در راه عیاشی و بداخلاقی صرف کرده و بکلی از خدا و پیغمبر بیخبرند و بعضی دیگر که مانند شما اخلاقاً پاک و بیآلایشاند اوقات گرانبهای خود را که در هر دقیقهی آن میتوان هزاران حسنه بدست آورد در راه هوا و هوس و وساوس شیطانی از قبیل وطنپرستی ، آزادیخواهی ، مبارزه با خرافات ، مشروطهبازی و مانند اینها صرف کرده ، و دیگران را کهنهپرست و خرافی مینامید. مگر ما در راه پدران خود ایرادی دیدهایم که آن را رها کرده بسخنان تازهی این و آن گوش دهیم؟.. اما حدیث شریف «حب الوطن من الایمان» (1) که بعضیها تمسک میکنند البته معنایش را نفهمیدهاند. مقصود از وطن ، وطن حقیقی است که آخرت باشد.
به هر حال از قراری که شنیدهام همین کسروی در کتابهای خود باسلام توهین کرده و مذهب شیعه را بدعت میداند. آیا سزاوار است که شما با چنین شخصی یا با همراهان او آمد و رفت داشته بخاطر یکمشت سخنان پوچ ، مقامی را که در نزد حاجیآقا دارید متزلزل ساخته و از نعمتهای جاویدانی آن محروم بنمایید.
فریدون : این بیانات شما هر جملهاش درخور بحث جداگانه است. پیش از همه میخواهم از شما خواهش کنم بیان کنید که آقای کسروی در کدام کتاب و چگونه باسلام توهین کرده است؟.. اگر واقعاً این طور باشد من بشما قول میدهم که دیگر با او و همراهانش قطع رابطه کرده و تمام نوشتهها و گفتههای او را باطل بدانم.
جناب آقا : من که کتابهای او را نخواندهام. فقط چند سال پیش کتابی بنام پیمان آورده بودند میگفتند کسروی نوشته. چند صفحه خواندم چون دیدم با مذهب شیعه موافق نیست دیگر نخواندم.
پابرگی :
1ـ معنی : دوست داشتن میهن از ایمان است.
.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»
🔸 ما از دیگران تندروتریم (تکهی یک از دو)
یک دسته از جوانان پیام فرستاده چنین میگویند : «پرچم تند نمیرود». میگویند : «ما از دیگران عقب ماندهایم باید تند برویم».
میگویم : چه کار کنیم که تند رفتن باشد؟. شما آن را بما بفهمانید. این راست است که ما از دیگران عقب ماندهایم. راست است که باید تند رویم. ولی آیا تند رفتن چیست؟.
ما راستیرا راهی زیر پا نداریم و گام برنمیداریم که تند کنیم و گامهای بلندتری برداریم. ما برای پیشرفت کارهای خود بیک رشته کوششهایی نیازمندیم و باید بکوشیم. شما بگویید چه کنیم و چگونه کوشیم که در نظر شما تندروی باشد؟
آیا سخنان درشت نویسیم؟ آیا بهیاهو پردازیم؟ آیا بدشمنان کشور نفرین فرستیم؟ آیا شما اینها را تند رفتن میشمارید؟.
اگر اینها را تند رفتن میشمارید بخطا رفتهاید. اینها راه را گم کردن و بیهوده دست و پا زدنست. از سخنان درشت گفتن و هیاهو کردن چه نتیجه تواند بود؟ تاکنون چه نتیجه بوده است که پس از این باشد؟.
راستی را گاهی الفاظ آدم را فریب میدهند و یک منظرهی پرت و غلطی در جلو اندیشهی او باز میکند. این داستان راجع به بیست سال پیش است. روزی مردی کتابی میخواند نگاه کرده دیدم کتابیست که یک پیشوای دینی برای پیروان خود نوشته و دستورهایی بایشان میدهد. از عبارتهایی که بچشمم خورد اینها بود : «همچون دریا بجوشید ، و همچون نهنگ بخروشید» (یا شبیه باین دو جمله). من چون اندیشیدم دیدم اینها هیچ معنایی ندارد. آخر پیروان چه کار کنند؟ راستیرا دریا نیستند که بجوشند یا نهنگ نیستند که بخروشند. چه کار کنند؟ آیا بالا بجهند و پایین بیفتند؟ در کوچهها نعره زنند؟ هرچه میاندیشیدم معنایی برای آنها پیدا نمیکردم لیکن میدیدم خواننده یک لذتی از آنها میبرد و یک منظرههای خیالی در برابر چشمش باز شده.
در اینجا نیز میبینم جوانان همان حال را پیدا کردهاند. وقتی که میگویند : «ما باید تند برویم» یک تکانی بخود میدهند و لذتی میبرند. ولی اگر بپرسیم : «چه کار کنیم؟» هرآینه خواهند درماند و آن منظرهی خیالی از جلو چشمشان محو خواهد شد.
امروز را این خود مایهی سرگردانی و گیجی برای جوانان گردیده و اینست من میخواهم آنان را از این اشتباه بیرون آورم.
.
🔸 ما از دیگران تندروتریم (تکهی یک از دو)
یک دسته از جوانان پیام فرستاده چنین میگویند : «پرچم تند نمیرود». میگویند : «ما از دیگران عقب ماندهایم باید تند برویم».
میگویم : چه کار کنیم که تند رفتن باشد؟. شما آن را بما بفهمانید. این راست است که ما از دیگران عقب ماندهایم. راست است که باید تند رویم. ولی آیا تند رفتن چیست؟.
ما راستیرا راهی زیر پا نداریم و گام برنمیداریم که تند کنیم و گامهای بلندتری برداریم. ما برای پیشرفت کارهای خود بیک رشته کوششهایی نیازمندیم و باید بکوشیم. شما بگویید چه کنیم و چگونه کوشیم که در نظر شما تندروی باشد؟
آیا سخنان درشت نویسیم؟ آیا بهیاهو پردازیم؟ آیا بدشمنان کشور نفرین فرستیم؟ آیا شما اینها را تند رفتن میشمارید؟.
اگر اینها را تند رفتن میشمارید بخطا رفتهاید. اینها راه را گم کردن و بیهوده دست و پا زدنست. از سخنان درشت گفتن و هیاهو کردن چه نتیجه تواند بود؟ تاکنون چه نتیجه بوده است که پس از این باشد؟.
راستی را گاهی الفاظ آدم را فریب میدهند و یک منظرهی پرت و غلطی در جلو اندیشهی او باز میکند. این داستان راجع به بیست سال پیش است. روزی مردی کتابی میخواند نگاه کرده دیدم کتابیست که یک پیشوای دینی برای پیروان خود نوشته و دستورهایی بایشان میدهد. از عبارتهایی که بچشمم خورد اینها بود : «همچون دریا بجوشید ، و همچون نهنگ بخروشید» (یا شبیه باین دو جمله). من چون اندیشیدم دیدم اینها هیچ معنایی ندارد. آخر پیروان چه کار کنند؟ راستیرا دریا نیستند که بجوشند یا نهنگ نیستند که بخروشند. چه کار کنند؟ آیا بالا بجهند و پایین بیفتند؟ در کوچهها نعره زنند؟ هرچه میاندیشیدم معنایی برای آنها پیدا نمیکردم لیکن میدیدم خواننده یک لذتی از آنها میبرد و یک منظرههای خیالی در برابر چشمش باز شده.
در اینجا نیز میبینم جوانان همان حال را پیدا کردهاند. وقتی که میگویند : «ما باید تند برویم» یک تکانی بخود میدهند و لذتی میبرند. ولی اگر بپرسیم : «چه کار کنیم؟» هرآینه خواهند درماند و آن منظرهی خیالی از جلو چشمشان محو خواهد شد.
امروز را این خود مایهی سرگردانی و گیجی برای جوانان گردیده و اینست من میخواهم آنان را از این اشتباه بیرون آورم.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)
🔸 8ـ سیاست شومی که در زمینهی فرهنگ همچنان در کارست (تکهی یک از چهار)
🔸 🖌 احمد کسروی
... بهر حال نوشتههای ما در چنان هنگامی با یک هیاهوی سختی مصادف گردید. انجمن ادبی و شاعران همگی بدشمنی برخاستند. برخی روزنامهها ستونهای خود را بروی گفتارهای پست و بیادبانه که کسانی در برابر دلیلهای ما مینوشتند باز کردند.
از آنسوی آقایان نخستوزیر و وزیر فرهنگ با پیمان دشمنی سختی نمودند و از فشار بازنایستادند. همان جناب حکمت چون گواه این داستانست در اینجا مینویسم(1) : در آن روزها من در دانشکدهی معقول و منقول درس مختصری[تاریخ] داشتم و چون همان هنگام قانون دانشگاه گذشت من نیز مشمول بودم که بایستی یک رسالهای بنویسم و از شمار استادان باشم و ماهانه سههزار ریال بیشتر (2) حقوق گیرم. لیکن روزی بدیدن جناب آقای حکمت رفتم و ایشان بیمقدمه بپرخاشهایی برخاستند که چرا در پیمان از خیام و دیگر شاعران بدگویی رفته ، و در پایان چنین گفتند : «ما شما را باستادی در دانشگاه با این شرط خواهیم پذیرفت که آن نوشتههای خود را جبران کنید». من پاسخ داده گفتم : «در آن صورت باید از استادی دانشگاه چشم پوشم». چنان هم کردم برای آنکه از راه خود برنگردم از حقوق استادی و از دیگر بهرههای آن چشم پوشیدم.
کسانی بمن ایراد میگیرند که کیف وکالت بزیر بغل گرفته هر روز در دادگاهها در جلو این میز و آن میز میایستم. ولی من خود از این کار بسیار خرسندم. زیرا همین کیف به بغل زدن و در جلو میزهای دفتر و دادگاه ایستادنست که مرا توانا گردانیده از چنین آزمایشهایی با پیشانی باز بیرون آیم. (3)
در اینجا جای آن نیست که بگوییم چرا آقای فروغی و آقای حکمت بکتابهای زمان مغول و بشعرای گذشته آن علاقه را نشان میدادند و چرا من آن مخالفت را میکردم. ظاهر مطلب آنست که آقایان چون خود شاعرند هواداری از شعرا مینمودند و من چون شاعر نیستم از آن بدم میآمد. ولی چنین نیست و داستان از هر دو سو بسیار عمیقتر از اینست که در بیرون دیده میشود. نه آنان کسی هستند که بنام شاعری یا شعردوستی بآن سختگیریها و فشارها پردازند و نه من کسی هستم که بعلت شاعر نبودن آن دشمنی را با شاعران نمایم و آن سختیها را بخود هموار گردانم. اینها علتهای دیگری دارد که باید یک روزی با خود آقایان روبرو شویم (اگر خدا خواهد) و این سخنان را بمیان آوریم و در آن هنگام در روزنامه هم خواهیم نوشت و بسیاری از رازها را آشکار خواهیم گردانید. (4)
پابرگیها :
1ـ علیاصغر حکمت وزیر معارف (فرهنگ) و نخستین رئیس دانشگاه ، تا نزدیک بچهل سال پس از این نوشته زنده بود.
2ـ برای فهمیدن توان خرید این مبلغ بجاست بدانیم کمی پیش از آن ، زمین دانشگاه تهران متری 5 ریال خریده شده بود.
3ـ پیش از بیرون آمدن از دادگستری ، کسروی از برجستهترین قاضیان و رئیس کل محاکم بدایت تهران و پیش از آن ، زمان کوتاهی نیز دادستان تهران میبود. ایراد آشنایان و دیگران باین بوده که جایگاه چنان ارجداری را رها کرده بوکالت پرداخته. داستان بیرون آمدنش را از عدلیه در کتاب «زندگانی من» بخوانید.
3ـ پرچم شمارهی 69 گفتار «ما بکار از راهش درآمدهایم». این سخن جای اندیشهی فراوان دارد و بآسانی نمیتوان از آن گذشت. زمانی که این گفتار نوشته شده اینان (فروغی و حکمت) هر دو زنده بودند. فروغی که سالها در حکومت رضاشاه وزیر و نخستوزیر بود ، تا یک ماه و نیم پیش از این گفتار نیز نخستوزیر محمدرضاشاه میبود. از یک ماه پیش از این گفتار نیز وزیر دربار گردیده بود. حکمت نیز پس از این بارها وزارت و جایگاههای بالایی داشت تا در سال 59 درگذشت. اکنون باید اندیشید : اینان هر دو کسروی را نیک میشناختند و کسروی نیز آنها را. در یک گفتاری در یکی از روزنامههای پرتیراژ آن زمان ، کسروی هر دو را در پرده «خائن» و با چنین سخنانی ایشان را بدفاع از خود و رفع آن اتهام میخواند. ولی آنها چه میکنند؟ آیا از اینکه کسروی بایشان «اتهام» بسته شکایت میکنند؟! آیا خواهان تشکیل دادگاهی در این باره میشوند؟! آیا در روزنامهها و یا در کتابی از خود دفاع میکنند؟!. نه! هیچ یک نبوده است. پس نتیجه چیست؟! چگونه وزیر بانفوذی همچون حکمت و کسی مانند فروغی که در دو حکومت پهلوی و پیش از آن روی همرفته نزدیک به بیست مقام از ریاست مجلس تا نخستوزیری را داشته و در زمان این گفتار نیز بتازگی خود از نخستوزیری دست کشیده و وزیر دربار شده بود درپی دفاع از خود برنیامده؟!
👇
🔸 8ـ سیاست شومی که در زمینهی فرهنگ همچنان در کارست (تکهی یک از چهار)
🔸 🖌 احمد کسروی
... بهر حال نوشتههای ما در چنان هنگامی با یک هیاهوی سختی مصادف گردید. انجمن ادبی و شاعران همگی بدشمنی برخاستند. برخی روزنامهها ستونهای خود را بروی گفتارهای پست و بیادبانه که کسانی در برابر دلیلهای ما مینوشتند باز کردند.
از آنسوی آقایان نخستوزیر و وزیر فرهنگ با پیمان دشمنی سختی نمودند و از فشار بازنایستادند. همان جناب حکمت چون گواه این داستانست در اینجا مینویسم(1) : در آن روزها من در دانشکدهی معقول و منقول درس مختصری[تاریخ] داشتم و چون همان هنگام قانون دانشگاه گذشت من نیز مشمول بودم که بایستی یک رسالهای بنویسم و از شمار استادان باشم و ماهانه سههزار ریال بیشتر (2) حقوق گیرم. لیکن روزی بدیدن جناب آقای حکمت رفتم و ایشان بیمقدمه بپرخاشهایی برخاستند که چرا در پیمان از خیام و دیگر شاعران بدگویی رفته ، و در پایان چنین گفتند : «ما شما را باستادی در دانشگاه با این شرط خواهیم پذیرفت که آن نوشتههای خود را جبران کنید». من پاسخ داده گفتم : «در آن صورت باید از استادی دانشگاه چشم پوشم». چنان هم کردم برای آنکه از راه خود برنگردم از حقوق استادی و از دیگر بهرههای آن چشم پوشیدم.
کسانی بمن ایراد میگیرند که کیف وکالت بزیر بغل گرفته هر روز در دادگاهها در جلو این میز و آن میز میایستم. ولی من خود از این کار بسیار خرسندم. زیرا همین کیف به بغل زدن و در جلو میزهای دفتر و دادگاه ایستادنست که مرا توانا گردانیده از چنین آزمایشهایی با پیشانی باز بیرون آیم. (3)
در اینجا جای آن نیست که بگوییم چرا آقای فروغی و آقای حکمت بکتابهای زمان مغول و بشعرای گذشته آن علاقه را نشان میدادند و چرا من آن مخالفت را میکردم. ظاهر مطلب آنست که آقایان چون خود شاعرند هواداری از شعرا مینمودند و من چون شاعر نیستم از آن بدم میآمد. ولی چنین نیست و داستان از هر دو سو بسیار عمیقتر از اینست که در بیرون دیده میشود. نه آنان کسی هستند که بنام شاعری یا شعردوستی بآن سختگیریها و فشارها پردازند و نه من کسی هستم که بعلت شاعر نبودن آن دشمنی را با شاعران نمایم و آن سختیها را بخود هموار گردانم. اینها علتهای دیگری دارد که باید یک روزی با خود آقایان روبرو شویم (اگر خدا خواهد) و این سخنان را بمیان آوریم و در آن هنگام در روزنامه هم خواهیم نوشت و بسیاری از رازها را آشکار خواهیم گردانید. (4)
پابرگیها :
1ـ علیاصغر حکمت وزیر معارف (فرهنگ) و نخستین رئیس دانشگاه ، تا نزدیک بچهل سال پس از این نوشته زنده بود.
2ـ برای فهمیدن توان خرید این مبلغ بجاست بدانیم کمی پیش از آن ، زمین دانشگاه تهران متری 5 ریال خریده شده بود.
3ـ پیش از بیرون آمدن از دادگستری ، کسروی از برجستهترین قاضیان و رئیس کل محاکم بدایت تهران و پیش از آن ، زمان کوتاهی نیز دادستان تهران میبود. ایراد آشنایان و دیگران باین بوده که جایگاه چنان ارجداری را رها کرده بوکالت پرداخته. داستان بیرون آمدنش را از عدلیه در کتاب «زندگانی من» بخوانید.
3ـ پرچم شمارهی 69 گفتار «ما بکار از راهش درآمدهایم». این سخن جای اندیشهی فراوان دارد و بآسانی نمیتوان از آن گذشت. زمانی که این گفتار نوشته شده اینان (فروغی و حکمت) هر دو زنده بودند. فروغی که سالها در حکومت رضاشاه وزیر و نخستوزیر بود ، تا یک ماه و نیم پیش از این گفتار نیز نخستوزیر محمدرضاشاه میبود. از یک ماه پیش از این گفتار نیز وزیر دربار گردیده بود. حکمت نیز پس از این بارها وزارت و جایگاههای بالایی داشت تا در سال 59 درگذشت. اکنون باید اندیشید : اینان هر دو کسروی را نیک میشناختند و کسروی نیز آنها را. در یک گفتاری در یکی از روزنامههای پرتیراژ آن زمان ، کسروی هر دو را در پرده «خائن» و با چنین سخنانی ایشان را بدفاع از خود و رفع آن اتهام میخواند. ولی آنها چه میکنند؟ آیا از اینکه کسروی بایشان «اتهام» بسته شکایت میکنند؟! آیا خواهان تشکیل دادگاهی در این باره میشوند؟! آیا در روزنامهها و یا در کتابی از خود دفاع میکنند؟!. نه! هیچ یک نبوده است. پس نتیجه چیست؟! چگونه وزیر بانفوذی همچون حکمت و کسی مانند فروغی که در دو حکومت پهلوی و پیش از آن روی همرفته نزدیک به بیست مقام از ریاست مجلس تا نخستوزیری را داشته و در زمان این گفتار نیز بتازگی خود از نخستوزیری دست کشیده و وزیر دربار شده بود درپی دفاع از خود برنیامده؟!
👇
باید دانست این نخستین حملهی مستقیم کسروی به اعضای «کمپانی خیانت» است. کمابیش دو سال و نیم پس از این ، کسروی در کتاب «دادگاه» نیمی از دانستههای خود را بآشکار درآورده و از «کمپانی خیانت» آشکاره سخن میراند و خیانتهای ایشان را تا آنجا که در بررسیهای تاریخی دانسته و در پیشامدهای شهریور 1320 نیز برایش روشنتر گردیده بود برشتهی نوشتن میکشد.
.
.
حزب و گمراهیهای سیاسی 1.pdf
2.2 MB
🔸 حزب و گمراهیهای سیاسی (بخش یکم)
🖌 احمد کسروی
🔹 یک تاریخچه
🔹 ما از مردم چه میخواهیم؟..
.
🖌 احمد کسروی
🔹 یک تاریخچه
🔹 ما از مردم چه میخواهیم؟..
.
🔶 جناب آقا از میدان دررفت
🔸 تکهی چهار از نه
فریدون : عجب ، شما که بعقیدهی خودتان از پاسبانان اسلام هستید و از طرفی میگویید کسروی باسلام توهین کرده یا میخواهد اسلام را از میان بردارد با اینحال چطور شده که شما تاکنون کتابهای او را نخواندهاید و در هر مورد میگویید : از قرار مسموع ، از قراری که میگویند ، بطوری که شنیدهام. من نمیدانم این چه جور خدمتگزاری و پاسبانی است که شما میکنید. آفرین بپاسبانی شما !
من زیاد اصرار ندارم بشما ایراد بگیرم که چرا کتابهای آقای کسروی را نخواندهاید بلکه باید کسانی که بشماها پول داده و تنپرور بار میآورند از شما ملاها بازخواست کنند که اگر نوشتههای این شخص راست است چرا قبول نمیکنید؟!. اگر راست نیست چرا در برابر اینهمه پولی که از مردم گرفته و بدون زحمت و مسئولیت بر مردم بدبخت این کشور فرمانروایی میکنید بنوشتههایش جواب نمینویسید و ما را از این دو دلی و بلاتکلیفی آسوده نمیگردانید؟!. هیچ فراموش نمیکنم در روزهایی که تازه بنوشتههای آقای کسروی آشنا شده بودم و خیالم خیلی ناراحت بود از اینکه میدیدم مطالبی است توأم با دلیل و منطق که نمیتوانم قبول نکنم ، از طرفی هم میدیدم با عقاید سابق من هم جور نمیآید ، یک روز رفتم پیش یکی از ملاهای معروف این شهر گفتم نوشتههای این شخص اغلب با گفتههای شما مخالف است ، چرا باو پاسخ نمیدهید؟.. اگر کتابهای او را ندارید اجازه بدهید من بیاورم بخوانید و جواب بنویسید من با خرج خودم نوشتهی شما را چاپ و منتشر میکنم. جوابی که بمن داد این بود : اگر ما علما باین نوشتهها جواب بدهیم مقام نویسنده را بالا بردهایم. یک عبارت عربی (چنانکه عادت همیشگیشان است) هم خواند : «الباطل یموت بترک ذکره» (1) . البته این جواب که مرا قانع نکرد و تا آنجا که بایستی بفهمم فهمیدم که با چه طبلی میانتهی و چه پهلوانپنبهای روبرو هستم. دیدم بیچاره تا این اندازه هم حاضر نیست که زحمت خواندن کتابی را بخود هموار گرداند.
اکنون حرفهای جناب آقا هم بیشباهت بحرفهای او نیست. پس از اینهمه تکانی که کتابهای آقای کسروی در ایران و خارج از ایران پدید آورده شما تازه میگویید من کتابهای او را نخواندهام ، یا میگویید چند سال پیش کتابی بنام پیمان که آقای کسروی نوشته بمن آوردهاند. اولاً پیمان کتاب نیست مجلهایست که هشت سال متوالی در این کشور منتشر شده. پس از آن نیز بیش از چهل جلد کتاب نوشته که چند جلد آنها بزبانهای خارجی ترجمه شده. این را نیز بگویم تنها شما جناب آقا نیستید ، دیگر جناب آقاها هم مثل شمایند. یعنی حاضر نیستند حتا برای نگهداری بساط خودشان هم که باشد تکانی بخود داده یا قدمی بردارند. راستی من نمیدانم شماها که از دسترنج این تودهی بدبخت با بهترین و راحتترین وجهی اعاشه میکنید در مقابل آن چه سودی بآنان میرسانید؟!. تازه اگر کسی مفتخورتان نامید آن وقت است که چماق تکفیر را بلند میکنید.
حاجیآقا : فریدون بس است ، فضولی مکن ، بآقا توهین نکن.
فریدون : من هنوز سئوالات خود را نکردهام. اینها جواب فرمایشات جناب آقا بود. بعلاوه چنانکه گفتم من مدتی بود آرزو میکردم در اطراف نوشتههای آقای کسروی که گرویدن من بآنها باعث کدورت شما شده صحبت بمیان آید. حالا که این مجلس مرتب شده اجازه بدهید من آزادانه صحبت کنم و الا بهتر است گفتگو را همینجا خاتمه دهیم.
پابرگی :
1ـ معنی : اگر باطل را یاد نکنی خودش میمیرد.
.
🔸 تکهی چهار از نه
فریدون : عجب ، شما که بعقیدهی خودتان از پاسبانان اسلام هستید و از طرفی میگویید کسروی باسلام توهین کرده یا میخواهد اسلام را از میان بردارد با اینحال چطور شده که شما تاکنون کتابهای او را نخواندهاید و در هر مورد میگویید : از قرار مسموع ، از قراری که میگویند ، بطوری که شنیدهام. من نمیدانم این چه جور خدمتگزاری و پاسبانی است که شما میکنید. آفرین بپاسبانی شما !
من زیاد اصرار ندارم بشما ایراد بگیرم که چرا کتابهای آقای کسروی را نخواندهاید بلکه باید کسانی که بشماها پول داده و تنپرور بار میآورند از شما ملاها بازخواست کنند که اگر نوشتههای این شخص راست است چرا قبول نمیکنید؟!. اگر راست نیست چرا در برابر اینهمه پولی که از مردم گرفته و بدون زحمت و مسئولیت بر مردم بدبخت این کشور فرمانروایی میکنید بنوشتههایش جواب نمینویسید و ما را از این دو دلی و بلاتکلیفی آسوده نمیگردانید؟!. هیچ فراموش نمیکنم در روزهایی که تازه بنوشتههای آقای کسروی آشنا شده بودم و خیالم خیلی ناراحت بود از اینکه میدیدم مطالبی است توأم با دلیل و منطق که نمیتوانم قبول نکنم ، از طرفی هم میدیدم با عقاید سابق من هم جور نمیآید ، یک روز رفتم پیش یکی از ملاهای معروف این شهر گفتم نوشتههای این شخص اغلب با گفتههای شما مخالف است ، چرا باو پاسخ نمیدهید؟.. اگر کتابهای او را ندارید اجازه بدهید من بیاورم بخوانید و جواب بنویسید من با خرج خودم نوشتهی شما را چاپ و منتشر میکنم. جوابی که بمن داد این بود : اگر ما علما باین نوشتهها جواب بدهیم مقام نویسنده را بالا بردهایم. یک عبارت عربی (چنانکه عادت همیشگیشان است) هم خواند : «الباطل یموت بترک ذکره» (1) . البته این جواب که مرا قانع نکرد و تا آنجا که بایستی بفهمم فهمیدم که با چه طبلی میانتهی و چه پهلوانپنبهای روبرو هستم. دیدم بیچاره تا این اندازه هم حاضر نیست که زحمت خواندن کتابی را بخود هموار گرداند.
اکنون حرفهای جناب آقا هم بیشباهت بحرفهای او نیست. پس از اینهمه تکانی که کتابهای آقای کسروی در ایران و خارج از ایران پدید آورده شما تازه میگویید من کتابهای او را نخواندهام ، یا میگویید چند سال پیش کتابی بنام پیمان که آقای کسروی نوشته بمن آوردهاند. اولاً پیمان کتاب نیست مجلهایست که هشت سال متوالی در این کشور منتشر شده. پس از آن نیز بیش از چهل جلد کتاب نوشته که چند جلد آنها بزبانهای خارجی ترجمه شده. این را نیز بگویم تنها شما جناب آقا نیستید ، دیگر جناب آقاها هم مثل شمایند. یعنی حاضر نیستند حتا برای نگهداری بساط خودشان هم که باشد تکانی بخود داده یا قدمی بردارند. راستی من نمیدانم شماها که از دسترنج این تودهی بدبخت با بهترین و راحتترین وجهی اعاشه میکنید در مقابل آن چه سودی بآنان میرسانید؟!. تازه اگر کسی مفتخورتان نامید آن وقت است که چماق تکفیر را بلند میکنید.
حاجیآقا : فریدون بس است ، فضولی مکن ، بآقا توهین نکن.
فریدون : من هنوز سئوالات خود را نکردهام. اینها جواب فرمایشات جناب آقا بود. بعلاوه چنانکه گفتم من مدتی بود آرزو میکردم در اطراف نوشتههای آقای کسروی که گرویدن من بآنها باعث کدورت شما شده صحبت بمیان آید. حالا که این مجلس مرتب شده اجازه بدهید من آزادانه صحبت کنم و الا بهتر است گفتگو را همینجا خاتمه دهیم.
پابرگی :
1ـ معنی : اگر باطل را یاد نکنی خودش میمیرد.
.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»
🔸 ما از دیگران تندروتریم (تکهی دو از دو)
🔸 🖌 احمد کسروی
چنانکه گفتم ما راه نمیرویم که تند باشیم. ما به یک رشته کوششهایی نیازمندیم و باید بیشتر بکوشیم. در کوشش هم باید نخست راه آن را پیدا کنیم. دوم همگی دست بهم دهیم. اگر راه کوشش را پیدا نکنیم و باهم همدست نباشیم هرچه بیشتر تلاش کنیم بیشتر گرفتار خواهیم بود.
اینست آنچه نیاز داریم ، و از اینروست که ما همیشه در پرچم میکوشیم که از یکسو یک راهی برای کوشش باز کنیم و از یکسو همگی را بهمراهی و همدستی بخوانیم. در این کار پرچم یگانه روزنامهایست که میکوشد.
ما امروز دردهایی داریم که باید پیش از همه بچارهی آنها پردازیم ، و بدترین آن دردها پراکندگی اندیشههاست. یک توده با اندیشههای پراکنده بهیچ جا نتواند رسید.
اینست ما از گام نخست میکوشیم که باین پراکندگی چاره کنیم و اندیشهها را یکی گردانیم. آن گفتارها که دربارهی مشروطه و معنی آن مینویسیم برای این مقصود است.
برای یک توده چه گرفتاری بالاتر از این که راه حکومتش دانسته نباشد؟! چه بدبختی بدتر از این که انبوهی از مردم نسبت به «راه حکومت» و قانون اساسی کشور بیگانه باشند؟ چه بیچارگی بیشتر از این که صد تن دارای یک اندیشه پیدا نشود؟!
باید نخستین گامی که در راه کوشش برداریم چارهی این درد باشد و شما میبینید که ما بآن آغاز کردهایم. پس شما میبینید که ما بکار پرداخته و گام نخست را برداشتهایم. دیگران از دور ایستاده تنها بهیاهو بس میکنند ولی ما براه افتادهایم.
پس ما از دیگران تندروتریم ، از دیگران جلوتر میباشیم. اگر کسانی براستی تندروی را میخواهند بیایند با ما همراه باشند.
تندروی سخنان تند گفتن نیست. هیاهو راه انداختن نیست. آن کسانی که باینها میپردازند مقصودشان فریب مردم است. آنها تنها این را میخواهند که روزنامههاشان بیشتر فروخته شود و دلهایشان بمردم نمیسوزد.
ما بسیار متأسفیم که جوانان بدینسان فریب آنان را میخورند. بسیار متأسفیم که میخواهند ما نیز پیروی از آنان کنیم.
این جوانان بدانند که ما از همهی دیگران جلوتریم. دیگران ایستادهاند و بیهوده هیاهو میکنند ولی ما راهی را پیش گرفتهایم و میکوشیم که گام بگام جلو رویم. ما راه خود را در شانزده بند خلاصه کرده برای آگاهی همگی در روزنامه نوشتیم. آن راه ماست و همچنان پیش خواهیم رفت.
(پرچم روزانه شمارهی 36)
.
🔸 ما از دیگران تندروتریم (تکهی دو از دو)
🔸 🖌 احمد کسروی
چنانکه گفتم ما راه نمیرویم که تند باشیم. ما به یک رشته کوششهایی نیازمندیم و باید بیشتر بکوشیم. در کوشش هم باید نخست راه آن را پیدا کنیم. دوم همگی دست بهم دهیم. اگر راه کوشش را پیدا نکنیم و باهم همدست نباشیم هرچه بیشتر تلاش کنیم بیشتر گرفتار خواهیم بود.
اینست آنچه نیاز داریم ، و از اینروست که ما همیشه در پرچم میکوشیم که از یکسو یک راهی برای کوشش باز کنیم و از یکسو همگی را بهمراهی و همدستی بخوانیم. در این کار پرچم یگانه روزنامهایست که میکوشد.
ما امروز دردهایی داریم که باید پیش از همه بچارهی آنها پردازیم ، و بدترین آن دردها پراکندگی اندیشههاست. یک توده با اندیشههای پراکنده بهیچ جا نتواند رسید.
اینست ما از گام نخست میکوشیم که باین پراکندگی چاره کنیم و اندیشهها را یکی گردانیم. آن گفتارها که دربارهی مشروطه و معنی آن مینویسیم برای این مقصود است.
برای یک توده چه گرفتاری بالاتر از این که راه حکومتش دانسته نباشد؟! چه بدبختی بدتر از این که انبوهی از مردم نسبت به «راه حکومت» و قانون اساسی کشور بیگانه باشند؟ چه بیچارگی بیشتر از این که صد تن دارای یک اندیشه پیدا نشود؟!
باید نخستین گامی که در راه کوشش برداریم چارهی این درد باشد و شما میبینید که ما بآن آغاز کردهایم. پس شما میبینید که ما بکار پرداخته و گام نخست را برداشتهایم. دیگران از دور ایستاده تنها بهیاهو بس میکنند ولی ما براه افتادهایم.
پس ما از دیگران تندروتریم ، از دیگران جلوتر میباشیم. اگر کسانی براستی تندروی را میخواهند بیایند با ما همراه باشند.
تندروی سخنان تند گفتن نیست. هیاهو راه انداختن نیست. آن کسانی که باینها میپردازند مقصودشان فریب مردم است. آنها تنها این را میخواهند که روزنامههاشان بیشتر فروخته شود و دلهایشان بمردم نمیسوزد.
ما بسیار متأسفیم که جوانان بدینسان فریب آنان را میخورند. بسیار متأسفیم که میخواهند ما نیز پیروی از آنان کنیم.
این جوانان بدانند که ما از همهی دیگران جلوتریم. دیگران ایستادهاند و بیهوده هیاهو میکنند ولی ما راهی را پیش گرفتهایم و میکوشیم که گام بگام جلو رویم. ما راه خود را در شانزده بند خلاصه کرده برای آگاهی همگی در روزنامه نوشتیم. آن راه ماست و همچنان پیش خواهیم رفت.
(پرچم روزانه شمارهی 36)
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)
🔸 8ـ سیاست شومی که در زمینهی فرهنگ همچنان در کارست (تکهی دو از چهار)
🔸 🖌 احمد کسروی
[یک بخش از این رازها دو سال و نیم بعد در کتاب «دادگاه» بآشکار درآمده است. گفتارهای آن کتاب نیز نشان میدهد که در این کشور چه سیاستهای شومی در کارست که مغزهای جوانان را در دبیرستانها و دانشکدهها آشفته کرده و هم مردم را با بیهودهکاریها سرگرم گردانند. کسروی اشارهای بسیار کوتاه به یهودینژاد بودن این دو (فروغی و حکمت) میکند. چون از این اشاره رازی که بسیاست بدخواهانه بستگی بدارد آشکار نمیشود و روبرو شدن با آنان نیز دست نمیدهد ، ناگزیر در اینجا دست بدامان گمانهایی میزنیم : نخست آنکه نیای محمدعلی فروغی را بسیاری میدانستند که از یهودیانیست که مسلمان گردیده ولی تبار علیاصغر حکمت را کمتر کسی میدانست. دوم ، (آنچه ما دانستهایم) اینکه بیشتر یهودیانی که دین دیگری برگزیدهاند (در هر کشوری) از روی رویهکاری[=ظاهرسازی] یا ناچاری بوده و بجای پابندی بآن ، از درون بِهمان دین پدری خود پابند بودهاند. یکی از اینها که در تاریخ ایران هم بنام است خواجه رشیدالدین فضلالله وزیر ایلخانان بوده که برواج صوفیگری در دورهی خاندان مغول میکوشیده. این نه چیزیست که بتوان بآسانی از آن گذشت (1) . سوم ، این همنژادی فروغی و حکمت زمینهی همدستی و پیروی از یک سیاست را پدید آورده. چهارم چنانکه یهودیان در زندگانی به پول پروای بسیار دارند ، فروغی و خاندانش و بیگمان حکمت نیز دارایی هنگفتی داشتهاند و برواج صوفیگری کوشیدن اینان ، خود نشان از آن دارد که هیچ گونه باوری بدرویشی و صوفیگری نداشته و تنها انگیزهی دلبسته وانمودن بصوفیگری ، پیروی از همان سیاست بدخواهانه بوده. چنانکه گفتیم اینها تنها گمانهای ماست و دور میدانیم رازهایی که کسروی میخواسته آشکار سازد تنها اینها بوده.
در آغاز دفتر «یکم دیماه و داستانش» میپرسد : «چرا در چنین هنگام تنگدستی ، دولت 250000 ریال برای چاپ رباعیات سراپا زهر خیام در بودجه میگزارد؟!..». این در سال 1321 بوده. برای آنکه ارزش این مبلغ را دریابیم این بس که بدانیم تنها چند ماهی پیش از آغاز سال 21 ، پایهی حقوق آموزگارانِ وزارت فرهنگ از 400 ریال در ماه به 800 ریال افزایش یافت. (نک. روزشمار تاریخ ایران دکتر باقر عاقلی20/8/7 و روزنامهی اطلاعات 20/2/23 ص1). بزرگی این رسوایی زمانی بهتر نمایان میگردد که گرانیهای پدید آمده از جنگ و سختی زندگی مردم و مردن گروه گروه از ایشان از گرسنگی و همچنین تنگدستی دولت را در سالهای 20 و 21 پیش چشم آوریم.
آنچه این بدخواهیهای وزارت فرهنگ را بهتر آشکار میسازد آنست که این در زمانی رخ میدهد که دولت از تنگدستی بچاپ بیحساب اسکناس دست یازیده از این راه بگرانی و سختی زندگانی مردم بسیار افزوده بود. در جای دیگری چنین مینویسد :]
پابرگی :
1ـ برای آگاهی بیشتر از سیاست جهانداری مغولان و جلوگیری از خیزش مسلمانان زیردست خود کتاب «تاریخ و پندهایش» را توانید خواند.
.
🔸 8ـ سیاست شومی که در زمینهی فرهنگ همچنان در کارست (تکهی دو از چهار)
🔸 🖌 احمد کسروی
[یک بخش از این رازها دو سال و نیم بعد در کتاب «دادگاه» بآشکار درآمده است. گفتارهای آن کتاب نیز نشان میدهد که در این کشور چه سیاستهای شومی در کارست که مغزهای جوانان را در دبیرستانها و دانشکدهها آشفته کرده و هم مردم را با بیهودهکاریها سرگرم گردانند. کسروی اشارهای بسیار کوتاه به یهودینژاد بودن این دو (فروغی و حکمت) میکند. چون از این اشاره رازی که بسیاست بدخواهانه بستگی بدارد آشکار نمیشود و روبرو شدن با آنان نیز دست نمیدهد ، ناگزیر در اینجا دست بدامان گمانهایی میزنیم : نخست آنکه نیای محمدعلی فروغی را بسیاری میدانستند که از یهودیانیست که مسلمان گردیده ولی تبار علیاصغر حکمت را کمتر کسی میدانست. دوم ، (آنچه ما دانستهایم) اینکه بیشتر یهودیانی که دین دیگری برگزیدهاند (در هر کشوری) از روی رویهکاری[=ظاهرسازی] یا ناچاری بوده و بجای پابندی بآن ، از درون بِهمان دین پدری خود پابند بودهاند. یکی از اینها که در تاریخ ایران هم بنام است خواجه رشیدالدین فضلالله وزیر ایلخانان بوده که برواج صوفیگری در دورهی خاندان مغول میکوشیده. این نه چیزیست که بتوان بآسانی از آن گذشت (1) . سوم ، این همنژادی فروغی و حکمت زمینهی همدستی و پیروی از یک سیاست را پدید آورده. چهارم چنانکه یهودیان در زندگانی به پول پروای بسیار دارند ، فروغی و خاندانش و بیگمان حکمت نیز دارایی هنگفتی داشتهاند و برواج صوفیگری کوشیدن اینان ، خود نشان از آن دارد که هیچ گونه باوری بدرویشی و صوفیگری نداشته و تنها انگیزهی دلبسته وانمودن بصوفیگری ، پیروی از همان سیاست بدخواهانه بوده. چنانکه گفتیم اینها تنها گمانهای ماست و دور میدانیم رازهایی که کسروی میخواسته آشکار سازد تنها اینها بوده.
در آغاز دفتر «یکم دیماه و داستانش» میپرسد : «چرا در چنین هنگام تنگدستی ، دولت 250000 ریال برای چاپ رباعیات سراپا زهر خیام در بودجه میگزارد؟!..». این در سال 1321 بوده. برای آنکه ارزش این مبلغ را دریابیم این بس که بدانیم تنها چند ماهی پیش از آغاز سال 21 ، پایهی حقوق آموزگارانِ وزارت فرهنگ از 400 ریال در ماه به 800 ریال افزایش یافت. (نک. روزشمار تاریخ ایران دکتر باقر عاقلی20/8/7 و روزنامهی اطلاعات 20/2/23 ص1). بزرگی این رسوایی زمانی بهتر نمایان میگردد که گرانیهای پدید آمده از جنگ و سختی زندگی مردم و مردن گروه گروه از ایشان از گرسنگی و همچنین تنگدستی دولت را در سالهای 20 و 21 پیش چشم آوریم.
آنچه این بدخواهیهای وزارت فرهنگ را بهتر آشکار میسازد آنست که این در زمانی رخ میدهد که دولت از تنگدستی بچاپ بیحساب اسکناس دست یازیده از این راه بگرانی و سختی زندگانی مردم بسیار افزوده بود. در جای دیگری چنین مینویسد :]
پابرگی :
1ـ برای آگاهی بیشتر از سیاست جهانداری مغولان و جلوگیری از خیزش مسلمانان زیردست خود کتاب «تاریخ و پندهایش» را توانید خواند.
.
🔶 جناب آقا از میدان دررفت
🔸 تکهی پنج از نه
جناب آقا رو بحاجی کرده میگوید : بگزارید کفریات خودش را تمام کند.
فریدون : من اول میپرسم : این آقایان که پولهای فراوان از مردم میگیرند و خوش میخورند و میخوابند در این کشور چه کاره هستند؟.. کاری که بسود جامعه انجام میدهند چیست؟..
حاجیآقا : جناب آقا نماز میخوانند و هر وقت کسی مسائل شرعیه بپرسد جواب میدهد.
فریدون : مگر نماز جماعت خواندن یا مسائل شرعیه گفتن لازمهاش اینست که کسی بیستوچهار ساعت بیکار نشیند و پی کار و پیشهای نرود؟!..
دوم جناب آقا مدعیست که کتابهای آقای کسروی با اسلام مخالف است. من میپرسم : اولاً در صورتی که شما کتابهای او را نخواندهاید از کجا میدانید مخالف اسلام است؟.. ثانیاً اگر این ادعا راست است پاسخده این کار کیست؟. چه کسانی مسئولند که این کتابها را خوانده جواب دهند؟.. تنها با هو و جنجال که کاری از پیش نمیرود.
برای اینکه بحاجیآقا ثابت کنم که اینها چه مردمان موذیای هستند موضوعی را که بتازگی بآن برخوردهام نقل میکنم :
در هنگامی که در نتیجهی پیشرفت علوم طبیعی و انتشار فلسفهی مادّی دین شکست خورده تمام دانشمندان و درسخواندگان از آن برگشته بودند و بیشتر ملایان و کشیشان خودشان به دین عقیده نداشتند آقای کسروی قد برافراشت و با اراده و پشتکار بیمانند با فلسفهی مادّی نبرد کرد و بنیاد دین را از نو استوار گردانید. این کار در تاریخ مانند نداشته است.
اغلب این آقایان هیچ نمیدانند فلسفهی مادّی چیست. نمیدانند چه لطمهای به دین وارد شده بود. با اینحال آخوند نادانی چون میخواهد با آقای کسروی دشمنی کند برداشته و چنین نوشته : «دلایل کسروی در برابر فلسفهی مادّی رسا نیست ...» ببینید موذیگری و بیشرمی را تا بکجا رسانیدهاند.
کسی نیست بپرسد که خوب این دلایل رسا نیست. شماها که یک عمر بنام دین نان خورده و بعنوان پاسبانی اسلام (به ادعای خودتان) از مردم پول گرفتهاید چه جواب رسا دادهاید؟!.
چنانکه گفتم اینان مردمان بیدردی هستند و در برابر هر نهضتی نخست تا میتوانند هیاهویی راه انداخته و چون کاری از پیش نبردند میکوشند زحمات و کوششهای دیگران را ناچیز وانمود کنند. اینان میخواهند مردمان ایران در حال مردمان هزار سال پیش زندگی کنند. اینان میخواهند ایرانیان از تحولاتی که در جهان رخ میدهد ناآگاه مانده چشم و گوششان باز نگردد. منتهای آمال و آرزوشان اینست که در این کشور دستگاه قمهزنی و زنجیرزنی و تعزیهگردانی برچیده نشود ، چاوشها در خیابانها در آمد و شد باشند ، گلِمولاها با هیکل کثیف خود «علی دارم چه غم دارم»گویان در بازارها راه افتند ، زنها با چادر و چاقچور در هر کوی و برزن عرض اندام کرده و آبروی کشور را ببرند و ملت ایران در جهان ، وحشی یا نیمه وحشی معرفی شود تا اینان از حاصل رنج آنان خوشگذرانی کنند.
در نزد اینان مفهوم وطن ، استقلال ، آزادی ؛ افسانهای بیش نیست. برای اینان چه فرق دارد که این کشور آزاد و مستقل و سرفراز باشد یا بدست بیگانگان افتاده و مردم آن بَردهوار زیردست آنان زندگی کنند. اینان یگانهآرزوشان اینست راه کربلا و نجف برویشان باز گردد اگرچه ببهای از بین رفتن استقلال ایران باشد تا اینان ، مریدانشان آزادانه ثروت کشور را برداشته راه عراق را در پیش گیرند.
جناب آقا میگوید دنیا پنج روز است هر طور باشد میگذرد. ما باید در فکر آخرت باشیم. وطن یعنی چه ، آزادی چه معنی دارد؟ من نمیدانم باو چه پاسخی بدهم. در این جهان پرهیاهو که سرنوشت هر تودهای بسته بهمدستی و کوشش افراد آنست ، در زمانی که ملیونها جوانان برای نگهداری میهن خود در میدانهای جنگ در خاک و خون میغلتند اینان میگویند دنیا هر طور باشد میگذرد ما باید در مشکلات زندگانی دست بدامن مردگان هزارساله بزنیم تا آنان ما را نجات دهند.
.
🔸 تکهی پنج از نه
جناب آقا رو بحاجی کرده میگوید : بگزارید کفریات خودش را تمام کند.
فریدون : من اول میپرسم : این آقایان که پولهای فراوان از مردم میگیرند و خوش میخورند و میخوابند در این کشور چه کاره هستند؟.. کاری که بسود جامعه انجام میدهند چیست؟..
حاجیآقا : جناب آقا نماز میخوانند و هر وقت کسی مسائل شرعیه بپرسد جواب میدهد.
فریدون : مگر نماز جماعت خواندن یا مسائل شرعیه گفتن لازمهاش اینست که کسی بیستوچهار ساعت بیکار نشیند و پی کار و پیشهای نرود؟!..
دوم جناب آقا مدعیست که کتابهای آقای کسروی با اسلام مخالف است. من میپرسم : اولاً در صورتی که شما کتابهای او را نخواندهاید از کجا میدانید مخالف اسلام است؟.. ثانیاً اگر این ادعا راست است پاسخده این کار کیست؟. چه کسانی مسئولند که این کتابها را خوانده جواب دهند؟.. تنها با هو و جنجال که کاری از پیش نمیرود.
برای اینکه بحاجیآقا ثابت کنم که اینها چه مردمان موذیای هستند موضوعی را که بتازگی بآن برخوردهام نقل میکنم :
در هنگامی که در نتیجهی پیشرفت علوم طبیعی و انتشار فلسفهی مادّی دین شکست خورده تمام دانشمندان و درسخواندگان از آن برگشته بودند و بیشتر ملایان و کشیشان خودشان به دین عقیده نداشتند آقای کسروی قد برافراشت و با اراده و پشتکار بیمانند با فلسفهی مادّی نبرد کرد و بنیاد دین را از نو استوار گردانید. این کار در تاریخ مانند نداشته است.
اغلب این آقایان هیچ نمیدانند فلسفهی مادّی چیست. نمیدانند چه لطمهای به دین وارد شده بود. با اینحال آخوند نادانی چون میخواهد با آقای کسروی دشمنی کند برداشته و چنین نوشته : «دلایل کسروی در برابر فلسفهی مادّی رسا نیست ...» ببینید موذیگری و بیشرمی را تا بکجا رسانیدهاند.
کسی نیست بپرسد که خوب این دلایل رسا نیست. شماها که یک عمر بنام دین نان خورده و بعنوان پاسبانی اسلام (به ادعای خودتان) از مردم پول گرفتهاید چه جواب رسا دادهاید؟!.
چنانکه گفتم اینان مردمان بیدردی هستند و در برابر هر نهضتی نخست تا میتوانند هیاهویی راه انداخته و چون کاری از پیش نبردند میکوشند زحمات و کوششهای دیگران را ناچیز وانمود کنند. اینان میخواهند مردمان ایران در حال مردمان هزار سال پیش زندگی کنند. اینان میخواهند ایرانیان از تحولاتی که در جهان رخ میدهد ناآگاه مانده چشم و گوششان باز نگردد. منتهای آمال و آرزوشان اینست که در این کشور دستگاه قمهزنی و زنجیرزنی و تعزیهگردانی برچیده نشود ، چاوشها در خیابانها در آمد و شد باشند ، گلِمولاها با هیکل کثیف خود «علی دارم چه غم دارم»گویان در بازارها راه افتند ، زنها با چادر و چاقچور در هر کوی و برزن عرض اندام کرده و آبروی کشور را ببرند و ملت ایران در جهان ، وحشی یا نیمه وحشی معرفی شود تا اینان از حاصل رنج آنان خوشگذرانی کنند.
در نزد اینان مفهوم وطن ، استقلال ، آزادی ؛ افسانهای بیش نیست. برای اینان چه فرق دارد که این کشور آزاد و مستقل و سرفراز باشد یا بدست بیگانگان افتاده و مردم آن بَردهوار زیردست آنان زندگی کنند. اینان یگانهآرزوشان اینست راه کربلا و نجف برویشان باز گردد اگرچه ببهای از بین رفتن استقلال ایران باشد تا اینان ، مریدانشان آزادانه ثروت کشور را برداشته راه عراق را در پیش گیرند.
جناب آقا میگوید دنیا پنج روز است هر طور باشد میگذرد. ما باید در فکر آخرت باشیم. وطن یعنی چه ، آزادی چه معنی دارد؟ من نمیدانم باو چه پاسخی بدهم. در این جهان پرهیاهو که سرنوشت هر تودهای بسته بهمدستی و کوشش افراد آنست ، در زمانی که ملیونها جوانان برای نگهداری میهن خود در میدانهای جنگ در خاک و خون میغلتند اینان میگویند دنیا هر طور باشد میگذرد ما باید در مشکلات زندگانی دست بدامن مردگان هزارساله بزنیم تا آنان ما را نجات دهند.
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
کتابهای اقتصادی
📘 کار و پیشه و پول
📘 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
👇
📘 کار و پیشه و پول
📘 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
👇
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»
🔸 یگانگی بسته به آنست که اندیشهها یکی باشد (تکهی یک از دو)
🔸 🖌 احمد کسروی
بارها میبینم یکی گفتاری برای چاپ در پرچم آورده ، و چون باز میکنم و میخوانم میبینم موضوعی را عنوان ساخته ولی تنها بستایشها یا نکوهشهای شاعرانه اکتفا کرده.
مثلاً یکی گفتاری نوشته و آورده دربارهی «اتحاد» ، و تنها بستایش آن بس کرده : «اگر ما میخواهیم از این گرداب فلاکت نجات یابیم باید دست اتحاد بهم دهیم ... دشمنان سنگ تفرقه بمیان ما انداختهاند». سی یا چهل تا از اینگونه جملهها را بهم بافته.
من در شگفتم که از اینگونه گفتارها چه نتیجه تواند بود؟!. از ستایش یگانگی و از نکوهش پراکندگی و مانند اینها چه سودی بدست آید؟!.. این مثل آنست که کسی بالا سر بیماری نشیند و برای او پیاپی تندرستی را ستایش کند و از بیماری و ناتندرستی نکوهش سراید. آیا از این ستایش و نکوهش نتیجه تواند بود؟!. آیا بیمار باختیار خود بیمار گردیده که چون ستایش تندرستی را شنید از بستر بیماری برخیزد و تندرست گردد؟!..
نیکی اتحاد یا یگانگی را هر کسی میداند. ولی یک کار اختیاری نیست که مردم خود توانند آن را داشته باشند. اتحاد یا یگانگی بسته بآنست که اندیشهها یکی باشد ، و یکی بودن اندیشهها بسته بآنست که حقایق بمیان آید و این اندیشههای پراکنده که مغزها را پر کرده از میان برخیزد.
بسیاری از مردم این را نمیدانند و چنین میپندارند که یگانگی یک امر اختیاریست. من بارها میشنوم فلان جوانان یک حزبی ساختهاند یا فلان دسته با فلان دسته اتحاد کردهاند. اینها دلیل است که در این کشور نه معنی حزب دانسته شده و نه معنی اتحاد را میدانند.
چنین فرض کنید که صد تن در یک جایی گرد آمده و میخواهند باهم یگانگی کنند و همدست باشند. این کار بسته بدو چیز است :
نخست آنکه اندیشهها و باورهای اینها یکی باشد. وگرنه یگانگی صورت نخواهد گرفت و دیر یا زود کشاکش و اختلاف درمیان آنان خواهد درگرفت.
دوم باید یک مقصودی را دنبال کنند و در راه آن بکوشش برخاسته گام بگام پیش روند ، وگرنه پس از اندکی سست و دلسرد گردیده پراکنده خواهند شد.
یگانگی در یکجا گرد آمدن نیست. بیست یا سی نفر دست بهم دادن و یک نام حزبی بروی خود گزاردن نیست. اینها به بازیچههای کودکانه شبیهتر است تا بکارهای خردمندانه.
امروز در این کشور صد اختلافی هست. این مردانی که میبینید ، مغزهاشان آکنده از اندیشههای گوناگونست. اساساً در این کشور راه زندگی دانسته نیست. اگر یگانگی میخواهید باید باینها چاره شود. باید یک رشته حقایق روشن شود و یک راهی برای زندگانی باز گردد و یک دسته از مردم در پیرامون آنها دست بهم دهند و یک جمعیت شایندهای باشند و این همان کاریست که ما بآن میکوشیم. کسانی اگر میخواهند بکشور خود نیکی کنند در این راه با ما همراهی نمایند ، این حقایق را که مینویسیم درمیان مردم منتشر گردانند ، با اندیشههای پراکنده نبرد کنند. وگرنه از تلاشهای دیگری کمترین نتیجه نخواهد بود.
.
🔸 یگانگی بسته به آنست که اندیشهها یکی باشد (تکهی یک از دو)
🔸 🖌 احمد کسروی
بارها میبینم یکی گفتاری برای چاپ در پرچم آورده ، و چون باز میکنم و میخوانم میبینم موضوعی را عنوان ساخته ولی تنها بستایشها یا نکوهشهای شاعرانه اکتفا کرده.
مثلاً یکی گفتاری نوشته و آورده دربارهی «اتحاد» ، و تنها بستایش آن بس کرده : «اگر ما میخواهیم از این گرداب فلاکت نجات یابیم باید دست اتحاد بهم دهیم ... دشمنان سنگ تفرقه بمیان ما انداختهاند». سی یا چهل تا از اینگونه جملهها را بهم بافته.
من در شگفتم که از اینگونه گفتارها چه نتیجه تواند بود؟!. از ستایش یگانگی و از نکوهش پراکندگی و مانند اینها چه سودی بدست آید؟!.. این مثل آنست که کسی بالا سر بیماری نشیند و برای او پیاپی تندرستی را ستایش کند و از بیماری و ناتندرستی نکوهش سراید. آیا از این ستایش و نکوهش نتیجه تواند بود؟!. آیا بیمار باختیار خود بیمار گردیده که چون ستایش تندرستی را شنید از بستر بیماری برخیزد و تندرست گردد؟!..
نیکی اتحاد یا یگانگی را هر کسی میداند. ولی یک کار اختیاری نیست که مردم خود توانند آن را داشته باشند. اتحاد یا یگانگی بسته بآنست که اندیشهها یکی باشد ، و یکی بودن اندیشهها بسته بآنست که حقایق بمیان آید و این اندیشههای پراکنده که مغزها را پر کرده از میان برخیزد.
بسیاری از مردم این را نمیدانند و چنین میپندارند که یگانگی یک امر اختیاریست. من بارها میشنوم فلان جوانان یک حزبی ساختهاند یا فلان دسته با فلان دسته اتحاد کردهاند. اینها دلیل است که در این کشور نه معنی حزب دانسته شده و نه معنی اتحاد را میدانند.
چنین فرض کنید که صد تن در یک جایی گرد آمده و میخواهند باهم یگانگی کنند و همدست باشند. این کار بسته بدو چیز است :
نخست آنکه اندیشهها و باورهای اینها یکی باشد. وگرنه یگانگی صورت نخواهد گرفت و دیر یا زود کشاکش و اختلاف درمیان آنان خواهد درگرفت.
دوم باید یک مقصودی را دنبال کنند و در راه آن بکوشش برخاسته گام بگام پیش روند ، وگرنه پس از اندکی سست و دلسرد گردیده پراکنده خواهند شد.
یگانگی در یکجا گرد آمدن نیست. بیست یا سی نفر دست بهم دادن و یک نام حزبی بروی خود گزاردن نیست. اینها به بازیچههای کودکانه شبیهتر است تا بکارهای خردمندانه.
امروز در این کشور صد اختلافی هست. این مردانی که میبینید ، مغزهاشان آکنده از اندیشههای گوناگونست. اساساً در این کشور راه زندگی دانسته نیست. اگر یگانگی میخواهید باید باینها چاره شود. باید یک رشته حقایق روشن شود و یک راهی برای زندگانی باز گردد و یک دسته از مردم در پیرامون آنها دست بهم دهند و یک جمعیت شایندهای باشند و این همان کاریست که ما بآن میکوشیم. کسانی اگر میخواهند بکشور خود نیکی کنند در این راه با ما همراهی نمایند ، این حقایق را که مینویسیم درمیان مردم منتشر گردانند ، با اندیشههای پراکنده نبرد کنند. وگرنه از تلاشهای دیگری کمترین نتیجه نخواهد بود.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)
🔸 8ـ سیاست شومی که در زمینهی فرهنگ همچنان در کارست (تکهی سه از چهار)
🔸 🖌 احمد کسروی
من ندانستهام اندازهی سپاه مغول چه میبود ولی یمه و سوتای دو سردار مغولی که از جیحون گذشته بدرون ایران آمدند و از خراسان گرفته تا آذربایجان و قفقاز کشتارکنان پیش رفتند شمارهی سپاه آنها را در کتابها نوشتهاند که بیش از سیهزار تن نمیبود. ایرانیان آن زبونی و درماندگی را در برابر سیهزار تن نمودهاند. آیا انگیزهی این چه میبوده؟!.
در این باره جستجویی نشده. ولی ما آن را جسته و دانستهایم. مایهی آن زبونی و درماندگی ایرانیان چند چیز بوده که بیگمان باید یکی از آنها صوفیگری و دیگری خراباتیگری را شمرد.
اکنون جای بسیار افسوسست که چیزی را که بدینسان آزموده بوده کسانی دامن بکمر زده میخواهند دوباره بیازمایند. پس از بنیاد یافتن مشروطه که وزارت فرهنگ در ایران پدید آمد یکی از بایاهای این وزارت آن بایستی بود که با صوفیگری و خراباتیگری و هرچه اندیشههای پست از زمان مغول بازمانده بنبرد سختی پردازد و ریشهی آنها را براندازد. ولی جای افسوسست که ما امروز وارونهی آن را در جلو خود میبینیم.
آنچه شنیده شده و یا دیده شده در این چند سال وزارت فرهنگ پولهایی در راه پراکندن کتابهای صوفیگری بیرون ریخته : شرح حال بایزید بسطامی ، شرح حال مولوی ، شخصیت مولوی ، منتخبات مثنوی کتابهاییست که با پول آن وزارت چاپ شده ، گذشته از پولهایی که در این راه باین و آن داده شده.
چراغ فلان پیرهزن را خاموش گردانیده مالیات میگیرند و در چنین راهی بکار میبرند. با پول مردم ریشهی خودشان را میکنند.
وزارت فرهنگ بگوید این کار را چرا کرده؟!. بگوید این دلبستگی که بصوفیگری نشان داده شده از چیست؟.. بگوید این راه را زیر پای آن وزارت که گزارده؟..
وزارت فرهنگ پاسخ نخواهد داد. پاسخی نمیدارد که بدهد. ما خودمان باید داوری کنیم. باید بیندیشیم و بفهمیم.
ما باید از یکسو این کتابهای صوفیگری و مانندهای آنها را بآتش کشیده خانهها را از آنها تهی گردانیم. از یکسو هم وزارت فرهنگ را شناخته بدانیم که این دستگاه با دست بدخواهان توده راه برده میشود. (1)
[آن روز وزارت فرهنگ لانهی بدخواهی بود و اینگونه کتابها را برای رواجشان چاپ میکرد تا اینکه سپس فریبخوردگانی خود بچاپ آنها پرداختند و بدینسان از بودجهی بدخواهیهای آن وزارتخانه کاسته شد. امروز این بدخواهی نه تنها بدست وزارتخانههای آموزش و پرورش و ارشاد «اسلامی» بلکه بدست سازمانها و ادارههای چندی بکار بسته شده و دررفتش[هزینه] را همگی از بودجهی وزارتخانهشان میپردازند.
نویسنده در بخشی از گفتار «مگر فهم و دانش آزاد نیست؟!.» سخنان زیر را نوشته. تو گویی روی سخن با همهی بدخواهان فرهنگ (مرده و زنده) دارد :]
آقای رئیس فرهنگ [خوزستان] آن سعدی و حافظ که شما آنهمه هواداری از آنها نشان میدهید و وزارت فرهنگ کتابهای ایشان را بدست نورسان میدهد هردو آلوده و بیناموس بودهاند و در کتابهای خود آشکاره دم از سادهبازی و بیناموسی میزنند. آن باب پنجم گلستانست که با صد بیشرمی نوشته شده و این شعرهای حافظست که پردهی آزرم را دریده. چنین کسانی چه شایسته است که کتابهاشان بدست جوانان داده شود؟! (2) .. آخر پس غیرت و آزرم کجا رفته؟!.. من نمیدانم شماها در خوابید یا بیدار؟!.. نمیدانم چرا زشتی این کار را نمیفهمید؟!..
پابرگیها :
1ـ دفتر یکم دیماه 1323
2ـ تا سالهای دههی 30 گلستان یکی از کتابهای درسی دبیرستانها بود.
.
🔸 8ـ سیاست شومی که در زمینهی فرهنگ همچنان در کارست (تکهی سه از چهار)
🔸 🖌 احمد کسروی
من ندانستهام اندازهی سپاه مغول چه میبود ولی یمه و سوتای دو سردار مغولی که از جیحون گذشته بدرون ایران آمدند و از خراسان گرفته تا آذربایجان و قفقاز کشتارکنان پیش رفتند شمارهی سپاه آنها را در کتابها نوشتهاند که بیش از سیهزار تن نمیبود. ایرانیان آن زبونی و درماندگی را در برابر سیهزار تن نمودهاند. آیا انگیزهی این چه میبوده؟!.
در این باره جستجویی نشده. ولی ما آن را جسته و دانستهایم. مایهی آن زبونی و درماندگی ایرانیان چند چیز بوده که بیگمان باید یکی از آنها صوفیگری و دیگری خراباتیگری را شمرد.
اکنون جای بسیار افسوسست که چیزی را که بدینسان آزموده بوده کسانی دامن بکمر زده میخواهند دوباره بیازمایند. پس از بنیاد یافتن مشروطه که وزارت فرهنگ در ایران پدید آمد یکی از بایاهای این وزارت آن بایستی بود که با صوفیگری و خراباتیگری و هرچه اندیشههای پست از زمان مغول بازمانده بنبرد سختی پردازد و ریشهی آنها را براندازد. ولی جای افسوسست که ما امروز وارونهی آن را در جلو خود میبینیم.
آنچه شنیده شده و یا دیده شده در این چند سال وزارت فرهنگ پولهایی در راه پراکندن کتابهای صوفیگری بیرون ریخته : شرح حال بایزید بسطامی ، شرح حال مولوی ، شخصیت مولوی ، منتخبات مثنوی کتابهاییست که با پول آن وزارت چاپ شده ، گذشته از پولهایی که در این راه باین و آن داده شده.
چراغ فلان پیرهزن را خاموش گردانیده مالیات میگیرند و در چنین راهی بکار میبرند. با پول مردم ریشهی خودشان را میکنند.
وزارت فرهنگ بگوید این کار را چرا کرده؟!. بگوید این دلبستگی که بصوفیگری نشان داده شده از چیست؟.. بگوید این راه را زیر پای آن وزارت که گزارده؟..
وزارت فرهنگ پاسخ نخواهد داد. پاسخی نمیدارد که بدهد. ما خودمان باید داوری کنیم. باید بیندیشیم و بفهمیم.
ما باید از یکسو این کتابهای صوفیگری و مانندهای آنها را بآتش کشیده خانهها را از آنها تهی گردانیم. از یکسو هم وزارت فرهنگ را شناخته بدانیم که این دستگاه با دست بدخواهان توده راه برده میشود. (1)
[آن روز وزارت فرهنگ لانهی بدخواهی بود و اینگونه کتابها را برای رواجشان چاپ میکرد تا اینکه سپس فریبخوردگانی خود بچاپ آنها پرداختند و بدینسان از بودجهی بدخواهیهای آن وزارتخانه کاسته شد. امروز این بدخواهی نه تنها بدست وزارتخانههای آموزش و پرورش و ارشاد «اسلامی» بلکه بدست سازمانها و ادارههای چندی بکار بسته شده و دررفتش[هزینه] را همگی از بودجهی وزارتخانهشان میپردازند.
نویسنده در بخشی از گفتار «مگر فهم و دانش آزاد نیست؟!.» سخنان زیر را نوشته. تو گویی روی سخن با همهی بدخواهان فرهنگ (مرده و زنده) دارد :]
آقای رئیس فرهنگ [خوزستان] آن سعدی و حافظ که شما آنهمه هواداری از آنها نشان میدهید و وزارت فرهنگ کتابهای ایشان را بدست نورسان میدهد هردو آلوده و بیناموس بودهاند و در کتابهای خود آشکاره دم از سادهبازی و بیناموسی میزنند. آن باب پنجم گلستانست که با صد بیشرمی نوشته شده و این شعرهای حافظست که پردهی آزرم را دریده. چنین کسانی چه شایسته است که کتابهاشان بدست جوانان داده شود؟! (2) .. آخر پس غیرت و آزرم کجا رفته؟!.. من نمیدانم شماها در خوابید یا بیدار؟!.. نمیدانم چرا زشتی این کار را نمیفهمید؟!..
پابرگیها :
1ـ دفتر یکم دیماه 1323
2ـ تا سالهای دههی 30 گلستان یکی از کتابهای درسی دبیرستانها بود.
.