پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔸 آن سعدی و حافظ که شما آنهمه هواداری از آنها نشان می‌دهید و وزارت فرهنگ کتابهای ایشان را بدست نورسان می‌دهد هردو آلوده و بیناموس بوده‌اند و در کتابهای خود آشکاره دم از ساده‌بازی و بیناموسی می‌زنند.

🔸 آن باب پنجم گلستانست که با صد بیشرمی نوشته شده و این شعرهای حافظست که پرده‌ی آزرم را دریده. چنین کسانی چه شایسته است که کتابهاشان بدست جوانان داده شود؟!.. آخر پس غیرت و آزرم کجا رفته؟!.. من نمی‌دانم شماها در خوابید یا بیدار؟!.. نمی‌دانم چرا زشتی این کار را نمی‌فهمید؟!..

.
✴️ حافظ روسیاه و اشعار بچه‌بازی


🔸 چند نمونه از اشعار حافظ

ای نازنین پسر تو چه مذهب گرفته‌ای
کت خون ما حلالتر از شیر مادر است

گر آن شیرین پسر خونم بریزد
دلا چون شیر مادر کن حلالش

دل بدان رود گرامی چه کنم گر ندهم
مادر دهر ندارد پسری بهتر از این

به هوای لب شیرین پسران چند کنی
جوهر روح به یاقوت مذاب آلوده

پدر تجربه ای دل تویی آخر ز چه روی
طمع مهر و وفا زین پسران می‌داری

معاشری خوش و رودی بساز می‌خواهم
که درد خویش بگویم به ناله بم و زیر

شاه شمشادقدان خسرو شیرین‌دهنان
که به مژگان شکند قلب همه صف شکنان


🔸 این پستی‌ها از یادگارهای شوم مغولان در ایران است.

🔸 آن بی‌آزرمی که دم از ساده‌بازی [بچه‌بازی] زده از سگ کمتر است بلکه همچون سگ هار خونش را باید ریخت.

🔸 آخر ای نادانان! آن جوانی كه در سادگی بجای زنانش گرفته با او عشقبازی نمایند دیگر درو غیرتی بازنمی‌ماند. دیگر ازو مرد شمشیرزن برنمی‌آید. دیگر او پرده‌اش دریده شده كه اگر زنده بماند و خدای نكرده روزی نیرویی در دست كند صدها پستی ازو نمایان خواهد بود!

🔸 مردم ایران باید همه‌ی این شعرای بی‌آبرو را دور بریزند و از آنان بیزاری جویند.


.
🔶 جناب آقا از میدان دررفت

🔸 تکه‌ی شش از نه


آری وقتی که کسی چشم رویهم گزارده و کوچکترین اطلاعی از تحولات جهان نداشته باشد ، وقتی که بنا شود کسی در خانه‌ی خود (در خانه‌ای که دیگران برایش خریده‌اند) بنشیند و پی کسب و کاری نرود و تمام مایحتاج زندگانی‌اش را دیگران بدر خانه‌اش بیاورند و بعبارت دیگر مخارج خود و خانواده‌اش را تا آخر عمر مجاناً بیمه کنند تا بخورد و بمردم آقایی کند ، حق دارد بگوید که این دنیا پنج روزه است و هر طور باشد می‌گذرد. ولی ما باید ببینیم آیا این سخن درست است؟ آیا می‌شود ما ایرانیان با این فلسفه بسازیم و دلهای خود را خوش گردانیده مقدرات خود و فرزندان خود را بدست حوادث و پیشامدها بسپاریم؟ راستی اگر ملت ایران هیچ گرفتاری نداشت جز شما ملایان ، برایش بس بود. نمی‌دانم شما زیان این سخنان که برای از بین بردن روح شهامت و وطن‌پرستی از یک ملتی کاملاً مؤثر تواند بود می‌دانید و بزبان می‌رانید یا نمی‌دانید. اگر می‌دانید و دانسته و فهمیده بمردم تلقین می‌کنید زهی نامردی و ..... که خیانت باین آشکاری را برای کشور و توده‌ی خود روا می‌دارید؟ اگر نمی‌دانید و همه‌اش از روی بی‌اطلاعی است (چنانکه من هم همین گمان را درباره‌ی شما دارم) زهی بدبختی برای ملتی که پیشوایانی مانند شما ملاها دارند.

این را باید بدانید که امروزه ما جوانان که از خرابی کشور و بیچارگی و بدبختی توده دلهامان خون شده منتهای ارفاق که در حق شما خواهیم کرد اینست که شما را نادیده انگاشته و خودمان دست بهم داده باین گرفتاریها و بدبختیها چاره بیندیشیم و به یاری خدا و سرپرستی راهنمای بزرگمان باین کار بزرگ تاریخی موفق خواهیم شد. ولی دلم می‌خواهد حاجی‌آقا خوب توجه کنند که با چه اشخاص با اطلاع و پرمایه‌ای مثل شما سر و کار دارند؟. راستی جناب آقا ! با همین سخنان بوده که شما می‌خواستید مرا هدایت کنید و از گمراهی بازدارید؟. آفرین بهدایت و راهنمایی شما !


جناب آقا که از شنیدن این سخنان قیافه‌اش متغیر و رنگش قرمز شده بود با تندی گفت : با شما جوانان لامذهب گفتگو کردن هم حرام است.


فریدون : ببخشید من هم نمی‌خواهم بیشتر از این با شما گفتگو کنم. زیرا هر آنچه که من بایستی بفهمم فهمیدم. ولی مجبورم جواب این جمله‌ی‌ آخری شما را بدهم. اینکه شما ما جوانان را «لامذهب» می‌خوانید نفهمیدم مقصودتان چیست. اگر مقصودتان آنست که ما دین نداریم تهمت بزرگیست. جمعیت ما طرفدار دینست. ما همه‌مان می‌خواهیم نام خدا در جهان بلند باشد. مردم عقیده بخدا داشته با یکدیگر از روی راستی و درستی رفتار کنند. من بشما گفتم که آقای کسروی در برابر بیدینی قد علم کرده با فلسفه‌ی مادّی و دیگر بی‌دینیها مبارزه می‌کند. تاکنون چند کتاب در رد بیدینی نوشته. در همین مجلس شما خودت گفتی که من دارای صحت عمل و پاکی و نیکی هستم ، من اگر بیدین بودم مثل دیگران دزد و شیاد و کلاهبردار می‌شدم. اگر مقصودت از لامذهبی آنست که ما آن مذهب را که شما دارید نداریم بسیار راست گفته‌ای. ما خودمان اقرار داریم که از آن مذهب گریزانیم و لامذهبیم.
اگر حقیقت را بخواهیم مسلمانان صدر اسلام نیز همه‌شان لامذهب بودند. زیرا آنها از این مذهب شما اطلاع نداشتند. آن وقت نه سنی بود ، نه شیعه ، نه شیخی ، نه متشرع ، نه کریمخانی. اینها را شما آخوندها ساخته‌اید برای استفاده‌ی خودتان.

شما اگر بخواهید تفاوت اسلام را با مذهب خودتان بدانید کتاب «شیعیگری» یا «در پیرامون اسلام» را بخوانید ...

چون سخن فریدون باینجا رسید جناب آقا دیگر خودداری نتوانسته از شام خوردن نیز صرفنظر کرد و عصای خود را برداشته بدون اینکه از حاجی و از دیگران خداحافظی کند لعن‌کنان و با قدمهای بلند (بر خلاف عادت همیشگی که خیلی آهسته راه می‌رفت) از خانه‌ی حاجی بیرون رفت. حاجی چند قدمی بدنبالش دوید ولی باو نرسید و بخانه بازگشت. معلوم بود که اوقاتش بسیار تلخست. چند دقیقه که نشستند و خاموش بودند حاجی بسخن درآمده چنین گفت : « بد شد ، این مرد شام نخورد و رفت. من نمی‌خواستم مطلب تا باینجا بکشد». فریدون از لحن کلام دانست که حاجی اوقاتش بسیار تلخست. ولی در همان حال هم از حرفهای منطقی او متأثر گردیده که پرخاش نمی‌کند. اینبود فرصت را از دست نداده باز بسخن پرداخت :


.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»

🔸 یگانگی بسته به آنست که ‌اندیشه‌ها یکی باشد (تکه‌ی دو از دو)

🔸 🖌 احمد کسروی

در اینجا داستانی هست که باید بنویسم : سه سال پیش یکی از آشنایان از تبریز آمده بود و بارها بنزد من می‌آمد. یک روز گفتگو می‌کردیم درمیان سخن چنین گفت : «شما با نوشته‌های خود عوام را آزرده می‌گردانید ، چیزهایی می‌نویسید که مخالف عقیده‌ی عوام است. آخر ما با اینها کار داریم. یک روز باید از اینها استفاده کنیم.»

سپس داستانی آغاز کرد که چون پس از کشته شدن [شیخ‌ محمد]خیابانی (1) تشکیلات دمکرات بهم خورده بود ، ما می‌خواستیم دوباره آن را درست گردانیم ، کسانی می‌رفتند و سخنانی برخلاف عقیده‌ی عوام می‌گفتند و آنان را می‌رنجانیدند. ولی من با میل عوام رفتار می‌کردم ، اینبود موفق شدم که به تنهایی سی چهل حوزه[حزبی] برپا کنم.

گفتم پیش از آنکه پاسخ شما را بدهم باید من هم یک داستانی نقل کنم : پانزده سال پیش از این یکی از آشنایان من در تهران روزنامه‌ای بنام «انعکاس» بنیاد نهاد و روزنامه‌ی آبرومندی بود. من آن زمان در زنجان بودم و برای من نیز می‌آمد. ولی پس از سه ماه دیگر بریده شد و از میان رفت و دانستیم که تعطیل کرده.

پس از چندی که به تهران آمدم با مدیر آن دیدار کردم و گفتگوی روزنامه به میان آمد. گفت : «بکمتر روزنامه‌ای در ایران چنان اقبال کرده بودند. در ماه نخست ما هزار و هفتصد نفر مشترک داشتیم». گفتم : پس چرا تعطیل کردید؟.. گفت : «پول ندادند که ...»

دانسته شد مرد ساده روزنامه را بهمه‌ی آشنایان و دوستانش فرستاده و آنها گرفته‌اند و خوانده‌اند ولی بهنگام مطالبه‌ی پول رو برگردانیده‌اند.

این داستان پاسخ شماست. بگو ببینم آن سی و چهل حوزه چه شد؟!.. خندید و گفت : «هیچی پس از مدتی پراکنده شدند و رفتند پی کارشان».

گفتم : خوب شد که خودتان گفتید. تفاوت در اینجاست که شما می‌خواهید حوزه درست کنید ولی ما می‌خواهیم یک توده را از گرفتاری و بدبختی رها گردانیم. شما ناگزیرید عوام را نرنجانید ، ولی ما می‌خواهیم مغز او را از اندیشه‌های پست بیهوده پاک گردانیم و از رنجیدن و نرنجیدنش باک نداریم. شما به همان گرد آمدن و فراهم نشستن قیمت می‌دهید ولی ما می‌دانیم که هیچ سودی ندارد و کمترین نتیجه‌ای از آن نتوان برداشت.

این داستان ازآنِ سه سال پیش است و من می‌بینم امروز بار دیگر بآن سخنان نیاز افتاده. بیشتری از مردم یگانگی را تنها در یکجا گرد آمدن می‌شمارند و اینست چنین می‌دانند که اگر گفتارهایی نویسند و بمردم پند دهند اتحاد بدست خواهد آمد. ولی چنانکه گفتیم این یک اندیشه‌ی بسیار خامیست ، و این دسته‌بندیها و حزب‌بازیها که شما امروز می‌بینید درست از ردیف سی و چهل حوزه‌ی آن آشنای تبریزی ماست و هر یکی پس از زمانی پراکنده خواهند شد و از پی کارهای خود خواهند رفت.

ما اگر می‌کوشیم به یکی گردانیدن اندیشه‌ها می‌کوشیم ، با گمراهی‌ها و عقیده‌های پراکنده نبرد می‌کنیم. ما پرچم را بنیاد نهادیم که بدستیاری آن یک رشته حقایق را ـ درباره‌ی کشورداری و زندگانی توده‌ای ـ نشر نماییم و خود از این راه است که به نتیجه امیدواریم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 40 دوشنبه 18 اسفند ماه 1320)


پابرگی :
1ـ کسروی از یاران شیخ‌محمد خیابانی (حزب دمکرات) بود ولی سپس ازو جدا گردید. داستان آن را در کتاب «زندگانی من» توانید خواند.


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)

🔸 8ـ سیاست شومی که در زمینه‌ی فرهنگ همچنان در کارست (تکه‌ی چهار از چهار)

🔸 🖌 احمد کسروی

از این گذشته همان سعدی و حافظ و خیام چند بدآموزی را درهم آمیخته‌اند. از یکسو پیاپی ستایش باده می‌کنند و مردم را بباده‌خواری و مستی و بیخودی و بیدردی می‌خوانند ، و از یکسو بجهان و زندگانی نکوهشها می‌سرایند و مردم را ببیکاری و تنبلی وامی‌دارند ، و از یکسو در جبریگری پافشاری نموده صدها شعر درباره‌ی آن بدآموزی می‌سرایند.

بخت و دولت بکاردانی نیست
جز بتأیید آسمانی نیست

گر زمین را بآسمان دوزی
ندهندت زیاده از روزی

زین پیش نشان بودنیها بوده است
پیوسته قلم ز نیک و بد ناسوده است

تقدیر ترا هر آنچه بایست بداد
غم خوردن و کوشیدن ما بیهوده است

اینها اندکی از بسیار و نمونه‌ای از صدها گفته‌های زهرآلود آن شاعرانست.

این گفته‌ها از یکسو پوچ و بیپاست. این نه راستست که بودنیها بوده ، نه راستست که کوشیدن بیهوده است. نه راستست که بخت و دولت بکاردانی نیست ... همین سخنان گواه آشکاری بکودنی و نافهمی آن شاعران می‌باشد. چیزیست بسیار آشکار : هر کسی که می‌کوشد نتیجه از آن برمی‌دارد و هر کسی که نمی‌کوشد تهیدست و بدبخت می‌ماند. سعدی و حافظ و خیام که خود با بیکاری و تنبلی بسر می‌برده‌اند و با تهیدستی و بدبختی روز می‌گزارده‌اند اینها را بهانه‌ای برای کار خود ساخته‌اند.

از یکسو هم آموختن این سخنان بجوانان ، غیرت آنان را کشتن و خونهاشان از جوش انداختنست. من نمیدانم وزارت فرهنگ یا کسان دیگری که پاسخده[=مسئول] این کارهایند چه پاسخی خواهند داشت؟!..

حافظ و سعدی و خیام هرچه بوده‌اند بوده‌اند ، و هرچه کرده‌اند کرده‌اند. شما را چه شده که پس از صد سال نادانیهای آنان را تازه می‌گردانید؟!.. چه شده که بدآموزیهای زهرآلودشان را در دلهای جوانان می‌آکنید؟!.. آیا معنی فرهنگ اینست که بدآموزیهای سراپا زیان دوره‌های گذشته را بجوانان درس دهید؟!.. آیا در توده‌های دیگر نیز چنین می‌کنند؟!..

در زمانی که توده‌ها با یکدیگر سختترین نبرد را می‌کنند و هر مردمی از جوانان خلبانان و چتربازان و کارکنان زیردریایی پدید می‌آورند آیا این گمراهی نیست که شما بجوانان درسهای قلندری و جبریگری می‌دهید؟!.. آیا این تیشه بریشه‌ی خود زدن نیست؟!..

بهتر است چشم باز کنید و بجهان نگرید!. بهتر است بجانفشانیهای جوانان روسی نگاه کنید! دو سال پیش که آلمانها با آن سختی بخاک روس تاختند و پیاپی پیش آمده شهرهای بسیاری را بدست گرفتند روسها چه کار کردند؟.. آیا نشستند و بخود دلداری داده گفتند : «صبر تلخست ولیکن بر شیرین دارد»؟!.. آیا نومیدی بخود راه داده گفتند : «بودنیها بوده است»؟! آیا خود را به بیغیرتی زده گفتند : «با هر که خصومت نتوان کرد بساز»؟!..

آیا ندیدیم که با غیرت و دلیری دست بهم دادند ، و مرد و زن و پیر و جوان بکوشش آماده گردیده بکار برخاستند ، و با آنهمه شکستها که می‌دیدند نومیدی بخود راه نداده رشته‌ی کوشش را از دست نهشتند؟!.. ندیدیم که با دادن هزاران هزاران کشته دشمن را پس نشاندند و هنوز هم می‌کوشند و از پا ننشسته‌اند؟!.. (1)

در زمانی که در جهان چنین جانفشانیها می‌رود و هر توده‌ای آزادی خود را با خون ملیونها جوانان نگهداری می‌کند شما در ایران بجوانان درسهای صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری می‌دهید.

شما غیرت و سَهِش آنان را کشته خونهاشان از جوش می‌اندازید. بگویید باینها چه پاسخ می‌دارید؟!.. چنین انگارید که یک دادگاه بزرگی برپا گردیده از شما بازپرس می‌رود ، و بگویید هر پاسخی که می‌توانید. این بدی را که شما بتوده و کشور خود می‌کنید دشمن با دشمن روا نباید شمارد. ...


پابرگی :
1ـ برای مثال قهرمانیهای شهر استالینگراد را آفریدند که همیشه در تاریخ خواهد ماند و درخشید.


.
✴️ اندرز به بانوان

گفتاری در شماره‌ی 213 پرچم در تحت عنوان سیر قهقرایی نوشتم باز هم ناچار شدم در آن زمینه قلمفرسایی كنم. گفته شد كه بانوان كشور ما پس از سالها گفتن و نوشتن در معایب باحجابی باز هم از نو در اثر تلقینات یك عده اشخاص بیكار و حاشیه‌نشین دچار بدبختی شده و با چادرهای رنگارنگ دیده می‌شوند و تصور می‌كنم كه تا آقایان منبرنشینان ما این رویه را پیش گرفته‌اند محال است بتوان از جهالت توده جلوگیری كرد.

آن آقای واعظی كه توده را نصیحت كرده می‌گوید گوش دادن برادیو گناه است ، اگر هر كسی روزه نگرفت روز پنجم قتلش واجب است ، اگر انگشت كسی را نامحرم دید واجب‌القتل است چه عواقب وخیمی برای این ملت تهیه می‌كند كه عاقبت آن منتهی باین می‌شود دستخوش و بازیچه‌ی بیگانگان واقع شده و ما را ملت وحشی و مستعمراتی بدانند و در اثر قحطی و گرسنگی بمیریم و اگر هم مردیم گفته شود اهمیتی ندارد ، منتها یك عده مردم غیرمتمدن كم شده است. اینها از اثر تبلیغات همان آقایان وعاظ است كه می‌گویند این دو روزه‌ی دنیا اهمیت ندارد كه انسان تلاش كند. اگر از گرسنگی مرد باز هم بی‌اهمیت است زیرا اینكه می‌خواهد فردا بمیرد امروز می‌میرد. همین گفتارهاست كه ما را بطرف بدبختی و بیحالی سوق داده و سرانجام آن نیز معلوم و مبرهن است و حاجت بنوشتن نیست!

باز هم از مرحله پرت شده و بحاشیه افتادم. چه كنم این چیزهایی را كه ما می‌بینیم حقیقتاً طاقت‌فرسا است. در این موقع تاریك و باریك در عوض آنكه ما دست بدست یكدیگر داده شهامت بخرج داده ثابت كنیم كه ما همان ایرانی20 قرن پیش بوده و همان خون در عروقمان جریان دارد تازه چادر و چاقچور بسر كرده بمیان می‌افتیم و ثابت می‌كنیم كه مردم بدانید ما متمدن نبوده و نیستیم و ملتی هستیم نادان كه می‌خواهند تمدن را جبراً بما تحمیل كنند. ما از وحشیهای جزایر افریقا نیز وحشی‌تر بوده و اگر آنها را تربیت كردند ما نشده و نمی‌خواهیم هم بشویم. ما می‌خواهیم بفهمانیم آن زنانی را كه در معابر می‌بینیم دوش بدوش مردان خود با لباس سربازی بمیهن خود خدمت می‌كنند [1] نیستیم در عوض فكر روزگار و بدبختی خود ، در عوض رهانیدن خودمان از چاه ضلالت و بیچارگی متوسل به رمال و فالگیر شده و بحمدالله هم وفور رمال و فالگیر است كه روز بروز در عوض خواربار مایحتاج زندگی خود در تزاید می‌بینیم و ما هم خوشوقتیم این نعمتی كه در اثر زحمات چندین ساله‌ی پهلوی و عمالش از دست رفته بود دوباره بدست آورده‌ایم.

از طرف دیگر بانوانی را كه در اثر بی‌حجابی دچار مضیقه و مخارجهای گزاف شده‌اند نیز خاطرنشان می‌كنم كه مقصود از بی‌حجابی و حجاب چیست. مقصود ما از كشف حجاب آنست كه زنان ما آزاد شده و از قیودات حجاب خود را خلاص كرده به آزادی بتوانند دوش بدوش مردان خود كمك و همراهی كرده و بار گران زندگانی را سبكتر نمایند و مثل زمان سابق بدوش مردان خود تحمیل نگردند و نام ضعیفه در اثر بیدست و پایی بر ما نگذارند و هزاران محسنات دیگر كه متأسفانه اگر نوشته شود باعث اشغال چندین ستون روزنامه خواهد شد.

خانمهایی كه خوشبختانه عالم و تربیت شده و دارای كمالات مادی و معنوی هستند توانسته‌اند در مدت كمی خود را با سایر بانوان كشورهای خارجی برابر بدارند نیز دچار یك وسواس و مضیقه‌ی اسرافكاری شده‌اند كه غیر قابل[؟ ، پذیرش؟] است. بانوان عزیز ما چقدر خوبست از مخارجهای گزافی كه هر روز متحمل شده و لاكهای ناخن ، ماتیكهای رنگارنگ كه قیمت آنها نیز روزافزون است و خریدن پارچه‌های گرانبها و مد لباس هر ماه و هر هفته خودداری كنند.

ما نمی‌گوییم كه از زینتهای ساده‌ی زنانه كه مخصوص ذوق و سلیقه‌ی هر خانمی است خود را بكاهند و در حقیقت تارك دنیا شوند بلكه ما می‌گوییم بانوان كشور ما خوبست دو نكته‌ی مهم را همیشه در مد نظر قرار دهند. اول آنكه خودسازی خیلی زیاد و محسوس در معابر صورت خوش نداشته و زنندگی خواهد داشت. در ثانی آنكه از صورت اقتصاد خارج و مستلزم آنست كه هر روزه مخارج زیاد و كمرشكنی را متحمل می‌شوند. چنانكه خانمی را می‌شناسم كه اگر لباسی یك روز پوشید روز دیگر در مهمانی نمی‌پوشد یا فلان توالت را روز دیگر بنحو دیگری انجام می‌دهد كه این مخارج با وضع اقتصادی این كشور بسیار منافات دارد. قسمت دوم آنكه در این دوره‌ی خطرناك كه آتش جنگ تمام دنیا را مشتعل ساخته و دامنه‌ی آن باین كشور دور افتاده از مرحله نیز سرایت كرده و بطوری كه می‌بینیم اهریمن بدبختی و فقر و فلاكت بروی این كشور بال و پر گشوده است سزاوار نیست كه وقت خود را بخودسازی و مخارجهای گزاف مصروف كنیم در حالتی كه می‌بینیم هر روز در جلو دكانهای نانوایی چه ازدحامی است و چه سرنوشت شومی این كشور را تهدید می‌كند.
فرنگیس معتضدی درخشان

(پرچم روزانه ش 218)
[1] : اشاره به سربازان زن شوروی است كه آن روزها در خیابانهای تهران دیده می‌شدند.
شادروان نقوی پاکباز

دفتر پرچم درباره‌ی او چنین نوشته :

آقای نقوی پاکباز از خوانندگان دیرین پیمان و از پشتیبانان پافشار آن بوده و خوانندگان گاهی نوشته‌هایی ازو در پیمان خوانده‌اند. این نیکمرد در جای تاریکی همچون [شهر] فردوس در راه آمیغها کوشیده و می‌کوشد و یک نمونه‌ از پاکدلی او و دلبستگیش به پاکدینی آنست که روز یکم آذر پیمان خود را با تلگراف گزارده است. (تلگراف او در همین دفتر بچاپ رسیده)

شادروان نقوی پاکباز همان کسی است که «درّه‌ی نادری» را پاک کرده و برای نخستین بار همراه با سفرنامه‌ی شیخ حزین ، با دیباچه‌ی کسروی در کتابی زیر عنوان «نادرشاه» چاپ گردید.