🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)
🔸 در پیرامون شعر و رمان (تکهی سه از چهار)
یکی از آنان که هنوز زنده است و بگفتهی خودش یک کرور شعر سروده و ایران را زنده گردانیده شعرهایی در روزنامه چاپ گردانیده که یک بیتش اینست :
«بر شاعر و سگ تا بتوانی نگذر هیچ
ور میگذری بر دمشان پا نگزاری».
سخن از اثریست که گفتارهای پیمان کرد. یکی از سیاهکاریها شعرهایی بود که پستنهادانی بنام «هوس نامردانه» میسرودند و در سالهای آخر کار بیشرمی تا بآنجا رسیده بود که پیاپی آنها را در روزنامهها بچاپ رسانند :
«هر کس که بکف باده و ببر ساده ندارد
اسباب نشاط و طرب آماده ندارد».
دیوان ایرج[میرزا] بآن ننگینی بیست و پنجهزار نسخه چاپ کردند و بدست جوانان دادند. پس از نوشتههای پیمان بود که از همهی اینها جلوگیری شد.
اینها بود نتیجههایی که بدست آمد. آری آنان که پنجاه و شصت سال زیستهاند و سرمایهشان جز شعر نبوده و یک دسته از آنان که بدخواه کشور خود میباشند و دانسته و فهمیده بآلوده گردانیدن توده میکوشند و پیشهشان همینست دست برنداشتند و نمیتوانستند برداشت. ولی آنان نیز از آبرو افتادند و خواه و ناخواه ارج خود را از دست دادند.
ما هیچگاه این نکنیم که نتیجههای کار خود را بشماریم. اینها را در پاسخ آن کسان مینویسیم. این خود گمراهیست که کسانی بخواهند گفتههای ما را با نتیجهی آنها بسنجند و یا چشم براه ایستند که اگر ما کاری انجام دادیم بما پیوندند و ندادیم زبان بسرزنش و زباندرازی پردازند. بارها نوشتهایم اینها که ما میگوییم چارهی گرفتاریهای شرق است و راه رستگاری جهانست. هر پاکدل و غیرتمندی باید بما پیوندد و یاوری کند و خود در سایهی این پیوستن و یاوری خواهد بود که نتیجه بدست آید. در جهان هر پیشرفتی از این راه بوده ، دوباره میگویم این کسانی که در زمینهی شعر یا در دیگر زمینهها سرزنش مینمایند خود مردان آلوده و ناپاکی میباشند و بیگمان رشک و خودخواهی آنان را باین سخنان واداشته وگرنه برای چیست بما نمیپیوندند و همدستی نمیکنند تا بهمراهی و همدستی بیکبار آلودگیها را از میان برداریم؟!.
بارها گفتهایم ما در گام نخست با پاکدلان و غیرتمندان کار داریم و آنانست که میخواهیم گفتههای ما را بپذیرند و بیاوری و پشتیبانی برخیزند. اگر کسانی گوش بدلیل نمیدهند و درپی راستیها نیستند کنون ما را باکی از آنان نیست و دربند آنان نتوانیم بود. داستان ما داستان پزشکیست که بِدیهی رود و خانهها و مردم آنجا را ناپاکیزه یابد و زبان باز کرده زیان ناپاکیزگی و بیماریهایی که از آن پدید آید بسراید و بپاکیزه گردانیدن خانهها و کوچهها و رختها و تنها بکوشد ، و در این میان یک دسته نادان با او از در ستیزه درآیند و دست از چرکینی و آلودگی برندارند. آیا این دلیل شکست آن پزشک تواند بود؟!. آیا باید کسانی زبان بسرزنش باز کنند؟!.. من نمیدانم آیا سرزنشکنندگانِ ما اینها را میفهمند یا نه؟!. ایکاش میتوانستمی نامهای این بدخواهان را در اینجا بنویسم تا خوانندگان دانستندی چه کسانی باین نادانی برمیخیزند. کسی که در نجف درس خوانده و دعوی اجتهاد مینماید ، کسی که بمنبر میرود و بمردم دین میآموزد ، کسی که دم از «مصلحی» میزند و همیشه از بدی مردم دلتنگی مینماید ـ اینانند که با ما از در سرزنش درمیآیند.
بدتر از اینها کار دو سه تنیست که چون با ما بودند از شعرهای بیهوده پرهیز مینمودند و پشیمانی نشان میدادند و سپس که بدستاویز کیش از ما رنجیده و دوری گزیدهاند باز
بیهودهگوییهایی میکنند و این را یک گونه دشمنی و کینهجویی با ما میشمارند. داستان اینان داستان آن بیمارانیست که پزشک دستور پاکیزگی دهد و آنان بپذیرند و بکار بندند ولی سپس چون از پزشک رنجیدند برای بخشم آوردن او گل و لجن بروی مالند و خود را با آن چرکینی بپزشک نمایند.
سالی که در شوشتر بودیم بدستیاری شهربانی و ادارهی سپاه مردم را واداشتیم جلوگیری از ناپاکیهای کوچهها کنند و باری دریچهها گزارند. کسانی که شوشتر را ندیدهاند معنی این سخنم را نخواهند فهمید. سپس چون خزعل با دولت نافرمانی نمود و در شوشتر نیز رشته گسیخته گردید مردم پیش از همه دریچهها را شکستند. کار اینان بیمانندگی بآنها نیست.
.
🔸 در پیرامون شعر و رمان (تکهی سه از چهار)
یکی از آنان که هنوز زنده است و بگفتهی خودش یک کرور شعر سروده و ایران را زنده گردانیده شعرهایی در روزنامه چاپ گردانیده که یک بیتش اینست :
«بر شاعر و سگ تا بتوانی نگذر هیچ
ور میگذری بر دمشان پا نگزاری».
سخن از اثریست که گفتارهای پیمان کرد. یکی از سیاهکاریها شعرهایی بود که پستنهادانی بنام «هوس نامردانه» میسرودند و در سالهای آخر کار بیشرمی تا بآنجا رسیده بود که پیاپی آنها را در روزنامهها بچاپ رسانند :
«هر کس که بکف باده و ببر ساده ندارد
اسباب نشاط و طرب آماده ندارد».
دیوان ایرج[میرزا] بآن ننگینی بیست و پنجهزار نسخه چاپ کردند و بدست جوانان دادند. پس از نوشتههای پیمان بود که از همهی اینها جلوگیری شد.
اینها بود نتیجههایی که بدست آمد. آری آنان که پنجاه و شصت سال زیستهاند و سرمایهشان جز شعر نبوده و یک دسته از آنان که بدخواه کشور خود میباشند و دانسته و فهمیده بآلوده گردانیدن توده میکوشند و پیشهشان همینست دست برنداشتند و نمیتوانستند برداشت. ولی آنان نیز از آبرو افتادند و خواه و ناخواه ارج خود را از دست دادند.
ما هیچگاه این نکنیم که نتیجههای کار خود را بشماریم. اینها را در پاسخ آن کسان مینویسیم. این خود گمراهیست که کسانی بخواهند گفتههای ما را با نتیجهی آنها بسنجند و یا چشم براه ایستند که اگر ما کاری انجام دادیم بما پیوندند و ندادیم زبان بسرزنش و زباندرازی پردازند. بارها نوشتهایم اینها که ما میگوییم چارهی گرفتاریهای شرق است و راه رستگاری جهانست. هر پاکدل و غیرتمندی باید بما پیوندد و یاوری کند و خود در سایهی این پیوستن و یاوری خواهد بود که نتیجه بدست آید. در جهان هر پیشرفتی از این راه بوده ، دوباره میگویم این کسانی که در زمینهی شعر یا در دیگر زمینهها سرزنش مینمایند خود مردان آلوده و ناپاکی میباشند و بیگمان رشک و خودخواهی آنان را باین سخنان واداشته وگرنه برای چیست بما نمیپیوندند و همدستی نمیکنند تا بهمراهی و همدستی بیکبار آلودگیها را از میان برداریم؟!.
بارها گفتهایم ما در گام نخست با پاکدلان و غیرتمندان کار داریم و آنانست که میخواهیم گفتههای ما را بپذیرند و بیاوری و پشتیبانی برخیزند. اگر کسانی گوش بدلیل نمیدهند و درپی راستیها نیستند کنون ما را باکی از آنان نیست و دربند آنان نتوانیم بود. داستان ما داستان پزشکیست که بِدیهی رود و خانهها و مردم آنجا را ناپاکیزه یابد و زبان باز کرده زیان ناپاکیزگی و بیماریهایی که از آن پدید آید بسراید و بپاکیزه گردانیدن خانهها و کوچهها و رختها و تنها بکوشد ، و در این میان یک دسته نادان با او از در ستیزه درآیند و دست از چرکینی و آلودگی برندارند. آیا این دلیل شکست آن پزشک تواند بود؟!. آیا باید کسانی زبان بسرزنش باز کنند؟!.. من نمیدانم آیا سرزنشکنندگانِ ما اینها را میفهمند یا نه؟!. ایکاش میتوانستمی نامهای این بدخواهان را در اینجا بنویسم تا خوانندگان دانستندی چه کسانی باین نادانی برمیخیزند. کسی که در نجف درس خوانده و دعوی اجتهاد مینماید ، کسی که بمنبر میرود و بمردم دین میآموزد ، کسی که دم از «مصلحی» میزند و همیشه از بدی مردم دلتنگی مینماید ـ اینانند که با ما از در سرزنش درمیآیند.
بدتر از اینها کار دو سه تنیست که چون با ما بودند از شعرهای بیهوده پرهیز مینمودند و پشیمانی نشان میدادند و سپس که بدستاویز کیش از ما رنجیده و دوری گزیدهاند باز
بیهودهگوییهایی میکنند و این را یک گونه دشمنی و کینهجویی با ما میشمارند. داستان اینان داستان آن بیمارانیست که پزشک دستور پاکیزگی دهد و آنان بپذیرند و بکار بندند ولی سپس چون از پزشک رنجیدند برای بخشم آوردن او گل و لجن بروی مالند و خود را با آن چرکینی بپزشک نمایند.
سالی که در شوشتر بودیم بدستیاری شهربانی و ادارهی سپاه مردم را واداشتیم جلوگیری از ناپاکیهای کوچهها کنند و باری دریچهها گزارند. کسانی که شوشتر را ندیدهاند معنی این سخنم را نخواهند فهمید. سپس چون خزعل با دولت نافرمانی نمود و در شوشتر نیز رشته گسیخته گردید مردم پیش از همه دریچهها را شکستند. کار اینان بیمانندگی بآنها نیست.
.
تو که خود را روشنفکر میدانی.pdf
157.4 KB
🔸 تو که خود را روشنفکر میدانی چرا این سی و چند صفحه را نمیخوانی؟!
🖌 کوشاد
دریافت دفتر «حافظ چه میگوید؟»
🖌 کوشاد
دریافت دفتر «حافظ چه میگوید؟»
✴️ در پیرامون زبان
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
تکهی 9 از 9
نتیجهی این گفتهها آنكه درآمیختگی با كلمههای بیگانه بویژه با كلمههای تازی یكی از آلودگیهای زبان میبود. از هزار سال باز این درآمیختگی آغاز یافته و در زمان ما بجایی رسیده بود كه برخی از نوشتهها هشتاد بلكه نود در صد عربی میبود و گذشته از كلمهها جملهها نیز بكار میرفت ، و به اینها میبایست چاره كرده شود. كسانی كه ایستادگی نشان میدادند راه كجی را پیش میداشتند. چیزی كه هست این چارهجویی میبایست از راهش به انجام رسد ، كه ما همان را پیش گرفتیم ، بدینسان كه :
1) این كار به نام دشمنی با كلمههای بیگانه نمیبود و بلكه چنانكه گفتیم انگیزههایی[علت] برای خود میداشت. از اینرو كلمههایی كه انگیزهای دربارهی آن نمیبود میبایست به حال خود بماند. مثلاً كلمههای جمله ، كلمه ، فرش ، كتاب ، جلد و مانند اینها كه نامهای دوم نیست و از آنسوی به جداشدهای از اینها نیاز نمیداریم ، یا كلمههای فهمیدن ، طلبیدن ، تلگرافیدن كه رویهی فارسی به خود گرفته و جداشدهها نیز از آنها بیرون میآید به حال خود بماند. رویهمرفته در جایی كه انگیزه نمیبود نبایستی كلمه را بیرون گردانید.
2) بایستی این كار كمكم پیش رود كه خوانندگان آشنا گردند. بدینسان كه نخست كلمههایی كه فارسیهایش فراموش نگردیده به كنار گزارده گردد تا سپس نوبت دیگران برسد و درمیان نوشتن چگونگی بكار بردن این كلمههای نوین بازنموده شود.[1]
3) كلمههای فارسی كه برگزیده میشود غلط نباشد و چنان باشد كه اگر نیاز افتاد جداشده نیز از آن بیرون آید ، و آنگاه تا تواند از كلمههای فهمیدنی باشد. مثلاً كلمههای درآمد و دررفت و پیشرفت ، و فرهیخت ، و آگاهی ، و خَستُوان ، و پایَندان كه به جای دخل و خرج و ترقی و تربیت ، و خبر و مُقر و ضامن برگزیده گردیده كه هم فهمیدنیست و هم میتوان جداشده از آنها گرفت.
4) زبان فارسی با حال امروزی بسیار تنگ است و بسیاری از معنیها در آن نامی نمیدارد ، و اینجا بود كه میبایست برخی كلمهها گزارده شود همچون پَرگ ، و سَهِش كه به معنی اذن و احساس گزارده شده است.
5) دیگر آكهای زبان نیز چاره پذیرد كه از ناتوانی بیرون آید.
این میبود راه چارهجوییِ درآمیختگی با كلمههای بیگانه ، و ما به این كار از سال 1312 آغاز كردیم و به یاری خدا گام به گام پیش رفتیم و اینك گامهای بزرگتر دیگری را در آن راه برمیداریم.
[1] : این شیوهی گام بگام ، همراه با شرح واژههای نوین در سراسر هفت دورهی یکسالهی مهنامهی پیمان بکار گرفته شد. از اینرو خوانندگانی که با «زبان پاک» کمکم آشنا گردیده بودند ، این به آنان دشوار نمیافتاد.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
تکهی 9 از 9
نتیجهی این گفتهها آنكه درآمیختگی با كلمههای بیگانه بویژه با كلمههای تازی یكی از آلودگیهای زبان میبود. از هزار سال باز این درآمیختگی آغاز یافته و در زمان ما بجایی رسیده بود كه برخی از نوشتهها هشتاد بلكه نود در صد عربی میبود و گذشته از كلمهها جملهها نیز بكار میرفت ، و به اینها میبایست چاره كرده شود. كسانی كه ایستادگی نشان میدادند راه كجی را پیش میداشتند. چیزی كه هست این چارهجویی میبایست از راهش به انجام رسد ، كه ما همان را پیش گرفتیم ، بدینسان كه :
1) این كار به نام دشمنی با كلمههای بیگانه نمیبود و بلكه چنانكه گفتیم انگیزههایی[علت] برای خود میداشت. از اینرو كلمههایی كه انگیزهای دربارهی آن نمیبود میبایست به حال خود بماند. مثلاً كلمههای جمله ، كلمه ، فرش ، كتاب ، جلد و مانند اینها كه نامهای دوم نیست و از آنسوی به جداشدهای از اینها نیاز نمیداریم ، یا كلمههای فهمیدن ، طلبیدن ، تلگرافیدن كه رویهی فارسی به خود گرفته و جداشدهها نیز از آنها بیرون میآید به حال خود بماند. رویهمرفته در جایی كه انگیزه نمیبود نبایستی كلمه را بیرون گردانید.
2) بایستی این كار كمكم پیش رود كه خوانندگان آشنا گردند. بدینسان كه نخست كلمههایی كه فارسیهایش فراموش نگردیده به كنار گزارده گردد تا سپس نوبت دیگران برسد و درمیان نوشتن چگونگی بكار بردن این كلمههای نوین بازنموده شود.[1]
3) كلمههای فارسی كه برگزیده میشود غلط نباشد و چنان باشد كه اگر نیاز افتاد جداشده نیز از آن بیرون آید ، و آنگاه تا تواند از كلمههای فهمیدنی باشد. مثلاً كلمههای درآمد و دررفت و پیشرفت ، و فرهیخت ، و آگاهی ، و خَستُوان ، و پایَندان كه به جای دخل و خرج و ترقی و تربیت ، و خبر و مُقر و ضامن برگزیده گردیده كه هم فهمیدنیست و هم میتوان جداشده از آنها گرفت.
4) زبان فارسی با حال امروزی بسیار تنگ است و بسیاری از معنیها در آن نامی نمیدارد ، و اینجا بود كه میبایست برخی كلمهها گزارده شود همچون پَرگ ، و سَهِش كه به معنی اذن و احساس گزارده شده است.
5) دیگر آكهای زبان نیز چاره پذیرد كه از ناتوانی بیرون آید.
این میبود راه چارهجوییِ درآمیختگی با كلمههای بیگانه ، و ما به این كار از سال 1312 آغاز كردیم و به یاری خدا گام به گام پیش رفتیم و اینك گامهای بزرگتر دیگری را در آن راه برمیداریم.
[1] : این شیوهی گام بگام ، همراه با شرح واژههای نوین در سراسر هفت دورهی یکسالهی مهنامهی پیمان بکار گرفته شد. از اینرو خوانندگانی که با «زبان پاک» کمکم آشنا گردیده بودند ، این به آنان دشوار نمیافتاد.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی نهم)
نتیجهای که از پیکار دانشها با دینها پدید آمده آنست که دینها سست گردیده و ناتوان شده که دیگر نمیتواند جلو بیدینی و ولنگاری را بگیرد. نمیتواند پیروان خود را به پاکدامنی و نیکوکاری وادارد. نمیتواند مانع حرص و طمع و هوسها باشد. نمیتواند مردم را از دزدی و پستی بازدارد ... لیکن میتواند بهانهی گردنکشی و دستهبندی باشد. میتواند کالای مفتخواری و دکانداری گردد. میتواند جلو پیشرفت زندگانی را بگیرد. میتواند سنگ راه دانشها باشد. پس از همهی اینها میتواند آلت دست سیاست برای دولتهای طمعکار شود.
داستان دینها با حال فعلیشان داستان بیمار نیمهجانیست که نمیتواند کاری کند. ولی از کارهای بسیاری مانع میشود.
مثلاً ایرانیان ، از پیروان اسلام شمرده میشوند. از آن دین ، امروز با آن آلودگیهایی که یافته و سستیهایی که پیدا کرده سودی نمیتوان انتظار داشت : طمع و هوس را نمیتواند بکشد ، از بیدینی نمیتواند مانع شود ، چارهی تفرقه نمیتواند باشد ، از قافیهبافی و یاوهسرایی که هوس بسیار پستیست نمیتواند مانع شود ، از خودخواهی و گردنکشی نمیتواند بکاهد. بهیچ یک از اینها قادر نیست.
ولی از آنسوی این امکان را ایجاد میکند که به بهانهی همان دین (یا بهتر گویم : به بهانهی مذهب شیعه که شاخهای از آن دینست) بازرگانانِ میلیونر از دادن مالیات بدولت سر باززنند و هر یکی دو دفتر نگه دارند ، این امکان را بدست میدهد که سالانه هزارها نفر بیگذرنامه از مرز گذشته بزیارت روند و پس از چند ماهی با پیشانی باز بازگردند و بآن گناه خود بنازند ، این امکان را به یک دسته مردم هوسباز و تیرهمغز میدهد که در محرم دستههای سینهزن و قمهزن و زنجیرزن و زینب و کلثوم و سکینه درست کنند و در پیش چشم بیگانگان بازارها را بگردند و آبروی یک مردمی را بریزند. این امکان را فراهم میآورد که مردهها را از گور درآورده و با بویهای بسیار زننده بار اتومبیلها کنند و به قصد قم و نجف ، راهی شوند. این امکان را بدست میدهد که اگر خواسته شد زنها را از چادر و چاقچور ، که راست گفتهاند کفن سیاهست ، بیرون آورند ، یک دسته تباهکاران فریاد «وادینا» سر دهند و در مشهد و قم و تبریز هنگامهها برپا گردانند. این امکان را فراهم میآورد که وزیرانی که آلت دست سیاست بیگانگان میباشند [1] و به عقبرفت این مردم بدبخت میکوشند ، قمهزنی و زنجیرزنی و مرده بار کردن و مانند اینها را که باعث بیآبرویی مردم و کشور است ، آزاد بگذارند بلکه پشتیبانی نمایند. ولی اگر روزنامهای بجلوگیری از آن بیآبروییها برخاست ، به بهانهی دین بازداشتش کنند.[2] پس از همهی آنها ، این امکان را بدست میدهد که گروهی از ملایان ، نجف و کربلا و قم را مراکزی برای خود بگیرند و در برابر دولت و مردم دستگاهی برپا گردانند و بیتاج و تخت ، پادشاهی کنند. دولت که کشور را راه میبرد او را «غاصب» بخوانند ، مالیاتی را که میگیرد حرام بشمارند و خودشان که هیچکارهاند و مسئول هیچ کاری نمیباشند ، از مردم بنامِ «سهم امام» یا «رد مظالم» مالیات بگیرند. [3] اینها همگی ممکن میشود. این نتایج سراپا زیان از آن دین یا کیش میتواند واقع شود.
در اروپا دویست سالست دین ـ دین مسیح ـ در برابر دانشها عاجز و تسلیم شده که مردم بسیاری از آن رو برگردانیدهاند و امروز تورات و انجیل کمترین اثری در کارهای دولتها ندارند و کمترین اعتنایی در گزاردن قانونها و در بستن پیمانها و بوجود آوردن انجمنها بآنها نمیشود. با اینحال کلیساها در هر گوشهای برپاست و کشیشان صدهزارها میباشند. دستگاه پاپ با آن درازا و پهنا در رُم پایدارست. مواقعی هست که باید وزیران و سرداران و دکترها و پروفسورها نیز در کلیساها باشند و با کشیشان همآواز شده ، دعا بخوانند و آنچه را که در دلهای خود نادانی میشمارند و میخندند با وقار و احترام بانجام رسانند (بگفتهی یکی از نویسندگان : خدا را دست اندازند).
[1] : در این باره کتاب «دادگاه» دیده شود.
[2] : اشاره به دو بار بازداشت بیدلیل روزنامهی پرچم است. بهانهی بار دوم «اهانت به اسلام» بوده که تهمتی بیش نبود.
[3] : خوبست کسانی که در رژیم گذشته جلو کتابهای کسروی را میگرفتند این سطرها را بخوانند و پیش چشم بیاورند عاقبت مار در آستین پروردن را : «آیین اسلام» آن هفتهنامهای که در پابرگی دو صفحه پیش شناسانیده شد و مانندگان آن اجازهی چاپ داشت تا دلهای مردم را از دولت بیزار و مغزهاشان را تیره کند ولی کتابهای کسروی که زیانهای شیعیگری و ادعای حکومت داشتن ملایان را علنی و مغزهای مردم را روشن میکرد بازداشت بود. افسوس! افسوس!
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی نهم)
نتیجهای که از پیکار دانشها با دینها پدید آمده آنست که دینها سست گردیده و ناتوان شده که دیگر نمیتواند جلو بیدینی و ولنگاری را بگیرد. نمیتواند پیروان خود را به پاکدامنی و نیکوکاری وادارد. نمیتواند مانع حرص و طمع و هوسها باشد. نمیتواند مردم را از دزدی و پستی بازدارد ... لیکن میتواند بهانهی گردنکشی و دستهبندی باشد. میتواند کالای مفتخواری و دکانداری گردد. میتواند جلو پیشرفت زندگانی را بگیرد. میتواند سنگ راه دانشها باشد. پس از همهی اینها میتواند آلت دست سیاست برای دولتهای طمعکار شود.
داستان دینها با حال فعلیشان داستان بیمار نیمهجانیست که نمیتواند کاری کند. ولی از کارهای بسیاری مانع میشود.
مثلاً ایرانیان ، از پیروان اسلام شمرده میشوند. از آن دین ، امروز با آن آلودگیهایی که یافته و سستیهایی که پیدا کرده سودی نمیتوان انتظار داشت : طمع و هوس را نمیتواند بکشد ، از بیدینی نمیتواند مانع شود ، چارهی تفرقه نمیتواند باشد ، از قافیهبافی و یاوهسرایی که هوس بسیار پستیست نمیتواند مانع شود ، از خودخواهی و گردنکشی نمیتواند بکاهد. بهیچ یک از اینها قادر نیست.
ولی از آنسوی این امکان را ایجاد میکند که به بهانهی همان دین (یا بهتر گویم : به بهانهی مذهب شیعه که شاخهای از آن دینست) بازرگانانِ میلیونر از دادن مالیات بدولت سر باززنند و هر یکی دو دفتر نگه دارند ، این امکان را بدست میدهد که سالانه هزارها نفر بیگذرنامه از مرز گذشته بزیارت روند و پس از چند ماهی با پیشانی باز بازگردند و بآن گناه خود بنازند ، این امکان را به یک دسته مردم هوسباز و تیرهمغز میدهد که در محرم دستههای سینهزن و قمهزن و زنجیرزن و زینب و کلثوم و سکینه درست کنند و در پیش چشم بیگانگان بازارها را بگردند و آبروی یک مردمی را بریزند. این امکان را فراهم میآورد که مردهها را از گور درآورده و با بویهای بسیار زننده بار اتومبیلها کنند و به قصد قم و نجف ، راهی شوند. این امکان را بدست میدهد که اگر خواسته شد زنها را از چادر و چاقچور ، که راست گفتهاند کفن سیاهست ، بیرون آورند ، یک دسته تباهکاران فریاد «وادینا» سر دهند و در مشهد و قم و تبریز هنگامهها برپا گردانند. این امکان را فراهم میآورد که وزیرانی که آلت دست سیاست بیگانگان میباشند [1] و به عقبرفت این مردم بدبخت میکوشند ، قمهزنی و زنجیرزنی و مرده بار کردن و مانند اینها را که باعث بیآبرویی مردم و کشور است ، آزاد بگذارند بلکه پشتیبانی نمایند. ولی اگر روزنامهای بجلوگیری از آن بیآبروییها برخاست ، به بهانهی دین بازداشتش کنند.[2] پس از همهی آنها ، این امکان را بدست میدهد که گروهی از ملایان ، نجف و کربلا و قم را مراکزی برای خود بگیرند و در برابر دولت و مردم دستگاهی برپا گردانند و بیتاج و تخت ، پادشاهی کنند. دولت که کشور را راه میبرد او را «غاصب» بخوانند ، مالیاتی را که میگیرد حرام بشمارند و خودشان که هیچکارهاند و مسئول هیچ کاری نمیباشند ، از مردم بنامِ «سهم امام» یا «رد مظالم» مالیات بگیرند. [3] اینها همگی ممکن میشود. این نتایج سراپا زیان از آن دین یا کیش میتواند واقع شود.
در اروپا دویست سالست دین ـ دین مسیح ـ در برابر دانشها عاجز و تسلیم شده که مردم بسیاری از آن رو برگردانیدهاند و امروز تورات و انجیل کمترین اثری در کارهای دولتها ندارند و کمترین اعتنایی در گزاردن قانونها و در بستن پیمانها و بوجود آوردن انجمنها بآنها نمیشود. با اینحال کلیساها در هر گوشهای برپاست و کشیشان صدهزارها میباشند. دستگاه پاپ با آن درازا و پهنا در رُم پایدارست. مواقعی هست که باید وزیران و سرداران و دکترها و پروفسورها نیز در کلیساها باشند و با کشیشان همآواز شده ، دعا بخوانند و آنچه را که در دلهای خود نادانی میشمارند و میخندند با وقار و احترام بانجام رسانند (بگفتهی یکی از نویسندگان : خدا را دست اندازند).
[1] : در این باره کتاب «دادگاه» دیده شود.
[2] : اشاره به دو بار بازداشت بیدلیل روزنامهی پرچم است. بهانهی بار دوم «اهانت به اسلام» بوده که تهمتی بیش نبود.
[3] : خوبست کسانی که در رژیم گذشته جلو کتابهای کسروی را میگرفتند این سطرها را بخوانند و پیش چشم بیاورند عاقبت مار در آستین پروردن را : «آیین اسلام» آن هفتهنامهای که در پابرگی دو صفحه پیش شناسانیده شد و مانندگان آن اجازهی چاپ داشت تا دلهای مردم را از دولت بیزار و مغزهاشان را تیره کند ولی کتابهای کسروی که زیانهای شیعیگری و ادعای حکومت داشتن ملایان را علنی و مغزهای مردم را روشن میکرد بازداشت بود. افسوس! افسوس!
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)
🔸 در پیرامون شعر و رمان (تکهی چهار از چهار)
سخن را بپایان رسانیم : راز فیروزی ما در این باره آن بود که یک دام یا فریب اروپاییان بودن آن شور و هیاهو را دریافتیم ، و از آن شور و دیوانگی که برخاسته بود و از زبان شاعران و از گزند کسان زورمندی که پشتیبانی از آن مینمودند نترسیده بایستادگی در برابر آنها کوشیدیم ، و گوهر شعر و معنی ادبیات را بازنموده و راستیها را در آن زمینه روشن گردانیدیم ـ اینها چیزهاییست که در تاریخ پیمان همیشه خواهد ماند.
دربارهی رمان نیز همین را میگوییم : رمان را در ایران بهیاهو برداشته بودند و آرایههای بسیاری بآن میبستند. آن را شاخه ای از ادبیات میشمردند و مایهی «تهذیب جامعه» میستاییدند و گفتگوها از «مکتب رئالیست و ایدهآلیست» میراندند و چندان سپاس از رماننویسهای بنام اروپا از الکساندردوما و آناتول فرانس و امیل زولا و دیگران مینوشتند که هر کسی از خواندن آنها تکان خورد. در نتیجهی اینها بسیاری از مردان نیک و آبرومند نیز فریب خورده برمان خواندن و نوشتن گراییده بودند. بدتر از همه آن بود که تاریخ را با رمان درمیآمیختند و بدینسان تاریخ را آلوده میگردانیدند.
در این زمینه هم نوشتههای ما اثر خود را کرد و رمان از جایگاهی که به ناسزا برایش باز کرده بود افتاد : مردان نیک از آن دوری جستند و آن معنی که برمان داده میشد دیگر ندادند. ما هیچگاه در این آرزو نبودیم که همهی مردم از رمان دست بردارند و آن بیکبار از میان برخیزد. اگر چنین بودی نیکان از بدان چگونه شناخته شدندی؟!. بارها میگوییم ما در گام نخست با نیکان و پاکدلان کار میداریم و بدیگران سپس خواهیم پرداخت. اگر جوانان بلهوس و آلوده یا مردان بیباک و بیپروایی گفتههای ما را نپذیرفتهاند نه تنها زیان ندارد خود چیزیست که ما از پیش میدانستیم و بایستی بود.
ما بارها گفتهایم مردم بدو گونهاند : یکی آنان که سرشت پاک دارند و درپی نیکی باشند و دیگری آنکه جز درپی هوسها و بدیهای خود نباشند و این یکی از خواستهای ماست که این دو دسته از هم جدا گردند و شناخته شوند. آن داستان آزمایش که گفتهاند همین میباشد ، و این در آینده یک نتیجهی بسیار ارجداری درپی خواهد داشت.
ما دربارهی رمان در سال نخست پیمان گفتارهای ارجداری نوشتهایم و اینست بار دیگر درآمدن بآن زمینه را نمیخواستیم. ولی چون کسانی این را میخواهند در شمارههای آینده باز سخنانی خواهیم نوشت.
.
🔸 در پیرامون شعر و رمان (تکهی چهار از چهار)
سخن را بپایان رسانیم : راز فیروزی ما در این باره آن بود که یک دام یا فریب اروپاییان بودن آن شور و هیاهو را دریافتیم ، و از آن شور و دیوانگی که برخاسته بود و از زبان شاعران و از گزند کسان زورمندی که پشتیبانی از آن مینمودند نترسیده بایستادگی در برابر آنها کوشیدیم ، و گوهر شعر و معنی ادبیات را بازنموده و راستیها را در آن زمینه روشن گردانیدیم ـ اینها چیزهاییست که در تاریخ پیمان همیشه خواهد ماند.
دربارهی رمان نیز همین را میگوییم : رمان را در ایران بهیاهو برداشته بودند و آرایههای بسیاری بآن میبستند. آن را شاخه ای از ادبیات میشمردند و مایهی «تهذیب جامعه» میستاییدند و گفتگوها از «مکتب رئالیست و ایدهآلیست» میراندند و چندان سپاس از رماننویسهای بنام اروپا از الکساندردوما و آناتول فرانس و امیل زولا و دیگران مینوشتند که هر کسی از خواندن آنها تکان خورد. در نتیجهی اینها بسیاری از مردان نیک و آبرومند نیز فریب خورده برمان خواندن و نوشتن گراییده بودند. بدتر از همه آن بود که تاریخ را با رمان درمیآمیختند و بدینسان تاریخ را آلوده میگردانیدند.
در این زمینه هم نوشتههای ما اثر خود را کرد و رمان از جایگاهی که به ناسزا برایش باز کرده بود افتاد : مردان نیک از آن دوری جستند و آن معنی که برمان داده میشد دیگر ندادند. ما هیچگاه در این آرزو نبودیم که همهی مردم از رمان دست بردارند و آن بیکبار از میان برخیزد. اگر چنین بودی نیکان از بدان چگونه شناخته شدندی؟!. بارها میگوییم ما در گام نخست با نیکان و پاکدلان کار میداریم و بدیگران سپس خواهیم پرداخت. اگر جوانان بلهوس و آلوده یا مردان بیباک و بیپروایی گفتههای ما را نپذیرفتهاند نه تنها زیان ندارد خود چیزیست که ما از پیش میدانستیم و بایستی بود.
ما بارها گفتهایم مردم بدو گونهاند : یکی آنان که سرشت پاک دارند و درپی نیکی باشند و دیگری آنکه جز درپی هوسها و بدیهای خود نباشند و این یکی از خواستهای ماست که این دو دسته از هم جدا گردند و شناخته شوند. آن داستان آزمایش که گفتهاند همین میباشد ، و این در آینده یک نتیجهی بسیار ارجداری درپی خواهد داشت.
ما دربارهی رمان در سال نخست پیمان گفتارهای ارجداری نوشتهایم و اینست بار دیگر درآمدن بآن زمینه را نمیخواستیم. ولی چون کسانی این را میخواهند در شمارههای آینده باز سخنانی خواهیم نوشت.
.
🔶 حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟!
🔸 (تکهی یک از هفت)
[سال 1324 است] ، در خانهی یكی از تاجرها كه از سفر مكه بازگشته میهمانی بوده ، شب گفتگوهایی درمیان چهار نفر رخ داده كه ما آن چهار نفر را احمد ، علی ، جعفر ، باقر نامیده گفتههای آنها را در این دفتر مینویسیم.
شب ، پیش از شام ، روضهخوانی روضه خوانده درمیان سخنان خود میگوید : «یك مذهب تازه پیدا شده : پاكدینی! یك نفر پیدا شده اسمش كسروی است ، مذهبی آورده ...». با این عنوان بسخنان پوچی میپردازد. پس از شام كه دیگران میروند ، این چهار تن چون سه نفرشان اعضاء تجارتخانهی صاحبخانه هستند و یك نفرشان (كه احمد باشد) قوم و خویش اوست میمانند كه شب را در آنجا بخوابند. پیش از خوابیدن این گفتگوها درمیان آنها بمیان میآید.
جعفر : این كسروی دیگر چه میگوید؟..
باقر : دلم میخواهد یك روز بروم بخانهاش ببینم حرفش چیست؟..
علی : راستی بیایید یك روز برویم ببینیم چه میگوید؟..
احمد : میخواهید بروید چه كار كنید؟.. آیا معقولانه حرف بپرسید یا جر و بحث كنید؟..
جعفر : با او كه نباید معقولانه حرف زد ، مگر حرفهای او معقولانه است؟..
احمد : شما او را دیدهاید؟..
جعفر : ندیدهام .
احمد : كتابهایش را خواندهاید؟..
جعفر : نخواندهام .
احمد : پس از كجا دانستید حرفهایش معقولانه نیست؟!.
باقر : مگر نشنیدید روضهخوان چه میگفت؟!..
احمد : حرفهای روضهخوان چه سندیت دارد؟!. آیا این عیب شما نیست كه با حرف یك روضهخوان نافهم و بیدانش تحریك شدهاید و میخواهید بروید با كسی كه تاكنون ندیده و گفتههایش نشنیدهاید جر و بحث كنید؟!.
علی : حرفهای آقا احمد حسابیست. ما اگر خواستیم برویم باید برویم و معقولانه سئوالهایی كنیم و مطلبی بفهمیم.
احمد : اگر مقصود شما از رفتن آنست كه معقولانه سئوالهایی كنید و مطلبی بفهمید من حاضرم در همینجا شما هرچه پرسیدید از طرف آقای كسروی جواب بدهم.
علی : مگر شما از مطالب او اطلاع دارید؟..
احمد : آری من كتابهای او را خواندهام و مطالب او را میدانم و شما هرچه سئوال كنید حاضرم جواب بدهم. ولی با شما یك شرط دارم.
علی : چه شرط؟.
.
🔸 (تکهی یک از هفت)
[سال 1324 است] ، در خانهی یكی از تاجرها كه از سفر مكه بازگشته میهمانی بوده ، شب گفتگوهایی درمیان چهار نفر رخ داده كه ما آن چهار نفر را احمد ، علی ، جعفر ، باقر نامیده گفتههای آنها را در این دفتر مینویسیم.
شب ، پیش از شام ، روضهخوانی روضه خوانده درمیان سخنان خود میگوید : «یك مذهب تازه پیدا شده : پاكدینی! یك نفر پیدا شده اسمش كسروی است ، مذهبی آورده ...». با این عنوان بسخنان پوچی میپردازد. پس از شام كه دیگران میروند ، این چهار تن چون سه نفرشان اعضاء تجارتخانهی صاحبخانه هستند و یك نفرشان (كه احمد باشد) قوم و خویش اوست میمانند كه شب را در آنجا بخوابند. پیش از خوابیدن این گفتگوها درمیان آنها بمیان میآید.
جعفر : این كسروی دیگر چه میگوید؟..
باقر : دلم میخواهد یك روز بروم بخانهاش ببینم حرفش چیست؟..
علی : راستی بیایید یك روز برویم ببینیم چه میگوید؟..
احمد : میخواهید بروید چه كار كنید؟.. آیا معقولانه حرف بپرسید یا جر و بحث كنید؟..
جعفر : با او كه نباید معقولانه حرف زد ، مگر حرفهای او معقولانه است؟..
احمد : شما او را دیدهاید؟..
جعفر : ندیدهام .
احمد : كتابهایش را خواندهاید؟..
جعفر : نخواندهام .
احمد : پس از كجا دانستید حرفهایش معقولانه نیست؟!.
باقر : مگر نشنیدید روضهخوان چه میگفت؟!..
احمد : حرفهای روضهخوان چه سندیت دارد؟!. آیا این عیب شما نیست كه با حرف یك روضهخوان نافهم و بیدانش تحریك شدهاید و میخواهید بروید با كسی كه تاكنون ندیده و گفتههایش نشنیدهاید جر و بحث كنید؟!.
علی : حرفهای آقا احمد حسابیست. ما اگر خواستیم برویم باید برویم و معقولانه سئوالهایی كنیم و مطلبی بفهمیم.
احمد : اگر مقصود شما از رفتن آنست كه معقولانه سئوالهایی كنید و مطلبی بفهمید من حاضرم در همینجا شما هرچه پرسیدید از طرف آقای كسروی جواب بدهم.
علی : مگر شما از مطالب او اطلاع دارید؟..
احمد : آری من كتابهای او را خواندهام و مطالب او را میدانم و شما هرچه سئوال كنید حاضرم جواب بدهم. ولی با شما یك شرط دارم.
علی : چه شرط؟.
.
✴️ دربارهی پسوند «ین»
🖌 احمد خراسانی
📖 پرچم نیمهماهه
پشت شمارهی 7 امسال پیمان از پسوند «ین» گفتگو کرده بودید که بمعنی پدید آمده از چیزی است. این گفته کاملاً درست است. گواهی از بوعلیسینا یافتهام که در بحث نقیض از منطق دانشنامهی علایی برای شرط وحدت محمول مثال میزند : «گویید که شکر شیرین است و شیرین نیست یعنی که از شیر کرده نیست. این هر دو راست بوند و نقیض یکدیگر نبوند» (نمرهی 26 سطر 11 دانشنامهی چاپ تهران). پس میفهمیم که در زمان بوعلی شیرین بدو معنی بکار میرفته یکی بمعنی ساخته از شیر دیگری بمعنی ضد تلخ.
باید دانست که گاهی استعمال حقیقی است مانند پوستین ـ زرین ـ جوین ـ سیمین ـ سنگین ـ بمعنی ساخته از پوست ، زر ، جو ، سیم ، سنگ. این شعر :
ای بت سنگین دل سیمین قفا ـ سنگین و سیمین بمعنی حقیقی ساخته شده از سنگ و سیم بکار رفته. مجازی که درین شعر مییابید مجاز در اسناد است نه مجاز در کلمه.
گاهی هم استعمال مجازی است مانند سنگین ضد سبک و شیرین بمعنی ضد تلخ. به هر چیز گرانوزن از باب تشبیه به سنگ ، سنگین گفتهاند. این میز سنگین است. یعنی بقدری گرانوزن است که گویی از سنگ ساخته شده و سنگین است. شیرین بمعنی ضد تلخ هم مجاز است یعنی این مزه بقدری خوش است که گویی شیرین است یعنی از شیر ساخته شده. انتخاب شیر برای تشبیه از آنست که شیر خوراک معمول است و مزهاش را همه میدانند.
گاهی این معنی مجازی بقدری شایع شده که حقیقت ثانوی شده و گاهی این حقیقت ثانوی بقدری پیش رفته که آن معنی اصلی و حقیقت اولی را از میان برده است چنانکه در سنگین و شیرین چنین شده.
احمد خراسانی
پرچم :
به نویسندهی دانشمند که گواه استواری براستی گفتهی ما دربارهی کلمهی «شیرین» آوردهاند سپاسمندیم. اما اینکه بکار بردن «شیرین» و «سنگین» در معنیهای امروزیِ خودشان مجازیست باید دانست که داستان معنی مجازی با کلمه ، داستان مهمانست با خانه. زیرا خانه برای نشستن دارندهاش باشد و میهمان تنها میتواند بیاید و ساعتی یا شبی بماند و برود ، و اگر میهمانی آمد و دارندهی خانه را بیرون گردانید پیداست که باید او را بحال خود نگزاشت و از آن خانه بیرون کرده دیگر راه نداد.
«شیرین» و «سنگین» همان حال را پیدا کردهاند : معنیهای مجازی چندان چیره شده که معنیهای خود کلمهها از میان رفته. اینست باید آنها را بحال خود نگزاشت و کلمهها را از دست آنها بیرون گردانید.
از اینروست که ما کلمهی «شیرین» را از معنایی که امروز شناخته شده بیرون آورده آن را در معنی راست خود (که پدید آمده از شیر باشد) میآوریم ، و برای آن معنی کلمهی «شَلپ» را برگزیدهایم (شلپ بمعنی شیرین ، شلپه بمعنی شیرینی) و همچنین «سنگین» را جز در معنی درست خود (که پدید آمده از سنگ باشد) بکار نمیبریم و در معنی کنونی آن کلمهی«گران» را میآوریم.
🖌 احمد خراسانی
📖 پرچم نیمهماهه
پشت شمارهی 7 امسال پیمان از پسوند «ین» گفتگو کرده بودید که بمعنی پدید آمده از چیزی است. این گفته کاملاً درست است. گواهی از بوعلیسینا یافتهام که در بحث نقیض از منطق دانشنامهی علایی برای شرط وحدت محمول مثال میزند : «گویید که شکر شیرین است و شیرین نیست یعنی که از شیر کرده نیست. این هر دو راست بوند و نقیض یکدیگر نبوند» (نمرهی 26 سطر 11 دانشنامهی چاپ تهران). پس میفهمیم که در زمان بوعلی شیرین بدو معنی بکار میرفته یکی بمعنی ساخته از شیر دیگری بمعنی ضد تلخ.
باید دانست که گاهی استعمال حقیقی است مانند پوستین ـ زرین ـ جوین ـ سیمین ـ سنگین ـ بمعنی ساخته از پوست ، زر ، جو ، سیم ، سنگ. این شعر :
ای بت سنگین دل سیمین قفا ـ سنگین و سیمین بمعنی حقیقی ساخته شده از سنگ و سیم بکار رفته. مجازی که درین شعر مییابید مجاز در اسناد است نه مجاز در کلمه.
گاهی هم استعمال مجازی است مانند سنگین ضد سبک و شیرین بمعنی ضد تلخ. به هر چیز گرانوزن از باب تشبیه به سنگ ، سنگین گفتهاند. این میز سنگین است. یعنی بقدری گرانوزن است که گویی از سنگ ساخته شده و سنگین است. شیرین بمعنی ضد تلخ هم مجاز است یعنی این مزه بقدری خوش است که گویی شیرین است یعنی از شیر ساخته شده. انتخاب شیر برای تشبیه از آنست که شیر خوراک معمول است و مزهاش را همه میدانند.
گاهی این معنی مجازی بقدری شایع شده که حقیقت ثانوی شده و گاهی این حقیقت ثانوی بقدری پیش رفته که آن معنی اصلی و حقیقت اولی را از میان برده است چنانکه در سنگین و شیرین چنین شده.
احمد خراسانی
پرچم :
به نویسندهی دانشمند که گواه استواری براستی گفتهی ما دربارهی کلمهی «شیرین» آوردهاند سپاسمندیم. اما اینکه بکار بردن «شیرین» و «سنگین» در معنیهای امروزیِ خودشان مجازیست باید دانست که داستان معنی مجازی با کلمه ، داستان مهمانست با خانه. زیرا خانه برای نشستن دارندهاش باشد و میهمان تنها میتواند بیاید و ساعتی یا شبی بماند و برود ، و اگر میهمانی آمد و دارندهی خانه را بیرون گردانید پیداست که باید او را بحال خود نگزاشت و از آن خانه بیرون کرده دیگر راه نداد.
«شیرین» و «سنگین» همان حال را پیدا کردهاند : معنیهای مجازی چندان چیره شده که معنیهای خود کلمهها از میان رفته. اینست باید آنها را بحال خود نگزاشت و کلمهها را از دست آنها بیرون گردانید.
از اینروست که ما کلمهی «شیرین» را از معنایی که امروز شناخته شده بیرون آورده آن را در معنی راست خود (که پدید آمده از شیر باشد) میآوریم ، و برای آن معنی کلمهی «شَلپ» را برگزیدهایم (شلپ بمعنی شیرین ، شلپه بمعنی شیرینی) و همچنین «سنگین» را جز در معنی درست خود (که پدید آمده از سنگ باشد) بکار نمیبریم و در معنی کنونی آن کلمهی«گران» را میآوریم.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی دهم)
مردمان باینها خو گرفتهاند و زشتیش از میان رفته. وگرنه بسیار زشتست و جای هر ایرادی میباشد. چه مناسبت دارد که کلیسا و دانشگاه پهلوی هم بایستند؟!.. آن چه میگوید و این چه میگوید؟!.. چه مناسبت دارد که دانشمندان پس از آنهمه تحقیق دربارهی پیدایش آدمیان و چهارپایان و دیگر موجودات ، بازگشته در تورات داستان آدم و حوا بخوانند؟!.
ما اگر هم از زیانهای بسیاری که از این دینها بوجود میآید و برخی نمونههایی از آن یاد کردیم چشم پوشیم ، تنها از دیدهی احترام به حقایق جای ایراد است. یک چیز یا باید راست باشد و بکار آید و یا هیچ نباشد. چیزهایی که دانشمندان نمیتوانند بپذیرند و مردمان بسیاری آنها را تحقیر میکنند چرا باید باشد؟!. بچنین چیزهایی چه نیاز است؟!.
دوباره میگویم : این یک گرفتاری بزرگ دیگر میباشد. یک گرفتاری که کمکسی آن را میشناسد ، در کاستن از قدر و ارزش آدم (که در مرتبهی جانورانش قرار میدهند) و بوجود آوردن دشواریها در زندگانی ، مادیگری و بدآموزیهای آن یکسو ، و این دستگاههای بیاساس و پست یکسو میباشد.
در «قرن بیستم» اینها گرفتاریهای جهانست. ما اینها را در نظر گرفته و بچارهاش برخاستهایم. سخنانی که ما میگوییم و کوششهایی که ما میکنیم ، در راه چارهی اینهاست. گناهی که ما کردهایم و کسانی نمیخواهند بما بیامرزند ، همینست. همینست که این دردهای جهان را در نظر گرفتهایم و بدرمان میکوشیم.
شما نیک میدانید که ما تاکنون همهی تلاشمان در این راه بوده. نیک میدانید که در نوشتههامان این گرفتاریهای جهان را با چه زبان سادهای بازنموده ، به هر کدام چه راه چارهای نشان دادهایم.
ما میگوییم : مادیگری اشتباهست. از دانشها مادیگری را نتیجه نمی توان گرفت. میگوییم : باید به مبارزهی سختی با بدآموزیهای مادیگری برخاست و آنها را از مغزها بیرون گردانید.
میگوییم : این راست نیست که «زندگانی مبارزه است و هر کسی باید جز مقید به خوشیهای خود نباشد». راست نیست که «آدم اصلاحپذیر نمیباشد». راست نیست که «ناتوان خوراک تواناست». اینها راست نیست و کسانی که میخواهند حقایق را در این باره بدانند ، باید به «ورجاوندْبنیاد» و دیگر کتابها مراجعه کنند.
میگوییم : ریشهی بدبختیها و رنجها بیش از همه ، مبارزه و کشمکش مردمان با یکدیگر است. گناه را بگردن دانشها نباید انداخت. از تمدن یا پیشرفت ، نباید بیزار شد. باید کوشید و تا میتوان این مبارزه را کمتر کرد. نیکخواهان جهان همگی باید در این راه بکوشند. همگی باید در این راه تلاش کنند.
باید زیان این بلای مبارزه را با زبانهای روشن به همگی فهمانید. باید معنی راست هر کدام از کار و پیشه و داد و ستد و بازرگانی و کشاورزی و صنعت و مانند اینها را بیان نموده روشن کرد که اینها برای راه افتادن کار زندگانیست ، برای پول بدست آوردن و مالاندوزی نیست.
باید یک رشته درسهایی نیز به نوآموزان و جوانان در این زمینه آموخت. اینها پربهاترین حقایق است ، گرامیترین آگاهیهاست.
باید از یکسو با روشن گردانیدن این حقایق ، روانها را توانا گردانید و از نیروی طمع و هوس و خودخواهی و مانند اینها کاسته ، مبارزه و کشمکش را کمتر گردانید و از یکسو با گزاردن قانونهایی میدان را بآن مبارزه و کشمکش تنگتر ساخت.
باید سرمایه باندازه باشد که هر کسی نتواند بیش از اندازه بکار اندازد و دست دیگران را ببندد. باید ماشینها کوچک باشد که هر کسی بتواند با سرمایهی کم یکی را بکار اندازد ، (ماشینهای بزرگ ویژهی شرکتها باشد) باید زمینها بکشاورزان تقسیم شده ، به هر یکی سهمی باندازه داده شود. اینها چیزهاییست که ما در جای خود یاد کردهایم [1] و در اینجا فهرستوار میشماریم.
داستان پستی و بلندی در زندگانی (یا دارایی و نداری) که یکی از گرفتاریهای بزرگست و اندیشهی همهی نیکخواهان جهان را بخود کشیده ، ما یک راه روشن و سادهای در چارهجویی بآن پیش گرفتهایم. ما میگوییم : هر کسی باید باندازهی استعداد خدادادی و باندازهی کوششی که در گردانیدن چرخ زندگانی بکار میبَرَد ، از خوشیها برخوردار شود. روشنتر گویم : هر کسی به هر اندازه که در تدارک نیازمندیهای زندگانی و در راه انداختن چرخ آن ، شرکت داشته ، به همان اندازه از نتیجهی کوششها برخوردار گردد. این یک قانون عادلانهایست و ما برای آنکه این قانون را اجرا کنیم چند کار را در نظر میگیریم :
[1] : بیش از همه در دو کتاب «ورجاوندْبنیاد» و «کار و پیشه و پول» شرح داده شده.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی دهم)
مردمان باینها خو گرفتهاند و زشتیش از میان رفته. وگرنه بسیار زشتست و جای هر ایرادی میباشد. چه مناسبت دارد که کلیسا و دانشگاه پهلوی هم بایستند؟!.. آن چه میگوید و این چه میگوید؟!.. چه مناسبت دارد که دانشمندان پس از آنهمه تحقیق دربارهی پیدایش آدمیان و چهارپایان و دیگر موجودات ، بازگشته در تورات داستان آدم و حوا بخوانند؟!.
ما اگر هم از زیانهای بسیاری که از این دینها بوجود میآید و برخی نمونههایی از آن یاد کردیم چشم پوشیم ، تنها از دیدهی احترام به حقایق جای ایراد است. یک چیز یا باید راست باشد و بکار آید و یا هیچ نباشد. چیزهایی که دانشمندان نمیتوانند بپذیرند و مردمان بسیاری آنها را تحقیر میکنند چرا باید باشد؟!. بچنین چیزهایی چه نیاز است؟!.
دوباره میگویم : این یک گرفتاری بزرگ دیگر میباشد. یک گرفتاری که کمکسی آن را میشناسد ، در کاستن از قدر و ارزش آدم (که در مرتبهی جانورانش قرار میدهند) و بوجود آوردن دشواریها در زندگانی ، مادیگری و بدآموزیهای آن یکسو ، و این دستگاههای بیاساس و پست یکسو میباشد.
در «قرن بیستم» اینها گرفتاریهای جهانست. ما اینها را در نظر گرفته و بچارهاش برخاستهایم. سخنانی که ما میگوییم و کوششهایی که ما میکنیم ، در راه چارهی اینهاست. گناهی که ما کردهایم و کسانی نمیخواهند بما بیامرزند ، همینست. همینست که این دردهای جهان را در نظر گرفتهایم و بدرمان میکوشیم.
شما نیک میدانید که ما تاکنون همهی تلاشمان در این راه بوده. نیک میدانید که در نوشتههامان این گرفتاریهای جهان را با چه زبان سادهای بازنموده ، به هر کدام چه راه چارهای نشان دادهایم.
ما میگوییم : مادیگری اشتباهست. از دانشها مادیگری را نتیجه نمی توان گرفت. میگوییم : باید به مبارزهی سختی با بدآموزیهای مادیگری برخاست و آنها را از مغزها بیرون گردانید.
میگوییم : این راست نیست که «زندگانی مبارزه است و هر کسی باید جز مقید به خوشیهای خود نباشد». راست نیست که «آدم اصلاحپذیر نمیباشد». راست نیست که «ناتوان خوراک تواناست». اینها راست نیست و کسانی که میخواهند حقایق را در این باره بدانند ، باید به «ورجاوندْبنیاد» و دیگر کتابها مراجعه کنند.
میگوییم : ریشهی بدبختیها و رنجها بیش از همه ، مبارزه و کشمکش مردمان با یکدیگر است. گناه را بگردن دانشها نباید انداخت. از تمدن یا پیشرفت ، نباید بیزار شد. باید کوشید و تا میتوان این مبارزه را کمتر کرد. نیکخواهان جهان همگی باید در این راه بکوشند. همگی باید در این راه تلاش کنند.
باید زیان این بلای مبارزه را با زبانهای روشن به همگی فهمانید. باید معنی راست هر کدام از کار و پیشه و داد و ستد و بازرگانی و کشاورزی و صنعت و مانند اینها را بیان نموده روشن کرد که اینها برای راه افتادن کار زندگانیست ، برای پول بدست آوردن و مالاندوزی نیست.
باید یک رشته درسهایی نیز به نوآموزان و جوانان در این زمینه آموخت. اینها پربهاترین حقایق است ، گرامیترین آگاهیهاست.
باید از یکسو با روشن گردانیدن این حقایق ، روانها را توانا گردانید و از نیروی طمع و هوس و خودخواهی و مانند اینها کاسته ، مبارزه و کشمکش را کمتر گردانید و از یکسو با گزاردن قانونهایی میدان را بآن مبارزه و کشمکش تنگتر ساخت.
باید سرمایه باندازه باشد که هر کسی نتواند بیش از اندازه بکار اندازد و دست دیگران را ببندد. باید ماشینها کوچک باشد که هر کسی بتواند با سرمایهی کم یکی را بکار اندازد ، (ماشینهای بزرگ ویژهی شرکتها باشد) باید زمینها بکشاورزان تقسیم شده ، به هر یکی سهمی باندازه داده شود. اینها چیزهاییست که ما در جای خود یاد کردهایم [1] و در اینجا فهرستوار میشماریم.
داستان پستی و بلندی در زندگانی (یا دارایی و نداری) که یکی از گرفتاریهای بزرگست و اندیشهی همهی نیکخواهان جهان را بخود کشیده ، ما یک راه روشن و سادهای در چارهجویی بآن پیش گرفتهایم. ما میگوییم : هر کسی باید باندازهی استعداد خدادادی و باندازهی کوششی که در گردانیدن چرخ زندگانی بکار میبَرَد ، از خوشیها برخوردار شود. روشنتر گویم : هر کسی به هر اندازه که در تدارک نیازمندیهای زندگانی و در راه انداختن چرخ آن ، شرکت داشته ، به همان اندازه از نتیجهی کوششها برخوردار گردد. این یک قانون عادلانهایست و ما برای آنکه این قانون را اجرا کنیم چند کار را در نظر میگیریم :
[1] : بیش از همه در دو کتاب «ورجاوندْبنیاد» و «کار و پیشه و پول» شرح داده شده.
🔶 در پیرامون رُمان (بخش دوم)
🔸 در پیرامون رمان : نگهدار عفت بانوان باشید (تکهی یک از یک)
آقای کسروی دارندهی پرچم
چون گفتههای آن پاکمرد از یک دل پاک بیرون ریخته در دلهای نیکمردان و نیکزنان هَناییده[=مؤثر] است. کنون که بانوان محترم با نگارش خود همداستانی خود را در آن نامه نشان میدهند اینک خواستارم اجازه فرمایید گفتار مرا نیز در آن روزنامهی پرارج چاپ نمایند.
چیزی که امروز بیش از یاوهگویی شاعران لکهی چرکین در دامن مردان یا بانوان میگزارد رمانهای عشقی است که پی درپی از نوک قلم هر جوان سبکمغز و هوسران بر روی کاغذ یا ورق پاره چکیده بنام کتاب ادبی باین تودهی بیچاره تقدیم میشود که بیشتر جوانان اداری و دبیرستانی از دوشیزگان و پسران ، مردان و بانوان را شب و روز بخود مشغول داشته و چنان سرگرمشان کرده که پاک از کارهای تحصیلی و اداری و خانگی بیکارشان کرده است. کتابخانه یا کتابفروشیای را که باید رمانخانه یا رمانفروشاش خواند سراغ دارم که بیباکانه نوشته که 500 رقم رمان بکرایه داده میشود. کم یا زیادش کار ندارم آیا چه سودی از گفتارهای این گونه کتابهای بیشرم و بیآبرو بتودهی ایرانی در نظر گرفته شده است. وزارت فرهنگ نیز پی درپی با تقریظ به رشحات قلم بیآزرم آنان اجازهی چاپ میدهد. خواننده ، چه آقا چه بانو ، چه دوشیزگان و چه پسران ، چون فلان قصهی عاشقانه را خوانده دلخواهش میشود که بازیگران پنداری آن داستان یا عاشقان گردنکلفت آن را با چشم خود ببیند. البته [جای] سپاسگزاری است که وزارت فرهنگ این وسیله را نیز برایشان مهیا و در فیلمهای مهیج آنان را از آرمانهایشان محروم نکرده به نمایش میگزارند. یواش یواش آقا یا بانوی رمانخوان بفکر میافتد که اگر یک مرتبه هم باشد خود آن رلهای عاشق معشوق را بازی کند برای اینکه بهتر رموز عشوه و ناز را یاد گرفته است. از اینجاست که خانهداری و بچهپروری بانوان با ناموسداری و عفتپروری آقایان رخنه پیدا کرده پردهی ناموسشان دریده میگردد. آیا اولیاء انتظامات و حفظ اخلاق توده یا قانونهای منافی عفت این وسائل تفریح و سرگرمی را بآنان دریغ گفته؟ نه بلکه برای اینکه ایشان رموز اکتسابی خود را بعمل بیاورند کافه رستورانهایی همچون کرامت ، بینالملل ، جمشیدی ... دیگر از اینگونه جاهای ناسزا را اجازه دادهاند که درهای خود را بروی هر دوست و دشمن باز و با هنگامهی اسفناک که سرتاپا منافی عفت و ناموس است از آنان پذیرایی نمایند. دور هر میزی شوهران عائلهداری است با تنی چند از زنان تردامنِ ولگرد تظاهرات بیعفتی و دینشکنی خود را بآزمایش گزاشتهاند. با این فجایع خیابانها و رستورانها و کافههاست که تظاهر بیپروایی را گوشزد مینمایند و این دفعه هم دینداری نشان میدهند. این معرکهی کوی و برزن کجا و دیندار[ی] و عفتپروری کجا؟ نباید فراموش کرد در روزنامهها از جمعآوری ولگردان زنان تردامن گفتگو رفت چه انگیزه [؟] چشمپوشی اولیاء را بار آورده است. خدا میداند در این جهان پرآشوب که بگفتهی آقای کسروی گفتگو از دفاع دلیرانهی استالینگراد و سباستوپول و دیگر جنگهای خونین میرود و خون هر شنونده بجوش میآید چه هنگام هوسرانی و میگساری و عشقورزی است که بر پیکر ناتوان و بلاکشیدهی جامعهی ایرانی مستولی گردیده. خوب دقت شود نتایج نندهای [؟] پیشروان بیاراده و قافیهسازان بیهمت دورهی بدبختی و ناتوانی بهتر جلوهگر است که سستی خرد و زبونی اندیشهی هر ایرانی متظاهر میدارد. آیا گناه بانوان عفیف چیست که با گفتن یک بلی بلا بجان و پیکرشان راه یافته است؟ آیا بهتر نیست که بزرگان و غیرتمندان کشور یک فکر اساسی برای جلوگیری از فساد اخلاق بنمایند و زبونی را از سرچشمهاش مداوا و معالجه نمایند یعنی این رستورانها و کافههای غیرتکش و عفت برباددِه کشور را که در هر کوی و برزن شمارهشان دو چندان گردیده است از بین برده تا برای بیعفتان و تردامنان جایگاه ویژه در دسترس نباشد و بیش از این دامن مردان عائلهدار و بچهدار لکهدار نشده تا گوشهی چشمی نیز بسوی عائله و خانوادهی خود برگردانده و برای دردهای خود و خانواده چاره اندیشیده بلکه از پیشامدهای ننگآور جهان عبرت گرفته و بناموسپرستی و تشکیل خانواده علاقمند گردند و عفت بانوان نگهداری شود؟
ا ـ و
.
🔸 در پیرامون رمان : نگهدار عفت بانوان باشید (تکهی یک از یک)
آقای کسروی دارندهی پرچم
چون گفتههای آن پاکمرد از یک دل پاک بیرون ریخته در دلهای نیکمردان و نیکزنان هَناییده[=مؤثر] است. کنون که بانوان محترم با نگارش خود همداستانی خود را در آن نامه نشان میدهند اینک خواستارم اجازه فرمایید گفتار مرا نیز در آن روزنامهی پرارج چاپ نمایند.
چیزی که امروز بیش از یاوهگویی شاعران لکهی چرکین در دامن مردان یا بانوان میگزارد رمانهای عشقی است که پی درپی از نوک قلم هر جوان سبکمغز و هوسران بر روی کاغذ یا ورق پاره چکیده بنام کتاب ادبی باین تودهی بیچاره تقدیم میشود که بیشتر جوانان اداری و دبیرستانی از دوشیزگان و پسران ، مردان و بانوان را شب و روز بخود مشغول داشته و چنان سرگرمشان کرده که پاک از کارهای تحصیلی و اداری و خانگی بیکارشان کرده است. کتابخانه یا کتابفروشیای را که باید رمانخانه یا رمانفروشاش خواند سراغ دارم که بیباکانه نوشته که 500 رقم رمان بکرایه داده میشود. کم یا زیادش کار ندارم آیا چه سودی از گفتارهای این گونه کتابهای بیشرم و بیآبرو بتودهی ایرانی در نظر گرفته شده است. وزارت فرهنگ نیز پی درپی با تقریظ به رشحات قلم بیآزرم آنان اجازهی چاپ میدهد. خواننده ، چه آقا چه بانو ، چه دوشیزگان و چه پسران ، چون فلان قصهی عاشقانه را خوانده دلخواهش میشود که بازیگران پنداری آن داستان یا عاشقان گردنکلفت آن را با چشم خود ببیند. البته [جای] سپاسگزاری است که وزارت فرهنگ این وسیله را نیز برایشان مهیا و در فیلمهای مهیج آنان را از آرمانهایشان محروم نکرده به نمایش میگزارند. یواش یواش آقا یا بانوی رمانخوان بفکر میافتد که اگر یک مرتبه هم باشد خود آن رلهای عاشق معشوق را بازی کند برای اینکه بهتر رموز عشوه و ناز را یاد گرفته است. از اینجاست که خانهداری و بچهپروری بانوان با ناموسداری و عفتپروری آقایان رخنه پیدا کرده پردهی ناموسشان دریده میگردد. آیا اولیاء انتظامات و حفظ اخلاق توده یا قانونهای منافی عفت این وسائل تفریح و سرگرمی را بآنان دریغ گفته؟ نه بلکه برای اینکه ایشان رموز اکتسابی خود را بعمل بیاورند کافه رستورانهایی همچون کرامت ، بینالملل ، جمشیدی ... دیگر از اینگونه جاهای ناسزا را اجازه دادهاند که درهای خود را بروی هر دوست و دشمن باز و با هنگامهی اسفناک که سرتاپا منافی عفت و ناموس است از آنان پذیرایی نمایند. دور هر میزی شوهران عائلهداری است با تنی چند از زنان تردامنِ ولگرد تظاهرات بیعفتی و دینشکنی خود را بآزمایش گزاشتهاند. با این فجایع خیابانها و رستورانها و کافههاست که تظاهر بیپروایی را گوشزد مینمایند و این دفعه هم دینداری نشان میدهند. این معرکهی کوی و برزن کجا و دیندار[ی] و عفتپروری کجا؟ نباید فراموش کرد در روزنامهها از جمعآوری ولگردان زنان تردامن گفتگو رفت چه انگیزه [؟] چشمپوشی اولیاء را بار آورده است. خدا میداند در این جهان پرآشوب که بگفتهی آقای کسروی گفتگو از دفاع دلیرانهی استالینگراد و سباستوپول و دیگر جنگهای خونین میرود و خون هر شنونده بجوش میآید چه هنگام هوسرانی و میگساری و عشقورزی است که بر پیکر ناتوان و بلاکشیدهی جامعهی ایرانی مستولی گردیده. خوب دقت شود نتایج نندهای [؟] پیشروان بیاراده و قافیهسازان بیهمت دورهی بدبختی و ناتوانی بهتر جلوهگر است که سستی خرد و زبونی اندیشهی هر ایرانی متظاهر میدارد. آیا گناه بانوان عفیف چیست که با گفتن یک بلی بلا بجان و پیکرشان راه یافته است؟ آیا بهتر نیست که بزرگان و غیرتمندان کشور یک فکر اساسی برای جلوگیری از فساد اخلاق بنمایند و زبونی را از سرچشمهاش مداوا و معالجه نمایند یعنی این رستورانها و کافههای غیرتکش و عفت برباددِه کشور را که در هر کوی و برزن شمارهشان دو چندان گردیده است از بین برده تا برای بیعفتان و تردامنان جایگاه ویژه در دسترس نباشد و بیش از این دامن مردان عائلهدار و بچهدار لکهدار نشده تا گوشهی چشمی نیز بسوی عائله و خانوادهی خود برگردانده و برای دردهای خود و خانواده چاره اندیشیده بلکه از پیشامدهای ننگآور جهان عبرت گرفته و بناموسپرستی و تشکیل خانواده علاقمند گردند و عفت بانوان نگهداری شود؟
ا ـ و
.
🔶 حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟!
🔸 (تکهی دو از هفت)
احمد : وقتی یك فرنگی بایران آمده بود میگفت : ایرانیها بدبختند. خدا نعمتهایی باینها داده كه نمیتوانند استفاده كنند. اینقدر معدنها زیر خاك میخوابد نمیتوانند آنها را استخراج كنند ، اینقدر زمینهای حاصلخیز بیكاره افتاده نمیخواهند در آنها زراعت كنند. میگفت : من در خوزستان بودم. چند رود بزرگ از آنجا میگذرد و بدریا میریزد و آبش هدر میشود و زمینهای طلاخیز خوزستان خشك و خالی افتاده كه انگار بیابان عربستانست.
اینها حرفهای آن فرنگی بود. من میگویم بدبختی ایرانیها بیشتر از اینهاست. خیلی نعمتهایی خدا باینها داده كه قدرش را نمیدانند و استفاده نمیكنند. یكی از نعمتهای بزرگ خدا فكر و اندیشه است. آدم باید هر مطلبی كه میشنود ، هر كاری كه میخواهد بكند قدری در اطراف آن بیندیشد. ولی ایرانیها انگار كه هیچ نمیدانند فكر چیست. مطلبی كه میشنوند نافهمیده و نااندیشیده جواب میدهند و جر و بحث میكنند. اینست میبینی در فلان مجلس دو ساعت سه ساعت نشستهاند و گفتگو كردهاند و نتیجهاش شده كه هر یكی از دیگری رنجیدگی پیدا كرده.
اینست من با شما شرط میكنم هر مطلبی كه میشنوید كمی بیندیشید و بفهمید و بعد جواب بدهید. نافهمیده و نااندیشیده جواب ندهید.
علی (با لبخند) : شرط شما را پذیرفتم آقای احمد.
احمد : پس سؤال كنید تا جواب بدهم.
علی : خوب این آقای كسروی چه میگوید؟.. سخنش چیست؟..
احمد : آقای كسروی سخنش بسیار است. كتابهای بسیار نوشته. او میخواهد مردم را اصلاح كند. میگوید : آدم باید راستگو و درستكردار و نیكوكار باشد ، دروغ نگوید ، دزدی نكند ، دغلكار نباشد ، كلاه مردم برندارد ، تا میتواند بدیگران نیكی كند.
جعفر (با ریشخند) : عجب چیزهای تازهای آورده! مگر اینها را اسلام نگفته است؟!.
علی : راست میگوید جعفر ، اینها را اسلام هم گفته است.
احمد : اینها را اسلام هم گفته است. لیكن مسلمانها بهیچ یك از آنها عمل نمیكنند. امروز مسلمانها بخصوص شیعهها آلودهترین مردمانند. از صبح تا شام دروغ میگویند ، قَسَمهای دروغ میخورند ، كلاه همدیگر برمیدارند ، آشكاره رشوه میدهند ، آشكاره رشوه میگیرند ، انبارداری [=احتکار] میكنند ، گرانفروشی میكنند ، كالای تقلبی میفروشند. شما خودتان در بازار هستید ، بهتر میدانید كه چه خبر است ...
جعفر : اینها چه ربط به دین دارد؟..
باقر : اینها معنیش آنست كه مردم بدند. آن آقای كسروی شما مردم را اصلاح كند ، چه كار با مذهب و دین دارد؟!.
علی : من هم همین را میگویم. مردم اگر بدند گناه دین چیست؟!..
احمد : شما باز فكر نكرده جواب دادید. اگر فكر كرده بودید این حرفها را نمیزدید. مردم همیشه بدند و دین باید جلو بدیهای آنها را بگیرد. هزاروسیصدوهفتاد و چند سال پیش كه پیغمبر اسلام در مكه قیام كرد ، مردم عربستان بیاندازه بد بودند. دینشان بتپرستی بود كه مجسمههایی از چوب میتراشیدند یا از فلز میساختند و بآنها پرستش میكردند ، دخترهای خودشان را زنده زنده بزیر خاك میگذاردند ، درمیان قبیلهها عداوت بود و هر قبیلهای میرفت قبیلههای دیگر را غارت میکرد ... پیغمبر چون قیام كرد و اسلام را آورد همان مردم از بدیها بازگشتند و نیك و پاك شدند. این اثر اسلام در آنها بود.
ولی حالا مسلمانها با آنكه از بچگی با اسلام بزرگ میشوند و همیشه قرآن میخوانند و احکام اسلام را یاد میگیرند ، اسلام كمترین تأثیری در آنها ندارد و چنانكه گفتم مردمان بسیار آلودهای هستند. آیا این علتش چیست؟..
علی : ما که علتش نمیدانیم چیست.
.
🔸 (تکهی دو از هفت)
احمد : وقتی یك فرنگی بایران آمده بود میگفت : ایرانیها بدبختند. خدا نعمتهایی باینها داده كه نمیتوانند استفاده كنند. اینقدر معدنها زیر خاك میخوابد نمیتوانند آنها را استخراج كنند ، اینقدر زمینهای حاصلخیز بیكاره افتاده نمیخواهند در آنها زراعت كنند. میگفت : من در خوزستان بودم. چند رود بزرگ از آنجا میگذرد و بدریا میریزد و آبش هدر میشود و زمینهای طلاخیز خوزستان خشك و خالی افتاده كه انگار بیابان عربستانست.
اینها حرفهای آن فرنگی بود. من میگویم بدبختی ایرانیها بیشتر از اینهاست. خیلی نعمتهایی خدا باینها داده كه قدرش را نمیدانند و استفاده نمیكنند. یكی از نعمتهای بزرگ خدا فكر و اندیشه است. آدم باید هر مطلبی كه میشنود ، هر كاری كه میخواهد بكند قدری در اطراف آن بیندیشد. ولی ایرانیها انگار كه هیچ نمیدانند فكر چیست. مطلبی كه میشنوند نافهمیده و نااندیشیده جواب میدهند و جر و بحث میكنند. اینست میبینی در فلان مجلس دو ساعت سه ساعت نشستهاند و گفتگو كردهاند و نتیجهاش شده كه هر یكی از دیگری رنجیدگی پیدا كرده.
اینست من با شما شرط میكنم هر مطلبی كه میشنوید كمی بیندیشید و بفهمید و بعد جواب بدهید. نافهمیده و نااندیشیده جواب ندهید.
علی (با لبخند) : شرط شما را پذیرفتم آقای احمد.
احمد : پس سؤال كنید تا جواب بدهم.
علی : خوب این آقای كسروی چه میگوید؟.. سخنش چیست؟..
احمد : آقای كسروی سخنش بسیار است. كتابهای بسیار نوشته. او میخواهد مردم را اصلاح كند. میگوید : آدم باید راستگو و درستكردار و نیكوكار باشد ، دروغ نگوید ، دزدی نكند ، دغلكار نباشد ، كلاه مردم برندارد ، تا میتواند بدیگران نیكی كند.
جعفر (با ریشخند) : عجب چیزهای تازهای آورده! مگر اینها را اسلام نگفته است؟!.
علی : راست میگوید جعفر ، اینها را اسلام هم گفته است.
احمد : اینها را اسلام هم گفته است. لیكن مسلمانها بهیچ یك از آنها عمل نمیكنند. امروز مسلمانها بخصوص شیعهها آلودهترین مردمانند. از صبح تا شام دروغ میگویند ، قَسَمهای دروغ میخورند ، كلاه همدیگر برمیدارند ، آشكاره رشوه میدهند ، آشكاره رشوه میگیرند ، انبارداری [=احتکار] میكنند ، گرانفروشی میكنند ، كالای تقلبی میفروشند. شما خودتان در بازار هستید ، بهتر میدانید كه چه خبر است ...
جعفر : اینها چه ربط به دین دارد؟..
باقر : اینها معنیش آنست كه مردم بدند. آن آقای كسروی شما مردم را اصلاح كند ، چه كار با مذهب و دین دارد؟!.
علی : من هم همین را میگویم. مردم اگر بدند گناه دین چیست؟!..
احمد : شما باز فكر نكرده جواب دادید. اگر فكر كرده بودید این حرفها را نمیزدید. مردم همیشه بدند و دین باید جلو بدیهای آنها را بگیرد. هزاروسیصدوهفتاد و چند سال پیش كه پیغمبر اسلام در مكه قیام كرد ، مردم عربستان بیاندازه بد بودند. دینشان بتپرستی بود كه مجسمههایی از چوب میتراشیدند یا از فلز میساختند و بآنها پرستش میكردند ، دخترهای خودشان را زنده زنده بزیر خاك میگذاردند ، درمیان قبیلهها عداوت بود و هر قبیلهای میرفت قبیلههای دیگر را غارت میکرد ... پیغمبر چون قیام كرد و اسلام را آورد همان مردم از بدیها بازگشتند و نیك و پاك شدند. این اثر اسلام در آنها بود.
ولی حالا مسلمانها با آنكه از بچگی با اسلام بزرگ میشوند و همیشه قرآن میخوانند و احکام اسلام را یاد میگیرند ، اسلام كمترین تأثیری در آنها ندارد و چنانكه گفتم مردمان بسیار آلودهای هستند. آیا این علتش چیست؟..
علی : ما که علتش نمیدانیم چیست.
.
✴️ پیشوندها و پسوندها
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
چنانکه بارها نوشتهایم یکی از چیزهایی که زبان فارسی را پرمایه و نیرومند گرداند شناخته گردیدن پیشوندها و پسوندها و روان گردیدن آنهاست. اینها افزارهاییست که گویندگان توانند هر معنایی را که از دلشان میگذرد نامی برای آن بگزارند ، و از هر یکی از آنها صدها واژه پدید تواند آمد.
در زبان فارسی نزدیک به چهل پسوند و پیشوند هست. ولی بیشتر آنها یا شناخته نیست و یا نابسامان میباشد ویا در همه جا روان نیست. اگر اینها بسامان و روان گردد در زبان بسیار خواهد هنایید.[اثر کردن]
یکی از کارهایی که ما دربارهی زبان خواهیم کرد آنست که اینها را براه اندازیم و بسامان آوریم و روان گردانیم. اینست دری باز میکنیم که در هر شماره از پرچم درین صفحه در آن زمینه سخن رانیم :
🔶 1ـ «آچ»
این پسوند برای پدید آوردن نام افزار از یک ریشه است. مثلاً : شکناچ ـ افزار شکستن ، جنگاچ ـ افزار جنگیدن.
ما در زبان بچنین پسوندی نیاز بسیار میداشتیم و اینست خواهیم توانست صد واژه با آن پدید آریم : اُستُراچ ، نویساچ ، بیناچ ، شنواچ ، رَنداچ ، پالاچ ، مالاچ ، رواچ ، گویاچ ، پراچ ، پزاچ ، کاراچ ، کشاچ و مانندهای اینها.
نکتهای که باید از دیده دور نداشت آنست که این کلمهها را باید در همان معنی همگانی آورد و نام یک افزار تنها نگردانید. مثلاً همان «شکناچ» باید در معنی «هر گونه افزار شکستن» بکار رود ، نه آنکه نام «تبر» یا «چکوچ» گردد.[1] همچنین در دیگر مانندهایش : ما در زبان بآن معنی همگانی نیازمندیم : «یک شکناچ میباید که این را بشکند» ، «کارخانههای اروپا و آمریکا همه جنگاچ میسازند».
[1] : برای مثال از واژههایی که در بالا آمده به ترتیب چنین مثالهایی توان آورد : تیغ گونهای از استراچ است. خودنویس گونهای نویساچ ، میکروسکوپ گونهای بیناچ ، سمعک گونهای شنواچ ، رنده گونهای رنداچ ، الک گونهای پالاچ ، اتوبوس گونهای رواچ ، میکروفن گونهای گویاچ ، هلیکوپتر گونهای پراچ ، میکروفر گونهای پزاچ ، تراکتور گونهای کاراچ ، جرثقیل و قرقرهی مرکب گونهای کشاچ میباشند.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
چنانکه بارها نوشتهایم یکی از چیزهایی که زبان فارسی را پرمایه و نیرومند گرداند شناخته گردیدن پیشوندها و پسوندها و روان گردیدن آنهاست. اینها افزارهاییست که گویندگان توانند هر معنایی را که از دلشان میگذرد نامی برای آن بگزارند ، و از هر یکی از آنها صدها واژه پدید تواند آمد.
در زبان فارسی نزدیک به چهل پسوند و پیشوند هست. ولی بیشتر آنها یا شناخته نیست و یا نابسامان میباشد ویا در همه جا روان نیست. اگر اینها بسامان و روان گردد در زبان بسیار خواهد هنایید.[اثر کردن]
یکی از کارهایی که ما دربارهی زبان خواهیم کرد آنست که اینها را براه اندازیم و بسامان آوریم و روان گردانیم. اینست دری باز میکنیم که در هر شماره از پرچم درین صفحه در آن زمینه سخن رانیم :
🔶 1ـ «آچ»
این پسوند برای پدید آوردن نام افزار از یک ریشه است. مثلاً : شکناچ ـ افزار شکستن ، جنگاچ ـ افزار جنگیدن.
ما در زبان بچنین پسوندی نیاز بسیار میداشتیم و اینست خواهیم توانست صد واژه با آن پدید آریم : اُستُراچ ، نویساچ ، بیناچ ، شنواچ ، رَنداچ ، پالاچ ، مالاچ ، رواچ ، گویاچ ، پراچ ، پزاچ ، کاراچ ، کشاچ و مانندهای اینها.
نکتهای که باید از دیده دور نداشت آنست که این کلمهها را باید در همان معنی همگانی آورد و نام یک افزار تنها نگردانید. مثلاً همان «شکناچ» باید در معنی «هر گونه افزار شکستن» بکار رود ، نه آنکه نام «تبر» یا «چکوچ» گردد.[1] همچنین در دیگر مانندهایش : ما در زبان بآن معنی همگانی نیازمندیم : «یک شکناچ میباید که این را بشکند» ، «کارخانههای اروپا و آمریکا همه جنگاچ میسازند».
[1] : برای مثال از واژههایی که در بالا آمده به ترتیب چنین مثالهایی توان آورد : تیغ گونهای از استراچ است. خودنویس گونهای نویساچ ، میکروسکوپ گونهای بیناچ ، سمعک گونهای شنواچ ، رنده گونهای رنداچ ، الک گونهای پالاچ ، اتوبوس گونهای رواچ ، میکروفن گونهای گویاچ ، هلیکوپتر گونهای پراچ ، میکروفر گونهای پزاچ ، تراکتور گونهای کاراچ ، جرثقیل و قرقرهی مرکب گونهای کشاچ میباشند.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی یازدهم)
1) در بازار برای سرمایه اندازهای گذارده شود که کسی بیش از آن نتواند بکار اندازد.
2) زمینها بکشاورزان طوری تقسیم شود که هر کسی نتواند به بیش از اندازه دسترس پیدا کند.
3) ماشینها کوچک باشد که هر کسی بتواند با سرمایهی کم یکی را بکار اندازد.
4) از پول بمرابحه دادن که باعث مفتخواریست جلوگیری شود. (کارهای بانکی خارج از این سخن است).
5) از کارهای بیهودهای که کسانی برای خود انتخاب میکنند (مثل فالگیری و دعانویسی و شاعری و رماننویسی و روضهخوانی و مانند اینها) جلوگیری شود.[1]
یک جمله بگویم : چنین نباشد که کسی نکوشد و از نتیجهی کوششهای دیگران برخوردار گردد و یا بیش از اندازهی کوشش بهره یابد.
اینها چیزهاییست که میدان مبارزه و کشمکش را در میان مردمان بسیار تنگ میکند و از دشواریهای زندگانی میتواند بسیار بکاهد. اما ماشینهای بافندگی و ریسندگی و کشاورزی و راهآهن و اتومبیل و هواپیما و مانند اینها که گفتیم همچون ابزارهای جنگی در مبارزهی آدمیان بکار میرود و بجای سود زیان میدهد ، چون از مبارزه جلو گرفته شود اینها نیز از حال زیانمندی بیرون آمده جز در برابر طبیعت ، و در راه کم کردن از رنجها بکار نخواهد رفت.
آمدیم بر سر جنگ : نخست باید بگویم جنگ هم بخشی از مبارزهی آدمیانست و ما هر چند که از مبارزه بکاهیم از جنگ کاستهایم. در زمانهای پیش جنگ را پادشاهان میکردند و بیش از همه نتیجهی خشم و حسد و خودنمایی بود. ولی امروز جنگ را مردمان میکنند و بیش از همه نتیجهی طمع است. بیش از همه نتیجهی بدآموزیهای مادیگریست.
در جایی که مردمان زندگی را مبارزه میدانند و مردم یک شهر ، هر یکی سود خود را در زیان دیگری میداند ، پیداست که مردمان نیز با همدیگر همان رفتار را خواهند کرد.
در جایی که آیین خردمندانهای برای زندگانی نیست ، ناچاریست که چه مردمان و چه افراد ، سود از زیان نشناخته تبعیت از آیین زورآزمایی کنند.
پس برای جلوگیری از جنگ نیز گام نخست روشن بودن حقایق زندگانی و جا گرفتن آنها در دلهاست. راستست که سرانجام باید نیرویی برای جلوگیری از جنگ در میان باشد. چیزی که هست ، آن نیرو را جز روشن بودن حقایق زندگانی و تکان خوردن فهمها و عقلها بوجود نمیتواند بیاورد.
کسانی میگویند : جنگ در نهاد (ذات) آدم نهاده شده و از آن نمیتوان جلوگیری کرد. میگویم : پس شما ذات آدم را نشناختهاید.
چنانکه بارها گفتهایم آدم دارای دو سرشت است : سرشت جان و سرشت روان. اکنون اگر آدمیان با سرشت جان زندگی خواهند کرد نه تنها جنگ ، ظلم و دزدی و هوسبازی و بسیاری از چیزهای دیگر نیز در نهاد آنان نهاده شده که از هیچ کدام نباید جلوگیری کرد. اگر با سرشت روانی خواهند زیست ، چه از جنگ و چه از بدیهای دیگر پرهیز خواهند جست.
آنگاه مگر هر چیزی که در نهاد آدم نهاده شده جلوگیری از آن نباید کرد (و یا نمیتوان کرد)؟!. اگر چنانست پس ، از دزدی و ستمگری و هوسرانیها نیز جلوگیری نباید کرد.
ما را در زمینهی جنگ دلیلی هست که میباید در اینجا یاد کنیم : همگی میدانیم روزی بوده که در میان مردم دادگاه و قضاوت نبوده و مردم در دعواهای خود بزورآزمایی دست میزدهاند. کسی اگر طلبی از کسی داشته ، به در خانهاش میرفته که یا این زور آورده طلب خود را میگرفته و یا آن زورآورتر درآمده این را از سر خود دور میکرده. (چنانکه همین رفتار هنوز در بسیاری از روستاهای ایران و درمیان ایلها باقی مانده).
لیکن کمکم کسانی برخاسته زشتی آن رفتار را بیان نموده سخن از دادگاه و قضاوت بمیان آوردهاند و در نتیجهی کوششهای خود آن شیوهی زورآزمایی را از میان برداشتهاند که اکنون اگر طلبکاری بدر خانهی بدهکاری رود و داد و فریاد راه اندازد همگی او را بداخلاق و ناتراشیده خوانند و انتقاد کنند.
زورآزمایی دولتها با همدیگر و جنگهایی که میکنند از هر نظر مانند اینست و راه جلوگیری از آن نیز همین میباشد. باید حقایق زندگانی بهتر از این روشن گردد. باید عقلها بتکان آید و روانها نیرومندتر باشد. در نتیجهی اینهاست که برای دولتها نیز دادگاه بوجود بیاید و این زورآزماییهای امروزی از میان برود.
[1] : دیروز «کارهای بیهوده» و در نتیجه مفتخوران کمتر بودند ولی امروز جای صد افسوس است که در سایهی حکومتِ دینفروشان ، بازار گمراهی ، آلودگی و بدآموزیهای کیشی بلکه بتپرستی بسیار گرم گردیده و از آنها دهها کار بیهودهی نوپدید سر برآورده و بشمارهی مفتخوران ده چندان افزوده. اینان از کیسهی مردم و دولت روزی برمیدارند و اینست بار گرانی بدوش اقتصاد کشور میباشند.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی یازدهم)
1) در بازار برای سرمایه اندازهای گذارده شود که کسی بیش از آن نتواند بکار اندازد.
2) زمینها بکشاورزان طوری تقسیم شود که هر کسی نتواند به بیش از اندازه دسترس پیدا کند.
3) ماشینها کوچک باشد که هر کسی بتواند با سرمایهی کم یکی را بکار اندازد.
4) از پول بمرابحه دادن که باعث مفتخواریست جلوگیری شود. (کارهای بانکی خارج از این سخن است).
5) از کارهای بیهودهای که کسانی برای خود انتخاب میکنند (مثل فالگیری و دعانویسی و شاعری و رماننویسی و روضهخوانی و مانند اینها) جلوگیری شود.[1]
یک جمله بگویم : چنین نباشد که کسی نکوشد و از نتیجهی کوششهای دیگران برخوردار گردد و یا بیش از اندازهی کوشش بهره یابد.
اینها چیزهاییست که میدان مبارزه و کشمکش را در میان مردمان بسیار تنگ میکند و از دشواریهای زندگانی میتواند بسیار بکاهد. اما ماشینهای بافندگی و ریسندگی و کشاورزی و راهآهن و اتومبیل و هواپیما و مانند اینها که گفتیم همچون ابزارهای جنگی در مبارزهی آدمیان بکار میرود و بجای سود زیان میدهد ، چون از مبارزه جلو گرفته شود اینها نیز از حال زیانمندی بیرون آمده جز در برابر طبیعت ، و در راه کم کردن از رنجها بکار نخواهد رفت.
آمدیم بر سر جنگ : نخست باید بگویم جنگ هم بخشی از مبارزهی آدمیانست و ما هر چند که از مبارزه بکاهیم از جنگ کاستهایم. در زمانهای پیش جنگ را پادشاهان میکردند و بیش از همه نتیجهی خشم و حسد و خودنمایی بود. ولی امروز جنگ را مردمان میکنند و بیش از همه نتیجهی طمع است. بیش از همه نتیجهی بدآموزیهای مادیگریست.
در جایی که مردمان زندگی را مبارزه میدانند و مردم یک شهر ، هر یکی سود خود را در زیان دیگری میداند ، پیداست که مردمان نیز با همدیگر همان رفتار را خواهند کرد.
در جایی که آیین خردمندانهای برای زندگانی نیست ، ناچاریست که چه مردمان و چه افراد ، سود از زیان نشناخته تبعیت از آیین زورآزمایی کنند.
پس برای جلوگیری از جنگ نیز گام نخست روشن بودن حقایق زندگانی و جا گرفتن آنها در دلهاست. راستست که سرانجام باید نیرویی برای جلوگیری از جنگ در میان باشد. چیزی که هست ، آن نیرو را جز روشن بودن حقایق زندگانی و تکان خوردن فهمها و عقلها بوجود نمیتواند بیاورد.
کسانی میگویند : جنگ در نهاد (ذات) آدم نهاده شده و از آن نمیتوان جلوگیری کرد. میگویم : پس شما ذات آدم را نشناختهاید.
چنانکه بارها گفتهایم آدم دارای دو سرشت است : سرشت جان و سرشت روان. اکنون اگر آدمیان با سرشت جان زندگی خواهند کرد نه تنها جنگ ، ظلم و دزدی و هوسبازی و بسیاری از چیزهای دیگر نیز در نهاد آنان نهاده شده که از هیچ کدام نباید جلوگیری کرد. اگر با سرشت روانی خواهند زیست ، چه از جنگ و چه از بدیهای دیگر پرهیز خواهند جست.
آنگاه مگر هر چیزی که در نهاد آدم نهاده شده جلوگیری از آن نباید کرد (و یا نمیتوان کرد)؟!. اگر چنانست پس ، از دزدی و ستمگری و هوسرانیها نیز جلوگیری نباید کرد.
ما را در زمینهی جنگ دلیلی هست که میباید در اینجا یاد کنیم : همگی میدانیم روزی بوده که در میان مردم دادگاه و قضاوت نبوده و مردم در دعواهای خود بزورآزمایی دست میزدهاند. کسی اگر طلبی از کسی داشته ، به در خانهاش میرفته که یا این زور آورده طلب خود را میگرفته و یا آن زورآورتر درآمده این را از سر خود دور میکرده. (چنانکه همین رفتار هنوز در بسیاری از روستاهای ایران و درمیان ایلها باقی مانده).
لیکن کمکم کسانی برخاسته زشتی آن رفتار را بیان نموده سخن از دادگاه و قضاوت بمیان آوردهاند و در نتیجهی کوششهای خود آن شیوهی زورآزمایی را از میان برداشتهاند که اکنون اگر طلبکاری بدر خانهی بدهکاری رود و داد و فریاد راه اندازد همگی او را بداخلاق و ناتراشیده خوانند و انتقاد کنند.
زورآزمایی دولتها با همدیگر و جنگهایی که میکنند از هر نظر مانند اینست و راه جلوگیری از آن نیز همین میباشد. باید حقایق زندگانی بهتر از این روشن گردد. باید عقلها بتکان آید و روانها نیرومندتر باشد. در نتیجهی اینهاست که برای دولتها نیز دادگاه بوجود بیاید و این زورآزماییهای امروزی از میان برود.
[1] : دیروز «کارهای بیهوده» و در نتیجه مفتخوران کمتر بودند ولی امروز جای صد افسوس است که در سایهی حکومتِ دینفروشان ، بازار گمراهی ، آلودگی و بدآموزیهای کیشی بلکه بتپرستی بسیار گرم گردیده و از آنها دهها کار بیهودهی نوپدید سر برآورده و بشمارهی مفتخوران ده چندان افزوده. اینان از کیسهی مردم و دولت روزی برمیدارند و اینست بار گرانی بدوش اقتصاد کشور میباشند.
.