پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)

🖌 احمد کسروی

🔸نشست
چهارم (تکه‌ی پنجم)


به هر حال این بسیار نابجاست که کسانی خیال کنند با سر و سامان یافتن زندگانی گمراهیها و نادانیها از میان خواهد رفت. یکی از یاران ما در این باره سخنانی می‌دارد که می‌باید در اینجا یاد کنم.

می‌گوید : فلسفه‌ی داروین بما نشان می‌دهد که در بدن آدم اندامهایی هست که در زمان بسیار باستانی نیاز بآنها می‌بوده و هر یکی بکار می‌رفته. لیکن سپس آن نیاز از میان رفته در حالی که آن اندامها باقی‌مانده و هنوز هست و میلیونها سال زمان می‌خواهد که کم‌کم از میان رود. یکی از آن اندامها آپاندیس است که زمانی بکار می‌رفته و نیاز بآن می‌بوده ولی اکنون جز باعث درد و شکنجه نیست و ما ناچاریم آن را بریده از خود دور گردانیم.

می‌گوید : در کارهای زندگانی نیز چیزهاییست که روزی نیاز بآنها می‌بوده ولی اکنون هیچ نیازی نیست و با اینحال باقی‌ می‌ماند که اگر از میان برده نشود همچنان خواهد ماند. مثلاً در سوگواریهای ایران دو کاسه‌ی بسیار بزرگی گذارده می‌‌شود. داستان آنها اینست که پیش از اسلام کاسه‌هایی را پر از مشروب کرده می‌گذارده‌اند که بکسانی که می‌آیند مشروب بخورانند ، سپس که اسلام آمده چون دیگر مشروب نمی‌خورده‌اند این بار کاسه را پر از آب یا شربت می‌‌کرده‌اند. سپس که قهوه یا چایی پیدا شده آب و شربت نیز از میان رفته. ولی آن کاسه‌ها بازمانده که همچنان خالی می‌گذارند.

می‌گوید : درباره‌ی صوفیگری و کیشها نیز گرفتیم که بوجود آمده از نیازمندیهای مادی و از بینواییهاست. اکنون اینها جا در مغزها برای خود باز کرده و در زندگانی ریشه دوانیده. امروز دیگر بستگی به نیازمندیها و بینواییها نمی‌دارد. امروز دیگر صوفیگری یا پیروی از کیشها ویژه‌ی بیچیزان و بینوایان ، و برای دلخوش گردانیدن محرومان نمی‌باشد. [1] اینست باید با خود آنها مبارزه کرد و از ریشه برانداخت.

رواج شیعیگری در ایران با شمشیر شاه‌اسماعیل بوده ، و بیگمان دشمنیهای ایران و عثمانی در پیشرفت آن کارگر افتاده. با اینحال اکنون که دیگر شاه‌اسماعیل و شمشیرش نیست و نشانی از دشمنیهای ایران و عثمانی نمانده ، شیعیگری همچنان پایدار است و جنبش مشروطه و پیدایش روزنامه‌ها و رواج دانشهای اروپایی و تکان اندیشه‌ها نیز نتوانسته آن را بکنار زند و ما اگر بخواهیم آن را براندازیم ، باید مستقیم با خود آن به مبارزه پردازیم و کوششها بکار بریم.

این گفته‌ها بسیار بجاست و یک دلیل دیگر که در اینجا بیاد من افتاد و می‌خواهم بآنها بیفزایم ، داستان مردگان در ایران و رفتار ایرانیان با آنهاست. همه می‌دانیم که در ایران چون کسی می‌میرد ، به جنازه‌ی بی‌جان و بی‌روان او ارزش بسیاری قائل می‌شوند. بدین ترتیب که تا گورستان همراهش می‌روند و چون بخاکش سپردند ، بالا سرش ایستاده به یک دوره «تلقین» می‌پردازند و هر شبِ جمعه به بالا سرش می‌روند و بروی گور بزرگان و پولداران گنبد می‌سازند و استخوانها را از گور درآورده و بار چهارپایان کرده از صدها فرسنگ راه ، بکربلا و نجف می‌رسانند.


[1] : یک شاهد براستی این سخن ، چنانکه پیشتر هم گفتیم ، اینست که پولداران بسیاری پیرو صوفیگری هستند.



.
✴️ اوستا رجبعلی دین یاد می‌گیرد

🔸«گفت و گو»

(تکه‌ی 5 از 6)

اوستا رجبعلی : خدا ما را از شر این مردم نگاه دارد ، این مطلب را بطوری می‌گویند مثل اینکه با چشم خود دیده‌اند ... شاگرد من یک سئوال دیگر دارد آن را هم بپرسم : آیا امامها روز قیامت بما شفاعت نخواهند کرد؟..

علی‌آقا : شما مرا مجبور می‌کنید مفصل صحبت کنم.

اول بگویم قیامت بآن نحوی که بشما گفته‌اند قبول کردنی نیست. البته این راستست آدم که می‌میرد روح او باقیست ، در جهان دیگر مجازات و مکافات اعمال اینجهان را خواهد یافت ، امروز درسخوانده‌ها منکر روحند. آنها می‌گویند آدم که مُرد تمام شد و رفت ، هیچ چیزی از او باقی نمی‌ماند. همان آقای کسروی زحمت بسیار کشیده تا روح را ثابت کرده ما همه‌مان اعتقاد بآخرت داریم.

ولی قیامت بطوری که عقیده‌ی شماست درست نیست. شما عقیده دارید که خدا روز قیامت برای رسیدگی بحساب مردم خواهد نشست. این معنایش آنست که خدا از اعمال مردم آگاه نیست ، تازه یک بیک بحسابها رسیدگی خواهد کرد.
عجبتر آنست که می‌گویید ترازوی بزرگی برای کشیدن اعمال مردم نصب خواهند کرد. من نمی‌دانم اعمال را چطور خواهند کشید؟!. مگر عمل را هم می‌شود کشید؟!. مثلاً شما اوستا که دو روز است اینجا کار می‌کنید آیا ما می‌توانیم کار دو روزه‌ی شما را با ترازو بسنجیم؟!.. کشیدن عمل در ترازو مثل آنست که ماست را با متر ذرع کنند.

بعقیده‌ی شما پل صراطی هست از مو باریکتر و از تیغ برنده‌تر و طولش هزارساله راه است ... ببینید این را می‌شود باور کرد؟!. این پل برای چیست؟!. مگر خدا با مردم آنقدر دشمن است که چنان پلی برایشان بسازد؟!. این تله است پل نیست.

کسی پنجاه سال در این دنیا عمر می‌کند برای دادن حساب آن ، چه صدمه‌ها خواهد کشید!. از روی پلی خواهد گذشت که هزارساله راه است. عجب نسبتهایی بخدا می‌دهید.

اوستا رجبعلی : آقا مگر صراط در قرآن نیست؟.. اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ.

حاجی مهدی : صراط در زبان عربی بمعنی راه است ، اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ معنایش آن است که ما را براه راست هدایت کن ، حکایت پل صراط در قرآن نیست.

اوستا رجبعلی : عجب! پس این هم دروغ بوده!

علی‌آقا : آمدیم بر سر شفاعت که اسماعیل شما می‌پرسد. اول باید دانست که شفاعت در دستگاه عدالت نمی‌شود ، در دستگاه ظلم و جهل می‌شود. در زمان قدیم پادشاهان مستبد که بودند احکام آنها از روی جهل یا ظلم بود. بیک مرد بیگناهی تهمت می‌زدند و می‌آوردند و پادشاه بدون تحقیق حکم می‌کرد ببَرند سرش را ببُرند ، یا کسی یک گناه کوچک کرده بود پادشاه خشمش می‌گرفت و می‌گفت شکمش را پاره کنند. در برابر آنها شفاعت لازم بوده وزیرها بایستی بخاک افتند و بقبله‌ی عالم التماس کنند تا بدبختی را از کشته شدن نجات دهند.
ولی در دستگاه عدالت شفاعت معنی ندارد. مثلاً امروز در عدلیه گناهکاری را می‌آورند و تحقیق می‌کنند و حکم می‌دهند که اعدام شود ، آیا ممکنست کسی در آنجا شفاعت کند؟!. هیچ تاکنون شده است؟!. مثلاً درباره‌ی محمود قاتل ، اصغر بروجردی ، پزشک احمدی حکم دادند ، آیا کسی شفاعت کرد؟.. آیا ممکن بود بکند؟.

این است که می‌گویم : شفاعت در دستگاه ظلم و جهل می‌شود ، در دستگاه عدالت نمی‌شود. پس شما که به شفاعت عقیده دارید معنیش آنست که دستگاه خدا را دستگاه ظلم و جهل می‌شناسید. معنیش این است که بخدا توهین می‌کنید.

بعقیده‌ی شما روز قیامت ، خدا چون برای رسیدگی بحساب مردم می‌نشیند ، یکدفعه بغضب می‌آید ، نزدیک می‌شود که حکم کند آتش جهنم مانند اژدها ، همه را بکام خود کشد ، مردم بترس می‌افتند ، ملائکه‌ها لرزیدن می‌گیرند ، پیغمبرها وانفسا می‌گویند ـ در چنان هنگامی امامهای شما پیش می‌آیند و بشیعیان خود شفاعت می‌کنند. یکی را می‌گویند شیعه‌ی ماست ، دیگری را می‌گویند زوار ماست ، هر کسی را بعنوانی از خشم خدا نجات می‌دهند ، اگر در یک جا خدا ایستادگی کرد و کار بسختی کشید فاطمه‌ی زهرا چنان ناله می‌کشد که عرش و کرسی بلرزه می‌افتد ، خدا ناچار می‌شود هرچه می‌خواهند بدهد. ببینید چه توهینی بخدا کردید؟!.

این معنایش آنست که امامهای شما بمردم مهربانتر از خدا بوده‌اند. خدا خواهد خواست همه را بسوزاند و آنها شفاعت کرده نخواهند گذاشت.

من تعجب می‌کنم شما از یک طرف می‌گویید : حساب هست ، کتاب هست. از یک طرف هم می‌گویید شفاعت خواهد بود. اگر حساب و کتاب هست دیگر شفاعت چه معنی دارد؟!.



.
شادروان ابوالقاسم حبشی از پشتیبانان پیمان

پرچم درباره‌ی این یار کهن چنین می‌نویسد :

این جوان از پیشینیان پیمانیان و اکنون از آزادگانند.

یکی از گمراهیهای شگفتی که در سالهای اخیر در ایران رواج یافته آنست که جوانان درسخوانده گردن گزاردن بحقایق (یا بهتر گویم پذیرفتن گفته‌های کسی) را عیب خود می‌شمارند و چنین می‌دانند که باید خود بیندیشند و خود بفهمند و اگر از کسی سخنان راستی شنیدند تا می‌توانند نپذیرند و سپس هم آنها را برنگ دیگری انداخته بنام خود گردانند. همین یک نادانی مایه‌ی بی‌بهرگی هزاران جوان گردیده‌ است. و اینکه کسانی از آنان به پیمان گرویده و بیاری برخاسته‌اند همین دلیل نیرومندی خردهای ایشانست.
✴️ سخنان نیکی که از زبان زشتکاران سر زده

آقای كسروی دارنده‌ی پرچم
ستون تحت عنوان «داوری توده» یكی از مطالب مفید و سودمند آن نامه‌ی گرامی است. نگارنده با اینكه احساساتم شاعرانه نیست معهذا به پایه‌ی ارزش اخلاقی و اجتماعی اشعار سودمندی مانند «تن آدمی شریف است بجان آدمیت» یا «بنی آدم اعضاء یكدیگرند» یا «توانا بود هر كه دانا بود» كاملاً اذعان و در عین حال به یاوه‌گوییهای زیان‌آوری مانند :
خیام اگر ز باده مستی خوش باش ور با صنمی تازه نشستی خوش باش
و سراینده‌ی او بدبین و معتقدم كه گویندگان اینگونه اشعار یاوه علی‌الرغم گروهی از بیخردان كه دم از خرد و دانش می‌زنند ، عمر خود را به بطالت و سستی گذرانده و در نتیجه‌ی اشعار صوفیانه و قلندرانه‌ی خود روح خمودگی ، سستی ، شهوت‌رانی و باده‌پرستی را در جامعه تقویت و آنها را به دره‌ی فنا و نیستی رهبرند. گفتار مستانه و بیانات بلهوسانه‌ی یك عده شاعر صوفی‌منش را سر لوحه‌ی افتخارات ملی خود قرار دادن ناشی از بیخردی و خودپسندی كامل نیست؟!.

هرزه‌درایی‌های شهوت‌انگیزی مانند :
«یار من دارد ز سیم ساده یك خرمن ....» «من بدور خرمنش همچون گدایان خوشه‌چین» [را] جزء ذخایر ملی و ادبی یك ملت باستانی منظور داشتن مدهش‌ترین ضربه به پیكر اخلاقی و اجتماعی توده وارد نخواهد كرد؟!.

رباعیات عمر خیام كه دسته‌ای مزارش را طوافگاه اهل راز می‌دانند و بطور كلی لاطایلات صوفیانه‌ی شعرایی كه بوسیله‌ی بیانات پوچ و ترهات بی‌اساس جنبه‌ی لاابالیگری و از دنیا گذشتگی را در وجود افراد جامعه تزریق و بوسیله‌ی اشعاری مانند :
«یك نان به دو روز اگر شود حاصل مرد» «وز كوزه شكسته‌ای دمی آبی سرد»
یا
گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی
آنها را بترك كوشش و جدیت كه از عوامل طبیعی ناموس ارتقاء بشر است دعوت می‌نمایند ، بزرگترین مانع در پیشرفت و ترقیات اخلاقی و اجتماعی توده بوده و سزاوار هرگونه تحقیر و اهانت‌اند.

مایه‌ی بسی امیدواری است كه دارنده‌ی نامه‌ی گرامی پرچم از دیرزمانی است تاكنون به دلایل قوی و بیانات منطقی خود با یك روح خستگی‌ناپذیری نتایج و مضرات سوء اینگونه گفتارهای صوفیانه را ثابت و مدلل نموده است. از یزدان پاك خواستارم كه نشریات آقای كسروی و گروه آزادگان در این زمینه در وجود افرادی كه تاكنون نخواسته‌اند به جهل و گمراهی خود اعتراف و بنام اهانت بمفاخر ملی خود سنگ طرفداری این طبقه را به سینه می‌زنند تأثیر و بیش از این اصرار نداشته باشند كه احساسات افراد توده تحت تأثیر عقاید مدهش و خطرناك این دسته واقع شود.
محمد حسن پرهیزگار از هفتگل خوزستان

پرچم : این نكته را هم باید دانست كه سر زدن برخی سخنان نیكی از سعدی و دیگران دلیل نیكی آنان نخواهد بود. اینگونه جمله‌ها در زبانها بوده و هست و آنان گرفته شعر گردانیده‌اند ولی خود ارزشی به آنها نداده پیروی نمی‌كرده‌اند. همان «بنی آدم اعضای یكدیگرند» از یك حدیث برداشته شده : «الناس فی تواددهم كمثل جسد اذا اشتكی له عضو تداعی له سائر الجسد بالسهر و الحمی» سعدی این را برداشته شعر كرده ولی خود فرسنگها از آن دور بوده. باین دلیل كه آن ناله‌های مردم را در زمان مغول شنیده و كمترین تأثری از خود نشان نداده بلكه همان سال كشتار بغداد را (سال 656) سال خوش خود شمرده.

همان جمله‌ی «توانا بود هر كه دانا بود» بنظر سودمند می‌آید ولی اینگونه جمله‌ها جز مایه‌ی سرگیجی نیست. كدام دانش؟.. آن را باید دانست آن را باید پیدا كرد. كسانی كه این جمله را بر زبان دارند مقصودشان بیش از هر چیزی همان شعرها و پندارهای زمان مغولست كه در كتابها و مغزها اندوخته شده و این جمله را برای ترویج آن بكار می‌برند و بیچاره جوانان نیز فریب خورده یك رشته آموزاكهای بیهوده را دانش شمارده فرامی‌گیرند. اینست می‌گویم : اینها مایه‌ی سرگیجیست.
(پرچم روزانه ش 235)
.


.
✴️ چیستان عقب‌ماندگی ایرانیان

🖌 کوشاد تلگرام

تکه‌ی نهم

باید پروا کرد که زبانی که کسروی بکار می‌برد ساده و روشنست و اصطلاحاتی را که دیگران بفراوانی بکار می‌برند و بسیاری از آنها همچون «ایسم»ها معناشان مرز روشنی ندارد او می‌پرهیزد. مثلاً در بالا در زیان دوم ،‌ سخن نویسنده همانست که برخی نویسندگان برویه‌ی کاهشِ «سرمایه‌ی اجتماعی» ، «اعتماد در یک جامعه» و یا‌ «ارتباطات گِمِنشافتی» می‌نویسند.
٭٭٭

در روزنامه‌ی پرچم ، پرسش خواننده‌ای راه را به درآمدن به زمینه‌ی گرفتاریهای ایرانیان و چاره به آنها می‌گشاید. پاسخ کسروی چنینست :

چنانکه بارها گفته‌ایم این درماندگی و آلودگی در ایرانیان طبیعی نیست. ایرانیان نه در ساختمان تنی ، و نه در نیروهای روانی از اروپاییان کمتر نیستند. آنچه ایرانیان را باین حال آلودگی و درماندگی انداخته این اندیشه‌های پوچ و پریشان و گمراهست و ما برای این دلیلهای دانشمندانه (از راه روانشناسی) یاد کرده‌ایم با این حال در شماره‌های آینده یک دلیل دیگری نیز یاد خواهیم کرد تا خواهش نویسنده‌ی این نامه بجا آید.
درباره‌ی چاره نیز ما گفته‌ایم و دوباره می‌گوییم یک راه بیشتر نیست و آن اینکه حقایق انتشار یابد و مردم معنی درست زندگانی را بفهمند و یک راه نوینی برای زندگی ، از روی خرد گشاده گردد. اینست چاره و جز این نیست. این چاره نه تنها برای ایران یا برای شرقیانست ، برای سراسر جهانست. بآن گرفتاریهای اروپا نیز چاره جز این نمی‌باشد.
امروز ایرانیان بچند گرفتاری سنگینی دچارند :
1) نادانی و نافهمی ـ از بیست‌ملیون مردم هزار تن پیدا نمی‌کنید که بحقایق زندگی آشنا باشند و هر یکی مغزهاشان پر از پندارهای بیپاست. سی‌وشش سالست در این کشور مشروطه اجرا گردیده و شاید هزار تن نیست که معنی درست آن را بشناسد. در دیگر زمینه‌ها نیز چنینند.
2) پراکندگی و پریشانی ـ از این بیست‌ملیون ، هزار تن دارای یک راه یا یک مقصد نیستند و شما ده تن را که دارای یک اندیشه باشند درمیان ایشان پیدا نتوانید کرد.
3) پستی و آلودگی خویها ـ از بزرگ و کوچک و زن و مرد گرفتار خویهای پست رشک و کینه و خودخواهی و خودنمایی و مانند اینها هستند و بسیاری از آنان پستترین خویها را دارند.
4) کوتاهی اندیشه‌ها و پستی آرزوها ـ انبوه مردم ـ بخصوص درسخواندگان ـ جز در اندیشه‌ی خوشیهای خود نیستند و کمتر یکی دربند رستگاری توده یا پیشرفت کشور می‌باشند ، این ‌هایهویها و روزنامه‌نویسیها و حزبسازیها بیشترش جز بامید سودهای خودشان نمی‌باشد.
این چهار رشته گرفتاریست که هر یکی برای نابودی یک توده بسست ، هر یکی زیانکارتر از وبا و طاعون می‌باشد. ولی چاره‌ی همه‌ی اینها یک چیز و آن منتشر کردن حقایق است بدانسان که در بالا گفتیم و این همانست که ما بآن می‌کوشیم و بیاری خدا گام بگام پیش می‌رویم.
ولی اینجا دو نکته‌ی مهمی هست : یکی اینکه این مردم همگی نیک نتوانند گردید. بسیاری از اینان درونهاشان تیره گردیده و حقیقت را در آنها تابشی نخواهد بود تا پیراسته گردند و پاک شوند. اینست باید پاکان و نیکان جدا گردند و یک توده‌ی نوینی پدید آورند ، وگرنه به نتیجه‌ی درستی نخواهند رسید. دیگری اینکه چنین کار بزرگی با دست یک تن و یا چند تن نتواند بود. باید بکوشیم و بهمدستان و یاران بیفزاییم و هر یکی از آنان در این راه کوشش و تلاش دریغ نگویند. باید هزاران آموزگار درمیان توده پراکنده گردند و همگی بنشر حقایق کوشند. از این راهست که بمقصود توانیم رسید. ما اکنون جمعی هستیم ولی باید بسیار بیشتر از این باشیم.
شما رویتان بمن گردانیده می‌گویید : «بکوشید و خسته نشوید». من هم باید روی خودم را بآن نیکمردانی که از دور و نزدیک با ما همراهی و همدستی می‌نمایند گردانیده بگویم : «ای نیکمردان بکوشید و خسته نشوید ، بکوشید و نومیدی بخود راه ندهید ، بکوشید و این بدانید که بگرانمایه‌ترین کاری برخاسته‌اید ، بکوشید و از یاد نبرید که خدا با ماست».
(پرچم روزانه)



.
پرچم روزانه
✴️ در پیرامون زبان (بخش دوم)

🖌 احمد کسروی

📖 پرچم نیمه‌ماهه

🔸«ورجاوندْبنیاد» و زبان آن

کتاب بنیاد که بتازگی از چاپ درآمده کسانی از دشواری زبان آن گله می‌کنند. چنانکه بارها نوشته‌ایم داستان زبان یکی از رنجهای ماست. از یکسو زبان آلوده است و باید پیراسته گردد و از یکسو در پیراستن آن باین دشواری برمی‌خوریم که بسیاری از خوانندگان فهمیدن آن را آسان نیافته زبان بگله باز می‌کنند.

چاره‌ی این کار را ما چنان اندیشیده‌ایم که مهنامه‌ی پرچم و برخی از کتابها را که برای همگان می‌نویسیم ، تا توانیم بزبان همگانی نزدیکتر گردانیم ، و با اینحال از پیراستن زبان چشم نپوشیده آن را نیز دنبال کنیم که در پیرامونش گفتارها نویسیم و برخی از کتابهای ارجدار خود را نیز که بیش از همه بهر یارانست با زبان پیراسته آوریم.

بنیاد چون کتاب پایداریست و بیش از همه بهر یاران آشنا بزبان پرداخته شده اینست آن را با زبان پیراسته نوشته‌ایم. با اینحال ما آن را برای کسانی که هوشیارانه بخوانند چندان دشوار نمی‌دانیم. بویژه که فرهنگی نیز همراه آن می‌باشد. چنانکه گفته‌ایم در این زمینه باید خوانندگان نیز گامی پیش گزارند و بیاد گرفتن این زبان پردازند.

از آنسوی ما نیز باید یک رشته کتابهای آسانی آماده گردانیده در دسترس یاران گزاریم که به کسانی که تازه می‌خواهند به گفته‌های ما آشنا گردند بدهند ، و ما می‌کوشیم که چنان کتابهایی آماده گردانیده بچاپ رسانیم و برخی نیز آماده شده و در زیر چاپ می‌باشد.

پس از همه‌ی اینها سخنان ما با همه‌ی سادگی بآن نیازمند است که هر کسی آنها را می‌خواند هوش بکار برد و با اندیشه و باریک‌بینی بخواند. اینها سخنانی که بارها شنیده باشند نیست. سخنانیست که باید با فهم و خرد آنها را دریافت.

گفته‌های ما با آنکه از دانشها جداست در این باره با دانشها یکسانست که همه بهم بسته می‌باشد ، و کسی که بخواندن کتابهای ما می‌پردازد یک زمینه‌ای در فهم او پدید آید که بسیاری از سخنان را نیز خود فهمد. ولی این کار هنگامی تواند بود که آنچه می‌خواند با اندیشه خواند و تا یکی را نفهمیده بدیگری نگذرد.



.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)

🖌 احمد کسروی

🔸نشست
چهارم (تکه‌ی ششم)


تاریخ بما نشان می‌دهد که در زمانهای بسیار باستان که نادانی و جهالت مردمان بسیار فزونتر از اکنون می‌بوده ، چنین تصور می‌شده که لاشه‌ی مرده که بزیر خاک سپرده می‌شود ، در آنجا زنده می‌گردد و شروع به زیستن کند و در زیرِ زمینْ مردگانْ جهانی می‌دارند. از اینرو با مرده کاسه و کوزه و اثاث می‌گذارده‌اند و گندم و حبوبات نیز ضمیمه می‌کرده‌اند. پولداران را با زر و سیم و جواهر بخاک می‌سپارده‌اند. برای پادشاهان دخمه ساخته ، گذشته از زر و سیم و جواهر و اسب و مانند اینها ، کنیزان و نوکرانی را زنده بگور گردانیده ، بدخمه می‌چپانیده‌اند که پادشاه در آن زندگانی بی‌کنیز و نوکر نباشد. یک باور بسیار پست و بیدلیل ، اینهمه نتیجه‌ها‌ی دلگداز بوجود می‌آورده.

اکنون سخن در آنست که در این زمان که همه می‌دانند ، مرده‌ای که مرده ، تن او لاشه‌ای بیش نیست و پس از چند روزی گوشتها از میان رفته جز استخوانهای جدا از هم باقی‌ نخواهد ماند ، و این بسیار آشکار است که در زیرِ زمین زندگی نمی‌تواند باشد و نباید باشد و گفتگویی که در دین از جاویدانی می‌شود درباره‌ی «روان» است و بی‌هیچ گفتگویی تن نابود شدنیست ، با همه‌ی اینها ایرانیان آن پندار بیعقلانه‌ی قدیمی را در دل می‌دارند و با مردگان آن رفتاری را می‌نمایند که بازنمودیم.

این دلیل روشنیست که یک نادانی یا گمراهی که در مردمی رواج گرفته تا از روبرو بکندن ریشه‌اش نکوشند ، همچنان باقی می‌ماند و چون به پیشامدهایی و یا دانشهایی که ناسازگار است برخورَد ، سست می‌گردد و یا شکل خود را تغییر می‌دهد ولی از میان نمی‌رود.

همین رفتار ایرانیان با مردگان که مایه‌ی رسواییست اگر بحال خود گذارده شود ، همچنان خواهد ماند و چاره همانست که ما پستی و بدیش را روشن گردانیم و به برانداختن و از میان بردنش کوشیم و یک آیین بخردانه‌ی نیکی برای مردن و مردگان اجرا کنیم. [1]

به این سخن بیش از این نمی‌پردازم. دیگران هرچه می‌گویند بگویند. ما نیک می‌دانیم که راه پاک نمودن ایران و رهانیدن ایرانیان از بدبختی چیست. نیک می‌دانیم که آن راه را چگونه بپیماییم و بپایان برسانیم.

این ایراد‌گیران خیال می‌کنند ما بزمینه‌ی «اقتصادی» نپرداخته‌ایم و در آن باره بکوششی نیاز نمی‌بینیم. شما نیک می‌دانید که ما در آن زمینه نیز درباره‌ی هر یکی از کشاورزی و بازرگانی و کار و پیشه و «مالکیت» و مانند اینها سخنان بسیار پایه‌دار و محکمی می‌داریم ـ سخنانی که شایسته‌تر از گفته‌ها و اندیشیده‌های دیگرانست.

ما می‌گوییم باید در هر زمینه از کارهای زندگانی تکانی بوجود آوریم و در هر زمینه بکوششهایی پرداخته‌ایم. چیزی که هست ، می‌گوییم نخست باید باین گمراهیها و نادانیها که مغزها را انباشته گردانیده و مردم را گیج و درمانده ساخته بپردازیم و پیش از همه اینها را از میان بریم و چنانکه گفتیم در این باره نیز دلیلها در دست ماست.


[1] : بخشی از آن آیین در پرچم هفتگی (شماره‌ی دو) چنین آمده : پایان زندگی در اینجهان مرگست. بمرده شیون نکنید. گریبان ندرید. بسخنان بیهوده برنخیزید. مرده را چنان گیرید که زنده‌اش بوده. یکی چون مرده بر خویشان و همسایگان و دوستانست که براهش اندازند و آخرین همراهی ازو دریغ نکنند. ولی همیشه میانه‌ی نیک و بد تفاوت بگذارند ، و آنچه با نیکان می‌کنند با بدان سزاوار ندانند.



.
✴️ اوستا رجبعلی دین یاد می‌گیرد

🔸«گفت و گو»

(تکه‌ی 6 از 6)

اوستا رجبعلی بکلی مستأصل شده ماله را بدیوار می‌کشد و زود زود می‌گوید : لا اله الا الله ، لا اله الا الله.
حاجی مهدی از حرفهای پسر خود خوشحال و بفکر فرورفته.

پس از چند دقیقه اوستا رجبعلی سر خود را بلند کرده آهی از دل کشیده بعلی‌آقا می‌گوید :

... : خب آقا ، چهل سال عمر کرده بودیم امیدمان بشفاعت ائمه بود ، آن هم از دستمان گرفتی. پس تکلیف ما روسیاهان در نزد خدا چیست؟. من بدبخت امسال دویست تومان پول روضه‌خوانی دادم. هر سالی چند روز بامامزاده داوود رفته گوسفند سر می‌بریدم ...

علی‌آقا : اوستا ، شما اگر حرفهای آقای کسروی را شنیده بودید این حرفها را نمی‌زدید. شما چرا روسیاه باشید؟. روسیاه آن روضه‌خوان مفتخور است که پی کسب و کار نمی‌رود و می‌آید و با حرفهای دروغ شماها را فریب می‌دهد.
اولاً این کسبی که شما دارید ، برای مردم خانه می‌سازید ، ویرانه‌ها را آباد می‌گردانید ، زحمت کشیده از دسترنج خود نان می‌خورید ـ اگر درستکاری بخرج دهید ، در کار خود تقلب نکنید ، همین خودش عبادت است ، مایه‌ی خشنودی خدا خواهد بود. ثانیاً اگر می‌خواهید نیکوکاریها کنید و خدا را بیشتر خشنود گردانید ، درمیان همسایگان و خویشان خود دست بینوایان را بگیر ، اگر کسی بمساعدت نیاز دارد مساعدت مضایقه نکن. بمملکت خود علاقه‌مند بوده اگر کوششهایی در راه مملکت می‌کنند همراهی نشان ده. این کارها را که بکنی مرد نیکوکاری هستی و در نزد خدا روسفید خواهی بود. احتیاج بشفاعت هم نداری.

بشما چنان حالی کرده‌اند که خدا مثل پادشاهان خودر‌أی بداخلاقست که بیجهت خشم می‌گیرد. بیجهت مردم را بآتش می‌کشد. از یکسو باین ترتیب شما را ترسانیده‌اند ، و از یکسو درهای امام حسن و امام حسین را پناهگاه نشانتان داده‌اند.

ولی اینها تمام بی‌معنی است. خدا بیجهت خشم نمی‌گیرد ، بیجهت مردم را نمی‌سوزاند. خدا ما را آفریده و اینجهان را بدست ما سپرده ، و از ما چنین خواسته که بهم مهربان باشیم ، درستکاری کنیم ، دروغ نگوییم ، کسی را نیازاریم ، دست بینوایان گیریم ، زمین را آباد سازیم ، از نعمتهای خدا بهره‌مند گردیم ، خوش باشیم ـ خدا از ما اینها را خواسته است ، و ما چون بکنیم خشنود خواهد بود. بسیار غلطست تصور کنیم که ما نزد خدا روسیاهیم ، بسیار غلطست که بخدا بدگمان باشیم و جستجوی واسطه کنیم.

اوستا رجبعلی : باز این حرفهاتان مایه‌ی امیدواری است. ببینیم حاجی‌آقا چه می‌گوید.
🔅
این را گفته چشمش را بروی حاجی مهدی می‌دوزد.

حاجی مهدی : این حرفها راست است. من هم مثل شما تازه می‌شنوم ، ولی همه‌اش از روی عقل است و باید قبول کرد.

اوستا رجبعلی : خوب این آقای کسروی در کجاست؟.. ما هم برویم ببینیم.

علی‌آقا : آقای کسروی دیدنش احتیاج نیست. من هم تا حالا ندیده‌ام. باید کتابهایش را خواند و حرفهایش را شنید. من از کتابهای او برای شما می‌آورم.

اوستا رجبعلی : من بدبخت سواد درستی ندارم که کتابهای او را بخوانم.

علی‌آقا : پسر یا کسی را نداری که باسواد باشد؟.

اوستا رجبعلی : پسری دارم که امسال کلاس شش است ، اسمش پرویز است. آقا که می‌آمد روضه بخواند لج می‌کرد که اسم او را عوض کن. اسم امامان بگذار. اینها بهمه چیز ما کار دارند. اگر او بتواند می‌دهم بخواند.

علی‌آقا : البته که می‌تواند. این کتابها سخت نیست. اساساً مطالب تمام از روی عقل است. شما وقتی که بشنوید مثل اینست که از پیش می‌دانستید ، بآسانی خواهید فهمید.
🔅
اوستا رجبعلی رو بحاجی مهدی گردانیده می‌گوید : خانه‌ی شما آباد ، این دو روزه اینجا مدرسه بود ما خیلی چیزها یاد گرفتیم. حاجی مهدی خشنودی نموده می‌گوید : من هم مثل شما ، من هم خیلی چیزها یاد گرفتم. جوانان این دوره بپدرانشان درس می‌دهند.


.
✴️ چیستان عقب‌ماندگی ایرانیان

🖌 کوشاد تلگرام

تکه‌ی دهم

پیداست اکنون خوانندگان با بیمناکیِ گرفتاریهای ایرانیان آشناتر شده‌اند. این آشنایی مقدماتی برای فهمیدن ژرفتر اندیشه‌های او لازم بود.

یک زمینه‌ی تاریخی دیگری هم هست که به جستار عقب‌ماندگی در ایران بستگی بسیار دارد و کسروی یادش می‌کند. آن زمینه کوششهای نیکمردان و آزادیخواهان از بامداد بیداری در ایرانست :

... در همان گام نخست ، با یک دشواری یا بهتر گویم با یک چیستان[=معما] روبرو بودیم. «ایرانیان چرا نیک نمی‌شوند؟».
همه می‌دانیم این توده گرفتار و بدحالست. از صدوپنجاه سال پیش از هر پیشامدی سرشکسته و شرمنده بیرون آمده ، پیاپی گوشه‌های کشور خود را از دست داده. اکنون هم از توده‌های پس‌افتاده‌ی جهان بشُمار است و آبرویی درمیان توده‌ها ندارد ، و ما که در این کشوریم می‌بینیم که در زندگی نیز از آسایش و خوشی برخوردار نمی‌باشند. با صد سختی و بدبختی گرفتارند.
از شصت و هفتاد سال پیش در این توده بیداری پیدا شده و چاره‌جوییهایی رفته. نخست کسانی داستان را ساده گرفته می‌پنداشته‌اند اگر پادشاهی یا وزیری باشد که هوش و خرد بکار دهد چاره‌ی دردها خواهد بود و این توده به راه پیشرفت افتاده با توده‌های دیگر همگام خواهد گردید. قائم‌مقام فراهانی و میرزا تقی‌خان امیرکبیر از این کسان بوده‌اند و هر یکی بنوبت خود بکوششهایی برخاسته جانهای خود را در آن راه باخته‌اند بی‌آنکه نتیجه‌ای بدست آید.
پس از ایشان کسانی پنداشته‌اند مایه‌ی بدبختی ایران استبداد است. در این کشور چون قانون نیست و پادشاه و درباریان بدلخواه و خودسر فرمان می‌رانند کارها نابسامان می‌باشد و توده از پیشرفت بازمی‌ماند. حاجی‌میرزا حسین‌خان سپهسالار و میرزا علی‌خان امین‌الدوله و مَلکم‌خان و دیگران از این دسته بوده‌اند و هر یکی خواسته قانونهایی در این کشور روان گردانَد. سپس هم اندیشه‌ی مشروطه‌خواهی پیدا شده و پس از جانفشانیهای بسیار در این کشور روان گردیده.
مشروطه‌خواهان بیگمان بودند که چاره‌ی دردهای توده را پیدا کرده‌اند. جشنها و شادیهای بی‌اندازه می‌نمودند. بارها در انجمنها به زبان می‌آوردند : «این ملت نجیب که بیدار شده و براه ترقی افتاده چند سال بیشتر نخواهد گذشت که خود را به پایه‌ی ملت فرانسه خواهد رسانید». آن جوش و خروش ساختگی را که از مردم می‌دیدند این مصرع بزبانها افتاده بود : «این طفل یکشبه ره صدساله می‌رود». پیرمردها اندوه می‌خوردند که خواهند مرد و نخواهند دید آن روزی را که «ملت نجیب ایران در صف ملل مترقیه‌ی عالم جا گرفته».
ولی این امیدها همه بیجا درآمد. مشروطه در ایران نه تنها این توده را براه پیشرفت نینداخت ، خود آن پیش نرفت و پا نگرفت و امروز در برابر چشمهاست که ما چه دستگاه رسوایی بنام مشروطه داریم.
از همان سالهای دوم و سوم مشروطه پیدا بود که کوششها و امیدها هدر رفته و مشروطه به درد این توده درمان نخواهد کرد. اینبود گروهی از کوشندگان از همان هنگام دچار نومیدی گردیده خود را کنار کشیدند. یک دسته‌ی دیگر روزنه‌ی امید دیگری پیدا کرده چنین گفتند : «جامعه چون بیسواد است و رشد سیاسی ندارد سرچشمه‌ی بدبختیها اینست. باید جامعه را باسواد گردانید. باید فرش و رخت خود را فروخت و دبستان برپا گردانید». بدینسان چشم امید بدبستانها دوختند.
در حالی که از این هم نتیجه‌ی وارونه پیدا شد. چهل سال بیشتر است وزارت فرهنگ برپا گردیده و کوششهای بسیار بکار رفته و کمترین نشانه‌ی بهبود در حال کشور و توده پدید نیامده بلکه راستش اینست که ما اگر درسخواندگان را رویهم‌رفته بگیریم و آنها را با روستاییانِ بیسواد در ترازو گزارده بخواهیم از دیده‌ی «شایستگی بزندگانی» بسنجیم بیگمان سنگینی در کفه‌ی روستاییان بیسواد خواهد بود. این یک داستانیست که فرهنگ بجای اینکه به شایستگی جوانان بیفزاید از آن می‌کاهد.[1]
به هر حال از دبستانها هم چاره‌ای نشد. در اینجا بود که داستان صورت چیستان پیدا می‌کرد. در اینجا بود که نومیدی همه را فرامی‌گرفت. در اینجا بود که عنوان بدست بدخواهان افتاده می‌گفتند : «این توده دِژِنِره[=تباه] شده ، دردهایش درمان‌پذیر نیست». یک دسته تیشه را از ریشه زده می‌گفتند : «ایران از نخست هیچی نبوده».


[1] : کتاب «فرهنگ چیست؟» دیده شود.


.
میرزا تقی‌خان امیرکبیر
قائم‌مقام فراهانی
حاجی‌میرزا حسین‌خان سپهسالار
میرزا علی‌خان امین‌الدوله
میرزا مَلکم‌خان
🔸 در پیرامون رُمان

🖌 احمد کسروی

🔹 رمان‌نویسی و رمان‌خوانی ، سنجش نیک و بد آن با ترازوی سود توده

🔸 بازپسین پراکنش : آذر ۱۴۰۰

🔹 کتابخانه‌ی پاکدینی

🛎 پراکنش تازه‌ی کتاب در پیرامون رمان برتریهایی به پراکنش پیش آن دارد : دو گفتار در این زمینه از پرچم روزانه و پیکره‌های دیگری به آن افزوده گردیده.

کتاب را از اینجا دریافت کنید.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)

🖌 احمد کسروی

🔸نشست
چهارم (تکه‌ی هفتم)

مثلاً یکی از زمینه‌های اقتصادی که باید در آن باره کوششهایی بکار رود ، کشاورزیست. ما می‌پرسیم : آیا با این دهقانان ایرانی که معنی زندگی را نمی‌دانند و با همه‌ی بیسوادی ، دلهاشان پر است از بدآموزیهای حافظ و خیام و صوفیان و ملایان و در چنین زمانی کارهای جهان را در دست حضرت عباس و جناب علی‌اکبر می‌دانند و راهی برای نگهداری کشتزارهای خودشان از سن و ملخ و مانند اینها جز بکار بردن «وَان یکاد» و نذر گوسفند بنام حضرت عباس نمی‌شناسند و یگانه هدفشان رفتن بزیارت کربلا و نجف و سامره است ، آیا می‌توان بکوششهایی درباره‌ی نیکی کشاورزی پرداخت؟! آیا می‌توان از چنان کوششهایی نتیجه برداشت؟!.

تاکنون بارها این داستان را گفته‌ایم و در اینجا بار دیگر می‌گوییم : ما همه می‌دانیم که سالها در ایران کشاورزان حال بدی می‌داشتند و اندک‌کاشتی که می‌کردند و محصولی بدست می‌آوردند ، به بهای کمی فروخته با تنگدستیها بسر می‌بردند. تا در این چند سال در سایه‌ی پیشامد جنگ ، خواربار بازارِ گرمی پیدا کرد و دهقانان غله و دیگر محصولات خود را به بهای بسیار بالاتری فروختند که پولهای گزافی بدستشان افتاد. لیکن ما همه دیدیم آنان بجای آنکه از فرصت سود برده ، آن پولها را سرمایه کنند و بکشتزارهای خود بیفزایند یا چند تنی دست بهم داده چشمه‌ای بیرون آورند و یا برای زنان و فرزندان خود رخت بخرند و یا بچشمهای تراخمی بچگان خود در اندیشه‌ی درمان باشند ، تنها چیزی که بیادشان افتاد رفتن بکربلا بود که با آن رختهای چرک‌آلود و فرسوده و با آن کفشهای پاره ، زنان و بچگان خود را برداشته ملای ده را نیز همراه گردانیده «صلوات»کشان رو به تهران آوردند که گذرنامه گیرند و ارز خرند و راه عراق را پیش گیرند.

شما می‌دانید که در این چند سال از همین گروه دهقانان کربلارو ، چه کارهای زشت سر زده و در مرز عراق و در خاک عراق چه افتضاحاتی نمایان گردیده.

اینست ما می‌پرسیم : آیا با این ناآگاهیهای کشاورزان ، از کوشش به بهبود کشاورزی به نتیجه‌ای می‌توان رسید؟!. آیا تنها از «تقسیم» زمینها درمیان این دهقانانِ ناآگاه تکانی در کار کشاورزی بوجود می‌تواند بیاید؟!. آیا ما می‌توانیم همچون ایراد‌گیران و بدخواهان ، خود را به ساده‌دلی زده ، امید ببندیم که از «تقسیم» زمینها و دیگر کارهای «اصلاحی» [1] مغزهای تیره‌ی کشاورزان نیز روشن خواهد گردید و اینهمه آلودگیهای قدیمی و جایگیر کاملاً از مغزهای آنان پاک خواهد شد؟!. پیداست که نمی‌توانیم تا باین اندازه ساده‌دل و گزافه‌باور [2] باشیم.

[1] : در آن زمان ، پیشروانی تقسیم زمین میان کشاورزان و دیگر کارهای اصلاحی را چاره‌ی دردهای دهقانان می‌شناختند. سالها پس از آن درپی «اصلاحات ارضیِ» محمدرضاشاه ، زمینها میان کشاورزان «تقسیم» شد ولی نه کشاورزی تکانی خورد و نه ایشان از نادانیها رهایی یافتند. بلکه از سال 57 به این طرف ، جزو سیاهی‌لشگر ملایان درآمده کارهای بزرگی بسود اینان انجام دادند. تاریخ خود بهترین قاضیست که آن سخن چه اندازه پوچ بوده و مردم و کوشندگان را به چه گمراهی‌ زیان‌آوری می‌رانده. چه سود که کار از کار گذشت!. چه سود که از آن فرصتهای بزرگ بهره‌جویی نشد. چه سود که دهها سال مردم باز در تاریک‌اندیشیها باقی ماندند و در بدبختیها بسر بردند. همچنین از اینجا روشن می‌گردد که کسانی با نادانیها و خودخواهیهای خود چه زیانهای بزرگ بتوده و کشور توانند رسانید.
[2] : کسی که مبالغه‌های دیگران را به آسانی باور کند.


.
✴️ در پیرامون زبان (بخش دوم)

🖌 احمد کسروی

📖 پرچم نیمه‌ماهه

🔸 «نامهای کننده» به سه گونه تواند بود

در فارسی «نام کننده» (یا اسم فاعل) بسه گونه تواند بود. مثلاً از ریشه‌ی «خواستن» : 1ـ خواهنده ، 2ـ خواها ، 3ـ خواهان تواند آمد. همچنین از دیگر ریشه‌ها.

این سه گونه هر کدام معنایش دیگر و جایش دیگر می‌باشد ، بدینسان :

1ـ خواهنده : کسی که یک بار خواسته است. مثلاً گفته می‌شود : «فلان کتاب را از تبریز خواسته‌اند» می‌پرسیم : «خواهنده کیست؟». در زده می‌شود و می‌پرسیم : «زننده کیست؟..» کسی را کشته‌اند و می‌گوییم : «کشنده شناخته نیست».

2ـ خواها : کسی که همیشه می‌خواهد ، نیروی خواستن را داراست. مثلاً می‌گوییم : «آدمی خواهای پیشرفتست». «آدمی چشم بینا و گوش شنوا و زبان گویا می‌دارد».

3ـ خواهان : کسی که در «همان زمان» می‌خواسته یا می‌خواهد. مثلاً می‌گوییم «شاگردان خواهان و ناخواهان آمدند». «گریان ایستاده بود». «خندان می‌رفت».

در فارسی کنونی سامان این سه گونه نیز بهم خورده. زیرا از برخی ، ریشه‌ی این یکی را می‌آورند و آن یکی را نمی‌آورند ، و گاهی این را در جای آن و آن را در جای این می‌آورند. مثلاً می‌گویند : «جانوران گزنده» یا «خزنده» یا «درنده» که غلطست و باید بگویند : «جانوران گزا» یا «خزا» یا «درا». می‌گویند : «پرندگان» که غلطست و باید بگویند : «پراها». می‌گویند : «نویسنده‌ی فلان اداره» که باید بگویند : «نویسا».

هرچه هست ما در گفتارهایی که به پاکزبان می‌نویسیم هر یکی از این سه گونه را جز در جای خود نمی‌آوریم و گاهی می‌بینیم کسانی که از این ناآگاهند ایراد می‌گیرند. مثلاً ما چون می‌نویسیم : «هنگامی که جنبش مشروطه در تبریز نیز برخاست و مردم نام مشروطه را شنیده بیش یا کم از معنی آن آگاهی یافتند خواهای آن گردیدند ...» کسانی ایراد گرفته می‌گویند بایستی بنویسد : «خواهان آن گردیدند». می‌گویند : «خواها» شنیده نشده است. همچنین چون می‌نویسیم : «جویان از دنبالش رفتند» می‌گویند : «جویان» نیامده است.


.
✴️ عطسه به صبر چه ربط دارد؟!.

(تکه‌ی 1 از 6)

بنام پاک‌آفرنده‌ی جهان

در اتوبوسی میانه‌ی شیراز و بوشهر گفتگوهایی درمیان یك مدیر دبستان و یك مسافر تهرانی و یك مسافر شیرازی و شوفر و شاگرد شوفر رخ داده كه ما آنها را در این دفتر می‌نویسیم.
🔅
شهریور ماه 1320 است و آرتشهای انگلیس و روس تازه بایران آمده‌اند. در همه جا امنیت سلب شده راهها پر از دزدها و راهزنهاست. اتوبوسی می‌خواهد از شیراز راه افتاده به بوشهر رود. مسافرین نشسته‌اند و منتظر شوفر هستند كه بیاید و راه افتد.

صحبت از ناامنی راههاست. بخصوص راه بوشهر و شیراز كه روز گذشته ایل عرب براه ریخته‌اند و درمیان آنها با ژاندارمها جنگ شده. یك نفر ژاندارم و سه نفر عرب كشته شده. مسافرها همه‌شان می‌ترسند. هر كس حرفی می‌زند. مدیر دبستانِ یكی از شهرهای بنادر درمیان مسافرهاست كه می‌خواهد برود و مدرسه‌ی آنجا را باز كند. یك مسافر تهرانی هم هست كه با یك مسافر شیرازی پهلوی هم نشسته‌اند. دیگران همه اهل بوشهرند.

مدیر مدرسه بپا برخاسته رو بمسافرها گردانیده سخنانی می‌گوید و درمیان او با مسافر تهرانی گفتگو می‌شود ، باین ترتیب :

مدیر دبستان : آقایان شش قل هوالله بخوانید و به شش طرف خود پُف كنید و از هیچ چیز نترسید. از آسمان بمب هم بیفتد صدمه نخواهد رسانید.

مسافر تهرانی : این چه حرفیست؟! مگر قل هوالله می‌تواند از بمب جلو گیرد؟!.
مدیر دبستان : (با تندی) البته كه می‌تواند!. محمد بن عبدالله كه روی زمین را گرفت مگر توپ و تانك داشت؟!.. با زور قل هوالله گرفت.

مسافر تهرانی : آقا این حرفها راست نیست. چرا مردم را اغفال می‌كنی؟!. قل هوالله جلو بمب و گلوله را نمی‌تواند گرفت. محمد بن عبدالله هم روی زمین را با شمشیر گرفت با قل هوالله نگرفت.

مسافر شیرازی : پس دعای آیة‌الكرسی تأثیر ندارد؟..

مسافر تهرانی : البته كه ندارد. هر كاری را باید از راهش كرد.

مسافر شیرازی : مثلاً این راه که ما می‌رویم و پر از دزدهاست ما چه کار توانیم کرد؟!..

مسافر تهرانی : شما خیلی کار توانید کرد. شما می‌توانید نروید ، می‌توانید ژاندارم بردارید ، می‌توانید در راه دست بهم داده دزدها را بگیرید.

مسافر شیرازی : ما چطور می‌توانیم دزدها را بگیریم؟..

مسافر تهرانی : اگر شما گوش بحرف من بدهید من یك تدبیر خوب بشما یاد می‌دهم.

مسافر شیرازی : بفرمایید.

مسافر تهرانی : این دزدها كه می‌آیند و جلو اتومبیلها را می‌گیرند بیشترشان سه چهار نفرند ، ما در اینجا بیست و چند نفریم. چند نفر از شما در دستمالها خاكستر بردارید. در یكجا كه دزدها می‌آیند و پول و اسبابهای ما را گرفته قدری خاطر جمع می‌شوند باید به بهانه‌ی گفتگو و خواهش بآنها نزدیك شد. آنوقت من اشاره می‌كنم شما هر كدامتان یك مشت خاكستر بچشم یكی از دزدها بپاشید. او چشمش كور می‌شود ، شما چند نفری برویش ریخته تفنگش را بگیرید و دستهایش ببندید. اگر باین تدبیر عمل كنید فتح بزرگی خواهیم كرد. دزدها را گرفته همراه خود برده تحویل پست ژاندارم خواهیم داد.

مسافرها كه این حرف را می‌شنوند ریشخند می‌كنند یكی می‌گوید : «به! مگر می‌شود!» دیگری می‌گوید : «عجب نقشه‌ای كشیدی!» سومی داد می‌زند : «با اینها نمی‌شود بابا !» مسافر تهرانی می‌گوید : «حالا كه نمی‌شود شما باشید و قل هوالله تان». این را گفته ساكت می‌شود.

در این موقع شوفر و شاگردشوفر می‌آیند و اتوبوس راه می‌افتد. شاگردشوفر كه یك پسر ریشداریست پیاپی پیشنهاد می‌كند و مسافرها صلوات می‌كشند. شوفر هم در سر پیچها هر كجا كه كار را سخت می‌بیند پیشنهاد صلوات می‌كند.
دو فرسخ كه می‌روند در جلو یك قهوه‌خانه می‌ایستند كه باتومبیل آب ریزند. پس از آب ریختن كه می‌خواهد حركت كند یكی از مسافرها عطسه می‌كند. مسافرها همه می‌گویند : «صبر آمد! صبر آمد!». شوفر اتومبیل [1] را نگاه داشته آهی می‌كشد و می‌گوید : «یا حضرت عباس!.. امروز نمی‌دانم چه بسر ما خواهد آمد». باز شاگردشوفر پیشنهاد می‌كند و صلواتها می‌فرستند. ده دقیقه منتظر شده چون می‌خواهند راه بیفتند باز یكی عطسه می‌كند و باز همان حكایت تكرار می‌شود. مسافر تهرانی خودداری نمی‌تواند و ایراد می‌گیرد و باز یك رشته گفتگو میانه‌ی او و شوفر و دیگران رخ می‌دهد باین ترتیب :


[1] : در سراسر این دفتر «اتومبیل» به معنی عمومی «خودرو» (چه سواری و چه اتوبوس) آمده.


.
✴️ چیستان عقب‌ماندگی ایرانیان

🖌 کوشاد تلگرام

تکه‌ی یازدهم

ما سرچشمه‌ی گرفتاریها را پیدا کرده‌ایم

چنانکه گفتیم در آغازِ کوشش با چنین چیستانی روبرو گردیدیم ولی بزودی آن را گشادیم. بزودی سرچشمه‌ی بدبختیها و گرفتاریهای ایران را پیدا کردیم.
در این باره ما کتابهای بسیار نوشته‌ایم و نتیجه‌ی گفته‌های ما دو چیز است :
1) گرفتاریهای این توده چیز ساده‌ای نیست. از بی‌پروایی[=بی‌توجهی] پادشاهان برنخاسته و چیزی که با دست پادشاهان یا وزیران چاره پذیرد نیست. گرفتاریهای ریشه‌داریست و بچاره‌ی ریشه‌داری نیاز دارد.
2) سرچشمه‌ی گرفتاریهای ایران آن باورها و اندیشه‌هاست که بنامهای مذهب ، عرفان ، فلسفه ، اخلاق ، ادبیات در مغزها جا داده شده. این گرفتاری برای ایرانیان از هزار سال پیش رو آورده و زمان بزمان بیشتر و بدتر گردیده تا بحال امروزی رسیده.
(انکیزیسیون در ایران)

بیگمان ، دانستن تاریخچه‌ی کوششهای آزادیخواهان برای زمینه‌ی گفتگوی ما سودمند و این هم کوتاهشده‌ای از آن بود. اکنون سخن در آنست که از بسیاری از ایرانیان نه تنها مردم عادی بلکه پیش افتادگان و کوشندگان سیاسی سخنانی شنیده می‌شود که « اختراع دوباره‌ی چرخ» را بیاد می‌آورد. در حالی که این تاریخچه پیش روی ماست دمادم از اینسو و آنسو درباره‌ی گرفتاریهای کشور شنیده می‌شود که همه را به یک علت ، «سوء مدیریت» ، می‌بندند.

یکی از نادانیها در ایران آنست که هر گرفتاری را تنها از یک چیز می‌دانند و آن هم بیشتر چیزهای محسوس است و هیچ نمی‌اندیشند که یک گرفتاری می‌تواند ریشه در چندین چیز بدارد که برخی از آنها بچشم نمی‌آید ، یا آنکه خود آن هم از علت دیگری برخاسته و «معلول» است. سخن از هر نابسامانی رود ، بیدرنگ شنیده می‌شود : «بله دیگر ، مدیریت که نباشد همین می‌شود!».

«سوء ‌مدیریت» در اندیشه‌ی کسانی شده علت همه‌ی گرفتاریها و ناگزیریست که چاره‌اش هم «حسن مدیریت» ‌باشد. ولی اگر بپرسید : «چگونه است که در یک توده همه‌ی مدیریتها بد از کار درمی‌آید و در توده‌ای دیگر همه نیک؟!» ، پاسخ درستی به این ندارند.

چنان از کارآمدی مدیران سخن می‌رانند تو گویی گفتگو از ساحران است. خوبست بیندیشند که اگر برای مثال یک مربی ورزشی ناچار باشد بازیکنانش را از میان بیماران و ناخوشان برگزیند آیا میوه‌ی کار او چه خواهد بود؟! ـ گو اینکه یکتا مربی در جهان باشد.

گفتن اینکه گرفتاریها تنها از «سوء مدیریت» است چون سخن کاملی نیست و خود از دیگر علتها برمی‌خیزد ، مایه‌ی گمراهی صدهزاران کسان در این کشور گردیده‌ است.

اکنون اگر شما با دلیل نشان دهید تنها با «مدیریت» کارها براه خود نمی‌افتد و اندیشه‌ها و رفتار مردم که با حقایق سازگار نباشد بسیاری از رشته‌های مدیران را پنبه می‌گرداند ، آنگاه می‌بینید می‌گویند : «بله دیگر ، فرهنگ‌سازی هم لازم است». اگر این بار بپرسید «فرهنگ‌سازی» چیست؟! خواهید دید با آنکه این واژه را پیاپی بکار می‌برند ولی معنی آن را نیز بدرستی نمی‌دانند.

معنایی که کسروی بدیده دارد و بروشنی بازمی‌‌نماید اینست که بسیاری از مردم حقایق زندگی را نمی‌دانند و ناگزیر باید یاد گیرند. اکنون اگر یاد دادن حقایق را «فرهنگ‌سازی» می‌نامند بنامند. لیکن بهتر است بدانند نه هر آگاهی‌ای از شمار حقایق زندگی است. چنانکه بسیاری به این اشتباه درافتاده‌اند که ریشه‌ی گرفتاری ایرانیان را «ناآگاهی مردم» می‌شمارند ولی هنگامی که می‌پرسیم چه آگاهیهایی را بدیده دارند برای مثال می‌گویند : «مردم ایران کتاب و روزنامه نمی‌خوانند». به گمان این کسان اگر مردم کتاب و روزنامه بخوانند این گرفتاریها از میان خواهد برخاست.

نکته‌ی پایانی آنست که کسروی به دیگر علتهای عقب‌ماندگی بی‌پروا نیست. برای مثال او به بدی قانونها و شیوه‌ی اجرای احکام از همان نخستین سالهای کوشش پروا دارد و کتاب «قانون دادگری» را در این باره نوشته و بچاپ رسانیده. از گرفتاری خط فارسی آگاهست و می‌کوشد در آن تغییر پدید آورد. از بدی شیوه‌ی آموزش دبستان ـ دبیرستان ـ دانشگاه و نیاز به تغییر آنها می‌نویسد و شیوه‌ی درست را پیش می‌نهد. از پیشه‌هایی می‌نویسد که نیازی از نیازهای توده را برنمی‌آورد و یا بس زیانمند و خود مفتخواری بشمارست. از شمار بی‌اندازه‌ی کارمندان دولت و ناکارآمدی آن چشم نمی‌پوشد. از زندگانی ایلی و کوچرو بودن آنها و اینکه در این روزگار باید تغییر یابد می‌نویسد. به چند تیرگی در نژاد و زبان ایرانیان نیز که از جمله جلوگیرهای پیشرفتست پروا دارد. باورهای غلط در زمینه‌ی کار و پیشه و پول را در بدی زندگانی کنونی مؤثر می‌داند. اینها را از دیده دور نداشته. ولی برجسته‌ترین آنها دو دسته‌ بدآموزیهای کهن و نو است که پیشتر به آنها اشاره‌‌ی کوتاهی رفت.
👇