پیداست كه هیچ یك از اینها نبوده و تنها اثر آن بدآموزیهای پیاپی كه پیدا شده و دلها را فراگرفته بوده این نتیجه را میداده. فراموش نكنید آن قاعده را كه گفتیم : «پایههایی كه برای نیك و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید» ، یا آن قاعده را كه گفتیم : «دو اندیشه در یك دل هر یكی آن دیگری را از اثر اندازد» . این اندیشههای رنگارنگِ زهرآلود در دلها بیكبار اسلام و دستورهای آن را از نیرو انداخته و بسیار سست گردانیده و مغزها را چنان آشفته ساخته بود كه باندیشهی نگهداری خود و خاندان خود نمیافتادند ، و اگر میافتادند ، ناتوانی بسیار شگفتی از خود نشان میدادند. مثلاً در نیشابور كه دوملیون بیشتر مردم در آنجا بودند دروازه را بسته و در برابر تولی پسر چنگیزخان ایستادگی نشان دادند. ولی شهری كه میتوانست ماهها ایستادگی كند از ناتوانی اندیشهها و از سستی آهنگها (عزم) چند روز ایستادگی نموده و دروازهها بروی دشمن باز كردند.
[1] : بخشودن (بخشاییدن) = رحم کردن
[1] : بخشودن (بخشاییدن) = رحم کردن
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش هشتم
کوشاد تلگرام : در روزهای گذشته از پیشوایان صوفیگری و عرفان و داستانهایی از کتابهاشان گفتیم. دیده شد که در دروغگویی بس گستاخند و بوارونهی آنچه وامینمایند که به «مال دنیا» بیپروایند ، پیران صوفی تا چه اندازه چشم بدست پیروان خود دوخته میداشتهاند.
اکنون دفتر «فرهنگ است یا نیرنگ؟» را تکه تکه خواهیم آورد. در اینجا اندیشههای پلید وزارت فرهنگ پس از مشروطه و نقشههای بدخواهانهشان آشکار میگردد. آن وزارتخانه وظایف دامنهداری بگردن داشته که امروز 4 وزارتخانه و ادارهی ارشاد ، آموزش و پرورش ، علوم و آموزش عالی و میراث فرهنگی عهدهدار آنهایند.
🔶 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟
تکهی یکم
🖌 احمد کسروی
بنام پاكْآفرندهی جهان
خوانندگان این دفتر نخست باید بدانند که در کشور ایران سیاستی بدخواهانه هست که از سالیان دراز در این کشور کارگر بوده. یک دسته از وزیران و سران ادارهها هستند که با یکدیگر همدستند و خواست ایشان آنست که از راههای گوناگون بکوشند و این توده را از پیشرفت بازدارند. بکوشند و نگزارند بآلودگیهای این توده چاره شود و تلاشهای نیکخواهان و غیرتمندان را در آن بارهها بیهوده گردانند.
این خود داستان بزرگیست و یکی از رازها میباشد ، و ما چون در جای دیگر [1] آن دسته را شناسانیده و کمی از کارهاشان بازنمودهایم در اینجا بآن نمیپردازیم. در اینجا سخن از چیز دیگر است.
در هزاروسیصد سال پیش که اسلام برخاست و مسلمانانْ ایران را هم بگشادند ، قرنها این کشور تکهای از جهان اسلام میبود و از پیشامدهای آن جهان ـ از نیک و بد ـ بهرهمند میشد. از جمله هرچه گمراهیها و اندیشههای پست درمیان مسلمانان پدید میآمد ایرانیان از آنها بهره مییافتند. بلکه در این باره بهرهی اینان بیشتر از دیگران میشد.
فلسفهی یونان که بمیان مسلمانان آمد ایرانیان بیشتر از دیگران بآن رو آوردند و آن را گرفته به پروردن و بزرگ گردانیدن پرداختند.
صوفیگری که برخاست بیش از همه درمیان ایرانیان رواج گرفت و بیش از همه در ایران پایدار گردید.
شاعری که ویژهی عرب میبود ایرانیان آن را گرفتند و از خود عربها بسیار جلوتر رفتند.
باطنیگری که یک رشته آموزاکها[=تعلیمات] و کوششهایی برای بهم زدن اسلام و برانداختن دستگاه آن میبود با دست ایرانیان پدید آمد ، و با آنکه پیشرفتش پیش از همه در مصر و یمن و آنجاها میبود در ایران بیش از دیگر جاها ریشه دوانید و آموزاکهایش جا در دلها برای خود باز کرد.
خراباتیگری جنبش دیگری بزیان اسلام میبود که از ایران برخاست و چون زبانِ آن ، شعرهای فارسی (شعرهای خیام و حافظ و دیگران) میبود از ایران بیرون نرفت. لیکن در اینجا درمیان خود ایرانیان بسیار کارگر افتاد.
شیعیگری کشاکشی در زمینهی خلافت میبود که از حجاز برخاست و قرنها در آن کشور و در عراق کارگر میبود ، سرانجام رو به ایران آورده اینجا را کانونی برای خود گردانید.
افسانهی مهدی که از روی پندارهای کهن ایرانی و جهودی درمیان عرب پدید آمده و افزاری در دست آرزومندان خلافت شده و بخود بالیده و بزرگ گردیده بود ، پس از قرنها به ایران بازگشت و اینجا را آشیانهای برای خود گرفت.
اینها آلودگیهای مغزیست که ایرانیان از راه اسلام و در نتیجهی پیوستن بمسلمانان پیدا کردهاند. بماند آن آلودگیهای کهن که از راه زردشتیگری و مسیحیگری و مانیگری از پیش میداشتند و نگاه داشته بودند و هنوز هم میدارند.
اکنون سخن در آنست که آن دستهی بدخواه ، یا مردان بدنهادِ روسیاه ، که سود خود را در بدبختی و درماندگی این توده میدانند و دست بهم داده پافشاری بسیار میکنند ، یکی از کوششهای آنان در این رشته است که این آلودگیها نه تنها از مغزها برنخیزد ، بلکه جایگیرتر گردد و زهرش هنایندهتر[مؤثر] باشد.
کانون این کوششهای بدخواهانه وزارت فرهنگ است. این دستگاه با آن درازا و پهنا برای آنست که گمراهیها و بدآموزیهای گوناگونی که از زمانهای گذشته بازمانده و در کتابها جایگزینست ، رواج آنها را هرچه فزونتر گرداند. کتابها را بچاپ رسانیده در دسترس مردم گزارد ، در دبستانها و دبیرستانها آن بدآموزیها را در مغزهای نورسان آکنده همه را آلوده گرداند.
وزارت فرهنگ ایران برای این کارهاست. باین معنی که کسانی که در کارهای آن وزارتخانه دست داشتهاند و شالودهی آن را ریختهاند خواستشان همین میبوده. باهم به سُکالش[=شور] نشسته ، راهها اندیشیده ، آزمایشها کرده ، نیرنگها بکار برده ، دستگاهی را بدانسان که خواستشان میبوده پدید آوردهاند.
باشد که کسانی این گفتهها را باور نکنند و این را یک بدگمانی از من دربارهی وزارت فرهنگ و بنیادگزارانش شناسند. ولی افسوس که نه چنانست ، افسوس که این گفتهها دربارهی آن وزارت همه راستست.
[1] : نخست در كتاب «دادگاه» و سپس در كتابهاي «افسران ما» و «در پيرامون ادبيات»
.
بخش هشتم
کوشاد تلگرام : در روزهای گذشته از پیشوایان صوفیگری و عرفان و داستانهایی از کتابهاشان گفتیم. دیده شد که در دروغگویی بس گستاخند و بوارونهی آنچه وامینمایند که به «مال دنیا» بیپروایند ، پیران صوفی تا چه اندازه چشم بدست پیروان خود دوخته میداشتهاند.
اکنون دفتر «فرهنگ است یا نیرنگ؟» را تکه تکه خواهیم آورد. در اینجا اندیشههای پلید وزارت فرهنگ پس از مشروطه و نقشههای بدخواهانهشان آشکار میگردد. آن وزارتخانه وظایف دامنهداری بگردن داشته که امروز 4 وزارتخانه و ادارهی ارشاد ، آموزش و پرورش ، علوم و آموزش عالی و میراث فرهنگی عهدهدار آنهایند.
🔶 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟
تکهی یکم
🖌 احمد کسروی
بنام پاكْآفرندهی جهان
خوانندگان این دفتر نخست باید بدانند که در کشور ایران سیاستی بدخواهانه هست که از سالیان دراز در این کشور کارگر بوده. یک دسته از وزیران و سران ادارهها هستند که با یکدیگر همدستند و خواست ایشان آنست که از راههای گوناگون بکوشند و این توده را از پیشرفت بازدارند. بکوشند و نگزارند بآلودگیهای این توده چاره شود و تلاشهای نیکخواهان و غیرتمندان را در آن بارهها بیهوده گردانند.
این خود داستان بزرگیست و یکی از رازها میباشد ، و ما چون در جای دیگر [1] آن دسته را شناسانیده و کمی از کارهاشان بازنمودهایم در اینجا بآن نمیپردازیم. در اینجا سخن از چیز دیگر است.
در هزاروسیصد سال پیش که اسلام برخاست و مسلمانانْ ایران را هم بگشادند ، قرنها این کشور تکهای از جهان اسلام میبود و از پیشامدهای آن جهان ـ از نیک و بد ـ بهرهمند میشد. از جمله هرچه گمراهیها و اندیشههای پست درمیان مسلمانان پدید میآمد ایرانیان از آنها بهره مییافتند. بلکه در این باره بهرهی اینان بیشتر از دیگران میشد.
فلسفهی یونان که بمیان مسلمانان آمد ایرانیان بیشتر از دیگران بآن رو آوردند و آن را گرفته به پروردن و بزرگ گردانیدن پرداختند.
صوفیگری که برخاست بیش از همه درمیان ایرانیان رواج گرفت و بیش از همه در ایران پایدار گردید.
شاعری که ویژهی عرب میبود ایرانیان آن را گرفتند و از خود عربها بسیار جلوتر رفتند.
باطنیگری که یک رشته آموزاکها[=تعلیمات] و کوششهایی برای بهم زدن اسلام و برانداختن دستگاه آن میبود با دست ایرانیان پدید آمد ، و با آنکه پیشرفتش پیش از همه در مصر و یمن و آنجاها میبود در ایران بیش از دیگر جاها ریشه دوانید و آموزاکهایش جا در دلها برای خود باز کرد.
خراباتیگری جنبش دیگری بزیان اسلام میبود که از ایران برخاست و چون زبانِ آن ، شعرهای فارسی (شعرهای خیام و حافظ و دیگران) میبود از ایران بیرون نرفت. لیکن در اینجا درمیان خود ایرانیان بسیار کارگر افتاد.
شیعیگری کشاکشی در زمینهی خلافت میبود که از حجاز برخاست و قرنها در آن کشور و در عراق کارگر میبود ، سرانجام رو به ایران آورده اینجا را کانونی برای خود گردانید.
افسانهی مهدی که از روی پندارهای کهن ایرانی و جهودی درمیان عرب پدید آمده و افزاری در دست آرزومندان خلافت شده و بخود بالیده و بزرگ گردیده بود ، پس از قرنها به ایران بازگشت و اینجا را آشیانهای برای خود گرفت.
اینها آلودگیهای مغزیست که ایرانیان از راه اسلام و در نتیجهی پیوستن بمسلمانان پیدا کردهاند. بماند آن آلودگیهای کهن که از راه زردشتیگری و مسیحیگری و مانیگری از پیش میداشتند و نگاه داشته بودند و هنوز هم میدارند.
اکنون سخن در آنست که آن دستهی بدخواه ، یا مردان بدنهادِ روسیاه ، که سود خود را در بدبختی و درماندگی این توده میدانند و دست بهم داده پافشاری بسیار میکنند ، یکی از کوششهای آنان در این رشته است که این آلودگیها نه تنها از مغزها برنخیزد ، بلکه جایگیرتر گردد و زهرش هنایندهتر[مؤثر] باشد.
کانون این کوششهای بدخواهانه وزارت فرهنگ است. این دستگاه با آن درازا و پهنا برای آنست که گمراهیها و بدآموزیهای گوناگونی که از زمانهای گذشته بازمانده و در کتابها جایگزینست ، رواج آنها را هرچه فزونتر گرداند. کتابها را بچاپ رسانیده در دسترس مردم گزارد ، در دبستانها و دبیرستانها آن بدآموزیها را در مغزهای نورسان آکنده همه را آلوده گرداند.
وزارت فرهنگ ایران برای این کارهاست. باین معنی که کسانی که در کارهای آن وزارتخانه دست داشتهاند و شالودهی آن را ریختهاند خواستشان همین میبوده. باهم به سُکالش[=شور] نشسته ، راهها اندیشیده ، آزمایشها کرده ، نیرنگها بکار برده ، دستگاهی را بدانسان که خواستشان میبوده پدید آوردهاند.
باشد که کسانی این گفتهها را باور نکنند و این را یک بدگمانی از من دربارهی وزارت فرهنگ و بنیادگزارانش شناسند. ولی افسوس که نه چنانست ، افسوس که این گفتهها دربارهی آن وزارت همه راستست.
[1] : نخست در كتاب «دادگاه» و سپس در كتابهاي «افسران ما» و «در پيرامون ادبيات»
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
سیزدهم مرداد 1323.pdf
3.4 MB
🔶 سیزدهم مرداد ۱۳۲۳
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : گزارش جشن روزبه ۱۳۲۳ ، معنی مشروطه و جلوگیرهای آن ، چرا ملایان مردم را برفتن بزیارت برمیانگیزند؟ ، راز دلبستگی بازرگانان و حاجیان بکیش شیعی ، نادانیهای پیروان کیش شیعی
📊 شمار ساتها : ۴۶
کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : گزارش جشن روزبه ۱۳۲۳ ، معنی مشروطه و جلوگیرهای آن ، چرا ملایان مردم را برفتن بزیارت برمیانگیزند؟ ، راز دلبستگی بازرگانان و حاجیان بکیش شیعی ، نادانیهای پیروان کیش شیعی
📊 شمار ساتها : ۴۶
کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
🔸 در پیرامون روان
🖌 احمد کسروی
🔹 جستار : مادیگری - گمراهی بزرگ جهان امروز ، هستی روان ، فلسفهی داروین ، همگامی دین با دانشها
📊 شمار ساتها : ۷۴
🔹 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
کتاب را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
.
🖌 احمد کسروی
🔹 جستار : مادیگری - گمراهی بزرگ جهان امروز ، هستی روان ، فلسفهی داروین ، همگامی دین با دانشها
📊 شمار ساتها : ۷۴
🔹 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
کتاب را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
.
✴️ بدرالشریعه شعر سروده
(داستانی دربارهی «کشف حجاب»)
تکهی 4 از 7
خداداد : دربارهی زن قضیه روشن است. زنها از مایند و ما از زنهاییم. ما از آنها زادهایم و آنها از ما پدید آمدهاند. زنها اگر نیکند از مایند اگر بدند از مایند. زنها دستهی جدایی نیستند و کشور جدایی ندارند که ما آنها را از خود جدا دانسته بنشینیم و از نیک و بد آنها سخن رانیم.
حرفهای ملاها بکلی بیربط است. آنها مقصودشان خودنمایی و مردمآزاریست. آنها در این توده که هستند و روزی میخورند کاری از دستشان ساخته نیست. نه سیاست بلدند که بمردم راهنماییهای سیاسی کنند و نه فهم و دانش دارند که بمردم چیزهایی یاد دهند ـ چون کار دیگری از دستشان برنمیآید با مردمآزاریها خود را بیاد مردم میاندازند.
شنیدهام مردی نایب حسین نام پیر و بیچیز بوده و بزنی که داشته زود زود کتک میزده. مردم متلک گفته بودند : نایب حسین پول ندارد که برای زنش رخت و کفش خَرَد ، جوانی ندارد که با مهربانیها ازو دلجویی کند ، اگر کتک هم نزند پس از کجا دانسته خواهد شد که شوهر اوست؟!.
این ملاها همان حال را دارند. هیچ کاری از دستشان برنمیآید. اگر مردمآزاری هم نکنند پس از کجا دانسته خواهد شد که هستند.
نتیجهی حرفهای اینها آن شده است که زنها که نصف مردم این کشورند بیکاره و بیهوده شدهاند. بقول رضاشاه تنها در موقع تهیهی خواربار است که ما میدانیم آنها هم هستند.
به هر حال رفتاری که ما تا بامروز با زنها داشتهایم ناستوده است. زنها را خانهنشین ساختن و از میان توده بیرون انداختن رفتار بسیار بیخردانهایست. زنها باید درس خوانند ، معنی زندگانی تودهای را بفهمند ، از کشور و از سیاست آن آگاه باشند ، بکارها علاقه پیدا کنند. در این بارهها جای گفتگو نیست. تنها گفتگو در دو چیز است :
یکی آنکه زنها باید از آمیزشهای آزادانه با مردها پرهیز نمایند. باین معنی زنها خود را آزاد ندانند که با هر مردی که خواستند دوست باشند و به هر بزمی که خواستند بروند ، آمیزشهای آزادانهی زنها با مردها چیزیست که مایهی لغزش مردها تواند بود و بالاخره زیانش بخود زنها خواهد رسید. مردی که بزنی علاقه پیدا کرد خواهد کوشید از هر راه که باشد باو دست یابد ، سپس هم از هزار تن یکی پابندی و وفاداری نخواهد نمود ، و زن را بلجنزار بدنامی و بدبختی انداخته خود را بکنار خواهد کشید.
زن باید تا دختر است خود را بنگهبانی پدر و برادر سپارد و چون بشوهر رفت او را نگهبان و پاسبان خود شناسد.
از آمیزش و همنشینی مردها با زنها بیکبار جلو نتوان گرفت و نباید گرفت. ولی این آمیزش باید چنان باشد که بدیها از آن نزاید.
من با این آقای ملکی ، میزبان ما ، ده سال بیشتر است دوستی داریم و آمیزشهای خاندانی در میانست. ما بخانهی آنها میرویم و آنها بخانهی ما میآیند. زنها و دخترها یکسو مینشینند و ما یکسو مینشینیم ، باهم میگوییم و میشنویم و میخندیم ، با خوشی روز میگذرانیم ، و در این مدت نبوده است که اندک رنجشی درمیان ما باشد. اکنون هم با خانواده باینجا آمدهایم. ولی اگر آمیزشهای اروپایی داشتیم گمان نمیرود در این مدت بیرنجش بودیم.
یک موضوع دیگر وزیر یا وکیل شدن زنهاست که جوانها در روزنامهها دنبال میکنند. در آن باره هم ما باید پیروی باروپاییها نکنیم. وزیر یا نمایندهی مجلس بودن کار زنها نیست. خدا زنها را برای کارهایی آفریده و مردها را برای کارهایی.
این اشتباه از آن ناشی شده که اهمیت وظیفهی زن را که بچهپروری و خانهداریست نمیدانند. وزارت یا وکالت را بالاتر از آن میدانند در حالی که نیست.
یک جمله بگویم : چنانکه حرفهای ملاها که میخواهند زنها را با این حال بیکارگی نگه دارند و خرافات خود را بآنها تحمیل کنند از روی فهم و خرد نیست ، حرفهای روزنامهنویسها نیز که میکوشند زنها را به بزمهای رقص و مستی کشانند جز از روی هوس نمیباشد. باید بهیچ یکی ارج نگزاشت. ما خود باید راه خردمندانهای برای زندگانی زنها باز نماییم.
این رفتاری که در دهات هست ، زنها رو نمیگیرند و بکارهای شوهران خود دخالت میکنند و علاقهمندی نشان میدهند بسیار بهتر است. ولی باید شما در دهات مدرسه داشته باشید و پسران و دخترانتان درس خوانند. نقص زندگانی شما بیش از همه بیسوادیست.
.
(داستانی دربارهی «کشف حجاب»)
تکهی 4 از 7
خداداد : دربارهی زن قضیه روشن است. زنها از مایند و ما از زنهاییم. ما از آنها زادهایم و آنها از ما پدید آمدهاند. زنها اگر نیکند از مایند اگر بدند از مایند. زنها دستهی جدایی نیستند و کشور جدایی ندارند که ما آنها را از خود جدا دانسته بنشینیم و از نیک و بد آنها سخن رانیم.
حرفهای ملاها بکلی بیربط است. آنها مقصودشان خودنمایی و مردمآزاریست. آنها در این توده که هستند و روزی میخورند کاری از دستشان ساخته نیست. نه سیاست بلدند که بمردم راهنماییهای سیاسی کنند و نه فهم و دانش دارند که بمردم چیزهایی یاد دهند ـ چون کار دیگری از دستشان برنمیآید با مردمآزاریها خود را بیاد مردم میاندازند.
شنیدهام مردی نایب حسین نام پیر و بیچیز بوده و بزنی که داشته زود زود کتک میزده. مردم متلک گفته بودند : نایب حسین پول ندارد که برای زنش رخت و کفش خَرَد ، جوانی ندارد که با مهربانیها ازو دلجویی کند ، اگر کتک هم نزند پس از کجا دانسته خواهد شد که شوهر اوست؟!.
این ملاها همان حال را دارند. هیچ کاری از دستشان برنمیآید. اگر مردمآزاری هم نکنند پس از کجا دانسته خواهد شد که هستند.
نتیجهی حرفهای اینها آن شده است که زنها که نصف مردم این کشورند بیکاره و بیهوده شدهاند. بقول رضاشاه تنها در موقع تهیهی خواربار است که ما میدانیم آنها هم هستند.
به هر حال رفتاری که ما تا بامروز با زنها داشتهایم ناستوده است. زنها را خانهنشین ساختن و از میان توده بیرون انداختن رفتار بسیار بیخردانهایست. زنها باید درس خوانند ، معنی زندگانی تودهای را بفهمند ، از کشور و از سیاست آن آگاه باشند ، بکارها علاقه پیدا کنند. در این بارهها جای گفتگو نیست. تنها گفتگو در دو چیز است :
یکی آنکه زنها باید از آمیزشهای آزادانه با مردها پرهیز نمایند. باین معنی زنها خود را آزاد ندانند که با هر مردی که خواستند دوست باشند و به هر بزمی که خواستند بروند ، آمیزشهای آزادانهی زنها با مردها چیزیست که مایهی لغزش مردها تواند بود و بالاخره زیانش بخود زنها خواهد رسید. مردی که بزنی علاقه پیدا کرد خواهد کوشید از هر راه که باشد باو دست یابد ، سپس هم از هزار تن یکی پابندی و وفاداری نخواهد نمود ، و زن را بلجنزار بدنامی و بدبختی انداخته خود را بکنار خواهد کشید.
زن باید تا دختر است خود را بنگهبانی پدر و برادر سپارد و چون بشوهر رفت او را نگهبان و پاسبان خود شناسد.
از آمیزش و همنشینی مردها با زنها بیکبار جلو نتوان گرفت و نباید گرفت. ولی این آمیزش باید چنان باشد که بدیها از آن نزاید.
من با این آقای ملکی ، میزبان ما ، ده سال بیشتر است دوستی داریم و آمیزشهای خاندانی در میانست. ما بخانهی آنها میرویم و آنها بخانهی ما میآیند. زنها و دخترها یکسو مینشینند و ما یکسو مینشینیم ، باهم میگوییم و میشنویم و میخندیم ، با خوشی روز میگذرانیم ، و در این مدت نبوده است که اندک رنجشی درمیان ما باشد. اکنون هم با خانواده باینجا آمدهایم. ولی اگر آمیزشهای اروپایی داشتیم گمان نمیرود در این مدت بیرنجش بودیم.
یک موضوع دیگر وزیر یا وکیل شدن زنهاست که جوانها در روزنامهها دنبال میکنند. در آن باره هم ما باید پیروی باروپاییها نکنیم. وزیر یا نمایندهی مجلس بودن کار زنها نیست. خدا زنها را برای کارهایی آفریده و مردها را برای کارهایی.
این اشتباه از آن ناشی شده که اهمیت وظیفهی زن را که بچهپروری و خانهداریست نمیدانند. وزارت یا وکالت را بالاتر از آن میدانند در حالی که نیست.
یک جمله بگویم : چنانکه حرفهای ملاها که میخواهند زنها را با این حال بیکارگی نگه دارند و خرافات خود را بآنها تحمیل کنند از روی فهم و خرد نیست ، حرفهای روزنامهنویسها نیز که میکوشند زنها را به بزمهای رقص و مستی کشانند جز از روی هوس نمیباشد. باید بهیچ یکی ارج نگزاشت. ما خود باید راه خردمندانهای برای زندگانی زنها باز نماییم.
این رفتاری که در دهات هست ، زنها رو نمیگیرند و بکارهای شوهران خود دخالت میکنند و علاقهمندی نشان میدهند بسیار بهتر است. ولی باید شما در دهات مدرسه داشته باشید و پسران و دخترانتان درس خوانند. نقص زندگانی شما بیش از همه بیسوادیست.
.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 9 از بخش یکم
برای اینكه بدانید نیروها و جُربُزههای[استعداد] خدادادی در كجاها بكار میرفته تا در برابر دشمن بدینسان زبونی مینمودهاند داستانهای بسیاری در تاریخ هست و من اینك دو داستان را میآورم :
١ـ نجمالدین رازی یكی از سردستگان صوفیان بوده و در همان زمان میزیسته و كتابی بنام «مرصاد العباد» نوشته. چنانكه خودش میگوید : چون آگهیها از كشتارهای مغولان در ماوراءالنهر و خراسان میرسیده و بیم آمدنشان به ری نیز میرفته او زنان و فرزندان خود را گزاشته و شبانه با یك دسته از درویشان از شهر گریخته و جان بدر برده و سپس آگهی رسیده كه مغولان چون به ری دست یافتهاند همهی خاندان او را بزرگ و كوچك از تیغ گذرانیدهاند. این سرگذشتیست كه خود او در دیباچهی كتاب با آب و تاب مینویسد و شما ببینید كه این رفتار او تا چه اندازه نامردانه و پستنهادانه بوده. یك مردی همچون او اگر بهرهای از غیرت و مردانگی داشتی از جان گذشته و پیش افتاده و مردم را بر سر خود گرد آورده بنگهداری شهر كوشیدی (چنانكه شمسالدین با تبریز كرد) ، و اگر این نتوانستی باری در گریختن تنها نگریختی و زنان و فرزندان را نیز همراه بردی و یا او هم میماندی و در كشته شدن از آنان جدا نگردیدی. این رفتار او كه تنها با چند تن درویشان و دریوزهگردان گریخته و زنان و فرزندان بیپناه را بشمشیر مغول سپرده چیزیست كه جز از پستترین كسان سر نزند. كنون شما ببینید كه همین مرد یكی از سردستگان صوفیان بشمار میرفته و در آن راه (پنداربافی) استاد زبردستی بوده و در همان كتاب كه نوشته هنرنماییهایی از خود نشان میدهد و مثلاً یك گفتهی دروغی را بنام حدیث قدسی بدینسان : «خمرت طینة آدم بیدی اربعین صباحاً» (گِل آدم را بدست خود چهل بامداد بسرشتم) پیدا كرده هشت و نه صفحهی بزرگ را پر از پنداربافیها و گزافهسراییها میكند : خدا میانهی طائف و مكه گِلی درست كرده و از آن كالبد آدم را ساخته و چهلهزار سال بروی آن كار میكرده تا درستش گردانیده. در این زمینههای پست و بیخردانه بوده كه جُربُزههای خود و دیگران را هدر میساختهاند و بدانسان بیكاره و درمانده میگردیدهاند.
٢ـ چون چنگیزخان و پسران و سركردگانش از سال ٦١٥ تا سال ٦١٨ آن كشتار و ویرانیها را در ماوراءالنهر و خراسان و غزنین و دیگر جاها كردند بمغولستان بازگشته تا ده سال دیگر ایران را بحال خود گزاردند و در آن ده سال مردم توانستندی از آن گزندهای دلگداز كه دیده بودند پند گرفته و بخود آمده و این بار بآمادگی كوشند و برای بازگشت مغولان كه همگی آن را میدانستند بسیج سپاه و افزار كنند ولی آیا چه كردند؟!.. از بس آلوده بودند همینكه خونخواران بازگشتند هر دسته سرگرم نادانیهای خود شدند و آنچه پروا نكردند بازگشت مغول بود و آنچه بیاد نیاوردند خونهای ریخته شده بود. صدهزارها دختران ایران را كه در مغولستان میزیستند و همیشه چشم براه ایران میداشتند بیكبار فراموش كرده پی نادانیهای خود را گرفتند. در همان سالها خلیفه المُستَنصِربالله در بغداد مدرسهی بزرگ خود را بنیاد گزاشت كه شش سال در آن كار كردند و دارایی بزرگی را بكار بردند و بگفتهی ابنُعِبری بنیاد بیمانندی بود و سیصد فقیه در آن درس میگفتند و روزی كه بپایان رسید با شكوه بسیار آن را بگشادند.
ببینید آلودگی اندیشهها تا چه اندازه بوده. خلیفه كه بایستی همهی گنجینهی خود را بیرون ریزد و شمشیر و افزار جنگ بخرد و جنگجویان بسیج كند و در اندیشهی نگهداری مردم باشد بچنین كاری بیهوده برمیخیزد. فقیهان كه بایستی درس و همه چیز را كنار نهاده خود جنگ یاد گیرند و دیگران را بیاد گرفتن آن وادارند بچنین درسهایی میپردازند. بیهوده نبود كه چون در بیست و چند سال دیگر هلاكو بر سر بغداد آمد پایتخت خلافت بیش از چند روزی در برابر دشمنان ایستادگی نتوانست و با آنكه صدها مردان بنام در آن شهر گرد بودند جز درماندگی و بیچارگی از خود نشان ندادند و صدهزاران زنان و مردان بیگناه را دچار پنجهی مغولان خونخوار گردانیدند.
این داستان را برای مثل نوشتم و خواستم آنست كه اندازهی تأثیر آن بدآموزیهای پنجگانه را نشان دهم. چنانكه دیدیم داستان دلگداز مغول نتیجهی آن بدآموزیها بود. ولی خود آن آسیب دیگری گردید و در دو قرن كمتر كه مغولان در ایران چیره بودند و پس از ایشان نوبت لشكركشیهای تیمور لنگ رسید ، در آن یك دوره ، آلودگیهای ایرانیان و پراكندگی اندیشههای ایشان هرچه بیشتر گردید.
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 9 از بخش یکم
برای اینكه بدانید نیروها و جُربُزههای[استعداد] خدادادی در كجاها بكار میرفته تا در برابر دشمن بدینسان زبونی مینمودهاند داستانهای بسیاری در تاریخ هست و من اینك دو داستان را میآورم :
١ـ نجمالدین رازی یكی از سردستگان صوفیان بوده و در همان زمان میزیسته و كتابی بنام «مرصاد العباد» نوشته. چنانكه خودش میگوید : چون آگهیها از كشتارهای مغولان در ماوراءالنهر و خراسان میرسیده و بیم آمدنشان به ری نیز میرفته او زنان و فرزندان خود را گزاشته و شبانه با یك دسته از درویشان از شهر گریخته و جان بدر برده و سپس آگهی رسیده كه مغولان چون به ری دست یافتهاند همهی خاندان او را بزرگ و كوچك از تیغ گذرانیدهاند. این سرگذشتیست كه خود او در دیباچهی كتاب با آب و تاب مینویسد و شما ببینید كه این رفتار او تا چه اندازه نامردانه و پستنهادانه بوده. یك مردی همچون او اگر بهرهای از غیرت و مردانگی داشتی از جان گذشته و پیش افتاده و مردم را بر سر خود گرد آورده بنگهداری شهر كوشیدی (چنانكه شمسالدین با تبریز كرد) ، و اگر این نتوانستی باری در گریختن تنها نگریختی و زنان و فرزندان را نیز همراه بردی و یا او هم میماندی و در كشته شدن از آنان جدا نگردیدی. این رفتار او كه تنها با چند تن درویشان و دریوزهگردان گریخته و زنان و فرزندان بیپناه را بشمشیر مغول سپرده چیزیست كه جز از پستترین كسان سر نزند. كنون شما ببینید كه همین مرد یكی از سردستگان صوفیان بشمار میرفته و در آن راه (پنداربافی) استاد زبردستی بوده و در همان كتاب كه نوشته هنرنماییهایی از خود نشان میدهد و مثلاً یك گفتهی دروغی را بنام حدیث قدسی بدینسان : «خمرت طینة آدم بیدی اربعین صباحاً» (گِل آدم را بدست خود چهل بامداد بسرشتم) پیدا كرده هشت و نه صفحهی بزرگ را پر از پنداربافیها و گزافهسراییها میكند : خدا میانهی طائف و مكه گِلی درست كرده و از آن كالبد آدم را ساخته و چهلهزار سال بروی آن كار میكرده تا درستش گردانیده. در این زمینههای پست و بیخردانه بوده كه جُربُزههای خود و دیگران را هدر میساختهاند و بدانسان بیكاره و درمانده میگردیدهاند.
٢ـ چون چنگیزخان و پسران و سركردگانش از سال ٦١٥ تا سال ٦١٨ آن كشتار و ویرانیها را در ماوراءالنهر و خراسان و غزنین و دیگر جاها كردند بمغولستان بازگشته تا ده سال دیگر ایران را بحال خود گزاردند و در آن ده سال مردم توانستندی از آن گزندهای دلگداز كه دیده بودند پند گرفته و بخود آمده و این بار بآمادگی كوشند و برای بازگشت مغولان كه همگی آن را میدانستند بسیج سپاه و افزار كنند ولی آیا چه كردند؟!.. از بس آلوده بودند همینكه خونخواران بازگشتند هر دسته سرگرم نادانیهای خود شدند و آنچه پروا نكردند بازگشت مغول بود و آنچه بیاد نیاوردند خونهای ریخته شده بود. صدهزارها دختران ایران را كه در مغولستان میزیستند و همیشه چشم براه ایران میداشتند بیكبار فراموش كرده پی نادانیهای خود را گرفتند. در همان سالها خلیفه المُستَنصِربالله در بغداد مدرسهی بزرگ خود را بنیاد گزاشت كه شش سال در آن كار كردند و دارایی بزرگی را بكار بردند و بگفتهی ابنُعِبری بنیاد بیمانندی بود و سیصد فقیه در آن درس میگفتند و روزی كه بپایان رسید با شكوه بسیار آن را بگشادند.
ببینید آلودگی اندیشهها تا چه اندازه بوده. خلیفه كه بایستی همهی گنجینهی خود را بیرون ریزد و شمشیر و افزار جنگ بخرد و جنگجویان بسیج كند و در اندیشهی نگهداری مردم باشد بچنین كاری بیهوده برمیخیزد. فقیهان كه بایستی درس و همه چیز را كنار نهاده خود جنگ یاد گیرند و دیگران را بیاد گرفتن آن وادارند بچنین درسهایی میپردازند. بیهوده نبود كه چون در بیست و چند سال دیگر هلاكو بر سر بغداد آمد پایتخت خلافت بیش از چند روزی در برابر دشمنان ایستادگی نتوانست و با آنكه صدها مردان بنام در آن شهر گرد بودند جز درماندگی و بیچارگی از خود نشان ندادند و صدهزاران زنان و مردان بیگناه را دچار پنجهی مغولان خونخوار گردانیدند.
این داستان را برای مثل نوشتم و خواستم آنست كه اندازهی تأثیر آن بدآموزیهای پنجگانه را نشان دهم. چنانكه دیدیم داستان دلگداز مغول نتیجهی آن بدآموزیها بود. ولی خود آن آسیب دیگری گردید و در دو قرن كمتر كه مغولان در ایران چیره بودند و پس از ایشان نوبت لشكركشیهای تیمور لنگ رسید ، در آن یك دوره ، آلودگیهای ایرانیان و پراكندگی اندیشههای ایشان هرچه بیشتر گردید.
.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش نهم
🔶 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟
تکهی دوم
🖌 احمد کسروی
وزارت فرهنگ تنها آن دستگاه بیرونی نیست. تنها آن اتاقها با کارکنانش و آن دبستانها و دبیرستانها و دانشکدهها با آموزگاران و دبیران و استادانش نیست. در پشت سر آن ، دستگاه درونی دیگری هست ـ دستگاهی که با دست محمدعلی فروغیها ، ابوالحسن فروغیها ، سید نصرالله تقویها ، علیاصغر حکمتها ، دکتر قاسم غنیها ، و دیگران راه برده میشود.
بدبختی این کشور بجایی رسیده که مردان درسخوانده و چیزفهمش کوشش بنابودی توده را پیشهی خود میگیرند و از چنان کار بسیار بیآزرمانهای[بیشرفانه] نان میخورند و رخت میپوشند و باتومبیل مینشینند و گردن میافرازند و بخود میبالند. این را باید در تاریخ بنویسند. باید در تاریخ بنویسند که بدبختی این توده و کشور تا باین جایگاه رسید.
به هر حال وزارت فرهنگ در ایران ، پس از آغاز مشروطه پدید آمده و این بدخواهان که از روز نخست دست در کار آن وزارت میداشتند و اندیشههای بیآزرمانهی خود را بکار میبستند ، چون جنبش مشروطه با تکانی در فهمها و خردها توأم میبود و آزادیخواهان بیش یا کم زیان صوفیگری را دانسته و یکی از شُوندهای[سبب] درماندگی و بدبختی ایران اندیشههای صوفیانه را میشناختند و نویسندگان و گویندگان بارها از آن بد مینوشتند و میگفتند ، از اینرو بدخواهان نیارَستند [جرأت کردن] که صوفیگری را درمیان دیگر بدآموزیها جا داده برواج آن نیز کوشند. در آن هنگام چنین دلیریای ننمودند. تنها نام «ادبیات» و «مذهب» و «فلسفه» را عنوان نموده برواج بدآموزیهای زهرآلود این چند رشته بس کردند و بنیاد فرهنگ را بروی آنها گزاردند.
ولی چون سالها گذشت و روزگار دیگر گشت و آن سَهِشهای[احساسات] بیدارِ آغاز مشروطه کهن گردید ، بدخواهان که در کار خود بسیار ورزیده و آزمودهاند و از زیرِ دست استادان بسیار آزموده [1] بیرون آمدهاند فرصت را از دست ندادند و کمکم به ترانهی صوفیگری برخاستند : گاهی نام «عرفان» را بمیان میآوردند ، گاهی گفتاری مینوشتند ، گاهی چون پا میافتاد کنفرانس میدادند. بگفتهی تبریزیان : «تیر را انداخته کمانش را نهان میکردند».
بدینسان زمینه آماده میساختند تا چند سال پیش یک گام بزرگی برداشتند و وزارت فرهنگ آشکاره بهواداری از صوفیگری پرداخت. کتابهایی را بچاپ رسانید و پراکند. بکسانی پولها داد که کتابهای تازه نویسند. صوفیگری را یکی از زمینههای درس در دانشسرا گردانید.
این یکی از دلیلها میبود که مرا دربارهی بداندیشیهای وزارت فرهنگ بیگمان گردانید. بکارهای بدخواهانهی دیگر ، به هر کدام معنایی میشد داد و شُوندی میشد پنداشت. دربارهی سعدی میشد گمان برد که چون برخی سخنان نیکنما نیز میدارد فریب آن را خوردهاند. حافظ چون نامش را شنیدهاند از زیان بدآموزیهایش ناآگاه ماندهاند. دربارهی خیام میشد گفت فریب هیاهوی اروپا را خوردهاند. در زمینهی کیش میشد گمان برد که پروای ملایان و پیروانشان میدارند. لیکن دربارهی صوفیگری چه میشد پنداشت؟!. آیا بدی صوفیگری و ناسازگاری آن با زندگانی چیزیست که نهان مانَد و کسی با اندک فهم و خردی آن را نداند؟!. آیا چنین گمانی میشد برد؟!.
صوفیگری در هزار سال پیش که رواج گرفت ، در آن روزگارِ خاموشی جهان با زندگانی نساخت و مایهی بدبختی و گرفتاری گردید. چه رسد بامروز که جهان در تکان بسیار سختیست و تودهها با یکدیگر به نبردهای نابود کننده برخاستهاند؟!. چه رسد باین روزگار که در کشاکش زندگانی کشتارگاههایی همچون استالینگراد و بوداپِست برپا میکنند؟!..
در چنین روزگاری که دانشمندان دانشهای خود را در راه آبادی جهان بکار میبرند و دولتها نقشههای پنجساله و دهساله پیش میگیرند ، در کشور ویران بدبختی همچون ایران برواج صوفیگری کوشیدن و مردم دلمرده را دلمردهتر گردانیدن جز بدخواهی و دشمنی چه نامی تواند داشت؟!..
در چنین روزگاری که دیگران بجوانان درس غیرت و جانبازی میدهند و از آنان خلبانان و چتربازان پدید میآورند ، در این کشور بجوانان درس صوفیگری دادن و سَهِشهای آنان را زهرآلود گردانیدن ، جز کوشش بنابودی توده چه معنی تواند داد؟!.
صوفیگری «جهان را خوار داشتن ، آن را ویرانه گزاشتن ، دامن از آن درچیدن ، بگوشهای خزیده روز بسر بردن» است. آیا پستی و زیانمندی این اندیشهها چیزیست که آقای علیاصغر حکمت و دکتر قاسم غنی نفهمند؟!. آیا گمان این اندازه نافهمی بآنان توان برد؟!.
[1] : از جمله پرفسور ادوارد براون
بخش نهم
🔶 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟
تکهی دوم
🖌 احمد کسروی
وزارت فرهنگ تنها آن دستگاه بیرونی نیست. تنها آن اتاقها با کارکنانش و آن دبستانها و دبیرستانها و دانشکدهها با آموزگاران و دبیران و استادانش نیست. در پشت سر آن ، دستگاه درونی دیگری هست ـ دستگاهی که با دست محمدعلی فروغیها ، ابوالحسن فروغیها ، سید نصرالله تقویها ، علیاصغر حکمتها ، دکتر قاسم غنیها ، و دیگران راه برده میشود.
بدبختی این کشور بجایی رسیده که مردان درسخوانده و چیزفهمش کوشش بنابودی توده را پیشهی خود میگیرند و از چنان کار بسیار بیآزرمانهای[بیشرفانه] نان میخورند و رخت میپوشند و باتومبیل مینشینند و گردن میافرازند و بخود میبالند. این را باید در تاریخ بنویسند. باید در تاریخ بنویسند که بدبختی این توده و کشور تا باین جایگاه رسید.
به هر حال وزارت فرهنگ در ایران ، پس از آغاز مشروطه پدید آمده و این بدخواهان که از روز نخست دست در کار آن وزارت میداشتند و اندیشههای بیآزرمانهی خود را بکار میبستند ، چون جنبش مشروطه با تکانی در فهمها و خردها توأم میبود و آزادیخواهان بیش یا کم زیان صوفیگری را دانسته و یکی از شُوندهای[سبب] درماندگی و بدبختی ایران اندیشههای صوفیانه را میشناختند و نویسندگان و گویندگان بارها از آن بد مینوشتند و میگفتند ، از اینرو بدخواهان نیارَستند [جرأت کردن] که صوفیگری را درمیان دیگر بدآموزیها جا داده برواج آن نیز کوشند. در آن هنگام چنین دلیریای ننمودند. تنها نام «ادبیات» و «مذهب» و «فلسفه» را عنوان نموده برواج بدآموزیهای زهرآلود این چند رشته بس کردند و بنیاد فرهنگ را بروی آنها گزاردند.
ولی چون سالها گذشت و روزگار دیگر گشت و آن سَهِشهای[احساسات] بیدارِ آغاز مشروطه کهن گردید ، بدخواهان که در کار خود بسیار ورزیده و آزمودهاند و از زیرِ دست استادان بسیار آزموده [1] بیرون آمدهاند فرصت را از دست ندادند و کمکم به ترانهی صوفیگری برخاستند : گاهی نام «عرفان» را بمیان میآوردند ، گاهی گفتاری مینوشتند ، گاهی چون پا میافتاد کنفرانس میدادند. بگفتهی تبریزیان : «تیر را انداخته کمانش را نهان میکردند».
بدینسان زمینه آماده میساختند تا چند سال پیش یک گام بزرگی برداشتند و وزارت فرهنگ آشکاره بهواداری از صوفیگری پرداخت. کتابهایی را بچاپ رسانید و پراکند. بکسانی پولها داد که کتابهای تازه نویسند. صوفیگری را یکی از زمینههای درس در دانشسرا گردانید.
این یکی از دلیلها میبود که مرا دربارهی بداندیشیهای وزارت فرهنگ بیگمان گردانید. بکارهای بدخواهانهی دیگر ، به هر کدام معنایی میشد داد و شُوندی میشد پنداشت. دربارهی سعدی میشد گمان برد که چون برخی سخنان نیکنما نیز میدارد فریب آن را خوردهاند. حافظ چون نامش را شنیدهاند از زیان بدآموزیهایش ناآگاه ماندهاند. دربارهی خیام میشد گفت فریب هیاهوی اروپا را خوردهاند. در زمینهی کیش میشد گمان برد که پروای ملایان و پیروانشان میدارند. لیکن دربارهی صوفیگری چه میشد پنداشت؟!. آیا بدی صوفیگری و ناسازگاری آن با زندگانی چیزیست که نهان مانَد و کسی با اندک فهم و خردی آن را نداند؟!. آیا چنین گمانی میشد برد؟!.
صوفیگری در هزار سال پیش که رواج گرفت ، در آن روزگارِ خاموشی جهان با زندگانی نساخت و مایهی بدبختی و گرفتاری گردید. چه رسد بامروز که جهان در تکان بسیار سختیست و تودهها با یکدیگر به نبردهای نابود کننده برخاستهاند؟!. چه رسد باین روزگار که در کشاکش زندگانی کشتارگاههایی همچون استالینگراد و بوداپِست برپا میکنند؟!..
در چنین روزگاری که دانشمندان دانشهای خود را در راه آبادی جهان بکار میبرند و دولتها نقشههای پنجساله و دهساله پیش میگیرند ، در کشور ویران بدبختی همچون ایران برواج صوفیگری کوشیدن و مردم دلمرده را دلمردهتر گردانیدن جز بدخواهی و دشمنی چه نامی تواند داشت؟!..
در چنین روزگاری که دیگران بجوانان درس غیرت و جانبازی میدهند و از آنان خلبانان و چتربازان پدید میآورند ، در این کشور بجوانان درس صوفیگری دادن و سَهِشهای آنان را زهرآلود گردانیدن ، جز کوشش بنابودی توده چه معنی تواند داد؟!.
صوفیگری «جهان را خوار داشتن ، آن را ویرانه گزاشتن ، دامن از آن درچیدن ، بگوشهای خزیده روز بسر بردن» است. آیا پستی و زیانمندی این اندیشهها چیزیست که آقای علیاصغر حکمت و دکتر قاسم غنی نفهمند؟!. آیا گمان این اندازه نافهمی بآنان توان برد؟!.
[1] : از جمله پرفسور ادوارد براون
✴️ بدرالشریعه شعر سروده
(داستانی دربارهی «کشف حجاب»)
تکهی 5 از 7
این گفتگوها میشود و ناهار آورده میخورند و ارباب و دیگران برخاسته میروند. شب نیز کارمندان دولت و دیگران میآیند و باز گفتگوهایی میشود.
فردا صبح باز ارباب و دیگران میآیند. بدرالشریعه نیز میآید و دنبالهی سخنان دیروزی گرفته میشود باین ترتیب :
بدرالشریعه : من دیشب کتاب شیخ مرتضا را پیدا کردم و خواندم. شیخ مرحوم اشتباه کرده است.
خداداد : چطور؟..
بدرالشریعه : آن زن عرب که در حجةالوداع آمده و سر راه پیغمبر را گرفته که مسئله بپرسد ، شیخ مرحوم میگوید او رویش باز بوده ، و از اینجا استدلال میکند که زنهای عرب در آن زمان رو نمیگرفتند. بنده میگویم : فرضنا که آن زن روباز بوده ، این چه دلیلست که پیغمبر حکم حجاب نیاورده بوده؟. بنده میگویم : پیغمبر حکم حجاب آورده بوده آن زن اطاعت نکرده.
خداداد : چطور ممکنست که پیغمبر حکم حجاب آوَرَد و آن زن اطاعت نکند؟!. اگر چنان بود پیغمبر باو اعتراض میکرد. میفرمود چرا رویت را نگرفتهای؟!. بجای آنکه روی فضل بن عباس را بآن ور برگرداند باین زن دستور میداد که رویش را بگیرد.
بدرالشریعه : بنده میگویم پیغمبر صلی الله علیه و آله تقیه فرموده.
خداداد (با تعجب) : آقا شما حرفی بزنید که آدم بتواند بآن جواب دهد. من هیچ نمیدانم باین حرف شما چه جوابی دهم ، شما گمان میکنید تقیه در همهی مذهبها و دینها بوده است؟!. مَثَل شما مثل آن دهاتیست که رفیقش پرسید : «پادشاه ناهار چه میخورَد؟.». گفت : «یقین هر روز نان و شیره میخورد». چون نان و شیره را عالیترین خوراک میشناخت تصور میکرد که پادشاه هر روز آن را میخورد. شما نیز از بس از تقیه که از ننگهای مذهبتانست خوشتان آمده آن را به پیغمبر هم نسبت میدهید.
یک پیغمبر کجا و تقیه کردن کجاست؟!. یک پیغمبر که باید همهی گمراهیها را براندازد چگونه میتواند تقیه کند؟!. پیغمبر اسلام وقتی که در مکه اول برخاست با آنکه تنها بود از کسی نترسید و از بتهای قریش که خدایان آنها بود بد گفت. چنین مردی چه جا داشت که از یک زن عرب تقیه کند؟!.
آنگاه پیغمبر در حجةالوداع که در سال آخر عمرش بود قوه با خود داشت. آن وقت اسلام غلبه کرده نیرومند بود. نمیدانم شما چرا اینها را نیندیشیده حرف میزنید.
بدرالشریعه : من تلاشم اینست که نگزاریم زنها از چادر بیرون آیند. اگر زنها از چادر بیرون آیند فاسد خواهند شد.
خداداد : آقا خواهش میکنم حرفهای بیهوده نزنید. مگر شما چشم ندارید. در این دهات که شما زندگی میکنید زنها روهاشان باز است. آیا آنها فاسدند؟!.
بدرالشریعه : دهات را نمیگویم. در شهر اگر زنها از چادر بیرون آیند فاسد خواهند شد.
خداداد : چه اصرار دارید که حرف خود را بکرسی نشانید. شهر با ده چه تفاوت دارد؟!. آنگاه در همان شهر زنهای ارمنی و آسوری روهاشان باز است. آیا آنها فاسدند؟!. آیا فساد درمیان زنهای روگرفتهی شیعه بیشتر است یا درمیان زنهای روباز ارمنی یا آسوری؟!. آیا ارمنیها و آسوریها هم محلهی شهر نو دارند؟!.
اساساً شما که در اینجا در دهات نشستهاید چه کار بشهر دارید؟!. شما اگر نیکی میخواهید در اینجا بدبختیهای این دهاتیها را بدیده گیرید و بآنها چاره جویید. در این شهریار مالاریا بلای جان رعایاست. نود درصد گرفتارند ، طبیبی هم نیست. شما اگر از دستتان برمیآید باین بدبختی چاره کنید ، بجای آن شعرهای زشت ، در این زمینه مقاله نویسید و بوسیلهی روزنامهها بدولت یادآوری کنید که باینجا پزشک فرستد ، دوا فرستد ، شما تصور میکنید دنیا بر سر رو گرفتن زنها و ریش نتراشیدن مردها میچرخد. جز آنها هیچ کاری نیست.
از این سخنان بدرالشریعه بدش میآید و برخاسته میرود. بعد از رفتن او حاضرین بدگویی میکنند. یکی میگوید : «چون دید زورگویی پیش نمیرود برخاست و رفت». دیگری میگوید : «من او را باین بیشعوری نمیدانستم». ارباب میگوید : «او را ویل کنیم و بخودمان باشیم. امروز فرصتی بدست ما افتاده که استفادههایی کنیم». سپس روی خود را بمیهمان تهرانی برگردانیده میگوید :
.
(داستانی دربارهی «کشف حجاب»)
تکهی 5 از 7
این گفتگوها میشود و ناهار آورده میخورند و ارباب و دیگران برخاسته میروند. شب نیز کارمندان دولت و دیگران میآیند و باز گفتگوهایی میشود.
فردا صبح باز ارباب و دیگران میآیند. بدرالشریعه نیز میآید و دنبالهی سخنان دیروزی گرفته میشود باین ترتیب :
بدرالشریعه : من دیشب کتاب شیخ مرتضا را پیدا کردم و خواندم. شیخ مرحوم اشتباه کرده است.
خداداد : چطور؟..
بدرالشریعه : آن زن عرب که در حجةالوداع آمده و سر راه پیغمبر را گرفته که مسئله بپرسد ، شیخ مرحوم میگوید او رویش باز بوده ، و از اینجا استدلال میکند که زنهای عرب در آن زمان رو نمیگرفتند. بنده میگویم : فرضنا که آن زن روباز بوده ، این چه دلیلست که پیغمبر حکم حجاب نیاورده بوده؟. بنده میگویم : پیغمبر حکم حجاب آورده بوده آن زن اطاعت نکرده.
خداداد : چطور ممکنست که پیغمبر حکم حجاب آوَرَد و آن زن اطاعت نکند؟!. اگر چنان بود پیغمبر باو اعتراض میکرد. میفرمود چرا رویت را نگرفتهای؟!. بجای آنکه روی فضل بن عباس را بآن ور برگرداند باین زن دستور میداد که رویش را بگیرد.
بدرالشریعه : بنده میگویم پیغمبر صلی الله علیه و آله تقیه فرموده.
خداداد (با تعجب) : آقا شما حرفی بزنید که آدم بتواند بآن جواب دهد. من هیچ نمیدانم باین حرف شما چه جوابی دهم ، شما گمان میکنید تقیه در همهی مذهبها و دینها بوده است؟!. مَثَل شما مثل آن دهاتیست که رفیقش پرسید : «پادشاه ناهار چه میخورَد؟.». گفت : «یقین هر روز نان و شیره میخورد». چون نان و شیره را عالیترین خوراک میشناخت تصور میکرد که پادشاه هر روز آن را میخورد. شما نیز از بس از تقیه که از ننگهای مذهبتانست خوشتان آمده آن را به پیغمبر هم نسبت میدهید.
یک پیغمبر کجا و تقیه کردن کجاست؟!. یک پیغمبر که باید همهی گمراهیها را براندازد چگونه میتواند تقیه کند؟!. پیغمبر اسلام وقتی که در مکه اول برخاست با آنکه تنها بود از کسی نترسید و از بتهای قریش که خدایان آنها بود بد گفت. چنین مردی چه جا داشت که از یک زن عرب تقیه کند؟!.
آنگاه پیغمبر در حجةالوداع که در سال آخر عمرش بود قوه با خود داشت. آن وقت اسلام غلبه کرده نیرومند بود. نمیدانم شما چرا اینها را نیندیشیده حرف میزنید.
بدرالشریعه : من تلاشم اینست که نگزاریم زنها از چادر بیرون آیند. اگر زنها از چادر بیرون آیند فاسد خواهند شد.
خداداد : آقا خواهش میکنم حرفهای بیهوده نزنید. مگر شما چشم ندارید. در این دهات که شما زندگی میکنید زنها روهاشان باز است. آیا آنها فاسدند؟!.
بدرالشریعه : دهات را نمیگویم. در شهر اگر زنها از چادر بیرون آیند فاسد خواهند شد.
خداداد : چه اصرار دارید که حرف خود را بکرسی نشانید. شهر با ده چه تفاوت دارد؟!. آنگاه در همان شهر زنهای ارمنی و آسوری روهاشان باز است. آیا آنها فاسدند؟!. آیا فساد درمیان زنهای روگرفتهی شیعه بیشتر است یا درمیان زنهای روباز ارمنی یا آسوری؟!. آیا ارمنیها و آسوریها هم محلهی شهر نو دارند؟!.
اساساً شما که در اینجا در دهات نشستهاید چه کار بشهر دارید؟!. شما اگر نیکی میخواهید در اینجا بدبختیهای این دهاتیها را بدیده گیرید و بآنها چاره جویید. در این شهریار مالاریا بلای جان رعایاست. نود درصد گرفتارند ، طبیبی هم نیست. شما اگر از دستتان برمیآید باین بدبختی چاره کنید ، بجای آن شعرهای زشت ، در این زمینه مقاله نویسید و بوسیلهی روزنامهها بدولت یادآوری کنید که باینجا پزشک فرستد ، دوا فرستد ، شما تصور میکنید دنیا بر سر رو گرفتن زنها و ریش نتراشیدن مردها میچرخد. جز آنها هیچ کاری نیست.
از این سخنان بدرالشریعه بدش میآید و برخاسته میرود. بعد از رفتن او حاضرین بدگویی میکنند. یکی میگوید : «چون دید زورگویی پیش نمیرود برخاست و رفت». دیگری میگوید : «من او را باین بیشعوری نمیدانستم». ارباب میگوید : «او را ویل کنیم و بخودمان باشیم. امروز فرصتی بدست ما افتاده که استفادههایی کنیم». سپس روی خود را بمیهمان تهرانی برگردانیده میگوید :
.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 10 از بخش یکم
بهم درآمیختن گمراهیها و رواج جبریگری و شعر
بدآموزیهای پنجگانه را كه شمردیم نخست آنها جدا از هم بوده و هر یكی را دستهی دیگری دنبال میكرده ولی در این دوره همه بهم آمیختند و آشفتگی دلها را بیاندازه گردانیدند و برخی بدآموزیهای نوین دیگری رخ نمود و رویهمرفته آنچه از نیكیها بازمانده بود در این دوره از میان رفت.
زمان مغول بدترین دورهی زبونی و بیچارگی ایرانست و ما در آنزمان بداستانهای بس شگفتی برمیخوریم. در زمانی كه دشمن بیگانه در كشور مینشستند و میبایست همهی سران و پیشوایان تا توانند مردم را بدلیری و گردنفرازی برانگیزند میبینیم یك دسته همه بوارونهی آن كوشیدهاند و با یك پافشاری بیاندازه فلسفهی جبریگری را رواج داده و سر هر سخنی نام قضا و قدر و طالع و فلك و سرنوشت و بخت را بردهاند و اینها برای آن بوده كه بگویند نیك و بد همه از خداست و آسیبها و گزندها كه به هر كسی میرسد سرنوشت او بوده و كوشش و تلاش را هم نتیجه نتواند بود. این سخن از هر باره بسود مغولست ، از یكسو گناه از گردن آنان برمیدارد و از یكسو مردم را از كوشش و تلاش برای رهایی از دست آنان بازمیدارد ، و ما نمیدانیم این پندارهای بیهودهی زهرآلود بخود پیدا شده و كسانی از نادانی و پستی اندیشه باینها برخاستهاند یا دست كاركنان مغول درمیان بوده و برای جلوگیری از هر جنبش و شورشی در ایران این پندارهای زهرآلود را رواج دادهاند ، و با آنكه مغولان مردم دُژآگاه [1] و درشتی بودهاند و چنین نیرنگی یا سیاستی از آنان دور مینماید ، باز ما گمان بیشتر بدست اندرمیان بودن كاركنان ایشان میبریم و چنان میپنداریم (نه آنكه میدانیم) كه این نیرنگ را بایشان جهودان و ترسایان ایران یاد دادهاند. ببینید بیشرمی تا كجا رسیده. مینویسند : خدا چنانكه فرستادگانی از مهر فرستد (كه پیغمبران باشند) فرستادگانی نیز از خشم فرستد كه چنگیز از آنان بوده. بیشرمی و پستی بخود [2] تا باینجا نتواند رسید. همانا اینها را كاركنان مغول ساخته و بمیدان انداختهاند.
در همان زمانست كه خراباتیگری كه بنیاد آن بیپروایی بگذشته و آینده و گراییدن بمستی و خوشی بوده و خرد و غیرت و مردانگی را ریشخند میكرده با یك شتاب و تندی بسیاری رواج میگیرد و صدها شعر در همان زمینه سروده میگردد و اینها بیش از صدهزار سپاه بمغولان سود داده.
یك گرفتاری كه از زمان مغول میآغازد و دامنهی آن تا زمان ما میكشد فزونی شعرا و رواج بیاندازهی شعر میباشد. شعرا گذشته از زیانهای دیگری كه رسانیدهاند این زیانشان بسیار بزرگ است كه بدآموزیهایی كه از پیش بوده و بدآموزیهایی كه سپس پیدا شده همه را با زبان شیرین و روانی برشتهی نظم كشیده و رواج و پراكندگیش را صد برابر میكنند و چون كسی بجلوگیری نمیكوشد گستاخانه بهر زشتی زبان میگشایند و صد ننگینكاری مینمایند. شما اگر دیوان شاعری را باز كنید خواهید دید جز این نمیخواهد كه شعری درست كند و معنایی را در آن بگنجاند و دربند سود و زیان سخن خود نیست و چون نیك نگرید خواهید دید هرچه شنیده و خوانده از جبریگری و از پندارهای باطنیان و از كجاندیشیهای صوفیان و از فلسفه و پند و غزل و گله از روزگار همه را درمیان شعرهای خود میآورد. همین كار زیانهایش چندانست كه اگر بخواهیم بشماریم بیك كتاب جداگانه نیاز خواهیم داشت. در اینجا چون خواستمان تاریخ است فهرستوار یاد كرده درمیگذریم.
از درآمدن مغول بایران در قرن هفتم تا برخاستن شاهاسماعیل صفوی در قرن دهم سیصد سال درمیان گذشته. این سیصد سال از شومترین دورههای تاریخ ایران میباشد. در این دوره آلودگی روانی ایرانیان بآخرین پایگاه رسیده و درماندگی آنان باین نتیجه انجامید كه از كشور و زندگانی و همه چیز چشم بپوشند ، و آن را به بیگانگان و گردنكشان گزارده خودشان تنها بشعر سرودن و عرفان بافتن و فلسفه تنیدن و كشاكشهای كیشی پردازند. یكی از داستانهای آنزمان كشاكش خراباتیان با صوفیان و زباندرازیهاست كه خراباتیان كردهاند. بهنگامی كه كشور لگدمال پای بیگانگان بوده اینان با یك خشم و كینهی بیاندازهای با صوفیان حساب پاك میكردهاند و هر زمان بتاخت دیگری برمیخاستهاند. این داستان كه هم شیرین و شنیدنی و هم مایهی افسوس و شرمندگیست كمتر كسی از آن آگاه میباشد و ما هم در اینجا بآن نمیتوانیم پرداخت (3) و اینست باید در جای دیگر جداگانه بآن بپردازیم. 👇
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 10 از بخش یکم
بهم درآمیختن گمراهیها و رواج جبریگری و شعر
بدآموزیهای پنجگانه را كه شمردیم نخست آنها جدا از هم بوده و هر یكی را دستهی دیگری دنبال میكرده ولی در این دوره همه بهم آمیختند و آشفتگی دلها را بیاندازه گردانیدند و برخی بدآموزیهای نوین دیگری رخ نمود و رویهمرفته آنچه از نیكیها بازمانده بود در این دوره از میان رفت.
زمان مغول بدترین دورهی زبونی و بیچارگی ایرانست و ما در آنزمان بداستانهای بس شگفتی برمیخوریم. در زمانی كه دشمن بیگانه در كشور مینشستند و میبایست همهی سران و پیشوایان تا توانند مردم را بدلیری و گردنفرازی برانگیزند میبینیم یك دسته همه بوارونهی آن كوشیدهاند و با یك پافشاری بیاندازه فلسفهی جبریگری را رواج داده و سر هر سخنی نام قضا و قدر و طالع و فلك و سرنوشت و بخت را بردهاند و اینها برای آن بوده كه بگویند نیك و بد همه از خداست و آسیبها و گزندها كه به هر كسی میرسد سرنوشت او بوده و كوشش و تلاش را هم نتیجه نتواند بود. این سخن از هر باره بسود مغولست ، از یكسو گناه از گردن آنان برمیدارد و از یكسو مردم را از كوشش و تلاش برای رهایی از دست آنان بازمیدارد ، و ما نمیدانیم این پندارهای بیهودهی زهرآلود بخود پیدا شده و كسانی از نادانی و پستی اندیشه باینها برخاستهاند یا دست كاركنان مغول درمیان بوده و برای جلوگیری از هر جنبش و شورشی در ایران این پندارهای زهرآلود را رواج دادهاند ، و با آنكه مغولان مردم دُژآگاه [1] و درشتی بودهاند و چنین نیرنگی یا سیاستی از آنان دور مینماید ، باز ما گمان بیشتر بدست اندرمیان بودن كاركنان ایشان میبریم و چنان میپنداریم (نه آنكه میدانیم) كه این نیرنگ را بایشان جهودان و ترسایان ایران یاد دادهاند. ببینید بیشرمی تا كجا رسیده. مینویسند : خدا چنانكه فرستادگانی از مهر فرستد (كه پیغمبران باشند) فرستادگانی نیز از خشم فرستد كه چنگیز از آنان بوده. بیشرمی و پستی بخود [2] تا باینجا نتواند رسید. همانا اینها را كاركنان مغول ساخته و بمیدان انداختهاند.
در همان زمانست كه خراباتیگری كه بنیاد آن بیپروایی بگذشته و آینده و گراییدن بمستی و خوشی بوده و خرد و غیرت و مردانگی را ریشخند میكرده با یك شتاب و تندی بسیاری رواج میگیرد و صدها شعر در همان زمینه سروده میگردد و اینها بیش از صدهزار سپاه بمغولان سود داده.
یك گرفتاری كه از زمان مغول میآغازد و دامنهی آن تا زمان ما میكشد فزونی شعرا و رواج بیاندازهی شعر میباشد. شعرا گذشته از زیانهای دیگری كه رسانیدهاند این زیانشان بسیار بزرگ است كه بدآموزیهایی كه از پیش بوده و بدآموزیهایی كه سپس پیدا شده همه را با زبان شیرین و روانی برشتهی نظم كشیده و رواج و پراكندگیش را صد برابر میكنند و چون كسی بجلوگیری نمیكوشد گستاخانه بهر زشتی زبان میگشایند و صد ننگینكاری مینمایند. شما اگر دیوان شاعری را باز كنید خواهید دید جز این نمیخواهد كه شعری درست كند و معنایی را در آن بگنجاند و دربند سود و زیان سخن خود نیست و چون نیك نگرید خواهید دید هرچه شنیده و خوانده از جبریگری و از پندارهای باطنیان و از كجاندیشیهای صوفیان و از فلسفه و پند و غزل و گله از روزگار همه را درمیان شعرهای خود میآورد. همین كار زیانهایش چندانست كه اگر بخواهیم بشماریم بیك كتاب جداگانه نیاز خواهیم داشت. در اینجا چون خواستمان تاریخ است فهرستوار یاد كرده درمیگذریم.
از درآمدن مغول بایران در قرن هفتم تا برخاستن شاهاسماعیل صفوی در قرن دهم سیصد سال درمیان گذشته. این سیصد سال از شومترین دورههای تاریخ ایران میباشد. در این دوره آلودگی روانی ایرانیان بآخرین پایگاه رسیده و درماندگی آنان باین نتیجه انجامید كه از كشور و زندگانی و همه چیز چشم بپوشند ، و آن را به بیگانگان و گردنكشان گزارده خودشان تنها بشعر سرودن و عرفان بافتن و فلسفه تنیدن و كشاكشهای كیشی پردازند. یكی از داستانهای آنزمان كشاكش خراباتیان با صوفیان و زباندرازیهاست كه خراباتیان كردهاند. بهنگامی كه كشور لگدمال پای بیگانگان بوده اینان با یك خشم و كینهی بیاندازهای با صوفیان حساب پاك میكردهاند و هر زمان بتاخت دیگری برمیخاستهاند. این داستان كه هم شیرین و شنیدنی و هم مایهی افسوس و شرمندگیست كمتر كسی از آن آگاه میباشد و ما هم در اینجا بآن نمیتوانیم پرداخت (3) و اینست باید در جای دیگر جداگانه بآن بپردازیم. 👇
پیدایش تیمور و خونریزیها و سیاهكاریهای او در این دوره رو داده و یك نمونهی روشن دیگری از بیچارگی تودهی ایران میباشد. یك مرد خونخوار پلیدی كه به هر كجا میرسید جوی خون روان میساخت و در اسپهان هفتادهزار بیگناهان را سر برید و در بغداد از سرهای كشتگان مناره پدید آورد و در توس پسر پلیدش دههزار سر خواست و چون دههزار سر پیدا نشد سرهای زنان و بچگان را بریدند ، ببینید چنین نامردی را در كتابها تا بكجا رسانیدهاند و شعرا و تاریخنویسان چه ستایشها ازو سرودهاند. همیشه گروهی از علماء و مشایخ در دستگاه او بوده و او را «بترویج شرع و احیای مراسم دین» وامیداشتهاند و پستی را تا بآنجا رسانیدهاند كه او را «مجدد دین در رأس ماه هشتم» خواندهاند و تیمور باین لقب كه علماء باو دادهاند همیشه مینازیده و بهنگام مرگ سپارده كه نوشتهی علماء را توی كفنش بگزارند تا در نزد خدا «حجت» او باشد.
[1] : دُژ = پیشوندی است بمعنی «بدی توأم با درشتی». ؛ دُژآگاه = کسی که آگاهیهایش ناراست و خود فرهنگنادیده و ناتراشیده باشد.
[2] : بخود = بیآنکه دخالتی باشد.
(3) : در [كتاب] «راه رستگاری» بكوتاهی آورده شده. [نیز بنگرید بدفتر «حافظ چه میگوید؟».]
[1] : دُژ = پیشوندی است بمعنی «بدی توأم با درشتی». ؛ دُژآگاه = کسی که آگاهیهایش ناراست و خود فرهنگنادیده و ناتراشیده باشد.
[2] : بخود = بیآنکه دخالتی باشد.
(3) : در [كتاب] «راه رستگاری» بكوتاهی آورده شده. [نیز بنگرید بدفتر «حافظ چه میگوید؟».]